Bağımsızlar

Yaklaşmakta olan Mardin Bienali dolayısı ile Hangi Sergi Nerede? inisiyatifini Rıdvan Aşar’la konuşuyoruz. ​​​​​​​Hangi Sergi Nerede?, 6. Mardin Bienali sırasında bir yandan Mardin’de Bienale paralel olarak açılan sergileri görünür kılmayı hedeflerken, öte yandan da bağımsızları araya getirme, paralel etkinlikler sahnesini organize etme rolu oynayan bir inisiyatif olarak 2024 yılında oluştu. Rıdvan Aşar bu sene ikinci kez Mardin Bienaline hazırlanan Hangi Sergi Nerede? inisiyatifini ve hazırlıklarını anlatıyor. 

Mersin’de, 2017’de hayatına başlayan Kültürhane’yi 2023’te konuk etmiştik. 25 Nisan’da yeni mekanı olan Yaşam Limanı’nın açılışını yapacak olan Kültürhane’yi yeni mekanının kuruluş sürecinden, kavramsal çerçevesine kadar konuşuyoruz.

Bu hafta Ebru Atilla ile Açık Depo Gönüllüleri İnisiyatifi’ni konuşuyoruz. 2023 depremi sonrası İzmir’de oluşan ve Hatay’la doğrudan bağlar kurarak başlattığı işbirliğini sürdürmeye devam eden Açık Depo Gönüllüleri İnisiyatifi, afet sonrası sivil destek çalışmaları için özgün bir örnek oluşturuyor. Özgünlüğü bir yanıyla, afet sonrası destek modellerinin neden çalışmadığını tespit edip, mikro ölçekte birebir ilişkiler kurarak bireylerin ihtiyaçlarına yönelik destek sağlamaya yönelen çözümü, diğer yanıyla depremin 40. gününde Hatay’lı kadınlarla bir tiyatro oyunu ortaya çıkarıp sergileyecek kadar, sanatı hayata içkin hale getirmeyi başarması ya da bunu göstermesi. Öte yandan da depremden üç yıl sonra da bağlarını koparmamış ve desteğini sürdürüyor olması.

ApaçıKültür’ün bu bölümünde Ezgi Bakçay ve Ulaş Bayraktar, kültürün sınırlarını doğayı ve kentsel mekanları içerecek şekilde genişleterek kentlerin deniz ve kıyılarla kurduğu sorunlu ilişkiyi konuşuyor. Mevzuat tartışmaları ile sanatın harmanlandığı bu sohbette, kamusal alanlarımızı ve müştereklerimizi Gaston Bachelard'ın bahsettiği su damlasından ilham alarak nasıl yeniden inşa edebileceğimiz tartışılıyor. 

Buradayız Hatay Derneği'ni konuğumuz Mehmet Ali Gümüş ile konuşurken; deprem sonrası bir Instagram postu ile başlayan inisiyatifin 40 gün gibi kısa bir sürede derneğe dönüşmesinin, birlikteliğin ve dayanışmanın zor ama güç veren hikayesini dinliyoruz. 

Bu hafta Ahmet Murat Akoy ile yöneticisi olduğu bagni konuşuyoruz. Bir yandan Kaş ve bölge için çok önemli olan çevre aktivizmini yürüten, çevre yıkımını takip eden ve hem protestolarla hem işbirlikleri ve hukuki süreçlerle durdurmaya çalışırken öte yandan 5. yılına girecek olan Kaş Tiyatro Festivalini yürüten derneğin faaliyetlerini konuştuk. Nepotist, anti-demokratik, kapitalist yönetimin turizm vasıtasıyla da sürdürmekte olduğu doğa ve kültür talanının boyutlarını bir kez daha konuşmak zorunda kaldık. 

Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay ile Apaçıkültür’de, Osmanlı’nın son döneminin kültür politikalarını konuşuyoruz. Parisli Paşaların “dünyanın merkezi”ne yolculuğunu, modernleşme ve ulusallaşma davasının krizlerini bağlamında yeniden düşünüyoruz.   

Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay ile Apaçıkültür’de bu hafta,  sosyal medyanın ve algoritmaların ürettiği kent imgeleri üzerine konuşuyoruz. Mekanın ruhu ve kentlilerin ruh sağlığı arasındaki bağlantı üzerine düşünürken, kültür politikalarının sanal boyutunda buluyoruz kendimizi. Naomi Klein Doppelganger kitabının izinde kentlerin “kötü ikizlerini” seyre dalıyoruz.  

Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay ile Apaçıkültür’de bu hafta, popüler kültürel üretimlerinin politikasını ve estetiğini konuşuyoruz. Benito Antonio Martinez Ocasio’nun (nam-ı diğer Bad Bunny) Super Bowl devre arası şovunun açtığı tartışma alanında kültür endüstrilerinin ürünü olmalarına rağmen bazı anların, imgelerin ve ritimlerin “duyusal olanın paylaşımını” yeniden düzenlemek anlamında politik olma ihtimaline odaklanıyoruz. 

Görünmeyen Emek Fotoğraf İnisiyatifi, 2023’te İzmir’de, Arzu Filiz Güngör ve Nilgün Yoldaş yürütücülüğünde kadın emeğinin karşılıksız, ücretlendirilmemiş ve görünmeyen biçimlerine odaklanan bir fotoğraf atölyesi sonrasında kuruldu. Bu deneyim, görünmeyen emeğe dair düşünüp üretmeyi sürdürme arzusu duyan kadınları bir araya getirdi. ​​​​​​​İnisiyatif, katılımcı üretimi, yatay örgütlenmeyi ve dayanışmayı önceleyerek, kişisel hikâyeleri kamusal alanda tartışmaya açan fotoğraflar üretmeyi, kalıplaşmış yargıları sarsacak imgeler bulup dolaşıma sokmayı, görünmeyen emek biçimlerini belgeleyip görünür kılmayı amaçlıyor. 

Bu hafta Apaçık Radyo’nun Apaçileri Ezgi Bakçay ve Ulaş Bayraktar, kültür politikalarının 1945 sonrası bir kamu politikası disiplini haline gelmesinden çok önce, bu coğrafyadaki köklerine—Tanzimat’tan Cumhuriyet’e uzanan modernleşme serüvenine—odaklanıyor.Bu perspektifle bakıldığında kültür politikaları, sadece sanatsal faaliyetlerin desteklenmesi veya modern bir “hak” arayışı değil; bir ulusun kendi köklerini icat ettiği ve sınırlarını çizdiği politik bir savaş alanıdır. Bir yandan “muasır medeniyet” hedefine doğru giden bir yolculuk vaat ederken, diğer yandan geçmişi ve “öteki”ni sessizleştiren bir şiddet mekanizmasını içinde barındırır.

Apaçık Radyo’nun “apaçileri” Ezgi Bakçay ve Ulaş Bayraktar, Apaçıkültür serisinin bu haftaki bölümünde, tanımlanması en az kültür kadar meşakkatli bir başka kavramı, politikayı masaya yatırıyor.Siyasetin etimolojik kökenindeki “seyislik” (terbiye etme) ile kültürün “ehlileştirme” anlamları arasındaki tarihsel akrabalıktan yola çıkan program; kültür politikalarını devletin soğuk bir kamu yönetimi aracı olmaktan çıkarıp, “duyulur olanın adil paylaşımı” ve bir arada yaşama sanatı olarak yeniden kurguluyor. Jacques Rancière’in “Cahil Hoca” ve “eşitsizliğin yeniden üretimi” eleştirileri eşliğinde, bağımsız aktörlerin bu alanda sadece birer “nesne” değil; özgüvenli, adalet talep eden ve kendi pratiklerini bizzat birer kültür politikası olarak inşa eden kurucu öznelere dönüştüğünü ilan ediyoruz.

Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay ile Apaçıkültür’de bu hafta, Terry Eagleton ve Bernard Stigler’in rehberliğinde kültür kavramına odaklanıyoruz. Tarihsel dönüşümü içinde kültürü, doğa ve uygarlık ikileminin ötesinde, insanın kendi kendini üretme pratiği olarak anlamaya çalışıyoruz. 

Bağımsızlar ile yeni bir seyre çıkıyoruz: Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay’ın hazırlayıp sunduğu Apaçıkültür serisiyle kültürün altını üstüne getirmeye girişiyoruz. ​​​​​​​Özneleri, mekanları, imkanları ve kısıtlarıyla kültürün politikalarını konuşacağımız bu serinin ilk bölümünde meramımızı ve rotamızı paylaşıyoruz. 

Dört yılı aşkın süredir yürüttüğü yayın ve platform deneyimini masaya yatırıyor; bağımsız kültür-sanat alanında biriken deneyimleri, hafıza oluşturmanın önemini, dayanışma pratiklerini ve bağımsızların kültür politikalarının öznesi olma imkânlarını tartışıyoruz. 

Mardin’den Meyman Sanat Evi adına Mahmut Wenda Koyuncu’yu ve Diyarbakır’dan Merkezkaç Sanat Kolektifi adına Remzi Sever’i konuk ediyor; kendileriyle bağımsızlıklarıyla birlikte varolma süreçlerini, üretimlerini ve Mardin ve Diyarbakır’daki sanat dünyasının getirdikleri üzerine sohbet ediyoruz.  

Merak Kabineleri e-bülteninin kurucularından tarihçi, eskiçağcı ve müzeolog Emel Gülşah Akın ve müzeolog- araştırmacı Ayça Bayrak Uluğ ile bir araya geliyoruz. Merak Kabineleri, müzecilikle ilgili dikkat çekici ve ilginç çeşitli içerikleri derleyerek okuyucularla buluşturma amacıyla kuruldu. Müzecilikle ilgili tekil haberlerin, meselelerin, güncel konuların derlenerek bir araya getirilmesiyle oluşacak arşivin günümüze ait müzecilik anlayışını “okumak” için önemli ipuçları sunabileceğine inanan Emel Gülşah Akın ve Ayça Bayrak Uluğ, Merak Kabineleri’ni hazırlarken izleyeni şaşırmaya, tefekküre, merak etmeye davet eden “sıradışı, nadide, acayip veya garip” şeylerin sergilendiği ve modern müzelerin öncüleri kabul edilen kabineleri düşünerek yola çıkıyorlar.

Konuğumuz 2025 Mayıs’ında farklı Güzel Sanatlar fakültelerinden bir araya gelerek kurulan Çeper Kolektif.Kuruluşlarının ardından 'Çentik' sergisini gerçekleştiren kolektif, Haydarpaşa Dayanışması’nın 700. yılında tren yolu emekçilerinin yeleklerine yaptıkları sanatsal müdahalelerle mücadeleye destek verdi.'Çeper', merkezin dışında kalanları; reddedilmiş hakikatleri, ötekileştirilmiş bedenleri ve görünmeyen alanları ifade ediyor. Kolektif, tanımlara sığmak yerine yaşamsal, politik ve üretimsel dertler etrafında birlikte dönüşmenin yollarını arıyor.

İlk 80 programımızdaki 'Bağımsızlar'ı ve dünyanın kaynaklarını ele alıyoruz. 

Antalya’da faaliyet gösteren oluşumla çalışmalarını sürdüren Are Projects ile 'Eve Dönüş' sergilerini ve bağımsız sanat ortamını konuşuyoruz. 

Mekâna özgü, süreç odaklı ve performatif sanatsal araştırmalar yürüten, disiplinler ötesi bir kolektif olan HemCereyan, “birlikte öğrenme”, “kolektif üretim”, beden–mekân ilişkisi ve öğretensiz/öğrencisiz öğrenme gibi kavramlar etrafında yürüttükleri pratikleri anlatıyor. HemCereyan’ın nereden estiğini, nasıl cereyan ettiğini ve hangi yönlere meylettiğini konuklarımız Şafak Çatalbaş, Ali Şahan Kuru, İris Ergül, Ilgın Hancıoğlu, Buse Aktaş ve Fırat Yusuf Yılmaz ile konuşuyoruz.

Kamusal mülklerin yerelden alınarak el değiştirmesini hedefleyen yasa tasarısına karşı çıkmak için 'Kamusal Kültür Mekanları Halkındır!' basın açıklamasını gerçekleştiren Gazhane Çevre Gönüllüleri'nden Maya Arıkanlı Özdemir ve Nilgün Canatar ile bir araya geliyor; bir endüstri mirası olan Hasanpaşa Gazhanesi’nin kamusal bir alan olması için gönüllülerin 26 yıl sürdürdükleri kent hakkı mücadelesini konuştuğumuz 2022 yılındaki programı tekrarlıyoruz.Hasanpaşa halkı ve Gazhane Çevre Gönüllüleri’nin mücadelesiyle yıkımdan kurtulan ve 2021’de kamusal bir kültür mekânına dönüşen Gazhane’nin kent hakkı mücadelesini yeniden hatırlatıyoruz, kamusal mekânların halkın kalması için birlikte ses çıkarmaya çağıran gönüllüleri destekliyoruz.

2024 Aralık ayında kaybettiğimiz Ömercan Şamlı’nın anısını yaşatacak bir mekan olarak yeniden hayat bulan evini; Ayvalık’ta bu yıl Eylül ayında kapılarını herkese açan Mercan Ev’i konuk ediyoruz. Belgesel fotoğraf ve video alanlarında işler yapan Ömercan Şamlı’nın bu evi, bir yandan onun anısını yaşatırken bir yandan da kütüphanesi, video, belgesel, sinema ve fotoğraf alanındaki atölye çalışmalarının da bir mekanı olarak herkese açıldı. Mercanev’in etkinliklerini, atölye programlarını ve gelecek planlarını mekanın koordinasyonunu yürüten Özgül Altuntaş ve Turgay Süsem ile konuşuyoruz.  

Kuzey Ege’de Dikili’ye bağlı bir sahil kasabası olan ve içinde Pitane antik kentini barındıran Çandarlı’da 2024 Haziran ayında kurulan Pitane Kolektif’ten Fevzi Akkoç ve Özlem Gökçekaya'yı konuk ediyor ve kendileriyle Çandarlı’da kültür üretimine nasıl katkıda bulundukları, işleyişleri ve etkinlikleri üzerine konuşuyoruz.  

Ankara merkezli genç bir oluşum olan Noesis Collective’ten Cihan Akün ile bağımsız olmak, Noesis’in ortaya çıkışı ve gelecek planlarından konuşuyoruz. 

Tasarımcı, mimar ve kültür yöneticisi Cansu Pelin İşbilen ve ekonomist Akın Erdoğan’ın kurucusu olduğu “müşterek, sürdürülebilir, eşitlikçi gıda için hareket” tanımı ile Açık Mutfak'ı, Açık Akşam Yemekleri ile başlayan sürecini, bağımsız olmanın ekonomi ile ilişkisini ve otosansürü konuşuyoruz.  

Bağımsız sanatçıların görünürlüğünü arttırma fikriyle İzmir’den ortaya çıkan Less Ordinary Studio'yu kurucusu Devran Altınbay ile konuşuyoruz.  

Bu hafta ankara temelli bir inisiyatif olan Kitschen’i Elif Varol Ergen, Ekin Kılıç Ezer, Fırat Engin’le konuşuyoruz. Kitsch ile Kitchen sözcüklerinin birleşiminden oluşan isimleriye Kitschen kurucuları gündelik hayatımızdaki ‘kitsch’i, bağımsızlığı, akademiyi ve sanatsal üretimlerini anlatıyor.

Konuklarımız Aslı Özdoyuran ve Fırat Yusuf Yılmaz ile İstanbul, İzmir, Ankara, Mersin ve Eskişehir’de gerçekleşen forumların yanı sıra komisyonlar ve çalışma grupları ile örgütlenme sürecindeki Buradan Nereye? ile dernekleşme sürecini, çalışma gruplarını, komisyonlarını ve kurulma aşamasında olan kadın + komisyonunu konuşuyoruz. 

Konuklarımız M. Uçmaz, E. Atılır, H. D. Yılmaz, A. M. Hasret, Y. İskender ve D. Akbay ile Selektör Kolektif'i konuşuyoruz.  

Motorhane Kültür Ağı, “Motorhane” adıyla bilinen eski Merzifon Belediye Elektrik Santrali tesisinin kültür merkezine dönüştürülmesini amaçlayan; bu süreçte inisiyatif alacak, kültür merkezinin programlarını yerel yönetim ile işbirliği kurarak bağımsız olarak hazırlayıp yürütecek, Merzifonlu kültür sanat aktörlerinden oluşan sivil bir topluluktur.2024 yılında İKSV’nin Avrupa Birliği destekli “Ortaklaşa” Hibe Programı kapsamında, Merzifon Belediyesi, Sinop Sürdürülebilir Kalkınma Derneği, Urban.koop ve ÇEKÜL Vakfı öncülüğünde kurulan Motorhane Kültür Ağı, Merzifon’da sanayi üretimineenerji sağlaması için kurulan ve uzun yıllardır işlevsiz kalmış Motorhane’yi, bugün kültür merkezli bir gelişimin enerjisini sağlayabilecek bir mekana dönüştürülmek için bir araya gelmiş gönüllü bir topluluktur.

Sanatçılardan üretim beklentisi olmayan, karşılaşmalara odaklanan ve topluluk olma pratiklerini merkeze alan Garp Sessions'ın ortaya çıkışı, hedefleri, bağımsızlık anlayışları ve geleceğe yönelik planlarını konuşuyoruz.

Kültür ve yaratıcı endüstri alanlarında etki odaklı projeler geliştiren ve erişimi güçlendiren üretim platformu Kültürakt'ı konuklarımız Nurdan Unus ve Mustafa Çokran ile konuşuyoruz. 

Antalya Arkeoloji Müzesi’nin yıkılması sürecinde ortaya çıkan Müze Çalışma Grubu’ndan Hilmi Uysal ve Gül Işın ile bir araya geliyor ve Antalya Arkeoloji Müzesi, yıkım kararları, sivil inisiyatiflerin konuyla ilgili attığı adımları masaya yatırıyoruz. 

Ankara Ayrancı’da başlayan Mahalle Orkestrası’nı konuğumuz Duru Örs anlatıyor. Mahalle Orkestrası, kamusal alanları özgürleştirmenin, bir arada yaşamanın, birbirinden öğrenmenin, birlikte yapmanın yeni adımlarını atarak her mahallenin orkestrası olmayı hedefliyor.

Konuğumuz Eldem Sanat Alanı ile Eskişehir’deki sanat sahnesini, LOKAL02 sergisini ve geleceğe yönelik planlarını konuşuyoruz. 

Direnişin Kendisi ve Formu Olarak Sanat adlı kitap üzerine, kitabın editörü Barış Acar ile bir araya geliyoruz. 

Kültür sanat ve bilim odağında çok çeşitli atölyeler ve eğitimler veren Atölye Ayvada’yı konuk ediyor; geniş bir hedef kitlenin kendi kişisel gelişimlerine odaklanan kültürel içerikler üreten ve yerelde alanında uzman kişilerin atölye vermelerine olanak sağlayarak alan açan Atölye Ayvada ile kuruluş hikayelerini ve mekan sağlayıcılığın ötesinde Ayvalık’ın kültür sanat hayatına nasıl katkı verdiklerini konuşuyoruz. Ortak ilgi alanına sahip insanların buluştuğu Atölye Ayvada’nın, kültürel miras alanında çalışmalarını projelendirerek yürütmek için açtıkları Ayvalık Yerel Araştırma Evi Derneği'nin (AYEV) çalışmaları üzerine de sohbet ediyoruz.  

Yeşim Akçakaya anısına ve onun ardında bıraktığı, belki yıllar sonra da hep kendisi gibi genç sanatçılara yeni kapılar açacak, üretimin yanı sıra bir yandan bir nefes alanı belki yepyeni kararlarla dönüm noktası olacak Yeşim Akçakaya Sanatçı Misafir Evi'ni (YASME) Yeşim ile birlikte ortak kurucuları Mutlu Akçakaya ve Reha Akçakaya’dan dinliyoruz. 

Eskişehir’de yeni bir sanat alanı olan Unique Dot Space’den Hatice Karakaş ve Erkut Uluçay ile Unique Dot’un ortaya çıkış hikayesini, bugüne kadar yaptıklarını ve buradan sonraki planlarını konuşuyoruz. 

Göç Araştırmaları Derneği, Duvarlar Bile Biliyor ve Kirte Okulu’nun bir araya gelerek oluşturduğu Ege Hub Project'ten Büşra Aydagün, Ezgi Ceylan ve Gülay Uğur Göksel ile birlikte bu üç topluluğu bir araya getiren proje hakkında konuşuyoruz.  

2024 yılında kurulan Eskişehir merkezli Paper People Project’in kurucuları Ece Ebrar Sözkesen ve Saltık Doğa Özsar’ı konuk ediyor ve ekibin yaptıkları çalışmaları ve açtıkları sergilerin yereldeki etkileri üzerine sohbet ediyoruz.  

Kıyı Project’ten Handan Dayı ve Özge Yağcı ile sergileri ve gelecek projeleri hakkında konuşuyoruz.  

Konuğumuz Fatma Belkıs ile Hür Adalar üzerine konuşuyoruz. 

2019 yılında kurulan Tekirdağ’ın ilk bağımsız güncel sanat ve proje mekânı Odd Art Space’den Kardelen Semerci ve Furkan Öztekin’i konuk ediyor; ekibin Odd Art Space’in kurucusu Kaan Sarı ile başlayan ve Tekirdağ’a uzanan yolculuklarını, yaptıkları çalışmaları ve açtıkları sergilerin yereldeki etkileri üzerine sohbet ediyoruz.  

Bağımsız ve gençler öncelikli olmak üzere sanatçılar, tasarımcılar, araştırmacılar ve çevre sakinleri için yaratıcılığı teşvik eden bir topluluk merkezi görevi gören, kar amacı öncelemeyen, sürekli dönüşüme ve işbirliğine açık, karşılıklı yardımlaşma ve geri dönüşüm ekonomisine inanan kolektif bir sanat ve kültür alanı Unite’ı ve kurucularını konuk ediyor; kendileriyle Unite’ın projelerini, topluluk oluşturma pratiklerini ve gelecek planlarını konuşuyoruz.  

Konuğumuz İzmir’den misafir sanatçı programı Air Meserret.

22 Mart’ta Diyarbakır’da açılan Bahar Buluşması Sergisi ve sergiye katılan bağımsızların “Bağımsızlık” tanımlarına yer veriyoruz. 

Bu hafta Çanakkale Yeni Havra Mahallesi'nde gençlerin kendilerini özgürce ifade edebilmeleri ve ilham bulabilmeleri için alternatif alan yaratmak amacıyla yola çıkan SUB ekibinden İlayda Tunca ve Derin Uludağ’ı konuk ediyor ve kendileriyle SUB’ın projelerini, pandemi öncesi ve sonrası değişen topluluk oluşturma pratiklerini, kent ve kırsal arasında deneyimledikleri yeni topluluk dinamiklerini ve sanatçılarla yaptıkları işbirliklerini konuşuyoruz.  

Sanatçıların birbirlerinin rotalarını yürüyerek, şehrin bireysel ve kolektif hafızasına dair yeni anlatılar oluşturduğu bir sanat inisiyatifi olarak çalışmalarına başlayan Haletiruhiye Semt Sakinleri Bağımsız Sanat İnisiyatifi’nden Selim Kaya ve Serap Tok’u konuk ediyoruz. Kendileriyle, Basmane ve çevresinde yürüyen sanatçıların anlatılarıyla oluşan 14 Mart’ta açılan 'Belki de Geçenler İçin' sergisinden, kent içinde kaybolmaktan, sürüklenmekten ve anlık tesadüfleri deneyimlemenin sanatçılar üzerindeki etkilerinden bahsediyor ve yeni kent anlatıları kurmanın yollarını keşfetmeye çalışan sanatçıların motivasyonları ve gelecek planlarını üzerine de sohbet ediyoruz.