Ceteris Paribus

Co łączy starożytną Lidię, Grecję i Rzym, a także rody Medyceuszy, Fuggerów i Mikołaja Kopernika? Odpowiedź brzmi: pieniądz. A dokładniej historia tego, jak ludzie nauczyli się nadawać wartość metalowi, papierowi i dobrze nam dziś znanemu czystemu zapisowi. W tym odcinku cofamy się do świata pierwszych monet, pierwszych wielkich wymian i bankierów, żeby opowiedzieć, skąd właściwie wziął się pieniądz i dlaczego stał się jedną z najważniejszych instytucji w dziejach cywilizacji.To podróż od barteru i kruszcu, przez narodziny monety w starożytności, rozwój handlu i bankowości w średniowiecznej i renesansowej Europie, aż po refleksje Kopernika o psuciu monety i jakości pieniądza. To także opowieść o tym, jak pieniądz stopniowo przestawał być tylko rzeczą, a stawał się coraz bardziej zaufaniem, czyli wspólną umową, bez której trudno wyobrazić sobie nowoczesną gospodarkę.To odcinek, który pozwala zrozumieć, dlaczego pieniądz to coś znacznie więcej niż tylko środek płatniczy. To opowieść o historii wartości, zaufania i jednego z najbardziej niezwykłych mechanizmów ludzkości.Zapraszam!

Kryzysy gospodarcze nie spadają z nieba. One dojrzewają. W nowym odcinku bierzemy pod lupę momenty, w których gospodarka przestaje wierzyć w przyszłość, a wraz z nią przestają wierzyć banki, firmy, inwestorzy i konsumenci.To odcinek o tym, że kryzysy nie są tylko sprawą rynków finansowych i czerwonych wykresów. Za każdym wielkim załamaniem stoją też ludzkie emocje, nadmierny optymizm, dług, pękające bańki, błędy instytucji i nagły zwrot oczekiwań.W tym odcinku dowiesz się między innymi o:mechanizmach, które najczęściej prowadzą do kryzysów,tym, jak boom zamienia się w panikę,Wielkim Kryzysie z 1929 roku,szoku naftowym lat 70.,kryzysie finansowym 2008 roku.To także opowieść o tym, że gospodarka nie jest stabilną maszyną, którą można raz ustawić i zostawić. Jest światem stworzonym przez ludzi, a ludzie, jak wiemy, nie są doskonali. Jeśli chcecie lepiej zrozumieć, skąd biorą się kryzysy, dlaczego tak trudno je zatrzymać i czemu niemal zawsze „po fakcie” wydają się oczywiste, ten odcinek poleca się uwadze. 

Giełda to jedyne miejsce, gdzie handluje się… przyszłością. Nie kupujemy tam tego, czym firma jest dziś. Kupujemy to, czym w naszym przekonaniu może być jutro. I właśnie dlatego na giełdzie obok liczb zawsze są emocje: nadzieja, strach, euforia, panika. W nowym odcinku zgłębiamy historię tej niezwykłej instytucji: od kupców spotykających się w Brugii, przez narodziny nowoczesnej giełdy w Amsterdamie, aż po współczesny rynek kapitałowy, który finansuje rozwój całych gospodarek.Bo giełda to nie tylko wykresy. To mechanizm, który pozwala:zamieniać oszczędności w inwestycje,dzielić ryzyko między tysiące ludzi,finansować innowacje i rozwój.I jednocześnie miejsce, w którym bardzo łatwo uwierzyć, że ceny mogą rosnąć w nieskończoność.Ten odcinek nie jest przypadkowy. 16 kwietnia mija 35 lat od pierwszej sesji GPW w Warszawie - momentu, w którym Polska wróciła do świata rynku kapitałowego i zaczęła budować jedną z kluczowych instytucji nowoczesnej gospodarki. Bo giełda to miejsce, w którym gospodarka podejmuje decyzje o swojej przyszłości.

Każdego dnia podejmujemy dziesiątki decyzji: kupujemy, sprzedajemy, rezygnujemy, czekamy, zmieniamy zdanie. I robią to także  miliony innych ludzi - często nie znając się nawzajem, mając różne potrzeby, dochody i oczekiwania.Brzmi chaotycznie, ale działa. I to całkiem sprawnie. A mowa o rynku. W nowym odcinku zaglądamy "pod maskę" rynku i analizujemy, co tak naprawdę stoi za tym mechanizmem. Czym jest popyt i podaż, jak powstają ceny i dlaczego są jednym z najważniejszych nośników informacji w gospodarce.Ale nie zatrzymujemy się na podstawach. Rozmawiamy też o tym:- dlaczego rynek często znajduje się poza równowagą,- skąd biorą się nadwyżki i niedobory,- czym jest elastyczność i dlaczego jedne rynki dostosowują się szybciej niż inne,- oraz gdzie kończą się możliwości rynku i zaczyna rola instytucji.Bo rynek to nie są tylko liczby. To sposób, w jaki próbujemy się ze sobą dogadać - bez słów.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek

Przez tysiące lat historia gospodarki była historią… stagnacji. Ludzie pracowali więcej, ale nie żyli lepiej. Gdy pojawiał się postęp, znikał w tłumie wraz ze wzrostem liczby ludności.I nagle, mniej więcej 200 lat temu, coś się zmieniło. Świat przyspieszył. W najnowszym odcinku „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” zagłębiamy się w przyczyny wzrostu gospodarczego. Od świata Malthusa, w którym rozwój „zjadała” demografia, przez cichą rewolucję rolną, która uwolniła ludzi z pracy na roli, aż po rewolucję przemysłową i moment, w którym gospodarka zaczęła rosnąć naprawdę.W tym odcinku poznacie Jospeha Schumpetera i jego „twórczą destrukcję”, Roberta Solowa, który pokazał, że sama praca i kapitał nie wystarczą, oraz Paula Romera, który powiedział wprost: to idee napędzają wzrost.To nie jest odcinek o liczbach. To jest opowieść o zmianie świata. I o bardzo konkretnej historii… naszego kraju. Bo Polska w ciągu jednego pokolenia przeszła drogę, która kiedyś zajmowała stulecia.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek.

Gospodarka nie działa dlatego, że ludzie są doskonali – to już wiemy. Działa, ponieważ istnieją reguły, które pozwalają nam sobie ufać. Codziennie zawieramy dziesiątki umów i porozumień. Często z ludźmi, których nigdy nie spotkamy. Kupujemy, sprzedajemy, inwestujemy. I zakładamy, że druga strona dotrzyma słowa.To założenie nie bierze się znikąd. W nowym odcinku „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” zagłębiamy się w zagadnienie, które zajmuje ekonomistów od długiego czasu, a w ostatnich latach przybiera na sile. To instytucje, które stanowią fundament architektury gospodarki.To one tworzą ramy, w których rynek w ogóle może istnieć, ograniczają niepewność i sprawiają, że współpraca między nieznajomymi staje się możliwa. Od intuicji Adama Smitha, przez reguły gry Douglassa Northa i koszty transakcyjne Coase’a, po Acemoglu i Robinsona, którzy pokazują, dlaczego jedne kraje się rozwijają, a inne utknęły w miejscu.Bo gospodarka to nie tylko produkcja i liczby. To przede wszystkim zaufanie zbudowane na zasadach. Czas wyruszyć w podróż po ekonomii instytucjonalnej.

W drugim odcinku serii Architekci gospodarki podcastu „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” przenosimy się do tętniącego życiem Londynu przełomu XVIII i XIX wieku - świata giełdy, finansów i rodzącego się kapitalizmu. To właśnie tam poznajemy Davida Ricardo, człowieka, który nie był ani profesorem, ani akademikiem, a mimo to stworzył jedne z najważniejszych teorii w historii ekonomii.W audycji poznajemy jego drogę od maklera giełdowego, który dorobił się fortuny, do jednego z najbardziej wpływowych myślicieli ekonomicznych. Przyglądamy się jego analizie podziału dochodu między klasy społeczne, teorii renty gruntowej, roli płac i zysków oraz temu, dlaczego wzrost gospodarczy nie zawsze jest procesem harmonijnym.To także historia idei, która do dziś kształtuje światową gospodarkę - teorii przewagi komparatywnej. Ricardo dowodzi, że w handlu nie chodzi o to, kto jest absolutnie lepszy, ale kto jest relatywnie bardziej efektywny. A przy okazji stawia pytania, które brzmią zaskakująco współcześnie: kto naprawdę korzysta na wzroście, kto ponosi koszty i czy rozwój zawsze oznacza postęp dla wszystkich.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek

W najnowszym, nieco krótszym niż zwykle odcinku mam dla Was wyjątkową rozmowę i ważną wiadomość: Ceteris Paribus dołącza do społeczności think tanku Grape i gościnnie będzie udostępniany także na kanałach audycji „Tłoczone z danych”.Co to oznacza? Bez zmian zostaje niedzielny rytm na moich kanałach — nowe odcinki podstawowego cyklu Ceteris Paribus nadal będą pojawiać się w każdą niedzielę. Premierowo usłyszycie je jednak kilka dni wcześniej, w każdą środę, na kanałach podcastowych Grape. Do tego w wybrane niedziele zaproszę Was także na nową serię specjalną „Architekci Gospodarki”, poświęconą wielkim postaciom ekonomii.Bardzo dziękuję prof. Joannie Tyrowicz za zaproszenie do społeczności Grape. A Was zapraszam do wysłuchania naszej rozmowy o tym, skąd wziął się pomysł na tę współpracę i co dobrego może z niej wyniknąć.Maciej Krzysztoszek

Czy jest lepszy moment na zaprzyjaźnienie się z legendą ekonomii niż niedzielne przedpołudnie? W marcu tego roku mija równo 250 lat od wydania biblii ekonomistów, czyli „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”. Z tej okazji przygotowałem dla Was pierwszy odcinek nowej serii - Architekci Gospodarki - dostępnego w ramach mojego podcastu „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii”. Wyobraźcie sobie XVIII-wieczną Szkocję. Portowe miasteczko, w którym słońce szybko chowa się za horyzont. Nad wodą unosi się mgła, która wdziera się w drewniane nabrzeża. Statki wracają z dalekich podróży. W takim świecie rodzi się człowiek, którego świat później uzna za ojca nowoczesnej ekonomii. Adam Smith. Czy naprawdę był tylko apostołem wolnego rynku i „niewidzialnej ręki”, czy raczej myślicielem, który próbował zrozumieć, jak powstaje ład gospodarczy? W audycji opowiadam o jego drodze od filozofii moralnej i przyjaźni z Davidem Hume’em, przez podróże po Europie, aż po powstanie przełomowego dzieła o bogactwie narodów. Przyglądamy się słynnej fabryce szpilek, idei podziału pracy oraz temu, jak Smith rozumiał rolę państwa, instytucji i konkurencji.To także opowieść o pytaniu, które pozostaje aktualne do dziś: dlaczego jedne narody się bogacą, a inne pozostają w stagnacji. I dlaczego odpowiedź Smitha wciąż inspiruje ekonomistów ponad 250 lat później.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek

Czy człowiek w ekonomii to chłodny kalkulator zysku? A może istota pełna emocji, skrótów myślowych i społecznych norm? W drugim odcinku podcastu „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” bierzemy pod lupę jeden z najważniejszych mitów nowoczesnej ekonomii, czyli mit racjonalności. Od Adama Smitha, przez Herberta Simona, aż po Kahnemana i Tversky’ego. To opowieść o tym, jak ekonomia najpierw uprościła człowieka, by zbudować teorię, a dziś próbuje go odzyskać.To także historia o tym, dlaczego ignorowanie ludzkiej natury może prowadzić do kryzysów oraz dlaczego bez instytucji, norm i zaufania nawet najbardziej elegancki model przestaje działać.Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego gospodarka czasem zawodzi właśnie wtedy, gdy najbardziej liczymy na jej stabilność, ten odcinek jest dla Ciebie.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek

Czy ekonomia naprawdę zaczyna się od inflacji, stóp procentowych i skomplikowanych wykresów? A może od dużo prostszego pytania: co wybrać, gdy nie możemy mieć wszystkiego?W premierowym odcinku wyruszamy w podróż od ogniska pierwszych wspólnot, przez narodziny własności i pierwsze długi, aż po idee, które ukształtowały współczesny kapitalizm. Poznasz historię ekonomii, zanim stała się „ekonomią”, i zobaczysz, że to opowieść przede wszystkim o ludziach, decyzjach i regułach, które organizują nasze wspólne życie.To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jeśli interesuje Cię, jak naprawdę działa rynek, państwo i człowiek w systemie gospodarczym, zaczynamy właśnie tutaj.Zapraszam, Maciej Krzysztoszek.