Chuyện Mekong

Có những dòng sông không chỉ mang phù sa, mà còn lặng lẽ chở theo ký ức của một vùng đất. Khúc sông Tiền qua Cái Bè, Cai Lậy từng có một thời ghe gạo ngược xuôi tấp nập.

Có những miền đất chỉ cần một lần đặt chân đến, ta đã có thể nhận ra bằng một mùi hương, một âm thanh hay một sắc màu rất riêng. Ở làng chiếu Định Yên, tỉnh Đồng Tháp, câu chuyện ấy bắt đầu từ những cọng lác mộc mạc, qua bàn tay người thợ để trở thành những tấm chiếu mang theo dấu ấn của một vùng quê sông nước.Chuyến đi này sẽ đưa các bạn đến gần hơn với những người đang ngày ngày giữ lửa nghề, từ những cọng lác còn nguyên màu trắng cho đến khi chúng khoác lên mình đủ sắc màu trước khi trở thành những tấm chiếu quen thuộc. 

Những cái cây trên phố, ngày nào đi qua cũng thấy, đến mức chẳng mấy khi để ý. Cho đến một ngày, ngang qua chỗ cũ, ngẩng lên… không còn bóng cây nữa.

Nhà cổ Huỳnh Phủ (ở Vĩnh Long), đã hiện diện hơn một thế kỷ giữa vùng đất cù lao. Nơi đây không chỉ gây ấn tượng bởi những nếp nhà gỗ được gìn giữ gần như nguyên vẹn mà còn bởi những đường nét chạm khắc tinh xảo, kể lại câu chuyện về một thời vàng son của vùng đất Bến Tre xưa.

Có những địa danh, chỉ cần nhắc tên thôi, ký ức của một vùng đất dường như đã theo con nước trở về. Vàm Kỳ Hôn là một nơi như thế.

Bến Tre - vùng đất của những dòng sông, kênh, rạch chằng chịt, nơi con nước không chỉ phục vụ giao thông, sản xuất mà còn lưu giữ ký ức của bao thế hệ.

Miền Đông Nam Bộ không chỉ nổi tiếng với những khu công nghiệp sầm uất, mà nơi đây còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng những vùng đất cây trái ngọt lành quanh năm. Cùng chúng tôi xuôi về xã Bình An, TP. Đồng Nai để ghé thăm Vườn trái cây Nguyễn Quốc và gặp gỡ anh chủ vườn thân thiện Nguyễn Trần Kiến Quốc.

Chúng ta sẽ cùng về với vùng đất biên giới An Giang, ghé thăm chợ Tịnh Biên - một trong những khu chợ mang đậm sắc màu miền Tây, nơi hội tụ đủ sản vật địa phương, từ những thau mắm đậm đà hương vị quê nhà, các mặt hàng đặc sản, hàng hóa từ nước bạn Campuchia, cho đến những món hàng độc đáo mà không phải nơi nào cũng có. Ngay bây giờ, mời quý vị cùng theo chân BTV Nhật Minh để bắt đầu chuyến khám phá chợ Tịnh Biên, nơi những sắc màu của miền biên ải hòa quyện cùng nhịp sống bình dị, chân tình của người dân miền Tây…

Cách trung tâm thành phố Cần Thơ khoảng ... km, Mỏ Ó nằm gần cửa sông Mỹ Thanh và Trần Đề, thuộc xã ….. Với hơn 260 ha rừng tự nhiên ven biển, nơi đây là "mái nhà" của nhiều loài chim, bò sát và thủy hải sản quý.

Nhận được lời mời rất đặc biệt từ một diêm dân ở cánh đồng muối Bạc Liêu: “Nếu muốn hiểu nghề làm muối, hãy đến từ lúc mặt trời chưa lên cao và làm cùng chúng tôi một ngày”. Lời mời ấy đưa chúng tôi đến giữa những ô ruộng muối trắng lóa, nơi cái nắng như đổ lửa phủ kín cánh đồng, nơi mỗi bước chân đều in dấu sự nhọc nhằn của người làm nghề. “Chu Du 3260” đặt chân đến đồng muối Bạc Liêu và bắt đầu hành trình trải nghiệm nghề gieo hạt muối dưới ánh nắng rực lửa của đất trời phương Nam. 

Nhắc đến Cần Thơ, người ta thường nhớ ngay đến bến Ninh Kiều lung linh hay chợ nổi Cái Răng tấp nập xuồng ghe. Nhưng cũng có một nơi rất bình dị, xanh mát và đậm đà nét văn hóa miệt vườn Mekong. Đó chính là Cồn Sơn. Đến Cồn Sơn hôm nay, chúng ta không chỉ thưởng thức bánh ngọt, trái lành, mà còn được lắng nghe câu chuyện về những người nông dân miền Tây chân chất đã cùng nhau biến vườn cây, ao cá quê nhà thành mô hình du lịch cộng đồng đầy sức hút. 

Từ những con rạch tự nhiên, kênh Chợ Gạo đã trở thành thủy lộ huyết mạch, nối miền Tây trù phú với các trung tâm giao thương phía Đông. Hôm nay, ghe bầu, mái chèo, cây dầm xưa đã nhường chỗ cho những sà lan hàng trăm, hàng ngàn tấn.

Từ những con rạch tự nhiên, kênh Chợ Gạo đã trở thành thủy lộ huyết mạch, nối miền Tây trù phú với các trung tâm giao thương phía Đông. Hôm nay, ghe bầu, mái chèo, cây dầm xưa đã nhường chỗ cho những sà lan hàng trăm, hàng ngàn tấn.

Nếu có một ngày muốn rời xa phố thị ồn ào để tìm về một miền quê bình yên, nơi thời gian như chậm lại giữa màu xanh của cây lá và tình người chân chất, thì làng trầu Vĩnh Thuận Đông, thành phố Cần Thơ sẽ là một điểm dừng chân rất đáng để trải nghiệm.Hơn nửa thế kỷ qua, những giàn trầu xanh mướt vẫn được gìn giữ bằng đôi bàn tay cần mẫn của biết bao thế hệ, lưu giữ một nghề xưa cùng những câu chuyện đậm nghĩa tình.Ngay bây giờ, mời quý vị cùng theo chân phóng viên dành trọn một ngày ở làng trầu Vĩnh Thuận Đông, dạo bước dưới những tán trầu xanh, gặp gỡ những người nông dân hiền hậu, tự tay hái những lá trầu vừa độ, để cảm nhận vẻ đẹp mộc mạc của một miền quê và lắng nghe nhịp sống vẫn bền bỉ chảy theo từng mùa lá.

U Minh Hạ - vùng đất mang vẻ đẹp hoang sơ và đầy quyến rũ. Nếu muốn tìm kiếm một nơi để trốn khỏi những ồn ào phố thị thì vườn quốc gia U Minh Hạ chính là điểm đến lý tưởng nhất.Nơi đây không chỉ mê hoặc lữ khách bởi sắc xanh bạt ngàn của rừng tràm cổ thụ, không khí trong lành vương mùi thơm bông tràm mà còn có nhiều loại đặc sản, như: mắm đồng, cá đồng. Hành trình về với U Minh Hạ sẽ không bao giờ trọn vẹn nếu chưa một lần trải nghiệm nghề gác kèo ong - di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Hơn 80% hàng hóa trên thế giới được vận chuyển bằng đường biển, từ thực phẩm, thiết bị điện tử đến vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình. Nhưng phía sau những chuyến hải trình ấy, ngành vận tải biển đang tạo ra khoảng 3% lượng phát thải CO₂ toàn cầu.

Nếu một ngày nào đó các bạn đặt chân đến Vị Thanh, TP Cần Thơ, có một nơi rất đặc biệt mà chỉ cần… ngồi xuống, các bạn có thể nghe được tiếng của ruộng đồng, ngửi thấy mùi của cá đồng, rau vườn và bắt gặp những con người miền Tây chân chất. Đó là chợ chồm hổm Vị Thanh.Không sạp, không ki- ốt mà chỉ ngồi xổm hay kê chiếc ghế nhỏ nhưng chợ Vị Thanh được bố trí gọn gàng, vuông vức, đều tăm tắp nên với nhiều người, đây là chợ chồm hổm đẹp nhất Việt Nam. Mời các bạn cùng theo chân phóng viên để trải nghiệm một phiên chợ bắt đầu từ khi thành phố còn chưa thức giấc, để xem chợ chồm hổm vào loại đẹp nhất Việt Nam sẽ có gì hấp dẫn.

Nằm ngay giữa lòng TP. Sóc Trăng (cũ) có một con kênh xáng mang tên Maspéro. Dòng kênh này được đào từ thời Pháp thuộc có chức năng lưu thông hàng hóa và khơi thông dòng chảy để phục vụ phát triển kinh tế.

ĐBSCL có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, tạo điều kiện để người dân vận chuyển hàng hóa, đi lại giao thương, tiết giảm được chi phí. Tuy nhiên, nhiều cây cầu trong vùng có độ tĩnh không thấp đã trực tiếp làm ảnh hưởng đến quá trình lưu thông và “kìm hãm” sự phát triển của giao thông thủy.

Giữa miền Tây Nam Bộ - nơi những cánh đồng trải dài như bất tận và những dòng sông mang nặng phù sa miệt mài xuôi chảy  vẫn có một vùng đất hiện lên với dáng hình thật khác. Ở nơi ấy, biển xanh trải dài ngay dưới chân những dãy núi đá vôi hàng triệu năm tuổi, nơi người dân mỗi ngày thức dậy cùng tiếng sóng, ra khơi khi trời còn tối và trở về khi bình minh vừa kịp nhuộm vàng mặt biển.Đó là Kiên Lương (An Giang) - vùng đất nơi núi như chạm vào biển, nơi đất và nước giao hòa trong một không gian vừa hoang sơ vừa gần gũi. 

Giữa vùng Đồng bằng sông Cửu Long trù phú, vẫn có một nơi mà phù sa như dừng lại ở rìa chân trời, không thể chạm tới từng thửa ruộng, đó chính là Bảy Núi – vùng đất thuộc thị xã Tịnh Biên và huyện Tri Tôn (cũ), tỉnh An Giang.

Nếu ai đã từng một lần ghé thăm “vương quốc gạch gốm” Vĩnh Long sẽ khó quên hình ảnh dòng kinh Thầy Cai thanh bình, thơ mộng.

Trăm năm trước, nhiều vùng đất ở Đồng bằng sông Cửu Long vẫn còn là những bãi trũng hoang vu, nhiễm phèn, nhiễm mặn. Bằng ý chí chinh phục thiên nhiên, ông cha đã đào nên những dòng kinh lịch sử, mở ra sức sống mới cho vùng đất phương Nam.

Hệ thống hơn 45.000 kênh, rạch tại Đồng bằng sông Cửu Long được hình thành bởi thiên tạo và nhân tạo. Suốt mấy trăm năm, mạng lưới này đóng vai trò huyết mạch trong quá trình khẩn hoang, giao thương hàng hóa, thau chua rửa mặn, cung cấp nước sinh hoạt.

Trong hệ sinh thái đất ngập nước ở Nam Bộ, Đồng Tháp Mười có hành trình “lột xác” kỳ diệu qua thời gian. Khởi đầu là một vùng đất phèn trũng, lau sậy cao quá đầu người, rừng tràm cô quạnh tịch liêu, là thế giới của muỗi kêu, đỉa lội.

Từ một vùng đất hoang hóa, ngập phèn, từng được ví như “vùng đất chết”, Tứ giác Long Xuyên đã hồi sinh nhờ những dòng kênh đào mở lối.

Ở ĐBSCL, con sông tự nhiên được xem là mạch nguồn nuôi dưỡng sự sống cho cư dân, còn kênh đào là mạch máu kết nối giao thông, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Có những dòng sông sinh ra để chở nặng phù sa, có những dòng kinh sinh ra để hồi sinh cho một vùng đất chết và cũng có những dòng nước sau hơn ba thế kỷ vẫn lặng lẽ xuôi chảy dẫu trãi qua bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử, mang theo ký ức của cả một vùng quê.

Có những dòng sông sinh ra để chở nặng phù sa. Có những dòng kinh sinh ra để hồi sinh chp một vùng đất chết, và cũng có những dòng nước sau hơn ba thế kỷ vẫn lặng lẽ xuôi chảy dẫu trãi qua bao biến thiên, thăng trầm của lịch sử, mang theo ký ức của cả một vùng quê.

Nằm trong vùng Tứ giác Long Xuyên, Thoại Sơn được thiên nhiên ưu đãi với những ngọn núi nhỏ đặc trưng của vùng Tây Nam Bộ, tạo nên bức tranh sơn thủy hài hòa giữa núi non, sông nước và đồng ruộng.

Về công cuộc đào kinh ở Nam Kỳ dưới thời triều Nguyễn, có hai con kinh nổi tiếng được nhiều người biết đến là Thoại Hà và Vĩnh Tế. Cả hai đều để lại dấu ấn đặc biệt cho hậu thế về công cuộc trị thủy, phòng thủ quân sự, kết nối giao thông và phát triển kinh tế.

Ở Cà Mau, Thới Bình được mệnh danh là vùng đất thơ mộng và đằm thắm. Ở đây, kinh, rạch chằng chịt uốn quanh những cánh đồng xanh ngát bạt ngàn, con tôm quẫy càng ôm cây lúa, cuộc sống thanh bình, no đủ, ấm êm.

Bình Thủy là một trong những vùng đất được khai phá sớm của Cần Thơ, là vùng đất nổi danh “địa linh nhân kiệt”. Ở đây có con rạch Bình Thủy sông nước hữu tình gắn với văn hóa miệt vườn, cây trái bao quanh và nhịp sống thanh bình.

Không gian hoang vu của vùng đất phương Nam bắt đầu đón dòng người lưu dân tới khai khẩn từ thế kỷ thứ XVI. Đồng bằng rộng lớn này có một “di sản” là sông ngòi và kinh, rạch, định hình cảnh quan đặc trưng và cũng là “mạch máu” nuôi dưỡng sự phát triển toàn diện của vùng suốt mấy trăm năm qua.

Trong đời sống văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ, ghe ngo không chỉ là phương tiện đua tài trên sông nước mà còn là báu vật linh thiêng. Báu vật biểu tượng của sức mạnh cộng đồng, của niềm tin vào cuộc sống bình an, thịnh vượng nơi phum, sóc.

Đô thị miền sông nước Cần Thơ sung túc từ hơn trăm năm trước, để hôm nay giữa phố thị hiện đại, người Cần Thơ vẫn hay nhắc về ký ức phố cũ nét xưa, văn minh miệt vườn, những món ngon mùi nhớ và người Cần Thơ hiếu học, lễ nghĩa.

Nhã nhạc cung đình Huế theo bước chân khẩn hoang của người di cư vào Nam, qua mỗi vùng đất lại thâu nhận thêm dân ca, câu hò, điệu lý.

Phong trào đi làm công nhân ở Bình Dương, Đồng Nai và TP HCM của người lao động ĐBSCL đã khởi phát từ nhiều năm trước. Đó cũng là thời điểm bắt đầu những biểu hiện rõ rệt của biến đổi khí hậu lên vùng đất vốn đạt năng suất cao về nông nghiệp, khiến sinh kế của người dân bấp bênh.