AybPod

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման հյուրերն են Աբովյանի թիվ 10 միջնակարգ դպրոցի ծնող Ռուզան Ղազարյանը, որի երկու երեխաներն են դպրոց գնում, և «Այբ» դպրոցի ծնող Լիլիթ Մկրտչյանը, որի չորս երեխաներն են դպրոցահասակ: Լիլիթ Մկրտչյանի ընտանիքում կրթությունն առաջնահերթություն է: Նա գտնում է, որ եթե ուզում ենք ապագայի վառ տեսլական ունենալ, պետք է ամուր հիմքերի վրա դնել կրթությունը որպես համակարգ: Ներգրավվածություն չի նշանակում, թե ինչ գնահատական ստացավ երեխան, ինչ թվանշան ունի օրագրում, որն, ըստ նրա, մեզ տանում է կործանման: Առանցքային ուշադրություն պիտի դարձնել բովանդակության վրա, միասին քննարկել որևէ բան, կարծիք հայտնել, քննադատական մտածողության տեսանկյունից նայել և այլն: Երբեմն մեկ երեխայի դասը դառնում է ամբողջ ընտանիքի քննարկման թեման, որին միանում են հայրիկն ու մյուս երեք երեխաները, և կրթությունը դառնում է հաճելի պրոցես բոլորի համար: Ռուզան Ղազարյանի համար էլ թվանշանը երբևէ կարևոր չի եղել: Դպրոցում ծնողի ներգրավվածությունը չի չափվում ֆինանսական ներդրմամբ, այլ դպրոցի առօրյայի մեջ ներգրավմամբ: Կարևորը երեխայի՝ դպրոց հաճույքով հաճախելն է, ոգևորելը անգամ ծնողներին, որ նրանք էլ մի նոր բան սովորեն: Չէ՞ որ մեր երեխաներն ապրում են այլ ժամանակներում, նրանք ունեն բազմաթիվ հնարավորություններ, և ծնողները միշտ պիտի սովորեն նրանց հետ զուգընթաց:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում անդրադարձել ենք ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության՝ «ԵՄ-ն հանուն կրթական բարեփոխումների» ծրագրի շրջանակում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի աջակցությամբ, «Այբ» կրթական հիմնադրամի հետ համատեղ մեկնարկած «Կրթության կառավարում և առաջնորդություն» վերապատրաստման նոր ծրագրին՝ հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների տնօրենների հավակնորդների համար։ Մրցույթի փուլերը հաղթահարած մասնակիցներին ողջունելով՝ ԿԳՄՍ փոխնախարար Արաքսիա Սվաջյանն ասաց, որ ընտրության փուլը բարդ է եղել, հարցազրույցների ընթացքում տարբեր բացահայտումներ են արել, ծանոթացել նորարար ու հեռանկարային ռազմավարություն առաջարկող տնօրենների թեկնածուների հետ: Փոխնախարարն ասաց, որ մեկ ուղղությամբ աշխատանք չէ, որ ակնկալում են տնօրենից, որովհետև վարչարարական և առաջնորդական հմտություններն ու կարողությունները անբաժան մասն են տնօրենի գործունեության: Բայց մյուս կողմից սա այն աշխատանքն է, որ առանց կրթության բովանդակությանն առնչվելու չես կարող իրականացնել, անգամ եթե դու լավ վարչարար ես: «Այբ» կրթական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, այս ծրագրի փորձագետ Արամ Փախչանյանին հարցերը շատ են: Նա էլ նշեց, որ յոթ ամիս շարունակ ինտենսիվ աշխատելու են, հասցնելու են անդրադառնալ տնօրենների հավակնորդներին հուզող բոլոր հարցերին: Փախչանյանը հորդորեց իրար վերաբերվել ոչ թե որպես մրցակիցներ, այլ թիմ, սովորել իրարից, բարձրաձայնել խնդիրներն ու մարտահրավերները: «ՅՈՒՆԻՍԵՖ Հայաստանի» կրթական ծրագրերի ղեկավար Ալվարդ Պողոսյանը մասնակիցներին քաջալերեց խիզախել, հնարավոր ամեն բան վերցնել ծրագրից, որպեսզի կարողանան կառուցել այնպիսի դպրոցական միջավայր, որում ներգրավված յուրաքանչյուր կողմ շահագրգիռ կլինի համագործակցել ու աշխատել: Տնօրենների թեկնածուների համար դեռ ամեն բան նոր է. անգամ կատակում են, որ եթե իսկապես հաջողվի ծրագրի սահմանված նպատակներին հասնել, հրաշքի պես մի բան կլինի, քանի որ վերապատրաստման ծրագիրն իսկապես հեռանկարային է, իսկ Արամ Փախչանյանը վստահեցրեց, որ վերապատրաստելու են միջազգային կրթական չափորոշիչներին համապատասխան, մրցունակ դպրոցի տնօրենների:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման հյուրը հնագետ Հայկ Գյուլամիրյանն է: Խոսել ենք հնագիտության զարգացման, դպրոցական կրթության մեջ նման առարկա ներառելու, հնագիտության հանդեպ երեխաների հետաքրքրությունը խթանելու մասին: Հայկն ասում է, որ հնագիտությունն այն ոլորտն է, որը ցանկացած երեխայի մեջ կարող է առաջացնել հետաքրքրություն, քանի որ որևէ բան հայտնաբերելը ուրախություն է պատճառում շատերին, բայց պետք է հաշվի առնել, որ սա խաղ ու պար չէ: Հնագետ լինելու համար ոչ միայն համբերություն ու բարձրագույն կրթություն են պետք, այլև իսկապես ոլորտի հանդեպ նվիրվածություն: Հայկը նշում է, որ դպրոցականներին կարող են տանել պեղումների և անցյալն ու երկիրը դարձնել ավելի քան շոշափելի նրանց համար:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում քննարկել ենք հոգեբանի դերը հանրակրթական դպրոցում: Չարենցավանի թիվ 4 հիմնական դպրոցի հոգեբան Իննա Խաչիյանը 1996 թվականից է աշխատում ուսումնական հաստատություններում, սակայն հանրակրթական դպրոցում հոգեբանի հաստիքը ներդրվել է շատ ավելի ուշ: Դպրոցի հոգեբանի գործառույթները խիստ տարբերվում են այլ հոգեբանների աշխատանքից: Եթե մասնագետը աշխատասենյակում նստած սպասի, թե երբ են աշակերտներն իր մոտ գալու, որ պատմեն հույզերի, ձեռքբերումների ու անհաջողությունների մասին, բաց կթողնի ամենակարևորը: Դպրոցի հոգեբանը շրջում է անդադար, կազմակերպում տարբեր հանդիպումներ, ակտիվ համագործակցում ուսուցչական և ծնողական համայնքի հետ: Ուսուցիչները չափազանց ծանրաբեռնված աշխատանքային ժամեր ունեն, հետևաբար հոգեբանի ներկայությունը դպրոցում կամուրջ է դառնում, որ խնդիրներն ավելի արդյունավետ լուծում ստանան: Պատահում է, որ ուսուցիչը վրդովվում է աշակերտի պահվածքից և հոգեբանի դիտարկումների շնորհիվ է, որ մեկ այլ տեսանկյունից է մոտենում հարցին ու պարզում, որ այն ավելի հեշտ լուծելի էր, քան ինքը պատկերացնում էր: Խաչիյանը վստահ է, որ չկան վատ աշակերտներ. ամեն մարդու մեջ կարելի է հենակետ բացահայտել ու ոգեշնչել նրան: Հոգեբանի գործառույթների, մինչև այժմ գրանցված հաջողությունների, անելանելի իրավիճակների և այլ հարցերի մասին է այս թողարկումը:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման հյուրն է ԼԽՈՒԵ կրթահամալիրի տնօրեն Արմինե Բաբայանը: Զրույցի ընթացքում քննարկել ենք ներառականության գաղափարը կրթության մեջ՝ շեշտը դնելով հենց դպրոցական կրթության վրա, խոսել ենք հատուկ դպրոց և ներառականություն տանդեմի մասին, անդրադարձել հասարակության վերաբերմունքին և այլն: Արմինեն պատմել է ԱՄՆ-ում ունեցած իր փորձի մասին, որը մեծ ազդեցություն է թողել կրթության կազմակերպման իր ճանապարհի վրա: Համեմատություններ անելով տարբեր երկրների փորձի հետ՝ վերլուծել ենք Հայաստանում տիրող իրավիճակը ներառական կրթության մասով և նշել, թե ինչ քայլեր կարելի է ձեռնարկել այս ոլորտում հաջողելու համար:

«Այբփոդ» փոդքաստի «Զիլ զրույց» շարքում Ակունք գյուղի միջնակարգ դպրոցի 10-րդ դասարանցիներ Սեդան, Մարիամը և «Այբ» դպրոցի 11-րդ դասարանցի Նարեն քննարկում են, թե ինչպես են ամառային արձակուրդների ընթացքում կազմակերպում իրենց կրթությունը: Աղջիկներից ամեն մեկը տարբեր հետաքրքրություններ ունի՝ ժամանակն ընտանիքի հետ անցկացնելուց, գրքեր ընթերցելուց մինչև իսպաներեն սովորել ու կավի հետ աշխատել: Ասում են, որ ամեն բան հավասարակշռության մեջ է. եթե ճիշտ պլանավորել օրը, ժամանակ կգտնվի և՛ կրթվելու, և՛ զվարճանալու ու հանգստանալու համար: Նարեն, օրինակ, այս ամառ նշաձող է սահմանել հասնել իսպաներենի նոր մակարդակի ու նախապես ծանոթանալ եկող ուսումնական տարվա գրականության ցանկին: Մարիամն էլ ասեղնագործել է սովորել ու ասում է, որ գրքեր կարդալ այդքան էլ չի սիրում ամռան ընթացքում, փոխարենը ընկերների ու ընտանիքի հետ է ժամանակ անցկացնում: Սեդան անձնական աճին նպաստող գրքերով է տարվել ու կավագործությամբ: Աշակերտներն անդրադառնում են նաև նորագույն տեխնոլոգիաներին, քննարկում արհեստական բանականության դերն իրենց կրթության մեջ և տալիս խորհուրդներ՝ ինչ անել, որ ամառն անցնի զիլ:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման հյուրը կրթության փորձագետ, «Այբ» դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության առարկայական խմբի ղեկավար Անահիտ Հովհաննիսյանն է: Նախորդ թողարկման ընթացքում մենք քննարկել ենք նախագծահեն ուսումնառությունը տարրական դասարաններում թեման, իսկ այժմ ավելի ընդգրկուն ենք անդրադառնում հարցին: Կրթության փորձագետն ասում է, որ մեզանում թյուրըմբռնում կա, թե նախագիծ անելն ու նախագծահեն ուսումնառությունը նույնն են, իրականում երկու տարբեր երևույթներին մանրակրկիտ անդրադարձ անելով՝ Անահիտ Հովհաննիսյանը առարկայական օրինակներով է ցույց տալիս հիմնական տարբերությունները: Պատմելով «աղանդեր», «խավարտ» և «շվեդական սեղան» բնորոշումները ստացած նախագծերի մասին` նշում է, որ եթե սրանք փոքրիկ հանձնարարություններ են, որոնք ևս աշակերտին տալիս են հմտություններ, գիտելիք, ապա նախագծահեն ուսումնառության առանցքային պահանջն է վերջնարդյունք սահմանելը: Սա է պատճառը, որ ուսուցիչները կարիք ունեն այսպես ասած տեխնիկական վերազինման, վերապատրաստումների, որպեսզի պատկերացնեն, թե ինչպես է այս մեթոդն աշխատում: Բազմաթիվ են կարողությունները, որոնք զարգանում են նախագծահեն ուսումնառություն իրականացնելիս, այդ թվում՝ ստեղծարարություն, թիմային աշխատանք, պատասխանատվություն, հաղորդակցություն և այլն:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման հյուրերն են «Այբ» դպրոցի տարրական դասարանի դասվարներ Մարինե Ստեփանյանը և Հայարփի Սաղաթելյանը: Դպրոցում տարրական դասարաններից սկսած իրականացվում է երկու տեսակի նախագծային ուսումնառություն՝ միջառարկայական և մենառարկայական: Ուսուցչուհիները պատմում են իրենց իրականացրած նախագծերի մասին և նշում, որ այս ուսումնառությունը կրթությունը դարձնում է հաճելի, դինամիկ գործընթաց: Ամենակարևորը, որ թիմային աշխատանքի միջոցով որոշակի ճանապարհ անցնելով՝ երեխաները ձեռք են բերում գիտելիքներ ու զարգացնում հմտություններ, որոնք կիրառելի են կյանքում: Մարինե Ստեփանյանը բերում է դպրոցում իրականացված «Ջրի նախագիծ» օրինակը և փաստում, որ յոթ տարեկան երեխաներն այնքան էին տարվել աշխատանքով և այնքան նոր բաներ էին սովորել, որ ավարտից հետո հետևողական էին բոլորի հանդեպ, որ ջուրը չվատնեն: Հայարփի Ստեփանյանն էլ մեկ այլ օրինակ է մտաբերում, երբ մայրենի լեզու, կերպարվեստ ու ինֆորմատիկա առարկաների համատեղ նախագիծ են արել ու մի քանի առակներ վերածել տեսաաուդիո պատմության: Երկար ժամանակ օգտագործելով նախագծային ուսումնառությունը դպրոցում՝ ասում են, որ բացասական որևէ դիտարկում չունեն: Այս մեթոդը ուսուցչից լրացուցիչ ջանք է պահանջում, բայց այն ավելի քան արդարացված է, որովհետև տալիս է երկարաժամկետ ու արմատական գիտելիք:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում կարիերայի ուղղորդման փորձագետ Հայկուհի Գևորգյանի և «Այբ» դպրոցի կրթական խորհրդատու Ռուզաննա Մայիլյանի հետ քննարկել ենք մասնագիտության ընտրության նշանակությունը, անդրադարձել ֆորմալ և ոչ ֆորմալ կրթությանը, խոսել կարիերայի աճի մասին: Ամեն մեկս պատմել ենք, թե ինչպես ենք մենք մասնագիտություն ընտրել և փորձել հասկանալ, թե արդյո՞ք խորհրդային տարիներից ցայսօր, երբ ազատ տնտեսական հարաբերություններ են, որոշումների կայացման մեծ հնարավորություններ կան, ինչ է փոխվել: Ծնողները երբեմն փորձում են իրենց չիրականացված երազանքները տեսնել երեխայի մեջ, երբեմն էլ անհրաժեշտ հմտությունների պակաս ունեն երեխային ուղղորդելու հարցում: Ծնողը պետք է մենտորի դեր կատարի, աջակցի երեխային, հավատա նրան, այլապես արհեստի ոլորտում հրաշալի ունակություններ ունեցող երեխան ծնողի երազանքի հետևից գնում է բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, հուսահատվում, հիասթափվում և արդյունքում կա՛մ հետ գալիս իր նախընտրած մասնագիտությանը, կա՛մ հարմարվում:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի սկզբնական կրթության ֆակուլտետի երկու ուսանողուհիներ՝ Արուս Այվազյանը և Կարինե Ավալյանը, պատմում են, թե ինչպես են որոշել դառնալ ուսուցչուհի: Երկուսն էլ ասում են, որ շրջապատում զարմացած հայացքներն ու խորհուրդներն անպակաս են. մի շահավետ մասնագիտություն ընտրեիր, գնայիր բժիշկ դառնայիր և այլն: Սակայն նրանք իրենց որոշումների տերն են, և ուսուցիչ դառնալու նրանց համոզմունքն անբեկանելի է: Կարինեն պատմում է, որ իր դասվարը մի սովորություն ուներ. ամեն պայմանական սխալի կամ անկարգության համար աշակերտին կանգնեցնում էր գրատախտակի մոտ և հյուրասիրում գաթա՝ ապտակ: Ուսանողուհիները պատժի կիրառմանը դեմ են ու ասում են՝ եթե գաթա, ապա միայն իսկական ու համեղ:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Դանիայում սպանվել են ամենաքիչ թվով հրեաները, որովհետև երբ կառավարությունը հրահանգեց երկրում ապրող բոլոր հրեաներին իրենց հագուստների վրա դեղին աստղ կարել՝ այդպիսով ճանաչելի դառնալով, Դանիայի ողջ բնակչությունը հաջորդ օրը դեղին աստղերով էր քայլում: Սա յուրատեսակ օրինակ է, թե ինչպես կարող է մարդկանց որոշումը դառնալ կա՛մ չարագործության, կա՛մ փրկության միջոց: Սուրեն Մանուկյանն ասում է, որ հաճախ թե՛ դպրոցում, թե՛ տանը մարդիկ խուսափում են խոսել Հայոց ցեղասպանությունից՝ համարելով, որ այն կարող է տրավմատիկ լինել երեխայի համար: Միշտ կարելի է գտնել բառեր, ձևեր, որոնց միջոցով կարելի է հասանելի դարձնել ցեղասպանության մասին պատմությունը երեխաներին: Սա հնարավորություն կտա նրանց ոչ միայն գիտակցելու, որ իրենք փրկված սերունդ են, հասկանալու ոճիրը և չարիքը, այլ նաև որոշում կայացնելու պահին հիշելու նաև այն մարդկանց, որոնք իրենց կյանքը վտանգելով՝ փրկել են մյուսներին: Այսօր էլ ամբողջ աշխարհում տեղի են ունենում ցեղասպանություններ, բայց դրանք երբեք չպետք է համարվեն բնական մի բան: Հետաքրքրական է, որ ինչպես ցեղասպանություն իրականացնողների, այնպես էլ փրկողների մեջ կրթության հետ կապված հստակ պատկեր չկա: Սակայն կրթությունը, հարցի նկատմամբ ունեցած քննադատական մտածողությունը, անցյալի սխալները քննարկելն ու դաս քաղելը կարող են օգնել ձևավորելու գիտակից քաղաքացիներ, որոնք կորոշեն, որ ինչ էլ լինի, մարդը մարդուն չի կարող սպանել:

«Այբփոդ» փոդքաստի 61-րդ թողարկման ընթացքում մշակութաբան Համլետ Մելքումյանի հետ անդրադառնում ենք մշակութային իրավունքներին, որոնք մարդու իրավունքի կարևորագույն և հիմնարար բաղադրիչներից են: Մշակութային իրավունք հասկացությունը բավական լայն է և ընդգրկում է պարզից մինչև բարդագույն տերմիններ։ Մարդն իրավունք ունի ինչպես թատրոն, փառատոն գնալու, ստեղծագործելու, այնպես էլ պահպանելու իր մշակութային ժառանգությունը, տեր կանգնելու վերջինիս և ոտնահարման դեպքում դիմելու համապատասխան կառույցների: Կարծրատիպ է, թե մշակույթը միայն վեհության մասին է, և հարցին, թե արդյո՞ք, օրինակ, ռաբիս երաժշտությունը ևս մշակույթի մի մաս է, հյուրն արձագանքում է, որ այո': Հենց դա է մշակութային իրավունք ունենալու գլխավոր խնդիրը. բոլորն իրավունք ունեն ստեղծագործելու: Այլ բան է, որ հասարակությունը, իր արժեքների վրա հիմնելով, ընտրում է, թե որն է իրեն հոգեհարազատ, բայց ստեղծագործելու իրավունք պետք է ունենան բոլորը: Մշակութային իրավունքների իրազեկման լավագույն ձևերից մեկը կրթության մեջ դրա ներառումն է։ Երեխաների պաշտպանության օրը, դիցուք նկարելուց և փուչիկներից զատ, առաջին հերթին հենց դպրոցահասակին իր մշակութային իրավունքի մասին տեղեկացնելու առիթ է։ Անդրադարձել ենք Երևանի հայտնի թաղամասերից մեկի` Կոնդի օտարման, Արցախի մշակութային ժառանգության պահպանման, արցախցիների մշակութային իրավունքների ոտնահարման խնդիրներին և այլն:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում Վաղարշապատի թ. 5 ավագ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցչուհի Գայանե Բարխուդարյանի և 10-րդ դասարանի աշակերտուհի Մարինե Հարությունյանի հետ քննարկել ենք կրթության նոր չափորոշիչների բաղադրիչներից մեկը՝ ձևավորող գնահատումը: Այս մեթոդն օգնում է գնահատել աշակերտի կարողությունները, բնութագիր տալ աշխատանքին և ուղղորդել նրան՝ հասկանալու թերությունները, շտկելու բարելավման կարիք ունեցող մասերը: Մարինեն պատմում է, որ սեպտեմբերից ուսուցչուհու օգնությամբ աշխատում են ձեռագրի վրա և արդեն լավ արդյունքներ են գրանցել: Նկատել է նաև, որ դասընկերների շրջանում այս մեթոդն օգնել է առավել արդյունավետ աշխատել՝ շեշտը դնելով սեփական կարողությունների և հմտությունների վրա: Գայանե Բարխուդարյանն ասում է, որ ցանկացած երեխայի առանձնահատկություն հաշվի են առնում ձևավորող գնահատում կատարելիս, միշտ շեշտը դնում են դրական կողմերի վրա և միայն հետո անդրադառնում շտկումներին: Ձևավորող գնահատումը կարող է լինել թե՛ բանավոր, թե՛ գրավոր. այն ուսումնական գործընթացի անբաժան մաս է և օգնում է երեխաներին դառնալ ինքնավստահ, փոխօգնություն սովորել և համագործակցել: Գայանե Բարխուդարյանը մասնակցում է «Այբ» կրթական հիմնադրամի կողմից «ԱԲ սերունդ» (Generation AI by FAST) ծրագրի շրջանակում իրականացվող վերապատրաստումներին:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկումը մենք որոշեցինք նվիրել ազգագրական պարերի մասնագետ, հասարակական գործիչ Գագիկ Գինոսյանին: Նրան միշտ կարելի էր տեսնել շարժման մեջ՝ անդադար նորը փնտրելիս, գաղափարի ու բովանդակության մեջ ընկղմվելիս: Նրա ողջ կյանքը նվիրում եղավ այս երկրին, ու ինչպես նրա դուստր Ծովինարն է ասում, հայրը ավելի շատ եղավ այս երկրինը, քան իրենցը` դրա հետ մեկտեղ միշտ ժամանակ գտնելով իր բոլոր երեխաների համար: Գինոսյանի մասին զրույցների շարք պետք է անել, որպեսզի հնարավոր դառնա նրա կարճ, բայց խիստ լեցուն կյանքը ներկայացնել՝ բոլոր մանրամասներով, հսկայական աշխատանքով, որ նա անվերջ անում էր: Այս թողարկումը պարզապես նվեր է այն մարդկանց, որոնք ուզում են մի քիչ ջերմանալ, գնահատել կամ վերարժևորել ազգայինը և գուցե բացահայտել մի այլ Գինոսյանի, նրան, որ պատրաստ է Փարիզի փողոցում կանգնել անծանոթ տիկնոջ հետաքրքրասիրության պատճառով և պատմել, թե ով է հայը:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում «Այբ» դպրոցի ակադեմիական տնօրեն, կրթության փորձագետ Մերի Հովսեփյանը պատմում է, որ իր դպրոցական տարիներին երկու ուսուցիչներ է ունեցել, որոնք դասը կազմակերպել են առաջնորդվելով քննադական մտածողության սկզբունքներով: Տարիներ շարունակ աշխատելով ավելի քան 2000 ուսուցիչների հետ՝ նկատել է, որ թե՛ ավագ, թե՛ երիտասարդ սերնդի մանկավարժները պատրաստակամ են աշակերտին լսելի դարձնել, թույլ տալ քննարկել, կարծիքը հիմնավորել, և քննադատական մտածողության գործիքակազմը պարզապես օժանդակ միջոց է նրանց համար` առավել զարգացնելու հմտությունները: Մերին առաջարկում է մի քանի մեթոդներ, թե ինչպես կարելի է զարգացնել քննադատական մտածողությունը և նշում, որ մտածող մարդ ձևավորելու հարցում այս մեթոդաբանությունը չափազանց կարևոր է: Այն կիրառելի է բոլոր ոլորտներում և օգնում է ունենալ հանդուրժող, վերլուծող, հիմնավոր կարծիք ունեցող քաղաքացիներ: Իսկ եթե դուք չգիտեք ձկան կմախքի խաղ-վերլուծության մասին, առաջարկում ենք լսել թողարկումը և գծել ձեր ձկան կմախքը:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս զրույցում «Այբ» դպրոցի համայնքի գծով տնօրեն Աննա Հակոբյանի հետ խոսել ենք դպրոցական կրթության ու երեխայի ակադեմիական գիտելիքներ ստանալու մեջ, ինչպես նաև ծնողական համայնքում ծնողների նշանակության և առհասարակ երեխայի կյանքում որակյալ մասնակցություն ունենալու մասին: Դպրոց-ծնող համագործակցությունն ավելին է, քան զուտ կրթական կառույցի ֆիզիկական միջավայրում հարաբերվելը: Որակյալ մասնակցությունն էլ բնավ չի նշանակում ծնողի՝ միայն սեփական երեխայի կրթական գործընթացին հետևելը, այլ ծնողական համայնքում ներգրավվածությունը, դպրոցական առօրյային մասնակից լինելը, երեխայի հետ տանն անցկացրած ժամանակը, ֆիլմեր դիտելը, զրուցելը և այլն: Խոսել ենք նաև հայրիկների դերից ու մասնակցությունից, ինչպես նաև նորարարական տեխնոլոգիաներից, որոնք նպաստում են, որ զբաղված ծնողները լինեն տեղեկացված և հետ չմնան կրթական պրոցեսից:

«Այբփոդ» փոդքաստի շրջանակում այս անգամ զրուցում ենք ուսուցիչների վերապատրաստման, դրա կարևորության , ինքնակրթության, 21-րդ դարի ժամանակակից ուսուցչի կերպարի ու դերի մասին: «Այբ» կրթական հիմնադրամը կրթական դաշտում առկա վերապատրաստումներին զուգահեռ FAST հիմնադրամի համար իրականացնում է մեկ տարվա շարունակական վերապատրասման ծրագիր «Արհեստական բանականության սերունդ» ծրագրի շրջանակում։ Վերապատրաստված ուսուցիչներից երկուսը՝ Հրազդանի Աբովյանի անվան թիվ 1 ավագ դպրոցի ուսուցիչ Ալեքսան Առաքելյանը և Երևանի Գյուլբենկյանի անվան թիվ 190 դպրոցի ուսուցչուհի Կարինե Աղաջանյանը, քննարկում են, թե ինչու են առհասարակ մասնակցում վերապատրաստումների, ինչ է փոխվել իրենց մեթոդաբանության մեջ դասընթացներին մասնակցելուց հետո, և արդյո՞ք ամեն նորարարական գործիք է, որ հեշտությամբ կիրառելի է դառնում և ադապտացվում: Երկու ուսուցիչներն էլ մաթեմատիկա են դասավանդում, սակայն նշում են, որ ինքնակրթությունն այս համատեքստում կարևոր է ոչ միայն բուն առարկային լավ տիրապետելու, այլ նաև բազմակողմանի զարգացած լինելու, աշակերտի հետ համահունչ քայլելու տեսանկյունից: Զրույցն առավել քան առարկայական է, քանի որ ուսուցիչները բերում են թե՛ լուրջ, թե՛ զավեշտալի օրինակներ, թե ինչպես են երեխաներին ներգրավում դասապրոցեսում, ինչպես են նրանց դաստիարակում որպես պետականաշինության առանցքի կարևոր մաս և ամենակարևորը՝ ինչպես են ոգևորում հավատալու իրենց ուժերին:

«Այբփոդ» փոդքաստի «Զիլ զրույց» շարքում դպրոցականներ Միլենան, Նարեկը, Դավիթն ու Վալենտինան պատմում են, թե ինչպես որոշեցին մասնակցել «Իմ կյանքը համայնքում» կրթական ծրագրին ու մեկնել մարզեր՝ հասնելով անգամ մինչև Սյունիք: Այս ծրագրի շրջանակում դպրոցականներին հնարավորություն է տրվում մեկնելու որևէ մարզ, սովորելու տեղի դպրոցում ու ապրելու համայնքի բնակիչների տանը՝ յուրատեսակ փորձառություն ձեռք բերելով ոչ միայն կրթական, այլ նաև հայրենաճանաչման տեսանկյունից: Վալենտինան, օրինակ, հիշում է, որ Սյունիքի մարզի Տաթև համայնքում ջրի խնդիր կար ու հյուրընկալ ընտանիքի երեխաների հետ ջուր էին կրում: Այս փոքրիկ փորձը նրան սովորեցրել է ավելի գնահատել երկիրը, հասկանալ, թե ինչ խնդիրների են բախվում իր հասակակիցները մարզերում: Դավիթն էլ հիշում է, որ վախենում էր նոր մարդկանց հետ շփումից, և երբ մայրիկն առաջարկեց ամեն դեպքում փորձել մեկնել այլ մարզ, նա երկմտում էր՝ իսկ ի՞նչ, եթե չստացվի: Հիմա, երբ արդեն երեք անգամ մեկնել է տարբեր մարզեր, վստահ ասում է, որ չստացվել չկա: Նարեկը եղել է Վանաձորում և ինը օր այնտեղ անցկացնելուց հետո այնքան էր հարմարվել միջավայրին, որ ակամա երկարացնում էր բառերը, երբ Աբովյան էր վերադարձել: Միլենան գիտի, որ կարևոր չէ, թե ով որտեղից է, բոլորս էլ հայ ենք ու սա մեր միակ հայրենիքն է, որը պիտի բացահայտենք, ճանաչենք ու սիրենք:

«Այբփոդ»-ի այս թողարկման ընթացքում «Էյ Թի Փի» բարեգործական հիմնադրամի բնապահպանական կրթության բաժնի աշխատակիցներ Նվարդ Գևորգյանը և Վահան Զարոյանը պատմում են, թե ինչպես կարող է դպրոցական և արտադպրոցական կրթությունը քաջալերել երեխաներին պահպանել բնությունը: Սովորաբար ծնողներն են երեխաներին սովորեցնում աղբը չնետել անթույլատրելի տեղում, մաքուր պահել միջավայրը և այլն, սակայն այժմ բնապահպանական տարատեսակ ծրագրերի հասանելիության շնորհիվ երեխաները ևս ոգևորում են ծնողներին հոգ տանել բնության մասին: Նվարդ Գևորգյանն ասում է, որ մեր բնությունը մեծ սուպերմարկետի է նման, որտեղ ամեն բան կա, սակայն մեզնից յուրաքանչուրը պետք է հոգ տանի, որ առատությունը շարունակական լինի, այլապես մեր արած վատությունը կարող է վերադառնալ: Վահան Զարոյանն էլ նշում է, որ անտառ տնկելիս համայնքներում մեծ աշխատանք են տանում երեխաների ու ծնողների հետ, որպեսզի մարդիկ գիտակցեն, որ խոսքը լոկ մեկ ծառ տնկելու մասին չէ, այլ դրա կարևորության և նշանակության: Մեր մոլորակը ծխնելույզ չունի, այնպես որ պետք է ճանաչենք այն, որ կարողանանք հոգ տանել ու սիրել:

«Այբփոդ»-ի այս թողարկման հյուրերն են հոգեբան Սոլանժ Թամամյանը և ուսուցչուհի Անահիտ Չոմարյանը, որոնց հետ քննարկել ենք Արցախից` Լեռնային Ղարաբաղից, տեղահանված երեխաների կրթության կազմակերպման խնդիրը։ Երկու հյուրերն էլ դպրոցում գործող մասնագետներ են, որոնք ամենօրյա աշխատանքում բախվում են երեխաների`նոր միջավայրին հարմարվելու, հոգեբանական խնդիրները հաղթահարելու մարտահրավերներին։ Սոլանժ Թամամյանը նշում է, որ կարևորը երեխաների բնականոն կրթության կազմակերպումն է, որը հաճախ փոխարինվում է մեկանգամյա կոնֆետների ու փուչիկների, գրկախառնությունների ալիքով։ Անահիտ Չոմարյանն էլ պատմում է իր փորձի մասին, նշում, թե ինչ մեթոդներ է կիրառում երեխաների ինտեգրումը հեշտ ու անվնաս կազմակերպելու համար։

Այս թողարկման մեջ արծարծվող ենթաթեմաները` 🔸Թատրոնը՝ որպես կրթության կարևորագույն գործիք 🔸Հայաստանում փորձարարական թատրոնի զարգացման միտումները, աուդիոթատրոն 🔸Թատրոնը՝ ինտելեկտուալ մարդ ձևավորելու բաղադրիչ 🔸Թատրոնը պետք է ունենա խաղացանկային քաղաքականություն. մի տեղ կրուասանն է համեղ, մի տեղ՝ տոլման 🔸Կրթել ուսուցիչներին՝ երեխաներին շահադրդել կարողանալու համար, որ հաճախեն թատրոն 🔸Նոր միտում՝ երեխաներին թատրոն սկսել են տանել հայրիկները 🔸Ինչու դեռահասների մեծ մասը թատրոն չի գնում Քսան տարի աշխատելով երեխաների հետ` Վահան Բադալյանը հասկացել է, թե որքան կարևոր կրթական գործիք է թատրոնը ինտելեկտուալ, մտածող մարդ, լավ քաղաքացի ձևավորելու հարցում: Հայաստանում թատրոնը, սակայն, կրթության զարգացման գործում թերագնահատված ոլորտ է: Մարդը թատրոնից պիտի հեռանա ոչ միայն հույզերով, այլև մտքերով: Երբ գնում ես թատրոն, պիտի միշտ մի նոր ու հետաքրքիր փորձառություն ապրես, թատրոնը պետք է անսպասելիության պատրանք ունենա: Չափազանց կարևոր է, թե երեխան առաջին անգամ թատրոնում ինչ ապրումներ կունենա, ինչպիսին կլինի թատրոնի և երեխայի առաջին հանդիպումը, քանի որ դա կարող է դառնալ տպավորություն ողջ կյանքի համար: Թատրոնը չի կարող լինել հետադիմական. այն միշտ պետք է նորաձևություն թելադրի, թեմաներ առաջ բերի, արձագանքի մեր կյանքում տեղի ունեցող երևույթներին: Դեռահասը կգնա թատրոն, եթե այնտեղ արծարծեն իրեն հուզող հարցերը և թույլ տան խոսել այդ թեմայով, դառնալ մասնակից:

10 միջազգային բուհ, 15 գրված շարադրություն, առնվազն 10 մարդ, որ կարդացել է այդ շարադրությունը, քննություններ, անքուն գիշերներ, հիասթափություններ, 3 համալսարանի կողմից ընդունված լինելու շնորհավորական նամակ... դժվա՞ր է թվում: Մի՛ շտապեք հանձնվել: «Այբփոդ»-ի այս թողարկումը յուրահատուկ ուղեցույց է «Այբ» դպրոցի շրջանավարտ Հայկ Քասարջյանից, որը սովորում է Լոս Անջելեսի UCLA համալսարանում: Հայկը պատմում է, թե ինչպես որոշեց սովորել բարձր վարկանիշ ունեցող միջազգային բուհում, ինչ խոչընդտոներ է հաղթահարել, ինչն է կարևոր բուհ ընտրելիս, ինչպես պետք է պատրաստվել քննություններին: Մի խոսքով` պատկերացրե՛ք, թե ձեր մտերիմ մարդուն խնդրել եք մանրամասն պատմել այդ ճանապարհի մասին, նա էլ, բոլոր մանրուքները հաշվի առնելով, ձեզ պատրաստում է բուհի ընդունելության: UCLA-ի ուսանողական կյանքի առավելությունների ու թերությունների, համալսարանի բազմոց-անկողնում հանգիստ առնելու, լաբորատորիաներից դուրս չգալու ու երազանքին հասնելու ճանապարհին խոչընդոտները, համակարգչային խաղի հերոսի նման, քաջությամբ հաղթահարելու մասին է այս թողարկումը: Եվ ամենակարևորը՝ Հայաստանին ծառայելու մասին է այս «Այբփոդ»-ը:

Արցախից ուսանողուհիներ 18-ամյա Նուշիկ Միրզոյանի և 22-ամյա Անահիտ Արզումանյանի հետ զրուցել ենք սեպտեմբերի 25-ին: Այդ օրը աղջիկների ընտանիքները դեռ Լեռնային Ղարաբաղում էին: Նրանց հետ խոսել ենք 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից մինչև շրջափակում ընկած ժամանակահատվածի խնդիրների մասին, որոնք առնչվում են կրթությանը: Աղջիկները նաև անդրադարձել են ադրբեջանական անցակետը հաղթահարելու իրենց փորձին, պատմել, թե որքան ծանր էր անցնել այդ փորձության միջով: Անդրադարձել են նաև կուրսընկերների վերաբերմունքին, նշել, թե ի՞նչն են կարևորում մանկավարժների աշխատանքում նման սթրեսային իրավիճակում, ի՞նչ ապրումներ ունեն և ինչպե՞ս են հաղթահարում այս շրջանը:

Ամենակարևորն ազգն է. եթե հայեր կորցնենք, շատ ավելի ցավալի է, քան եթե կորցնենք այն ամենն, ինչ ունենք Արցախում «Այբփոդ» փոդքաստի 49-րդ թողարկման ընթացքում «Այբ» կրթական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Արամ Փախչանյանն անդրադառնում է Արցախում՝ Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակին ու դրա հետևանքներին: Այս թողարկումը ձայնագրվել է սեպտեմբերի 22-ին, և բոլոր կանխատեսումները բխում են այդ օրվա իրողությունից: Փախչանյանի պնդմամբ՝ մեր բոլոր իշխանությունները, ցավոք, չեն զբաղվել ազգակերտմամբ, որովհետև ազգը միավորվում է ընդհանուր շահի կամ շահերի շուրջ: Այդ շահը պետք է հստակ ձևակերպված լինի, իսկ իշխանությունը դառնա այն ուժը, որը պիտի ծառայի դրան: Եթե մենք ազգային շահ դիտեինք մեր բնօրրանի պահպանումը, ապա Արցախի հարցը այսպես անտեսելը, որ բերեց իսկական աղետի, պարզապես անհնարին կլիներ, որովհետև ազգն ամեն օր կմտածեր՝ ինչպե՞ս պաշտպանել այն ամեն գնով: Արամի կարծիքով՝ ապագայի բացակայությունը ամենուրեք է, ու քանի որ մենք ապագայի մասին չենք կարողանում պայմանավորվել, չենք էլ կարողանում հաշտ ապրել ու իրար վստահել, որովհետև մարդիկ իրար վստահում են, եթե ունեն ընդհանուր նպատակներ: Երբ դու չունես ապագա, չունես նաև պատասխանատվություն, իսկ մեզ ապագայի ընկալում է անհրաժեշտ ձեռք բերել: Նրա կանխատեսմամբ, եթե ամեն ինչ գնա ինտեգրացիայի ճանապարհով, ապա չի զարմանա, որ Ադրբեջանի հսկողության տակ գտնվող Արցախը 10 տարի հետո դառնա ամենածաղկունն և զարգացածը: Հիմա Արցախի դպրոցների միջին կրթական մակարդակն ավելի ցածր է, քան Երևանի դպրոցներինը: Մենք դա միշտ հանդուրժել ենք, չնայած արցախցի ուսուցիչները պատրաստ էին ջանք գործադրել, բայց աջակցության ծավալը չէր բավականացնում: Արամն ասում է, որ մեր ապագայի պատկերացումները միայն կենացների մակարդակում են, ոչ թե սթափ ճանապարհներ փնտրելու և իրագործման ձևեր գտնելու: Ինտեգրացիայի պարագայում այն երեխաները, որոնք սովորելու են այնտեղի դպրոցներում, պետք է հնարավորություն ունենան առցանց կրթություն ստանալու և սովորելու մայրենին, պատմությունը և այլն: Կրթությունը ջանք է. եթե չկա ուժեղ մոտիվ և ծառայելու ցանկություն, չես կարողանա լավ սովորել, պետք է ստեղծենք այդ մոտիվը, այն ամուր պիտի լինի: Մենք հիմա անգամ չգիտենք, թե ինչ է լինելու այն երիտասարդների հետ, որոնք զենքը ձեռքին պաշտպանել են իրենց ընտանիքները, այնպես որ պետք է անդադար խոսենք, բարձրաձայնենք, դառնանք խնդիր Ադրբեջանի համար: Բայց եթե մենք ուզում ենք խնդիր դառնալ, հարկավոր է գիտակցել, որ դա գին ունի և պետք է պատրաստ լինենք այդ գինը վճարելու: Արցախի բնակչությունը կլինի այնքան պաշտպանված, որքան հզոր կլինի Հայաստանը: Եթե մենք հզոր լինենք, Ադրբեջանը զգույշ կլինի այնտեղի բնակչության հետ: Վրեժը, որ մենք ունենք, կարող ենք շատ ավելի արդյունավետ կերպով օգտագործել, դարձնել մեզ համար մոտիվ՝ ոչ թե գնալով ու նրանց սպանելով, այլ դառնալով ուժեղ երկիր և դրանով պատժելով նրանց, որովհետև այն, ինչ կատարվեց, բացարձակ արդար չէր:

«Այբփոդ» փոդքաստի այս թողարկման ընթացքում Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան կրթական ծրագրերի գծով մասնագետ Հասմիկ Միքայելյանը պատմում է արտասահմանում կրթություն ստանալու իր փորձառության մասին՝ ուղղորդելով, թե ինչ կարևոր կետեր պետք է հաշվի առնել կրթական հաստատություն ընտրելիս: Հասմիկն ուսանելու փորձ ունի թե՛ Եվրոպայում, թե՛ ԱՄՆ-ում, որտեղ սովորել է հեղինակավոր «Սմիթ» քոլեջում: Բուհ ընտրելիս առաջնահերթությունը պետք է տալ ոչ թե կրթական հաստատության հեղինակությանը, այլ այն ծրագրերին, որոնք առաջարկվում են ուսման ընթացքում: Դուք կարող եք ընտրել, դիցուք, Հարվարդի համալսարանը, սակայն որևէ այլ փոքր կրթական հաստատություն կարող է ձեր ընտրած մասնագիտությանը համապատասխանող ավելի գրավիչ առաջարկ ունենալ։ Կենտրոնացեք ծրագրերի՛ վրա: Մի անգամ Հասմիկը ցույց տվեց իր ուսանողական տարիներին արված մի լուսանկար և ասաց՝ տեսե՛ք, թե քանի ազգերի ներկայացուցիչ կա այս մեկ նկարում: Միջազգային կրթություն ստանալն օգնում է բացահայտելու այլ մշակույթներ՝ այսպիսով ընդլայնելով նաև մտահորիզոնը, և բաց լինելու նորարարությունների առաջ: Ցավոք, Հայաստանն այն երկիրը չէ, որը գրավիչ է արտասահմանցիների համար կրթություն ստանալու տեսանկյունից, և մենք մեր երկրում այլազգիների հետ կրթություն ստանալու, նրանց հետ համագործակցելու քիչ հնարավորություններ ենք ունենում, հետևաբար արտասահմանում կրթություն ստանալը այս տեսանկյունից է նաև «շահեկան»:

«Այբփոդ» փոդքաստի 47-րդ թողարկման հյուրերն են Արցախի՝ Լեռնային Ղարաբաղի հանրապետության Ստեփանակերտ քաղաքի բնակիչներ Ռոզա և Անի Սայադյանները: Անին ընդունվել է Հայաստանում Սլավոնական համալսարան, սակայն շրջափակման պատճառով չի կարողանում գալ Երևան: Նրանց գրանցել են, որպեսզի ռուս խաղաղապահների միջոցով փորձեն կազմակերպել տեղաշարժը: Ռոզան՝Անիի մայրը, կրթության մասնագետ է և ասում է, որ քովիդի շրջանից մինչև օրս երեխաների կրթության կազմակերպումը ձախողվում է անդադար: Ցավալի է լսել, որ Արցախում երեխաների զրույցները վաղուց երեխայական չեն, որ 13 տարեկան երեխան իրեն այնքան մեծ է համարում, որ մտածում է՝ եթե շրջափակումը շարունակվի իր բոլոր հետևանքներով, փոքրերն ի՞նչ պիտի անեն: Շատերը մտածում են՝ հոգ չէ, շրջափակումը կավարտվի ու ամեն բան տեղը կընկնի, բայց կրթությունն այն ոլորտներից է, որ ոչ միայն համակարգային աշխատանք է պահանջում, այլև երկարաժամկետ հեռանկարում է ցույց տալիս արդյունքները: Դիցուք, դուք շիվ եք տնկում, հետո ջրում եք ծառը, հետևում եք եղանակային պայմաններին և երկար ժամանակ անց միայն քաղում պտուղները, այլապես բերքը կարող է փչանալ: Ի՞նչ բերք է մեզ սպասվում, եթե մենք տարիներ շարունակ չենք կարողանում հավուր պատշաճի հետևել «ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ» կոչվող ծառին:

«Այբփոդ» փոդքաստի 46-րդ թողարկման հյուրն է «Սինջար» եզդիների ազգային միավորում հասարակական կազմակերպության անդամ Զեմֆիրա Քալաշյանը: Նա 2017 թվականից երկու տարի աշխատել է Ֆերիկ և Արտաշար համայնքների դպրոցներում և հասկացել, որ երբեմն ավանդույթ բառի հետևում թաքնված են շատ ավելի լուրջ խնդիրներ, քան մենք կարծում ենք: Հայաստանի՝ եզդիներով բնակեցված շատ համայնքներում չկա ավագ դպրոց, առկա են տրանսպորտի հետ կապված հարցեր, իրազեկվածության պակաս, ինչն էլ կրթությունը «հեռացնում է» համայնքից: Եթե ուսուցիչը գիտակցում է, որ 15 տարեկան երեխային ճիշտ չէ ստիպել ամուսնանալ, ապա նրա համար ի՞նչ տարբերություն՝ այդ երեխան եզդի՞ է, թե՞ հայ, եթե նա գտնում է, որ բոլոր երեխաները պետք է կրթություն ստանան, ի՞նչ տարբերություն՝ ի՞նչ ազգի երեխա է դասարանում: Եզդիները չունեն ազգային ավանդույթ, որը հորդորում է վաղ ամուսնության, ավելին, եզդիների կրոնը չի արգելում սովորելը, հետևաբար տարիների ընթացքում ձևավորված սովորույթը ներկայացնել իբրև ավանդույթ, և դա ընդունել որպես աքսիոմ, ճիշտ չէ: Երբեմն ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները, որոնք չունեն պետականություն, ստիպված են ընտրել կրթության և ազգապահպանության միջև: Այս համատեքստում եզդիների համար կրթությունը կարող է խոչընդոտ դիտարակվել, քանի որ երկար շրջան ապրելով մուսուլմանական պետություններում, որտեղ դպրոցում «Ղուրան»-ը՝ մուսուլմանների սուրբ գիրքն ընթերցելը պարտադիր էր, եզդիների մոտ կանխակալ վերաբերմունք է ձևավորել կրթության հանդեպ: Շատերը մտավախություն են ունեցել, որ երեխան իր կրոնը կմոռանա ու նախընտրել են նրան դպրոց չուղարկել: Ուսումնասիրության դեպքում պարզ է դառնում, որ ի թիվս այլ գործոնների, այս իրողությունը ևս իր հետքն է թողել կրթության նկատմամբ վերաբերմունքի վրա: Ամեն բան արմատական հիմք ունի, սակայն կրթական համակարգի, ծնողների, ուսուցիչների համագործակցության արդյունքում կարելի է փոփոխություններ անել՝ հարգելով ազգային փոքրամասնության ավանդույթները, չփորձելով ոտնահարել դրանք, այլ օգնելով, որ հնարավորինս շատ մարդիկ հասկանան գիտելիքի արժեք լինելը:

«Այբփոդ» փոդքաստի 45-րդ թողարկումը մարդկային պատում է արդեն 8 ամիս շրջափակման մեջ գտնվող Արցախի հանրապետությունից՝ Լեռնային Ղարաբաղից: Ուսուցչուհի, Շուշիում գործող, այժմ Ստեփանակերտում վերաբացված Դանիել Ղազարյանի անվան դպրոցի դասվար Ինգա Ալեքսանյանը պատմում է, թե ինչ մտավախություններ ունի կրթության կազմակերպման հետ կապված, եթե շրջափակումը շարունակվի: Մանկավարժը Նորագյուղ գյուղից ամեն օր Ստեփանակերտ էր գնում աշխատանքի, սակայն հուլիսի 25-ից Արցախում չի գործում միջքաղաքային և միջհամայնքային տրանսպորտը, հետևաբար դասերի սկսվելուն պես՝ թե՛ ուսուցիչները, թե՛ աշակերտները չեն կարողանալու հասնել դպրոց: Դպրոցում երրորդ դասաժամից հետո տարրական դասարանի փոքրիկները միշտ ճաշելու հնարավորություն ունեին, երեխաներ կան, որոնք վերականգնողական բուժում էին ստանում Երևանում, ինչը հնարավոր չէ կազմակերպել շրջափակման հետևանքով: Ուսուցչուհին ասում է, որ երեխաների հետ առողջ սննդի կարևորության մասին են պարբերաբար խոսում, այնինչ շրջափակումը ցույց տվեց, որ տեսականը լավ գիտեն, կիրառել, սակայն, չի ստացվում պարենի սակավության կամ ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ բացակայության պայմաններում: Պատերազմից հետո խնդիրները բազում էին, հիմա խնդիրներ կան, որոնք անլուծելի են թվում: Նրա նպատակը՝ ձևավորել առողջ դատողությամբ երեխա, մնում է առաջնային և չնայած թշնամանքի ու ատելության մթնոլորտում անհնար է լավ մարդ դաստիարակել, նա շարունակում է անել հնարավորը, որ աշակերտները սիրո և համերաշխության մեջ լինեն:

«Այբփոդ» փոդքաստի 44-րդ թողարկումը մարդկային պատում է Արցախի հանրապետությունից՝ Լեռնային Ղարաբաղից: Մաթեմատիկայի ուսուցչուհի, Շուշիում գործող, այժմ Ստեփանակերտում վերաբացված Դանիել Ղազարյանի անվան դպրոցի ուսմասվար Արմինե Մաթևոսյանը պատմում է, թե ինչպես է կազմակերպվում կրթությունը շրջափակման ժամանակ: Արդեն ութ ամիս շարունակվող շրջափակման հետևանքով երկրում ապրող 30 000 երեխա զրկված է տարրական իրավունքներ իրացնելու հնարավորությունից: Շրջափակումը խաթարել է բոլոր կարևորագույն ոլորտների աշխատանքը, այդ թվում`կրթության, որի ազդեցությունը միայն երկարաժամկետ հեռանկարում կարելի է տեսնել: Թերսնված երեխաներից չեն կարողանում պահանջել սովորել, դասերը կազմակերպում են ոչ ընդունված ձևով, գրենական պիտույքներ չկան, պարենի պաշարի մասին խոսելն ավելորդ է: Քովիդի շրջանում առանց այն էլ ոչ արդյունավետ հեռավար կրթությունն այժմ նման իրավիճակում անիրագործելի է, քանի որ էլեկտրաէներգիայի անջատումների հետևանքով անհնար է դառնում կրթության պատշաճ կազմակերպումը: Բազմաթիվ երեխաներ և ուսուցիչներ Ստեփանակերտ են հասնում շրջաններից, իսկ հուլիսի 25-ից Արցախում չի գործում թե՛ միջհամայնքային, թե՛ քաղաքային տրանսպորտը: Արցախահայության տոկունությունն ու կամքը, կրթության կազմակերպման հնարներն անգամ չեն կարող գործել, եթե շրջափակմանը վերջ չտրվի: Արմինե Մաթևոսյանի պատումը առավել քան շոշափելի է դարձնում ծանրագույն այն շրջանը, որի միջով անցում է Արցախը:

«Այբփոդ» փոդքաստի 43-րդ թողարկմանը անգլերեն լեզվի մասնագետ Սոնա Փարեմուզյանի և ռուսերեն լեզվի մասնագետ Մարիամ Գասպարյանի հետ քննարկել ենք սոցհաթակներում լեզվի ուսուցման առավելություններն ու թերությունները: Հաճախ այն, ինչ բացակայում է կրթական ծրագրում, կարելի է գտնել օնլայն տիրույթում, ընդ որում՝ ավելի հեշտ մատուցված տարբերակով, կարճ տեսանյութերով և լուսանկարներով: Երկու մասնագետներն էլ տարբեր սոցհարթակներում լեզվի ուսուցման էջեր ունեն և ակտիվ են հատկապես «ինստագրամ»-ում, սակայն փաստում են, որ սոցհարթակում լեզու սովորեցնելու նպատակը մարդկանց ոգեշնչելը և բազային գիտելիք տալն է: Լեզու սովորելը ջանք ու ժամանակ է պահանջում, այդ պատճառով երբեմն սոցհարթակների օգտատերերը, հետևելով որևէ օնլայն էջի, որում ամեն բան պարզեցված է, մտածում են, որ լեզու սովորելը խաղ ու պար է, սկսում են պարապել և բախվում պատշենի: Մարիամն ասում է, որ պարզեցված մատուցել նյութը չի նշանակում, որ այն պարզ է, այլ այն, որ մասնագետը երկար ժամանակ չարչարվել է այն հնարավորինս դյուրամարս դարձնելու համար: Սոնան էլ գտնում է, որ եթե ակադեմիական կրթությանը զուգահեռ մարդիկ ճիշտ օգտագործեն տարատեսակ էջերի հնարավորությունները, կհաջողեն: Պարզապես պետք է օգնել հատկապես դեռահասին հասկանալ, որ ապագան կրթությանն է, և ծայրահեղությունների մեջ չպետք է ընկնել՝ հերքելով կա՛մ ակադեմիական կրթությունը, կա՛մ էլ ինքնակրթվելը, որն անդադար աշխատանք է պահանջում: Սոնա Փարեմուզյան՝ https://www.instagram.com/english_with_sona/ Մարիամ Գասպարյան՝ https://www.instagram.com/amschool81/

«Այբփոդ» փոդքաստի 42-րդ թողարկմանը ԵՊՀ «Հասարակայնության հետ կապեր» բակալավրիատի և մագիստրոսական ծրագրերի ղեկավար, դոցենտ Նվարդ Մելքոնյանն անդրադառնում է կրթության փիարին: Կրթությունը համընդհանուր երևույթ է, և ցանկացած պետություն հաջողելու համար պետք է ունենա ռազմավարություն: Սա նշանակում է, որ բոլոր ոլորտներն իրենց ջանքերը պետք է համախմբված ուղղեն դրա զարգացմանը, այլապես տարբեր հարթակներով ցուցադրվող սերիալները, որտեղ սովորելու ձգտում ունեցողը ներկայացվում է որպես «դոդիկ» կամ «ինժեներ բալա», շարունակելու են տանուլ տալ մի ամբողջ սերնդի կրթություն, վերջինս էլ անդադար պարտվելու է անորակությանը: Կրթությունը միշտ ունեցել է հաղորդակցությունների կառավարման ու մարդկանց իրազեկվածության մակարդակի բարձրացմանն ուղղված լինելու՝ փիարի կարիք: Նվարդ Մելքոնյանը պնդում է, որ այն պետք է ներկայացնել ոչ միայն որպես արժեք, այլ նաև անդրադառնալ կրթության առանձին ինստիտուտներին: Մասնագիտական կողմնորոշումը դարձել է անհրաժեշտություն, որովհետև ժամանակակից սերունդը ծուլանում է սովորել, քանի որ նրա հետ չեն խոսում կրթության դերի և արժեքի մասին: Վերջին շրջանում հատկապես դեռահասները, տեսնելով տարբեր բլոգերների, որոնք նշում են, որ թողել են աշխատանքը, կիսատ են թողել կրթությունը և մեծ գումարներ են աշխատում, կրթությունը չեն դիտարկում որպես ֆունդամենտալ գործոն, որը կարող է նաև եկամտաբեր լինել: Նվարդ Մելքոնյանը կարծում է, որ այժմ նույնիսկ մասնագիտություններ կան, որոնք ունեն առանձին փիարի կարիք: Ովքե՞ր են հիմա ուզում դառնալ ուսուցիչներ՝ սակավաթիվ մարդիկ, հետևաբար պետք է ուսուցչի փիարով ևս զբաղվել: Այդ թողարկման ընթացքում փորձել ենք բացատրել կրթության հիմնական բաղադրիչները փիարի տեսանկյունից:

«Այբփոդ» 41-ում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի հայաստանյան գրասենյակի կրթական ծրագրերի բաժնի ղեկավար Ալվարդ Պողոսյանի և Հետազոտական ռեսուրսների կովկասյան կենտրոնի գործադիր տնօրեն Սոնա Բալասանյանի հետ քննարկում ենք աղքատության ազդեցությունը կրթության հասանելիության, զարգացման և որակի վրա: Երբևէ մտածե՞լ եք, թե ինչ ազդեցություն ունի նախաճաշը, առողջ սնունդը երեխայի կրթության վրա: Սոցիալական վատ պայմաններում ապրող երեխայից ակնկալել, որ նա կգնա դպրոց և միայն իր կամային հատկանիշների վրա հիմնվելով՝ կսովորի, թյուրըմբռնում է: Աղքատության հաղթահարումը լրջագույն մարտահրավեր է աշխարհի տարբեր երկրների, այդ թվում՝ Հայաստանի համար: Թեև Հայաստանի մեծ մասում երեխաները դպրոցի ֆիզիկական հասանելիության խնդիր չունեն, մեր երկրում մարզերի անհամաչափ զարգացումը ազդում է նաև որակյալ կրթության վրա, ընդ որում՝ քաղաքից քաղաք, գյուղից գյուղ պատկերը կարող է փոխվել՝ կախված այն խնդիրներից ու մարտահրավերներից, որ առկա են տվյալ տարածքում: Երեխան կարող է ֆիզիկապես հասնել դպրոց, սակայն դասերում ներգրավում և մասնակցություն չունենալ, իսկ քանի որ ներդնելով երեխայի կրթության մեջ՝ մենք նպաստում ենք ուժեղ և բարեկեցիկ պետության կառուցմանը, ամեն բան պետք է անել՝ հաղթահարելու այն խոչընդոտները, որոնք պատնեշում են որակյալ կրթության ստացումը:

«Այբփոդ» փոդքաստի 40-րդ զրույցում շվեդական «Global to Local» կազմակերպության հիմնադիր-տնօրեն Իրինա Ալեվերտի հետ քննարկում ենք «բուլինգ»-ը, որը դպրոցում հասակակիցների կողմից երեխայի նկատմամբ պարբերաբար կիրառվող բռնությունը կամ ծաղրն է: Այն բացասաբար է անդրադառնում ոչ միայն կրթության, այլ նաև երեխայի հետագա զարգացման վրա: Բազմաթիվ երկրներում բուլինգի կանխարգելման պետական ծրագրերին զուգահեռ հասարակական կազմակերպությունները ևս տարբեր նախագծեր են մշակում այն հաղթահարելու համար: Ալեվերտը նշում է, որ տարիներ առաջ իրեն պետական կառույցներում հավաստիացնում էին, որ բուլինգին վերաբերող ծրագրերի կարիք չկա, քանի որ Հայաստանում այդ երևույթը գոյություն չունի: Ալեվերտը պնդում է, սակայն, որ այն միշտ եղել է, սակայն հստակ անուն չի ունեցել: Աշխարհի տարբեր երկրներում մշակվող ռազմավարություններն օգնում են ոչ թե վերացնել բուլինգը, այլ այն հասցնել նվազագույնի, որպեսզի որակյալ կրթության ապահովումը դառնա դյուրին: Դպրոցական կրթության կազմակերպման մեջ մեծ դեր ունեն ոչ միայն ուսուցիչները, այլ նաև ծնողներն ու աշակերտները: Միայն նրանց կուռ համագործակցության արդյունքում կարելի է հաղթահարել այս խնդիրը, այլապես Հայաստանում բուլինգի դրսևորումները կարող են հասնել մեծ չափերի ու դառնալ սպառնալիք կրթական համակարգի կայուն զարգացման համար:

«Այբփոդ» փոդքաստի «Զիլ զրույց» շարքի այս թողարկման մեջ ԿՏԱԿ-ի (Կրթական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոն) հեռավար ուսուցման կազմակերպման բաժնի ղեկավար Ռաիսա Ավետյանը և ԵՊՀ դասախոս, այժմ Ավստրիայի Գրացի համալսարանի հյուր-պրոֆեսոր Աննա Ալեքսանյանն անդրադառնում են Հայաստանում առցանց կրթության կազմակերպման մարտահրավերներին ու հնարավորություններին՝ օրինակներ ներկայացնելով իրենց փորձից: «Այբ» կրթական հիմնադրամը Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանատան աջակցությամբ մի հետազոտություն էր իրականացրել, որը վերաբերում է առցանց կրթությանը, բացասական և դրական կողմերին, դասապրոցեսի փոխակերպմանը և այլն: Հետազատության մեջ կարևորվում է միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը, սեփական փորձառության հետադարձ վերլուծությունը և ուսուցչական համայնքների գործարկումը: Որպես գործող մանկավարժ և ադմինիստրատիվ աշխատող, որոնք անմիջական շփում ունեն շահառուների հետ, մեր խոսնակները վերլուծում են իրենց փորձառությունը, պատմում շահառուների արձագանքի մասին ու առաջարկում խնդիրներին լուծում գտնելու իրենց տարբերակները: «Զիլ զրույց»-ը լսելով՝ հնարավորություն կստանաք առավել պարզ ու մատչելի հասկանալու առցանց կրթության կազմակերպման խնդիրները մեր երկրում, պարզելու, թե այս ձևաչափը կիրառելիս արդյո՞ք հաշվի են առնվում մեր երկրի մշակութային առանձնահատկությունները, թե՞ այն համամարդկային է: Կրթության ոլորտի ներկայացուցիչները համակարծիք են, որ ուսուցչին անհրաժեշտ են մի շարք կարողություններ և հմտություններ առցանց կրթությունը հնարավորինս բարձր մակարդակով կազմակերպելու համար: Այս հարցը կարևոր է, քանի որ շատերն են մտածում, որ առցանց կրթությունը նույն դեմառդեմ կրթությունն է, որը կազմակերպվում է էկրանի առջև: Սակայն տարբեր երկրներ առցանց կրթությունը կազմակերպելիս այն ոչ թե փոխարկում են, այլ նորովի մշակում՝ հաշվի առնելով տարբեր լրջագույն հանգամանքներ:

«Այբփոդ»-ի 38-րդ զրույցը սոցիալական ձեռնարկության և նախագծային ուսուցման մասին է: Այս երկուսն էլ միտված են սոցիալական ազդեցություն ունենալուն, սակայն ՍՁ-ն գրանցված առանձին միավոր է, իսկ նախագծային կրթությունը՝ դպրոցի կրթական գործընթացի բաղադրիչ: Այս զրույցի խոսնակը սոցիալական ձեռնարկատիրության անկախ փորձագետ Նազարեթ Սեֆերյանն է, որը ավագ դպրոցի աշակերտներ Քաջիկ Սուքիասյանի և Սյուզաննա Կարապետյանի հետ քննարկում է սոցիալական ձեռնարկության գաղափարը, դպրոցում իրականացվող նախագծերը, և միասին փորձում են հասկանալ՝ արդյո՞ք դրանք ունեն սոցձեռնարկության բաղադրիչ, թե՞ ոչ: Փորձագետն ասում է, որ բոլոր բիզնեսները չէ, որ պետք է ունենան սոցիալական ձեռնարկության տարրեր կամ միտված լինեն սոցիալական ազդեցություն ունենալուն, սակայն եթե բիզնեսը որոշել է լինել այդպիսին, այն պետք է ազնիվ ու արդար լինի՝ գիտակցելով, որ սոցձեռնարկատիրության գաղափարախոսության մեջ առաջնահերթ է ազդեցությունը, հետո միայն՝ շահույթը: Քաջիկն ու Սյուզաննան էլ ներկայացնում են իրենց դպրոցներում իրականացվող նախագծային ուսուցման օրինակները և պատմում դրանց սոցիալական ազդեցության մասին: Գետաշենի միջնակարգ դպրոցում սովորող պատանին անդրադառնում է ծիրանի ջեմի ու չրի արտադրությանը, ինչպես նաև խոսում սնկարանի մասին, իսկ Սյուզաննան՝ «Գիրք-ճամպրուկ» նախաձեռնության և դրա կրթական ազդեցության:

«Այբփոդ»-ի 37-րդ զրույցում անդրադարձել ենք արհեստական բանականությանը և «ChatGPT» ծրագրին: «Dowork» և «Rumors» ստարթափերի համահիմնադիր Մուշեղ Գևորգյանի հետ փորձարկել ենք ծրագիրը՝ հանձնարարելով գրել ռեֆերատ «Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմը» թեմայով: Եթե անգլերեն տարբերակում այն ամբողջական է, հայերեն տարբերակը, մեղմ ասած, զավեշտալի է: Արհեստական բանականությունը նոր չէ, պարզապես ճիշտ մարկետինգի արդյունքում այն շատերի մոտ շփոթություն է առաջացրել, լիքը մարդկանց էլ՝ վախեցրել: Մուշեղի հետ քննարկել ենք, թե ինչպե՞ս կարելի է ծրագրին օգտագործել կրթական ոլորտում՝ հաշվի առնելով թե՛ մարտահարվերները, որ իր հետ բերում է, թե՛ առավելությունները, որոնց միջոցով կարող ենք խնայել ժամանակ, և այն օգտագործել ավելի արդյունավետ: Հստակ օրինակների միջոցով Մուշեղը ցույց է տալիս «ChatGPT»-ի կիրառելի լինելը այս կամ այն ոլորտում և նշում, որ հավանաբար տարբեր մասնագիտությունների վերանալուն զուգընթաց՝ կստեղծվեն նորերը կամ այսպես ասած՝ հին մասնագիտությունները կփոխակերպվեն: Ծրագիրն, այո՛, կարող է երբեմն մարդուն ծուլության դրդել և դրա համար է, որ պետք է գործիքակազմ դրանից լավագույն ձևով օգտվելու համար: Մուշեղի կարծիքով՝ հեռու չէ այն շրջանը, երբ համալսարաններում կամ անգամ դպրոցներում կարող են դասավանդել առարկներ, որոնք սովորեցնելու են ծրագրին օգտվելու մեթոդները: Ինչ էլ լինի, արհեստական բանականությունը ստեղծվել և կառավարվում է խելացի մարդկանց կողմից, այնպես որ, մեր միակ եզրահանգումն է՝ սովորե՛լ, սովորե՛լ, սովորե՛լ:

«Այբփոդ» փոդքաստի «Զիլ զրույց» շարքում տասնվեց տարեկան Սամվելը, որ «Սերունդ առանց սահմանների» միջազգային մրցույթում հաղթած «Մեդիալոգ» թիմի հիմնադիրներից է, պատմում է, որ մեդիագրագիտության պակասի խնդրի բախվում են ոչ միայն դեռահասները, այլև ավելի հաճախ՝ մեծահասակները: Օրինակ, տատիկը Սամվելին համոզում էր մի զեղծարար կայքի տրամադրել իր անձնական տվյալները՝ վստահ լինելով, որ կայքն անվտանգ է ու որևէ խնդիր չի առաջանա: Միլենան էլ հիշում է, որ սկսեց ուշադրություն դարձնել մեդիագրագիտության խնդրին միայն այն ժամանակ, երբ իրենց դասընկերոջ ինտագրամյան էջը կոտրեցին: Վաղարշակը, Արմենը, Սամվելն ու Միլենան որոշեցին դասըկներոջ ծուղակ ընկնելն օգտագործել՝ ի շահ բոլորի և ձևավորեցին «Մեդիալոգ» թիմը, որը ստեղծել է սեղանի խաղ և հավելված՝ նվիրված մեդիագրագիտության խթանմանը հատկապես դեռահասների շրջանում: Պատանիները կրթությունն ու ժամանցը որոշել են համատեղել, ոգեշնչել իրենց հասակակիցներին և՛ լավ ժամանակ անցկացնել, և՛ կրթվել, որովհետև մեդիագրագիտության պակասը լուրջ խնդիրների է հանգեցնում: Թիմը, որ հավակնոտ նպատակներ ունի, չի սահմանափակվելու միայն հավելվածով ու սեղանի խաղով: Միջազգային շուկա դուրս գալու նրանց երազանքները նպատակների են վերածվում, բայց Վաղարշակն ասում է՝ միջազգայինի համար այլ ալգորիթմներ պետք է մտածել, ժամանակ է պետք: «Մեդիալոգ»-ի ինստագրամյան էջին կարող եք հետևել այս հղումով՝ https://www.instagram.com/me_dialog/։ Հայաստանում մրցույթն իրականացվում է ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի, ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրերի, ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի, ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի և «Այբ» կրթական հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ։

«Այբփոդ»-ի այս էպիզոդում անդրադառնում ենք մաթեմատիկային: «Այբ» դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ, մաթեմատիկայի և ՏՏ առարկայախմբի ղեկավար Ալեքսան Մխիթարյանը, Վանանդի միջնակարգ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ Լևոն Բեժանյանը և աշակերտներ Նարեկ Դավթյանն ու Հասմիկ Մինասյանն անդրադառնում են մաթեմատիկային տարբեր անկյուններից՝ ընդ որում, ամեն մեկը իր սերնդին բնորոշ տրամաբանությամբ ու առանձնահատկությամբ: Փորձում ենք հասկանալ՝ ինչու՞ են դասագրքերում մաթեմատիկայի խնդիրները գրված ոչ պարզ, մատչելի լեզվով, արդյո՞ք կրթական նոր չափորոշիչներն ազդում են մեթոդաբանության և մոտեցման վրա այն պարագայում, երբ մաթեմատիկան հազարամյակներ շարունակ նույնն է մնացել: Եթե ուսուցիչները գտնում են, որ ինչքան էլ մաթեմատիկոս լինելը թրենդային մասնագիտություն չէ Հայաստանում, միևնույնն է, պետք են նվիրյալներ, որոնք կզբաղվեն գիտությամբ, ապա երիտասարդներն ավելի հակված են ընտրել այնպիսի մասնագիտություն, որը կապահովի ֆինանսական կայունություն: Անդրադարձել ենք նաև արհեստական բանականության ստեղծմանն ու դրա հնարավոր ազդեցությանը մաթեմատիկայի վրա: Նարեկը կարծում է, որ արհեստական բանականությունը հաղթում է մաթեմատիկային, Հասմիկը և ուսուցիչներն էլ համաձայնում են, սակայն պնդում, որ նախ, դա կտեսնենք երկարաժամկետ հեռանկարում, երկրորդ՝ այդ նույն արհեստական բանականությունը ստեղծվել է մաթեմատիկա իմացողների կողմից, դեռ չգիտենք՝ ով ում է հաղթում: Փիլիսոփայական մի հարց էլ վերջում՝ ինչու՞ իմանալ մաթեմատիկա, եթե գուգլն արդեն ամեն ինչ գիտի: Այս հարցում բոլոր համակարծիք են. մաթեմատիկան մարզում է միտքը, զարգացնում է տրամաբանությունը, սովորեցնում է պայքարել, հաղթահարել, այնպես որ, արագությունը, որ հաճախ մատնում է ալարկոտության, կարող է նոր սերնդի համար վատ հետևանքներ ունենալ:

«Այբփոդ»-ի այս էպիզոդում Արցախի երկու դպրոցականներ՝ Ստեփանակերտում ապրող Բենիամին Հայրապետյանը և Մարտունիում բնակվող Լիլիթ Մնացականյանը պատմում են, թե ինչպես է կազմակերպվում իրենց կրթությունը շրջափակման պայմաններում: Ավագ դպրոցի աշակերտները նշում են, որ գազամատակարարման խաթարումներով պայմանավորված՝ ստիպված են լինում հարմարվել տվյալ շրջանին ու կրթությունը կազմակերպել այնպես, ինչպես թելադրում է օրը: Ոչ ֆորմալ պարապմունքներին չեն կարողանում մասնակցել պարտաճանաչ կերպով, քանի որ համացանցի խափանումները ազդում են հեռահար կրթության կազմակերպման վրա: Հայաստանի հետ ֆիզիկական կապի բացակայությունը լուրջ ազդեցություն է թողնում երեխաների կրթության վրա: Բենիամինը քիմիայի հանրապետական օլիմպիադային հավանաբար չի կարողանա մասնակցել, քանի որ այն տեղի է ունենալու մարտի 4-ին, իսկ Լիլիթը մտահոգված է միասնական քննություններով, քանի որ պատրաստվում է ընդունվել Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան: Դպրոցականները նշում են, որ ինքնակրթովում են, փորձում իրար օգնել և շարունակում են ամուր մնալ՝ հուսալով, որ այս իրավիճակը շուտափույթ լուծում կստանա և իրենց կրթության բացթողումները հնարավոր կլինի լրացնել: Արցախում ապրում է 30,000 երեխա, որից 20.000-ը զրկված է պատշաճ կրթություն ստանալու կայուն պայմաններից: Տարատեսակ խնդիրները՝ գազամատակարարման անջատումները, էլեկտրաէներգիայի խափանումները, համացանցի հետ կապված տատանումները, սննդի պակասը խոչընդոտում են որակյալ կրթություն ստանալու իրավունքը, իսկ ձգձգվող շրջափակումը՝ զրկում նրանց Հայաստանի հետ ֆիզիկական կապի հնարավորությունից: Էպիզոդը ձայնագրել ենք 2023 թվականի փետրվարի 28-ին:

«Այբփոդ»-ի Զիլ զրույց շարքում այս անգամ կրթական համակարգի խնդիրներն ու մարտահրավերները քննարկում են անմիջապես «առաջին ձեռքից»: Կոտայքի մարզի Ակունք գյուղի միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի Հերմինե Աբրահամյանը և «Այբ» դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչ Վահրամ Սարգսյանը երիտասարդ մանկավարժական սերունդն են ներկայացնում՝ ժամանակակից մոտեցումն ու ավագ ընկերների հարուստ փորձը ծառայեցնելով «համացանցային սերնդի» պահանջներին: Ուսուցիչները քննարկում են, թե իրենց ուսումնառության տարիներից ի վեր ինչպե՞ս է փոխվել կրթողի դերը, արդյո՞ք ուսուցիչը սոսկ գիտելիք փոխանցող է, թե՞ ընկեր, ուղղորդող, որը մեկ քայլ առաջ է փորձում մտածել, իրականացնել համագործակցող կրթություն, հնարավորություն տալ աշակերտին որոշում կայացնել, ձախողվել ու բարձրանալ: Մասնագետները հատուկ տեղ են հատկանցում նախագծահեն կրթությանը, ու յուրաքանչյուրը ներկայացնում է իր հաջողված փորձի պատմությունը՝ ընթերցասերների ակումբի բացումից մինչև աշակերտներ, որոնք քարտեզագրումներ են անում: Անդրադառնում են նաև դասագրքերի անհրապույր լինելուն ու լուծումներ առաջարկում, փորձում հասկանալ՝ արդյո՞ք ուսուցչի աշխատավարձը միակ մոտիվացիան է պայծառ տրամադրությամբ դպրոց մտնելու և այլն: Այս զրույցը երկու ուսուցիչների մասին չէ. այն համակարգային ու տեղային անդրադառնում է հստակ խնդիրների ու փորձում խնդիրները վերհանելով՝ առաջարկներ ներկայացնել, որ մենք ունենանք ուժեղ ուսուցիչ, ուժեղ աշակերտ և ուժեղ պետություն:

The world-famous astrophotographer Ochin Zakaryan was a small boy when he noticed a magazine about space and stars while riding a bicycle on a street in Tehran. He was so fascinated by this science that he found a Russian camera "Zenit" at home and began to take pictures of the moon, which resembled a small dot in his photos. Then he realized that to become a good astrophotographer one needs to study astronomy, read books and finally, have a new camera. In this episode, the photographer addresses an important issue of the "Light Pollution" and points out that it can have truly disastrous consequences if people are not consistent with nature. The photographer has some advice for kids who have a dream but don't have the financial resources to make it come true.

Հինգերորդ դասարանում սովորող Գայանե Ավետիսյանը և ութերորդ դասարանցի Սամվել Խաչատրյանը «Այբփոդ»-ի «Զիլ զրույց» շարքի սկզբում քննարկում եմ «թեթև» հարցեր՝ պատմելով իրենց սիրած գրքերի, կարդալու նշանակության, ընթերցանության ազդեցության մասին: Հետո գալիս են լուրջ խնդիրներն ու մարտահրավերները, և երեխաները առաջարկում են կրթության մեջ հստակ փոփոխություններ իրականացնել, որպեսզի իրենց սերունդը ավելի գրագետ, բանիմաց ու պիտանի դառնա: Սամվելն, օրինակ, կվերապատրաստեր ուսուցիչներին այնպես, որ իրենց գործի գիտակը լինեին, ռոբոտաշինության դասընթացները բոլոր հանրակրթական դպրոցներում կդարձներ պարտադիր: Իսկ Գայանեն հայագիտության դասընթացի զարգացմանը զարկ կտար, կօգներ երեխաներին հոգ տանել բնության մասին, արժևորել կրթությունը: Նկատել են, որ երբեմն մեր քաղաքացիները անպատասխանատու են երկրի, քաղաքի, գյուղի հանդեպ ու կարծում են, որ այդ ամենը սկսվում է կրթությունից: Երեխաներն անդրադառնում են նաև դպրոցում գնահատման համակարգին, նշում, թե արդյո՞ք դպրոցականը կարիք ունի գնահատականի լավ սովորելու համար, արդյո՞ք ծնողներն իրենց հանդիմանում են, երբ ցածր գնահատական են ստանում: Երկուսն էլ համոզված են, որ եթե մենք ուզում ենք ճանաչել մեր երկիրը, պետք է ոչ միայն շրջենք Հայաստանով, այլ նաև շատ կարդանք հանրագիտարաններ, համացանցից օգտվենք ու ինֆորմացիա ստանանք, քանի որ, ինչպես Սամվելն է ասում՝ եթե դու չճանաչես քո երկիրը, ուրեմն այն արդեն քոնը չէ:

«Այբփոդ»-ի տարեվերջյան էպիզոդում «Այբ» կրթական հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Սոնա Կոշեցյանը և «Այբ» դպրոցի գործադիր տնօրեն Դավիթ Սահակյանը խոսում են այս տարվա կարևոր ձեռքբերումների և գալիք տարվա պլանների մասին: Տարվա ամփոփումը թվային է, այն առավել, քան չափելի է, սակայն բոլոր տոկոսների ու թվերի հետևում մարդկային պատմություններ են. երեխաներ, որոնք իրականացրել են երազանքները, բարերաներ, որոնք ներդրել են իրենց միջոցներն ու ժամանակը հանուն լավագույն կրթության, ուսուցիչներ, որոնք հնարավորություն են ստացել յուրովի արժևորել իրենց աշխատանքն ու նորից սիրահարվել մասնագիտությանը: Սոնա Կոշեցյանը պատմում է, որ տարվա ընթացքում բազմիցս եղել են Տավուշի մարզի տարբեր դպրոցներում: Լճկաձոր այցի ժամանակ 10 հոգանոց դասարանում նկատել են մի երեխայի, որ ներառական կրթական ծրագրով է սովորել ու փոխադրվել երկրորդ դասարան: Ուսուցչի ջանքերի շնորհիվ, որը կարողացել է համախմբել աշակերտներին, երեխան ուշագրավ հաջողություններ է գրանցել: Հիմնադրամի տնօրենն ասում է, որ փոփոխություններ տեսնելը հուզմունք է առաջացնում ու ոգևորում ավելի մեծ ներդրումով աշխատել: Դավիթ Սահակյանն ասում է, որ «Այբ» դպրոցը գոյություն ունի բարերարների ներդրումների շնորհիվ, որոնք գումարներ նվիրաբերելով օգնում են տարբեր սոցիալական պայմաններում ապրող երեխաներին ստանալ կրթաթոշակ ավագ դպրոցում ուսանելիս: Իրենց նպատակն ի սկզբանե աշակերտական և ուսուցչական ամուր համայնք ստեղծելն էր, դա է պատճառը, որ բազմաթիվ երեխաներ, ուսում ստանալով արտասահմանում, միևնույնն է, գաղափարապես այնքան կապված են երկրին ու դրան ծառայելուն, որ ուր էլ գնան, հայանպաստ նախագծերի են մասնակցում: Անցնող տարում «Այբ»-ն իր բարերարական ու գործընկերային համայնքի հետ միասին կրթության մեջ ներգրավել է 619 960 329 դրամ՝ ստեղծելով նոր հնարավորություններ նոր շահառուների համար։ Այս տարի մեկնարկեցինք կրթական մեր փիլիսոփայության առանցքում կարևոր տեղ զբաղեցնող «Ինքնություն և արժեքներ» հեռուստատեսային հաղորդաշարը, որը նաև հանրության հետ երկխոսելու բաց հարթակ է։ «Այբ» հիբրիդային կրթությունը, որը սովորողներին առաջարկում է միջազգային ճանաչում ունեցող «Արարատյան բակալավրիատ» ծրագրի վրա հիմնված մրցունակ և ամբողջական կրթություն՝ ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառմամբ, տվեց իր առաջին պտուղները։ 66 մասնակից ողջ հանրապետությունից ու Արցախից, ձեռք բերելով բացառիկ մրցունակ հմտություններ, այսօր արդեն 11 նախագիծ են իրականացնում բնագիտության ոլորտում։ Ամփոփեցինք Տավուշի մարզի հանրակրթական ուսումնական հաստատություններում պետական նոր կրթական չափորոշիչների ներդրման փորձարարական ծրագիրը՝ Եվրոպական միության և Համաշխարհային բանկի ֆինանսավորմամբ։ Արդյունքում մասնագիտական կարողությունների զարգացման բազմակողմ ծրագրով վերապատրաստվեցին բնագիտամաթեմատիկական առարկաների 680 ուսուցիչ և 156 տնօրեն ու փոխտնօրեն Տավուշի մարզի 78 դպրոցից։

«Մշակութային և սոցիալական նարատիվների լաբորատորիա»-յի հիմնադիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու Տիգրան Ամիրյանը նշում է, որ իրազեկվածության պակասը մշակութային իրավունքների տեսանկյունից բերում է հետևանքների ինչպես անհատական, այնպես էլ ժողովրդական մակարդակում: Այն, ինչ կատարվում է այսօր հայկական բնակավայրերում, որոնք գտնվում են Ադրբեջանի հսկողության տակ, մշակութային իրավունքի կոպիտ ոտնահարում է: Սրանով պետք է զբաղվեն և՛ պատկան մարմինները, և՛ տարատեսակ մշակութային կառույցներ, և՛ մենք՝ անհատներս: Անդրադառնում է նաև անհատի մշակութային իրավունքների խախտմանը և օրինակ բերում. Հայաստանում բնակություն հաստատած ռուսները, որոնց մեծ մասն իսկապես առաջադեմ մարդիկ են, գուցե ոչ դիտավորյալ, բայց խախտում են մեր երկրում գործող լեզվի մասին օրենքը: Միջոցառումներ կան, որոնց ընթացքում տարբեր ռուսական տաղավարներում ամեն բան ռուսերեն է՝ առանց հայերեն թարգմանության, ինչը լեզվի մասին օրենքի խախտում է: Տիգրանը խոսում է մի տերմինի մասին, որը կոչվում է «վիզուալ աղտոտվածություն», երբ քաղաքը կամ տարածքը տարատեսակ պաստառներով է պատվում առանց հաշվի առնելու, թե որքանով է դա ազդում քաղաքի դիմագծին: Տարբեր պաստառներ, որոնք հայտնվում են շինությունների վրա հաճախ օտար լեզվով հայերեն տառերով են գրված, գույների համադրությունը պահպանված չէ, շենքերի ճակատային մասում՝ ֆասադների վրա են փակցվում և հետո անհայտ է, թե ինչ տեղի ունեցավ դրանց հետ և այլն: Իմացե՛ք ձեր մշակութային իրավունքները:

Ի դեպ, առաջիկայում հայերենի ամենամեծ՝ «Մեղու» խաղ-մրցույթն է դպրոցականների համար: Բաց մի՛ թողեք այս հնարավորությունը և գրանցե՛ք ձեր երեխաներին test.contests.am հարթակում։

https://www.givingtuesday.org/

«Այբ» հիբրիդային կրթության նախագծերից մեկի ընթացքում աշխատարանների, պրակտիկ ուսումնասիրությունների և քաղաքային պլանավորման տեսության հակիրճ ծանոթության միջոցով աշակերտները փորձել են սովորել «կարդալ» քաղաքը, ուսումնասիրել կառուցվածքը, բաղկացուցիչ տարրերը, զարգացման միտումները, մարդկանց և բնության հետ կապը: Երկրորդ մասում՝ ծանոթացել որոշումներ կայացնելու մեխանիզմներին և դրանց մշակմանը տարատեսակ թվային գործիքներով: Նախագծի ղեկավարն ու աշակերտուհիներից մեկը «Այբփոդ»-ի «Զիլ զրույց» շարքում քննարկում են իրենց նախագիծը, պատմում, թե ի՞նչ են պատրաստվում փոխել, ինչպե՞ս են ընկալում քաղաքը, ինչպե՞ս են իրարից սովորում ու աջակցում: Նրանք հավատացած են, որ բոլոր մեծ փոփոխությունները սկսվում են փոքր քայլերից, այս անգամ՝ դպրոցական նախագծից: «Այբ» հիբրիդային կրթությունը նորարարական հարթակ է, որի նպատակն է լավագույն կրթությունը հասանելի դարձնել բոլորին: Ժամանակակից տեխնոլոգիաների, նորագույն մեթոդաբանության և ցանցային լուծումների կիրառմամբ այս ծրագիրը 15 տարեկանը բոլորած պատանիներին առաջարկում է մրցունակ և նախագծահեն կրթություն։ Ծրագրի հիմքում միջազգային ճանաչում ունեցող «Արարատյան բակալավրիատ» (ԱԲ) ծրագիրն է։

Հոկտեմբեր ամիսը նշանավորում է «Սուրբ Թարգմանչաց տոն»-ը, ու սա ևս մեկ հնարավորություն է համախմբել կրթությամբ հետաքրքված և մտահոգ մարդկանց: «Այբ» կրթական հիմնադրամը, լինելով թարգմանչության շարժման կրող, առաջնորդվելով Հայաստանում կրթության բարձր նշաձող սահմանելու գաղափարով, նոր և առանցքային բովանդակություն և մոտեցում է բերում ժամանակակից դպրության մեջ: Սա է պատճառը, որ կարևորելով հայերեն բարձր որակի թարգմանություններն ու դրանց հանրայնացումը, «Այբփոդ»-ի այս էպիզոդում զրուցում ենք ԵՊՀ պրոֆեսոր, «Զանգակ» հրատարակչության մանկական գրականության խմբագիր Ալվարդ Ջիվանյանի հետ: Աշխարհահռչակ մանկական գրականության բեսթսելեր «Հարի Փոթեր»-ի հայերեն թարգմանության հեղինակը երբեք չի հարմարեցնում տեքստը միջին կամ միջինից ցածր ընթերցողի ճաշակին և ունակություններին, քանի որ վստահ է, որ թարգմանության միջոցով ընթերցողը կրթվում է: «Համացանցային սերունդ»-ը մի փոքր ծուլանում է, գնում է դյուրին ու պարզ տեքստերի հետևից՝ դրա տակ քողարկելով լեզվի պակաս իմացությունը, բայց ո՞վ ասաց, որ նեղ բառապաշարով լեզուն է ժամանակակից լեզուն: Թարգմանչի խնդիրն է կատարել բնական, տվյալ լեզվի հետ ներդաշնակ թարգմանություն, բայց եթե դիտարկենք այն անգլալեզու գրականության նմուշները, որ թարգմանում է Ջիվանյանը, ապա դրանք հագեցած են դժվարամարս բառերով, հետևաբար ընթերցողը պետք է պատրաստակամ լինի կարդալ ու սովորել նոր բառեր: Սլենգով գրված անգլերեն տեքստը սլենգային հայերենով թարգմանելը մեղանչանք չէ մեր լեզվի դեմ, այլ ճիշտ և դիպուկ թարգմանություն: Միշտ պետք է հաշվի առնել ընթերցողի կարծիքը, մոտեցումները, իսկ դրա համար համացանցը լավագույն հարթակն է կապ պահպանելու ու ականջալուր լինելու կարդացողին: Թարգմանությունը տվյալ գործի վերաստեղծումն է, հետևաբար թարգմանելիս պետք է ոչ միայն լավ տիրապետել և՛ բնագրի լեզվին, և՛ թիրախ լեզվին, այլ նաև մշակույթին, մտածողությանը և այլն:

People sometimes think that art is only in museums. No, it was maybe a couple of decades, or even centuries ago. Now the world has changed so much that monumental art that humbles a lot of people can be found in the streets of different cities. Franz Brulhart is an artist based in Switzerland and he is sure that art can be fun. Unfortunately, wrong methods and approaches have made children think of art as something too hard to reveal. If we want children to love art and education, we need to delete the limits, the old methods that we used to use, because 21th century child is a new child with new values and worldviews. Art is a strong key to raising social problems, presenting them and finding solutions, and if we want our children to be responsible, caring, we need to make them love art, not afraid of it. You can make mistakes while drawing, because it’s your own way, and what is more important, is that making mistakes is normal and acceptable. You need to fail because failures help us to create better work. Art is about your own rules that make you feel freedom. You can’t always be full of creativity; you have to work on that, and sometimes it requires a lot of energy and effort. Be free to destroy everything that was in the past; if it stops you creating something monumental, do it, don’t be afraid!

Առաջիկայում «Այբ» ակադեմիան ծրագրում է «Ձևավորող գնահատում» թեմայով վերապատրաստում ուսուցիչների համար, որին մասնակցելու համար գրանցվեք https://forms.gle/joTb7wz6WPHznDMS8  հղումով։