De Groene Amsterdammer Podcast

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met psychotherapeut Susan Bögels en journalist Frank Mulder over psychoanalytica Alice Miller (1923–2010). Het geweld dat we onszelf en anderen aandoen, komt voort uit pijn uit onze kindertijd, stelde de Pools-Joodse therapeut Miller begin jaren tachtig. Zij wees al vroeg op wat wij nu intergenerationeel trauma noemen. Wat is de erfenis van haar denken? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week vieren de Verenigde Staten hun 250e verjaardag. Voor onder meer de regering-Trump is dat reden om de vlag vol bombarie uit te hangen. Maar niet iedereen viert feest. In De Groene van deze week schrijft Casper Thomas een reportage over een diep verdeeld Amerika. In een land waar migranten hardhandig worden uitgezet, de regering de geschiedenis actief lijkt wit te wassen en een impopulaire president zichzelf bijna even nadrukkelijk viert als zijn land, staan bevolkingsgroepen lijnrecht tegenover elkaar. Sommigen vragen zich af: 'Wat valt er eigenlijk precies te vieren?' Hoe staat Amerika ervoor in deze tumultueuze tijd? Or Goldenberg spreekt erover met Groene-redacteur en oud-Amerikacorrespondent Casper Thomas. Productie: Or Goldenberg en Thomas Jap-A-Joe.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er draait iets rondom de oorlog in Oekraïne: een 'vibe shift' die tot ongemak leidt in Rusland. Hoe reageren gewone Russen en president Poetin op het onmiskenbare succes van Oekraïne op het slagveld en ver daarbuiten? Journalist Eva Hartog peilt het psychologische effect van het binnendringen van de oorlog tot ver in Rusland. In Historische Woorden kondigt de beoogde Britse premier Andy Burnham een koerswijziging aan in de manier waarop zijn land wordt bestuurd. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven wegen zijn kansen op succes af. En journalist Pieter van Os legt uit waarom politiek en voetbal altijd met elkaar verbonden zijn. Van de Voetbaloorlog tussen El Salvador en Honduras tot de VS, dat een land ontvangt (Iran) waarmee het in oorlog is: de grootste sport ter wereld dringt altijd de geopolitiek binnen – of in elk geval onze verbeelding daarvan. Een gesprek over landen uit het mondiale Zuiden die Europeanen uit het toernooi knikkeren, de voetbalhaat van de MAGA-Amerikaan en de dreigende amerikanisering van het voetbal. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het was zo'n tien jaar geleden een rage: met de mobiele telefoon op jacht naar Pokémon. Gezellig met z'n allen, telefoon in de aanslag, op zoek naar Pokémon in bijna de hele wereld: van Central Park in New York tot Amsterdam en Kijkduin. Wat is de relatie tussen Pokémon en killer drones? Werkten al die jongens en meisjes, mannen en vrouwen die door de straten renden onbedoeld voor de defensie-industrie? De miljoenen foto's die enthousiaste Pokémon-verzamelaars maakten, kunnen mogelijk ook worden gebruikt om drones te laten vliegen zonder gps-signaal, dat relatief eenvoudig kan worden verstoord. Eva Hofman, Arthur Deleu en Tim Luimes onderzochten dit onverwachte verband tussen spel en werkelijkheid. Kees van den Bosch bespreekt hun bevindingen. Productie: Gizelle Mijnlieff, Kees van den Bosch en Thomas Jap-A-Joe.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spanningen binnen de Nederlands-Amerikaanse familie lopen op. Waar Harmen zoekt naar verbinding, ontmoet hij weerstand, ergernis en achterdocht. En als ook nog de lieve Heer zich tegen hem keert, zit hij met de handen in het haar. Is er nog hoop op een goede afloop?See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijou van der Borst, Sofyan El Bouchtili en Michelle Salomons schrijven deze week in De Groene over AI-systemen die lichaamsbewegingen analyseren, stemmen beoordelen of leugens proberen te detecteren. Het hoort allemaal bij het I-SEAMORE-consortium, waar onder meer TNO en Thales Nederland deel van uitmaken. Het project is bedoeld om de grensbewaking van Europa te versterken en werpt een blik op hoe het continent in de toekomst met technologie zijn buitengrenzen nog intensiever wil monitoren. De onderzoeksjournalisten ontdekten dat TNO samen met VicarVision, een softwarebedrijf dat dergelijke technologie ontwikkelt, werkte aan een omstreden leugendetectiesysteem. Daarmee zou een leugenachtige migrant van een ‘good guy’ onderscheiden moeten worden. Or Goldenberg gaat hierover in gesprek met Bijou van der Borst en Sofyan El Bouchtili. Productie: Or Goldenberg, Gizelle Mijnlieff en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Luisteren als gevende beweging: Harmen heeft er nog weinig succes mee. Misschien gaat het beter als hij de democratische minderheid binnen zijn Nederlands-Amerikaanse familie bezoekt. Hij maakt een wandeling met nicht Irene, drinkt koffie met haar zoon en belt met de broer van tante Wieda in Florida. Gelukkig komt hij erachter dat niet iedereen kwetsbaarheid als zwakte ziet! Luister alle afleveringen van Don't Talk Politics! in het eigen kanaal.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een Nederlandse jongen sluit zich begin 2024 aan bij het Israëlische leger en wordt vervolgens uitgezonden naar Libanon, Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Romy van der Burgh, Marieke Rotman en Allart van der Woude reconstrueerden zijn route. Een uniek inkijkje in een uiterst gesloten wereld. Wat posten Israëlische militairen op hun sociale media? Geven die beelden het Openbaar Ministerie voldoende aanleiding om onderzoek te doen naar Nederlanders die dienen in het Israëlische leger? En is het journalistiek te verantwoorden om undercover te gaan en een nepaccount aan te maken? In deze aflevering bespreekt Kees van den Bosch deze vragen met de onderzoekers. Productie: Lizzy Hanekroot & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De keizer gaat niet op reis; anderen reizen naar de keizer. Trump, Poetin, Merz en in totaal meer dan twintig regeringsleiders bezochten dit jaar Xi Jinping in Beijing. Wat zegt dit over China's invloed in de wereld en over hoe China die invloed wil gebruiken? En waarom ging Xi dan wél naar Noord-Korea? Garrie van Pinxteren legt het uit. Plus: waarom verschijnt Xi niet gewoon in zwembroek op zijn vakantieadres? In Historische Woorden erkent de Duitse minister Wadephul dat Duitsland een zetel in de VN-Veiligheidsraad misliep vanwege zijn blinde steun aan Israël. Maar Duitsland kon niet anders, meent hij. En waar komt de rechtse golf in Latijns-Amerika vandaan? Sebastiaan Faber licht toe hoe het komt dat Trump die beweging lijkt aan te voeren en wat de oorzaken zijn van die ruk naar rechts in de regio. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In april barstten op slechts tien minuten fietsen van Yaghoub Sharhani's huis in Loosdrecht protesten los tegen een aangekondigd AZC. Yaghoub, die tien jaar geleden zelf in een AZC leefde, trok de straat op om te spreken met voor-, tegen- en omstanders van de protesten. Het geweld, extremisme en de media-aandacht polariseert het dorp diep, zag hij. In De Groene van deze week maakt Yaghoub de balans op. Hoe ver kan het immigratie-debat Nederlanders echt verdelen? In deze aflevering spreekt Or Goldenberg met Yaghoub Sharhani over zijn ervaringen in Loosdrecht. Productie: Or Goldenberg en Benjamin Senior Coronel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met wetenschapsjournalist Jop de Vrieze en journalist en politicoloog Koen Haegens over de Russische wetenschapper en anarchist Peter Kropotkin. Hij kwam in opstand tegen de cynische interpretatie van Darwins 'survival of the fittest' en keerde zich tegen de macht van de staat en het kapitalisme. Wat kunnen we anno 2026 van hem leren? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vernietigt kunstmatige intelligentie onze banen? De échte AI-revolutie levert vooralsnog een ander, onverwacht drama op, ook in de Nederlandse techsector. Drie jaar geleden was Koen Haegens nog sceptisch over het idee dat mensen werkloos zouden worden door AI. Maar na nieuwe, alarmerende geluiden besloot hij zich opnieuw te verdiepen in de tech‘revolutie’. Hij ontdekte dat het echte verlies voorlopig niet alleen economisch is, maar subtieler. De revolutie eet haar eigen kinderen op en leidt tot de erosie van specialistische kennis en vakmanschap. Wat blijft er van ons over als met AI iedereen opeens alles kan? Marieke Rotman vervangt Kees van den Bosch en gaat met Groene-redacteur Koen Haegens in gesprek over de échte AI-revolutie. Productie: Marieke Rotman en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Oekraïne heeft het momentum omgebogen in de oorlog tegen Rusland, zag de Britse militair analist Jack Watling, die bijna maandelijks Oekraïne bezoekt. Watling is te gast in een speciale uitzending van Buitenlandse Zaken in het Vredespaleis, bij de Next Gen Veiligheidsconferentie van Instituut Clingendael. Hij legt (in het Engels) uit dat Europese regeringen nog altijd een overlevingsinstinct lijken te missen – en wat ze daaraan zouden moeten doen. Ook te gast is de Britse historica Anna Reid. Zij kijkt terug op de ongelooflijke transformatie die Oekraïne heeft doorgemaakt sinds zij in de jaren negentig correspondent was in Kyiv. De oorlog van Rusland tegen Oekraïne is ook een oorlog van president Vladimir Putin tegen de geschiedenis, vindt Reid, en kan niet los worden gezien van de breed gedeelde Russische minachting voor de Oekraïense taal en cultuur. In Historische Woorden berispt de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum de VS voor clandestiene CIA-operaties op Mexicaans grondgebied. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven zijn niet gerust op waar dit heen leidt. Redactie en regie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe bevecht je je vrijheid als volk, als vrouw en als muzikant? Componist Huba de Graaff spreekt over haar opera QAQNAS, een elektronische opera over de vrijheid van de Koerden en van de vrouw. Of het nu gaat om het seksisme waar De Graaff vroeg in haar carrière tegenaan liep of het vertellen van het Koerdische verhaal: elektronische muziek maken blijkt bij uitstek een manier om los te breken uit conventies. De opera QAQNAS is tijdens het Holland Festival te zien in het Frascati Theater van 11 tot en met 14 juni. Deze podcast werd gemaakt door Gizelle Mijnlieff en Charlotte Remarque van De Groene Amsterdammer. Huba de Graaff tipt ook de film Sisters with Transistors, die als onderdeel van het Holland Festival op 19 juni wordt vertoond in Filmmuseum Eye.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse nacht wordt steeds lichter. Gedragsecoloog Sebastiaan Grosscurt onderzoekt hoe lichtvervuiling invloed heeft op de Nederlandse natuur. Het gebrek aan duisternis blijkt grote gevolgen te hebben voor de gezondheid van mens en dier. Daarom moeten we de nacht opnieuw leren waarderen en het licht gaan wantrouwen, betoogt Sebastiaan deze week in De Groene Amsterdammer. De sombere honingzwam kan ons daarbij helpen. Marieke Rotman vervangt Kees van den Bosch en gaat met Sebastiaan in gesprek over het nachtelijke donker, ‘de laatste wildernis’. Productie: Marieke Rotman en Benjamin Senior Coronel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De schade lijkt hersteld en Harmen kan weer in gesprek met zijn Trump-stemmende familieleden. In deze tweede aflevering ontmoet hij in een wegrestaurant met de ‘beste hamburgers’ van Michigan zijn oudste neef Johan: een ex-marinier en overtuigd aanhanger van Donald Trump, met op zijn hoofd de rode MAGA-pet. Verder maakt Harmen een uitstapje buiten de familie, naar ‘buurman Jim’. Dat Harmen en Jim elkaar nog niet zo goed kennen, blijkt van invloed op de toon van het gesprek. Brengt Harmen het er heelhuids vanaf? Leidt zijn nieuwe manier van ‘gevend luisteren’ tot toenadering of juist tot nog meer onbegrip en verdeeldheid? See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hoe blijf je werken als choreograaf en regisseur wanneer er naast je repetitieruimte bommen vallen? De Libanese Ali Chahrour weet het. In juni presenteert hij tijdens het Holland Festival zijn multidisciplinaire dansvoorstelling When I Saw the Sea, een werk over de uitbuiting van vrouwelijke migrantenarbeiders in Beiroet, die zich ondanks hun kwetsbare positie krachtig staande weten te houden. In deze podcast spreekt journalist Gizelle Mijnlieff met de Libanese regisseur en choreograaf Ali Chahrour. De podcast werd opgenomen een dag nadat er in heel Libanon bombardementen plaatsvonden. Hoe verwerkt Chahrour deze werkelijkheid in zijn werk? En hoe is het om kunst te maken in een oorlogsgebied? When I Saw the Sea is tijdens het Holland Festival te zien in Theater Bellevue van 10 tot en met 14 juni. Deze podcast werd gemaakt door Gizelle Mijnlieff en Charlotte Remarque. __ How do you keep working as a choreographer and director when bombs are falling next to your rehearsal space? The Lebanese Ali Chahrour knows the answer. This June, he will present his multidisciplinary dance performance When I Saw the Sea at the Holland Festival, a powerful story about migrant women in Beirut who confront exploitation and vulnerability. In this podcast, journalist Gizelle Mijnlieff speaks with Lebanese director and choreographer Ali Chahrour. The conversation was recorded one day after more than 100 attacks took place across Lebanon in under ten minutes. How does Chahrour incorporate this reality into his work? And what does it mean to create art in a war zone? When I Saw the Sea will be performed during the Holland Festival at Theater Bellevue from 10 to 14 June. This podcast was made by Gizelle Mijnlieff and Charlotte Remarque.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Achterstandswijken, probleemwijken of krachtwijken: het zijn plekken waar veel mensen wonen met weinig geld, een gemiddeld slechtere gezondheid, schuldenproblematiek en vaak ook veel criminaliteit. Vijf jaar geleden werd een nieuwe aanpak gelanceerd: het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Maar in dat plan is te weinig aandacht voor werkgelegenheid, schrijft Floor Milikowski deze week in De Groene Amsterdammer. Samen met Kees van den Bosch bespreekt ze de groeiende kloof tussen kansarme en kansrijke jongeren, de scheiding tussen wonen en werken, en waarom werkgelegenheid in deze wijken zo belangrijk is. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nu de VS haar rol als leider van de wereldorde lijkt op te geven, wordt de vraag steeds urgenter: kan Europa geopolitiek op eigen benen staan? Hoogleraar politicologie Catherine de Vries schetst de laatste stand van zaken rond de Europese pogingen om een democratische wereldmacht te vormen. In Historische Woorden klinkt Friedrich Merz, die hard uithaalt naar de Verenigde Staten. Daarnaast heeft de Europese Unie maatregelen genomen om Russische propaganda te weren. In de praktijk blijken die echter gemakkelijk te omzeilen. En hoe verhouden deze maatregelen zich tot het ideaal van een vrij en open internet? We bespreken het met journalist Sophie Timmermann van het Duitse onderzoeksplatform Correctiv. Productie: Gizelle MijnlieffSee omnystudio.com/listener for privacy information.

Premier Mark Rutte en koning Willem Alexander maakten eerder excuses voor het Nederlandse slavernijverleden. Maar hoe compleet is ons besef van dat verleden eigenlijk? Journalist Leendert van der Valk publiceert deze week zijn boek ‘Vergeten plekken, vergeten mensen: een atlas van het Nederlandse slavernijverleden’. Waar de historische focus vaak ligt op de Atlantische slavenhandel, verdiepte Van der Valk zich ook in de minder bekende slavernijgeschiedenis in het oosten. Via de individuele verhalen van tot slaaf gemaakten schetst hij een imposant beeld. Vooral de slavenhandel in de Aziatische koloniën blijkt veel groter te zijn geweest dan lang werd gedacht. Deze week verschijnt in De Groene een voorpublicatie: het verhaal van Leonora, slavin en concubine in Nederlands Indië. Kees van den Bosch gaat met Leendert van der Valk in gesprek over deze onderbelichte geschiedenis. Productie: Kees van den Bosch en Benjamin Senior Coronel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Harmen is weer terug in West-Michigan. Nu er na Trumps herverkiezing zoveel is gebeurd, is het tijd om opnieuw in gesprek te gaan met zijn Nederlands-Amerikaanse familie. Hoe kijken zij naar een president die genadeloos jaagt op immigranten, dreigt met annexatie van Groenland, een bijna derde wereldoorlog ontketent met zijn aanval op Iran en de wereldeconomie verstoort met torenhoge tarieven? Staan ze nog steeds pal achter hun president of brokkelt ook bij hen de steun af? Maar ook: hoe gaat Harmen de gesprekken aan? En willen ze nog wel met hem praten? Al snel blijkt dat niet iedereen even blij is met Harmens komst. De familie is verdeeld. De polarisatie grijpt steeds verder om zich heen. Lukt het Harmen de boel nog een beetje bij elkaar te houden? Luister nu naar seizoen 2 van Don't Talk Politics!See omnystudio.com/listener for privacy information.

Universiteiten zoeken in rap tempo de samenwerking met Defensie. Studenten volgen militaire minors, trekken het veld in en worden reservist, terwijl onderzoeksgeld steeds vaker richting veiligheidsvraagstukken stroomt. Waar de universiteit traditioneel draait om kritische afstand en open debat, vraagt Defensie om hiërarchie, discipline en soms ook geslotenheid. Wat gebeurt er met die academische waarden als de samenwerking structureler wordt en de financiële verhoudingen kantelen? Tussen baret en bachelor ontvouwt zich een ongemakkelijke vraag die steeds luider klinkt: wat voor universiteit willen we eigenlijk zijn? Groene-journalist Yannick van der Heijden onderzocht hoe die verschuiving uitwerkt in de praktijk. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders in gesprek met journalist en historicus Marijn Kruk en amerikanist en universitair docent Markha Valenta over de conservatieve intellectueel William F. Buckley Jr.. Geen enkel individu heeft de geschiedenis van het Amerikaanse conservatisme zo sterk bepaald als William F. Buckley Jr. In het tijdperk-Donald Trump wordt hij door gematigde conservatieven gemist, maar was hij wel zo gematigd? Redactie en productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Fred de Vries, zelf punk in de jaren zeventig, over de Sex Pistols, Crass, Siouxsie, Pussy Riot en Bob Vylan. Vijftig jaar verzet. Punk heeft geen uiterste houdbaarheidsdatum: de weigering om het bestaande als norm te accepteren is tijdloos. Kees van den Bosch in gesprek met Fred de Vries over de betekenis van muziek, de tijdloosheid van verzet, de recente heropleving van hard, snel en kort, en de geschiedenis van vijftig jaar punk. Productie: Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Iran was decennia onderworpen aan het economisch wapen van de VS maar draait dat met zijn zeeblokkade om, legt Nicholas Mulder uit. En daarmee is Amerika’s dominantie op het gebied van economische oorlogsvoering voorbij. Casper Thomas en Rutger van der Hoeven luisteren naar paus Leo XIV die de tirannen en meesters van oorlog de maat nam, waarna Donald Trump een prachtige kans miste om zijn mond te houden. Ze horen echo’s van een eeuwenlange strijd tussen pausen en koningen. In het Kremlin moet Poetin toezien hoe de ene na de andere Russische bondgenoot wordt ontvoerd, gedood, weggestemd of verdreven, van Venezuela tot Hongarije en Iran. Eva Hartog legt uit hoe dit Rusland schaadt, hoewel er op lange termijn ook kansen voor Rusland liggen. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de vuisten op tafel wordt er in Den Haag en Brussel onderhandeld over een strenger terugkeerbeleid voor vluchtelingen. Toch blijkt een strengere aanpak geen effect te hebben op de vertrekcijfers. Groene-redacteurs Jasmijn Huisman, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani  verdiepten zich in het falende Nederlandse terugkeerbeleid. Terwijl strenge praatjes over vreemdelingendetentie en uitzetting scoren bij de kiezer, worden onderzoeken genegeerd. Want wat blijkt: harder terugkeerbeleid werkt juist averechts en leidt tot minder medewerking van zowel vluchtelingen als herkomstlanden. In Syrië sprak Yaghoub Sharhani met de viceminister van Sociale Zaken en Arbeid en hoorde hoe Europese delegaties zich doodstaren op terugkeer, zonder de motivaties en omstandigheden daarbij in acht te nemen. Wat is er nodig voor een menselijk en effectief terugkeerbeleid? In deze aflevering bespreken presentator Kees van den Bosch, Irene van der Linde en Yaghoub Sharhani de ernst van deze verharding. Productie: Kees van den Bosch en Benjamin Senior Coronel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Frank Mulder schrijft deze week over grondpolitiek en de stijgende prijs van landbouwgrond. Eindelijk wordt de olifant in de kamer benoemd, klinkt het in de reacties om hem heen. Omdat boeren niet kunnen opbieden tegen de hoge grondprijzen, blijven extensieve en natuurlijke vormen van landbouw vaak buiten bereik. Hoe red je de grond van de markt? Wie verrijkt de bodem in plaats van zichzelf?  Mulder verkent zes mogelijke uitwegen om landbouwgrond minder duur te maken. Politici durven het onderwerp nauwelijks aan te raken, vertelt hij. Ingrijpen van de overheid, bijvoorbeeld via een agrarische hoofdstructuur, zou de markt kunnen reguleren, maar een ingreep van die omvang wordt tot nu toe tegengehouden. Waarom? In deze podcast gaat Kees van den Bosch met Frank Mulder in gesprek over de huidige grondpolitiek, de rol van de overheid en mogelijke manieren om de grond aan de greep van de markt te onttrekken. Productie: Kees van den Bosch & Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering van Denkspoor gaat Stephan Sanders samen met Thor Rydin in gesprek met filosoof en auteur Joke J. Hermsen over de filosoof María Zambrano. Hoewel ze er niet de faam voor kreeg, behoort het werk van Zambrano tot het hart van de Spaanse filosofie. Honderd jaar na de publicatie van haar eerste essays wordt haar werk wereldwijd herontdekt. Wie was deze Spaanse filosofe, die het grootste deel van haar leven in ballingschap doorbracht? Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn steeds meer ambitieuze start-ups die de gevolgen van klimaatverandering en de opwarming van de aarde proberen terug te draaien: geo-engineering. Al noemen ze het zelf liever niet zo. Zo probeert Arctic Reflection het smelten van het Noordpoolijs tegen te gaan en wil Stardust Solutions zonlicht blokkeren door deeltjes in de lucht vrij te laten. Zullen deze initiatieven daadwerkelijk een positieve impact hebben op het mondiale klimaatprobleem, of werken ze averechts? Ecoloog Bart Crezee schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over geo-engineering, het effect van het planten van bomen op klimaatverandering en een koolstofbom die klaarligt in Congo. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

China wil zich niet mengen in de oorlog die de VS en Israël zijn begonnen tegen Iran. Heeft het Chinese bewind er baat bij de chaos op zijn beloop te laten? We bespreken het met Groene-columnist en oud-China-correspondent Garrie van Pinxteren. In Historische Woorden klinkt, vanuit de VN in New York, de Ghanese president John Dramani Mahama die zijn motie in stemming brengt om de trans-Atlantische slavenhandel als ‘ergste misdaad tegen de menselijkheid’ te bestempelen. Met correspondent Cosette Molijn bespreken we de situatie in Libanon, dat na aanvallen van Hezbollah op Israël in een nieuwe ronde van oorlog is getrokken. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat is de titel van het nieuwste boek van Groene-redacteur Lotfi El Hamidi. Een citaat: ‘De Europeanen keken na de oorlog naar de rug van een Joodse vluchteling, de Palestijnen zagen het gezicht van een Joodse kolonist.’ Op nog geen vijf uur vliegen hiervandaan gedogen of steunen westerse landen massamoord en totale verwoesting door Israël. In het Westen moet opnieuw worden nagedacht over de geschiedenisverhalen die worden verteld, de invulling van de herdenkingscultuur en de ruimte voor kritische en dissidente geluiden. Lotfi El Hamidi vraagt zich af: kijken we allemaal naar hetzelfde? Registreren westerlingen de scherpe kritiek op de hedendaagse maatschappij? Of zien zij louter een onwerkelijke dystopie? Hij concludeert dat er een genocide nodig was om dat gesprek, dat allang had moeten plaatsvinden, open te breken. Kees van den Bosch gaat met El Hamidi in gesprek over zijn essay, zijn nieuwe boek en zijn ervaring als moslim in het huidige politieke klimaat. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een crème op je gezicht je biologische leeftijd aan passen – sommige beautymerken doen die belofte. Het zou verouderingsprocessen tegengaan door epigenetische patronen te resetten. Margreet Fogteloo deed onderzoek naar intergenerationeel trauma en de rol die epigenetica daarin speelt. In hoeverre draag je de littekens van je (voor)ouders met je mee? Uit onderzoek blijkt dat muizen hun epigenetisch paspoort doorgeven aan hun nageslacht. Dat zou betekenen dat trauma’s die worden opgelopen via epigenetica worden doorgegeven aan de volgende generatie. Hoe werkt dat precies? En is dat bij mensen ook het geval? Fogteloo schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat erover in gesprek met Kees van den Bosch. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederland komt aarzelend tot het inzicht dat het een escalerend daklozenprobleem heeft. Gemeenten proberen ondertussen dakloosheid uit het straatbeeld te weren. Zelfs de meest kwetsbare daklozen, onder wie chronisch zieken, zwangere vrouwen en kinderen, worden willekeurig geweigerd bij opvanglocaties. Dat blijkt uit onderzoek van Investico en De Groene Amsterdammer. De onderzoekers gingen de straat op en zagen dat de notie van een daklozenopvang waar je wordt verwelkomd met een stomend kopje soep en in een piepend stapelbed terechtkunt, achterhaald is. Pas wanneer het escaleert en iemand volledig aftakelt, is er hulp beschikbaar. Mathanja van Houwelingen, Doris Janssen en Thomas Muntz gaan met Kees van den Bosch in gesprek over het onderzoek. Ze vertellen over hun waarnemingen, hun gesprekken met daklozen en bespreken de onmogelijke keuzes waar hulpverleners voor komen te staan. Productie: Kees van den Bosch en Maria van Riel.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Waar de openheid, vrijheid en verbondenheid van mondialisering ooit als kracht werden gezien, maken ze Europa nu kwetsbaar. Daarmee is de westerse ideologie dat vrijhandel automatisch tot welvaart leidt, in stukken gebarsten. Zat er ooit een kern van waarheid in die ideologie, of ervaart Europa nu voor het eerst hoe het is om aan het kortste eind te trekken en was het altijd al een mythe? De Verenigde Staten beschikken over veel munitie, en Trump huivert er niet voor om handelstarieven als kanonnen in te zetten. De naïviteit die lang rond dit thema hing, begint eindelijk weg te ebben. Koen Haegens schrijft er deze week over in De Groene Amsterdammer en gaat in gesprek met Kees van den Bosch. Ze praten over hoe deze economische oorlog eruitziet, wat Europa kan doen om zich te beschermen en of het bereid zal zijn zijn eigen wapens in te zetten wanneer de situatie daarom vraagt. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een speciale editie van Buitenlandse Zaken over Iran. Met politicoloog Catherine de Vries bespreken we de Europese reactie op de Amerikaanse aanvallen. Strategische onafhankelijkheid is voor de EU nog belangrijker geworden, en tegelijk nog moeilijker haalbaar, concludeert ze. In Historische Woorden klinkt Donald Trump, die vele redenen gaf voor de inval, maar geen verder plan lijkt te hebben. Met Groene-redacteur Yaghoub Sharhani en journalist bij De Standaard Samira Ataei nemen we de scenario’s voor Irans toekomst door. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we het zelf beseffen? Met onderscheidende invalshoeken en een focus op minder bekende kopstukken belichten we denkers die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met schrijver, journalist en filosoof Esha Guy Hadjadj en met filosoof en Socrateshoogleraar Yolande Jansen over de denker, antikoloniaal, socialist, anti imperialist, seculier en levenslang zionist Albert Memmi. Waarom reikt zijn bekendheid nauwelijks verder dan de grens van Frankrijk? Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week schrijft wetenschapsfilosoof Trudy Dehue in De Groene Amsterdammer over het dopen van ongeboren foetussen en embryo’s, een katholiek gebruik. Een gruwelijke praktijk waarbij een vrouw – levend of dood – werd opengesneden om de ongeborene alsnog te dopen en zo een plaats in de hemel te verzekeren. Weinigen kennen deze geschiedenis, terwijl zij uitvoerig beschreven staat in priesterhandleidingen en vroedvrouwenboekjes. Toen Dehue het onderwerp kort aanstipte in een interview met Trouw, stroomden de reacties binnen. Dat bracht haar ertoe verder te graven. Steeds meer bronnen en getuigenissen kwamen boven water, wat uitmondde in het stuk dat nu te lezen is. Kees van den Bosch spreekt met haar over wat er precies gebeurde, hoe deze geschiedenis zo lang uit beeld kon blijven en welke sporen zij vandaag nog nalaat. Productie: Nynke Visser en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

“Lord have mercy, if I’ve done somebody wrong. Lord have mercy, if you please.” Klassieke bluesmuziek klinkt op de avond dat Jeroen van Bergeijk zich laat opsluiten in een tbs-kliniek. Tot half elf. Daarna is het doodstil. Een vastlopend tbs-systeem en een onverklaarbare interesse in gesloten systemen zijn voor Van Bergeijk de aanleiding om een maand mee te lopen in tbs-kliniek De Rooyse Wissel in Oostrum. Hij schrijft erover voor De Groene Amsterdammer en bespreekt zijn ervaring met Kees van den Bosch. Het meest indrukwekkend voor Van Bergeijk was een stille interactie met een patiënt, Orlando. Samen zouden ze een schilderij maken, met één kwast, maar contact leggen bleek onmogelijk. En toch, zonder een woord te wisselen, leerde Bergeijk veel over Orlando. Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Vier jaar geleden begon de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, gevolgd door sancties en het uitsluiten van Rusland uit de wereldeconomie. Houdt Ruslands oorlogseconomie het vol, of zal het regime van Poetin gaan wankelen door economische stagnatie? We bespreken het met Rusland-expert en vaste BZ-gast Eva Hartog. In Historische Woorden horen we van de nieuwe Japanse premier Takaichi Sanae, die Japan nog harder aan het werk wil zetten. En terwijl Trump met handelstarieven zwaait, sluiten allerlei andere landen nieuwe handelsovereenkomsten buiten de VS om. Groene-columnist en historicus Nicholas Mulder buigt zich over de vraag of Amerika zichzelf dreigt te isoleren. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met het nieuwe minderheidskabinet moet Den Haag zich opmaken voor een periode van werken aan wisselende meerderheden; ‘een eindeloze formatie’, noemt Coen van de Ven het in zijn stuk in De Groene Amsterdammer deze week. De vraag is welke visie de hoofdrolspelers voor ogen hebben. Waar Lubach spreekt van Yeşilgöz I, heeft Van de Ven het over Rutte IV. Wordt het lang leve het bedrijfsleven, of keert er toch iets van gemeenschapsgevoel terug? Na een bewogen Kamerdebat gaan Coen van de Ven en Kees van den Bosch in gesprek over de huidige stand van zaken van deze onwennige coalitie. Wie is Rob Jetten en wat weten we van zijn manier van leidinggeven? Ze spreken over het pensioenakkoord, het toneelspel in de Tweede Kamer en Yeşilgöz in haar vechtmodus. Productie: Kees van den Bosch en Nynke Visser.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In Denkspoor duikt Stephan Sanders met schrijvers, deskundigen en enthousiastelingen in de denksporen van prominente denkers. Wie heeft onze gedachtenwereld gevormd, soms zonder dat we dat zelf weten? Met onderscheidende invalshoeken en focus op minder bekende kopstukken belichten we mensen die zelden in bustevorm op het bureau staan. In deze eerste aflevering gaat Stephan Sanders in gesprek met filosoof en politicoloog Joris Melman en cultuurhistoricus Thor Rydin over denker, militair en LSD-gebruiker Ernst Jünger — een figuur met wie zowel Silicon-Valley-trumpisten als postmoderne filosofen dwepen. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Al twee jaar lang demonstreren ambtenaren iedere donderdag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen het beleid van Nederland omtrent de genocide in Gaza. Deze demonstratie gaat gepaard met zowel bijval als tegenstand. Wat is hun eis? Nederland moet de internationale rechtsorde naleven. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret over de ambtenaren-sit-in, geschreven door Tjitske Lingsma. Dit verhaal verschijnt een week na een ander verhaal van Lingsma, De martelkampen van een beschaving: een ontluisterend verhaal over het gevangenissysteem in Israël, dat wordt ingezet als onderdrukkingsmechanisme. Zolang Israël en zijn militairen onbestraft blijven, kan dit systeem voortduren. In dit licht valt nog beter te begrijpen waarom ambtenaren al langer dan twee jaar wekelijks blijven demonstreren. En zij niet alleen. Nog dagelijks zijn er door het hele land demonstraties en sit-ins voor Palestina. Tjitske Lingsma en Kees van den Bosch gaan erover in gesprek in de podcast van deze week. Ze bespreken tevens de adembenemende film The Voice of Hind Rajab en de minstens zo indrukwekkende documentaire The Disappearance of Dr. Abu Safiya. Agenda demonstraties: https://www.planteenolijfboom.nl/demonstratiesLink naar documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=0BFhtBk9UDc&t=11s Productie: Laura ten Hove en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met een minderheidskabinet in zicht ging Kim van Keken op pad naar de Eerste Kamer. Hoe politiek is die Kamer? En wat is nou eigenlijk haar taak? Met voorbeelden die teruggaan tot voor de eeuwwisseling laat Van Keken zien dat de Eerste Kamer altijd politiek is geweest, en dat deals sluiten van alle tijden is. De taak van de chambre de réflexion blijkt nog niet zo makkelijk te duiden. Hoe de toekomst van de Eerste Kamer eruitziet, valt over te twisten. Van Keken is in ieder geval wat milder geworden door haar onderzoek: het is goed dat er een check is. Productie: Laura Ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat kan Europa doen nu de Verenigde Staten zich steeds vijandiger opstellen? Hoogleraar Catherine de Vries buigt zich over de stroever wordende verhoudingen tussen Europa en Amerika. In Historische Woorden luisteren we naar Dawda Jallow, de minister van Justitie van Gambia. Zijn land diende bij het Internationaal Gerechtshof een zaak in tegen Myanmar. En Groene-medewerker en correspondent Diederik Baazil biedt een inkijkje in de ‘belangrijkste machine ter wereld’, gemaakt door de Nederlandse chipmachinefabrikant ASML. Diederik waarschuwt voor het telefoontje uit Washington waarin wordt gezegd dat deze geopolitiek voor Amerikaans belang moet worden ingezet. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Familieleden organiseren bijeenkomsten in ‘Waarheidstenten’, nu er eindelijk openlijk gesproken kan worden over hun dierbaren die vermist zijn. In Syrië is op industriële wijze gemoord. Niemand weet precies hoeveel mensen ‘achter de zon zijn gegaan’, zoals het Syrische gezegde luidt voor mensen die zijn meegenomen door Assads veiligheidsdiensten. De nieuwe Syrische regering schat hun aantal tussen de 130.000 en 300.000. Wat doet dat met een samenleving? Hoe gaan de nieuwe machthebbers om met de opsporing en bestraffing van de schuldigen? Hoe bouw je een nieuwe samenleving op? Journalist Melvyn Ingleby bericht al zo’n tien jaar vanuit Istanbul over Syrië voor NRC, The Guardian en meerdere andere bladen, waaronder deze week De Groene Amsterdammer. Productie: Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

René Nicole Good en Jerome Powell zouden tekenend zijn voor het afgelopen jaar van Trump II: wat er gebeurt als je je niet aanpast aan Trumps beleid. Volgens Rutger van der Hoeven en Casper Thomas is het nog erger. Wat ontbreekt, is het gezicht van de mensen die door de knieën gaan voor Trump: de onzichtbaren. Waar Trump I weinig effectief bleek, is al snel duidelijk geworden dat Trump II veel effectiever is in het omvormen van zijn eigen land en de wereld. Deze week verschijnt in De Groene Amsterdammer een portret van Trump II in zeven hoofdzonden. Hoe moet Europa reageren op dreigingen vanuit de Verenigde Staten? En wat staat ons de komende tijd te wachten? Dit en meer bespreken zij met Kees van den Bosch. Productie: Laura ten Hove & Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict tussen Noord- en Zuid-Korea sleept al tachtig jaar voort. De dreiging voor Zuid-Koreanen is in al die tijd nooit verdwenen, ondanks de wapenstilstand. Zo werd in 2010 het eiland Yeonpyeong aangevallen door Noord-Korea, een aanval waarvan de aanleiding nooit officieel bekend werd. Toch gaan mensen in Seoul en andere delen van Zuid-Korea soms bijna lacherig om met de dreigingen uit het noorden, of die nu bestaan uit kernwapens of kruisraketten. Tegelijkertijd zijn de vormen van propaganda veranderd of verdwenen. De luidsprekers langs de grens zijn uitgezet en er worden minder Zuid-Koreaanse goederen de grens over gesmokkeld. Ook geven jongere Zuid-Koreanen steeds vaker aan dat zij geen hereniging met Noord-Korea meer willen, een standpunt dat de Noord-Koreaanse regering deelt met een deel van de bevolking in Zuid-Korea. Om deze complexe en paradoxale situatie te begrijpen, reisde Casper van der Veen enkele weken door Zuid-Korea. Hij bezocht onder meer Seoul, Yeonpyeong en de grens tussen Noord- en Zuid-Korea. Zo onderzocht hij hoe Zuid-Koreanen leven met de voortdurende dreiging van hun noorderburen. Productie: Kees van den Bosch en Matthijs Domen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de ontvoering van Maduro en de boodschap Venezuela wel even te zullen ‘besturen’, pakken de VS de draad als koloniale macht weer op, betoogt hoogleraar Hispanic Studies Sebastiaan Faber. Hij ontwart de kluwen aan motieven en trauma’s waarmee de regering-Trump het westelijk halfrond claimt. In Historische Woorden spreekt de Deense premier Mette Frederiksen. Als de VS hun vinger uitsteken naar Groenland is dat ‘het einde van alles’, stelt zij. En in Iran wordt gedemonstreerd tegen de regering, ditmaal vanwege de nijpende economische situatie waarin het land zich bevindt. Groene-redacteur Yaghoub Sharhani duidt de protesten en concludeert dat het Iraanse regime er nog nooit zo zwak voorstond. Productie: Gizelle Mijnlieff.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het is een beetje de muis en de olifant, maar toch zijn ze wel degelijk met elkaar te vergelijken: twee weekbladen, The New Yorker en De Groene Amsterdammer. Op Netflix staat een mooie documentaire over The New Yorker, dat vorig jaar 100 jaar bestond. Volgend jaar bestaat De Groene 150 jaar. Hoe gaat het met De Groene? Waarom heeft De Groene geen factcheckers in dienst? Heeft De Groene weleens moeten rectificeren, of excuses moeten aanbieden voor een publicatie? Wat is de uitdaging voor de journalistiek in illiberale tijden? Hoe bericht je onafhankelijk over de oorlog in Gaza? Wat doet Xandra Schutte op zondagmiddag? Kees van den Bosch in gesprek met Xandra Schutte, al 17 jaar hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Natuurreligies zijn al eeuwenoud en gaan bijna zo ver terug als de mens bestaat. In de moderne wereld worden nog altijd heidense geloven gepraktiseerd. Zo ook het sjamanisme: een geloof dat zijn oorsprong heeft in Siberië, maar dat tegenwoordig in uiteenlopende vormen voorkomt, met invloeden uit onder meer Nepal en Bali. Sanne Bloemink onderzoekt het sjamanisme in Nederland. Ze ondergaat zelf een sjamanistisch ritueel en spreekt met wetenschappers en deskundigen. Productie: Matthijs Domen en Kees van den Bosch.See omnystudio.com/listener for privacy information.