Açık Mimarlık

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular Yeditepe Üniversitesi Mimarlık Bölümü'nde gerçekleştirdikleri lisansüstü atölyeleri konu edinmeye devam ediyor. "Yaratıcılığın Ötesinde Mimarlık" üst başlığı altında bu defa yaratıcılık ideolojisinin kapitalist kökenini çalışma yaşamı, sınıf, iş, emek ve üretim süreçleri üzerinden tartışmaya açıyor. Tembellik hakkı ve çalışmanın reddi gibi kavramları, ayrıcalıklar ve zorunluluklar, çalışma yaşamındaki seçeneksizlik, özgürlük arzusu ile yabancılaşma arasındaki çelişkiler gibi sorunlarla ilişkilendirerek gündeme getiriyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Hande İka ve Ekin Ayan tüm bu sorunlar karşısında rahatsızlıkların çoğaltılması ve kolektif reddin olasılıkları üzerine konuşuyor. Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular her ayın ikinci haftası Açık Mimarlık'ta. 

Nahid Sırrı Örik genellikle romanlarıyla tanınsa da pek çok gezi, izlenim ve görüş yazısı da kaleme almış biri. Bu programda kendisinin İstanbul'a dair görüş ve önerilerini paylaştığı, 1930'lu yıllardan 1950'li yıllara kadar gazetelerde yayımlanmış yazılarına yer veriyoruz. Kentin mevcut durumuna ve geleceğine ilişkin görüşlerini, kent yönetiminden beklentilerini, büyüyen kentin ihtiyaçlarını paylaşıp kamuoyu oluşturmak amacıyla yazdığı bu yazıların kimilerinde Örik ilginç, hatta "radikal" proje önerilerine de yer veriyor.

Aino, Alvar ve Elissa Aalto’nun eserleri Temmuz 2026’da UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi. Listede 1928-1988 yılları arasında yapılmış ve Finlandiya’nın farklı şehirlerinde yer alan 13 farklı yapı bulunuyor: Aalto Evi, Paimio Sanatoryumu, Finlandia Hall, Villa Mairea, Jyväskylä Üniversitesi, Studio Aalto, Säynätsalo Belediye Binası, Seinäjoki Kent Merkezi bunlardan bazıları. UNESCO Komitesi, bu eserlerin Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilme gerekçesini Fin tasarım geleneklerini küresel modernist fikirlerle birleştirmeleri, insan ve yer odaklı yaklaşımlar taşımaları ve bu yaklaşımlarıyla dünya çapında tasarım anlayışlarını etkilemeleri olarak açıkladı. Bu haber vesilesiyle Cenk Dereli ile her ayın son haftasında gerçekleştirdiğimiz ve mimarlık gündemini değerlendirdiğimiz programların sonuncusunu Aalto’ların mimarlık mirasına ayırdık. 

Müzik festivalleri nasıl tasarlanır? Festivallerde geçici mekanlar, izleyici deneyimi, servis ve sirkülasyon akışı kurgulanırken neler öncelenir, nelere dikkat edilir? Dünyadaki farklı festivaller nasıl farklı yaklaşımlar taşıyor ve düzenlendikleri kentlerle nasıl ilişkileniyor? İstanbul Caz Festivali direktörü Harun İzer ile konuşuyoruz. 

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay Yeditepe Üniversitesi Mimarlık Bölümü'nde gerçekleştirdikleri lisansüstü atölyeleri konu ediniyor. "Yaratıcılığın Ötesinde Mimarlık" üst başlığı altında mimarlıkta bilgi üretimi, epistemoloji, entelektüel emek, lisansüstü eğitim ve akademik koşullar hakkında tartışmaları gündeme getiriyor. Elif Bek'in moderatörlüğünde Şafak Cudi İnce, Önder Aras ve Nihal Evirgen aynı zamanda güç haritalama yöntemiyle ele aldıkları "yaratıcı" mimari üretimlerin arkasındaki güç ilişkilerini açığa çıkarıyor. 

Adıyaman'da Haziran 2025'te düzenlenen Perre Çocuk ve Kent Bienali, Uluslararası Mimarlar Birliği (UIA) Altın Küp Jüri Özel Ödülü'nü kazandı. Şehir Dedektifi‘nin Adıyaman Belediyesi ile beraber yürüttüğü proje, İKSV’nin AB desteğiyle hayata geçirdiği Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında desteklenmişti. ​​​​​​​Barselona'da gerçekleşen UIA 2026 Dünya Mimarlar Kongresi'nde açıklanan ve ilk kez verilen bu uluslararası ödül, kriz coğrafyalarında yürütülen adalet ve müşterekler temelli projelere veriliyor. Deprem sonrası Adıyaman'da çocuk ve kent bienali gerçekleştirme sürecini konuştuğumuz programda konuklarımız Şehir Dedektifi ekibinden Gizem Kıygı, İpek Kay ve İsmet Elif Kılıç. 

Her ayın son haftasında olduğu gibi, bu programda Cenk Dereli ile mimarlık ve kent gündemimizi konuşuyoruz. Büyük ölçekli müzik festivalleri "yer" ile nasıl ilişkilenir, nasıl deneyimlenir? Sıcak dalgasında Seine Nehri kenarı nasıl Parislilerin kamusal alanına döndü? Paris'teki Cafe et Jardin Turc'ün serüveni ne? Yeni Parti'nin ilk toplantısını Anadolu Kulübü'nde yapmasının sembolik anlamı ne ve burası genç Cumhuriyet için neden önemliydi?

Bu programda sizlere Ayvalık'tan, Cunda adasından sesleniyoruz. Kaydı stüdyolarında gerçekleştirdiğimiz Pür Cunda, deniz kenarında yer alan bir konaklamalı kayıt stüdyosu. SOUR Studio tasarımı olan yapıda zeminde ahşap ve taş bloklarda konaklama ve servis bölümleri ile rekreasyon alanları, deniz seviyesinin on metre altında ise beton plakalardan amorf bir kabukla örtülmüş ve her biri farklı özellikte beş kayıt stüdyosu bulunuyor. Müzik dinlemek, kaydetmek ve paylaşmak için yapılmış bu yapıyı işveren Erce Kaşlıoğlu ve Pür'ün müzik direktörü Pieter Snapper ile konuşuyoruz.  

7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara’da düzenlenen 36. NATO zirvesi kapsamında alınan güvenlik önlemleri ve yapılan kentsel uygulamalar medyada ve kamuoyunda epey konuşuldu. Çok sayıda yol kapatıldı, havaalanından şehir merkezine gidiş güzergâhındaki binaların dış cepheleri boyandı, kimi alanlar ve yapıların önü paravanlarla örtüldü, taksi sürücülerine kıyafet kodu ve ikram kuralı getirildi, dükkânların teşhiri yasaklandı. Bu uygulama ve müdahaleleri, kent hakkı ve şehircilik odağında Doç. Dr. Bülent Batuman ile konuşuyoruz.

Cenk Dereli ve Yağmur Yıldırım mimarlık ve kent gündeminden gelişmeleri paylaşıyor. 

Çağlar Fidan ile 16. yüzyıldan 19. yüzyıla uzanıyor ve İstanbul kahvehanelerine, bu mekanlarda çalınan müziklere, zaman içinde kahvehanenin toplumsal anlamının nasıl dönüştüğüne kulak veriyoruz. Bu programda hem konuşuyor hem çalıyor hem söylüyoruz; Çağlar bize kanunuyla kahvehane müziklerinden örnekler de icra ediyor. Kendisinin yüksek lisans tezinden uyarladığı “Hep Beraber Çalalım Bir İstanbul Havası: Osmanlı İstanbulu’nda Kahvehanenin Müziği ve Sosyal Topografyası” İletişim’den yayımlandı.

Her ayın son haftası Cenk Dereli ve Yağmur Yıldırım gündemi değerlendiriyor.Bu ay konumuz güncel restorasyon/yeniden işlevlendirme projeleri ya da devirleri ile gündeme gelen Haydarpaşa Garı, Büyükada Rum Yetimhanesi, Metrohan, Yerebatan Sarnıcı, Karaköy Palas gibi tarihi yapılar.

Yalın Mimarlık’ın 20 yıldaki üretimleri üzerine Banu Uçak’ın yazdığı "Yalın Şeyler" kitabı YEM Yayın’dan çıktı. Kitap, Ömer Selçuk Baz ve Okan Bal ortaklığındaki Yalın Mimarlık’ın düşünce ve üretim süreçlerini farklı temalarla tartışıyor: Arketipler, Anlatılar, Örüntüler, Müşterekler, Doğa ile Diyalog, Tektonik Anlatılar ve İşbirliği: Yaparak Öğrenmek. Stüdyo konuklarımız Banu Uçak ve Ömer Selçuk Baz ile kitap projesinin nasıl başladığını, yazım sürecini, kurgusunu, mimarlık kitapları yapmayı konuşuyoruz. 

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay programın ilk bölümünde Türk Serbest Mimarlar Derneği ve Ankara Aks ekibi tarafından düzenlenen Altı Üstü' 30 Ödülleri kapsamında "Etki" kategorisinde aldıkları ödülü ve ödül töreni atmosferini paylaşıyor ve eleştirel bir değerlendirmeye tabi tutuyor. Uyandırdıkları etki ile birlikte serbest mimarlık ortamına yönelik taktiksel bir araç olarak baktıkları bu ödülün başvuru sürecini ve içeriğini tartışıyor. Aynı zamanda "Mimarlar Ne Kadar Kazanıyor?" başlıklı işsizlik ve gelir şeffaflığı araştırmasına gelen yazılı yanıtları masaya yatıran ekip, sayısı oldukça yüksek bu yanıtlardaki öne çıkan umut, hayal kırıklığı, örgütlenme talebi gibi temaları gündeme alıyor. Utku Kan'ın moderatörlüğünde Tolga Almalı ve Nihal Evirgen kurumsal veya kolektif örgütlenme çabalarının günümüzdeki karşılığı ve çalışmaların sonuçlarına dair geniş bir değerlendirme sunuyor. 

Konuğumuz mimar ve akademisyen Boğaçhan Dündaralp ile Bir (Mimari) Tasarım Süreci Anatomisi kitabı üzerinden mimarlıkta tasarım süreçlerini, stüdyo kültürünü, araştırma yöntemlerini ve mimarın toplumsal rolünü konuşuyor; tasarımın yalnızca bir sonuç değil, düşünme, sorgulama ve iletişim pratiği olduğuna odaklanıyoruz.  

Cenk Dereli ile her ay olduğu gibi bu ayın son haftasında da mimarlık gündemi üzerine konuşmak için beraberiz. Dokuz günlük bayram tatili vesilesiyle bu ayki konumuz yolculuklar; Manisa'dan Çanakkale'ye hem antik hem güncel mimari yapıları ziyaret edebileceğiniz çeşitli seyahat rotalarını ve bu yapılardan izlenimlerimizi konuşuyoruz.

Venedik Bienali 61. Uluslararası Sanat Sergisi, "Minör Tonlarda" temasıyla 9 Mayıs'ta açıldı. Dünya gündemine koşut olarak kitlesel grevler ve protestolarla gündeme gelen bu yılki bienalden izlenimlerini Ümit Mesci ile konuşuyoruz. 

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay "Mimarlar Ne Kadar Kazanıyor?" sorusunu ortaya atarak başlattıkları işsizlik ve gelir şeffaflığı araştırması kapsamında anket sonuçlarını paylaşıyor. Mimarlıkta çalışarak kazanılan gelirin yaşam maliyetlerini karşılamak için yeterli olup olmadığını anlamak üzere yola çıkan anketin çarpıcı sonuçları, çalışma sözleşmelerinde bile gizlenmesi gerektiği söylenen maaşların şeffaf bir şekilde konuşulması gerektiğini ortaya koyuyor. Genç mimarlar arasında özellikle işsizlik oranının da çok yüksek olduğunu gösteren veriler, deneyim, şehir, cinsiyet ve çalışılan alan değişse de güvencesizlik ve gelecek kaygısının değişmediğini ortaya koyuyor. Duygu Gören'in moderatörlüğünde, Utku Kan ve Onur Ördek, araştırmanın sonuç raporundan somut verilerle bu acımasız tablo karşısında ortak hak talebi ve mücadele olanaklarını tartışmaya açıyor.

Dünyada onlarca şehirde düzenlenen Open House festivalinin İstanbul ayağı ilk kez 7-10 Mayıs tarihleri arasında gerçekleşiyor, kentin çeşitli mekanlarını ücretsiz olarak deneyimleme imkanı sunuyor. Festival kapsamında kamuya açık olmayan ya da yarı kamusal kimi tarihi yapılar deneyimlenebiliyor, uzmanlar eşliğinde rehberli turlar, seminerler, sergiler gibi çeşitli etkinlikler de düzenleniyor. Ekipten Aleyna Alan, Begüm Bayraktar ve Melda Osmanoğlu konuklarımız.

Her ayın son programında Cenk Dereli ve Yağmur Yıldırım mimarlık gündeminden notlarını konuşuyor.