DNA - DOPRAWIONA NAUKĄ AUDYCJA

Dlaczego zmniejsza się liczba gatunków, do tej pory były powszechne? Winni jesteśmy my i nasze upodobanie do porządku. O jeżach, ale też ginących żabach i ropuchach opowiada dr Bartosz Piwowarski, prezes Stowarzyszenia Przyrodników „Ostoja”. O zmniejszającą się gwałtownie populację wróbli zapytaliśmy dr Jarosława Sułka, wiceprezesa Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach.

Wilków i bobrów jest coraz więcej w naszym kraju. Lata ochrony gatunkowej skutkują wzrostem populacji tych zwierząt. Za tym niestety idą szkody, bo wilki polują czasem na zwierzęta gospodarskie, a bobry kopią nory w wałach ochronnych osłabiając je, natomiast budowane przez te gryzonie tamy sprawiają, że woda zalewa pola i uprawy leśne. Pojawiają się propozycje, aby ochrona obu gatunków była nieco mniejsza. Czy to dobry pomysł zastanawiamy się wspólnie z dr Bartoszem Piwowarskim, prezesem Stowarzyszenia Ostoja.

Czy jest szansa by odnaleźć grób żołnierzy poległych w bitwie pod Kliszowem? Jak udało się odkryć skarb pustelnika, pełen zrabowanych monet? A także w jaki sposób detektoryści dbają, by zachowały się pamiątki po działaczach „Solidarności”. O tym wszystkim opowiada Sebastian Grabowiec, prezes Świętokrzyskiej Grupy Eksploracyjnej.

Gdzie na Cyprze był starożytny port morski, o którym mówią historycy. Sprawdzał to profesor Tomasz Kalicki, kierownik Zakładu Geomorfologii i Geoarcheologii w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego. O swoich badaniach opowiedział w DNA.

Program poświęcony 60. rocznicy odkrycia Jaskini Raj. Jednym z rozmówców w DNA jest Zbigniew Bochajewski, który jako pierwszy współczesny człowiek wszedł do jaskini. Z kolei profesor Małgorzata Kot, archeolog z Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o swoich badaniach dotyczących neandertalczyków, którzy żyli w Jaskini Raj. W programie zapowiadamy również powstanie nowych rezerwatów ochrony przyrody w naszym regionie. To akurat temat z Jaskinią Raj nie związany, ale ważny dla zachowania bioróżnorodności w naszym województwie.

Czym jest promieniowanie rentgenowskie jak zostało odkryte i do czego wykorzystujemy je dzisiaj. Na te pytania odpowiadał dr hab. inż. Wojciech Depczyński kierownik laboratorium radiografii i tomografii komputerowej CENWIS Politechniki Świętokrzyskiej. To unikatowe miejsce w Europie i na świecie, gdzie możliwe są badania, niedostępne w innych laboratoriach.

Podczas II wojny światowej polscy nauczyciele, którzy prowadzili tajne nauczanie ryzykowali wywózką do obozu koncentracyjnego i śmiercią. O bohaterach z naszego regionu, którzy mimo ogromnego ryzyka kształcili młodych ludzi, uczyli ich historii Polski, pozwalali zdawać maturę, a nawet ukończyć studia, opowiada profesor Adam Massalski, historyk z Instytutu Pamięci Narodowej.

Komorę akustyczną i wiele innych atrakcji Świętokrzyskiego Kampusu Laboratoryjnego Głównego Urzędu Miar przybliżył profesor Jacek Semaniak, prezes GUM. Rozmawialiśmy o tym, czy inwestycja na kieleckim Telegrafie da impuls do rozwoju gospodarczego miasta i regionu. Mówiliśmy też o planach budowy kolejnych laboratoriów.

Profesor Tomasz Kalicki, geomorfolog i geoarcheolog z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego opowiada o tym jak przed wiekami mieszkańcy województwa świętokrzyskiego dbali o małą retencję i chronili się w ten sposób przed powodziami. Przy okazji wykorzystywali siłę wody do obsługi m.in. młynów czy maszyn hutniczych.

Czy samochody elektryczne to przyszłość i co blokuje rozwój elektromobilności – to tematy poruszane w tym odcinku DNA. Gościem programu był profesor Rafał Jurecki, kierownik Katedry Pojazdów Samochodowych i Transportu na Wydziale Mechaniki i Budowy Maszyn Politechniki Świętokrzyskiej.

Czym jest czwarta rewolucja przemysłowa, czy niesie ze sobą więcej szans, czy zagrożeń? Na te pytania odpowiadał doktor inżynier Sławomir Luściński z Wydziału Zarządzania i Modelowania Komputerowego Politechniki Świętokrzyskiej. Mówił też o tym, w jaki sposób kielecka uczelnia przyczynia się do rozwoju Przemysłu 4.0.

O najciekawszych grzybach świętokrzyskich lasów opowiada profesor Janusz Łuszczyński, mykolog z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. Przybliżamy grzyby podziemne, ale też maczużniki, wśród których są gatunki potrafiące kontrolować umysł owadów.

Skąd dawni hutnicy czerpali rudy do dymarek? Skąd brali drewno? To pytania, na które odpowiada profesor Tomasz Kalicki z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. W kolejnym odcinku audycji DNA odwiedzamy również Amerykę Południową.

Które nowotwory możemy odziedziczyć po rodzicach? O tym opowiada profesor Artur Kowalik, kierownik Zakładu Diagnostyki Molekularnej Świętokrzyskiego Centrum Onkologii. Okazuje się, że geny, które mogą powodować raka piersi, zwiększają też ryzyko rozwoju raka prostaty.

O tym jak wyglądałby urlop na dewońskim morzem, które miliony lat temu było na terenie obecnych Gór Świętokrzyskich, a także gdzie w regionie znajdziemy pozostałości dinozaurów opowiada Michał Poros, kierownik Centrum Geoedukacji w Geonaturze Kielce.

Dlaczego nie warto się obżerać, a także w jaki sposób śmiertelnie groźny wirus HIV może ratować życie osób chorych na raka - tematy te omawia profesor Artur Kowalik, kierownik Zakładu Diagnostyki Molekularnej Świętokrzyskiego Centrum Onkologii.

Bociany, wróble, ale też storczyki były tematem audycji DNA, której gościem był dr Jarosław Sułek, wiceprezes Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody w Kielcach. Przy okazji można było dowiedzieć się jak wyglądają wakacje ornitologa.

O projekcie renaturyzacji śródlądowej delty Nidy opowiadają dr Kalina Adamczyk oraz Dariusz Wiech z Zespołu Świętokrzyskich i Nadnidziańskich Parków Krajobrazowych. W ramach projektu na Ponidziu przywracane są gatunki zwierząt, których już tam nie ma lub ich populacja drastycznie się zmniejszyła – mowa o traszkach grzebieniastych oraz żółwiach błotnych.

Jak smog wpływa na przyswajanie wiedzy? Do czego przydaje się naukowcom manekin termiczny? Jak zadbać o ciepłe i tanie mieszkanie? Wiedzę na ten temat dają projekty badawcze realizowane przez profesor Ewę Zender-Świercz, kierownik Laboratorium Fizyki Budowli, Energetyki Słonecznej i Wodnej w Politechnice Świętokrzyskiej.

Czego możemy spodziewać się po Sztucznej Inteligencji i czy programy komputerowe faktycznie są inteligentne? Na te pytania i wiele innych odpowiada doktor Mirosław Płaza, kierownik Laboratorium Sieci Teleinformatycznych i Technologii Internetu Rzeczy Politechniki Świętokrzyskiej.

Bakterie chroniąc się tworzą bioflim, strukturę bardzo trudno do przeniknięcia przez cząsteczki leków. Jak sprawdzać czy dany medykament jest w stanie to zrobić bada profesor Michał Arabski z Instytutu Biologii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. W kolejnym odcinku „DNA - Doprawiona Nauką Audycja” rozmawiamy też o medycznym zastosowaniu bakteriofagów, czyli wirusów niszczących bakterie. Prace profesora Michała Arabskiego mogą pomóc w zwalczaniu drobnoustrojów lekoopornych.

Upuszczanie krwi, zmuszanie do wymiotów, a nawet jedzenia ekskrementów – to nie tortury, tylko sposoby leczenia stosowane w średniowieczu. O tym, jak wyglądały wówczas terapie opowiada profesor Beata Wojciechowska, mediewistka i rektor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Województwo świętokrzyskie jest jednym z najciekawszych przyrodniczo obszarów naszego kraju. Dowody na to w kolejnym odcinku „DNA - Doprawiona Nauką Audycja” przedstawił doktor Bartosz Piwowarski, prezes Stowarzyszenia Przyrodników Ostoja.

Sztuczne Słońce, zegary atomowe i inne ciekawostki, które są lub znajdą się w kieleckich laboratoriach. O Świętokrzyskim Kampusie Głównego Urzędu Miar opowiada profesor Jacek Semaniak, prezes GUM. Z kolei wybrane laboratoria Politechniki Świętokrzyskiej przybliża profesor Ewa Zender-Świercz.

Pozostałości fortec bagiennych sprzed kilku tysięcy lat bada w dorzeczu Biebrzy profesor Tomasz Kalicki, geomorfolog geoarcheolog z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. Na razie nie wiadomo, jaki był cel tych konstrukcji. Zastanawiamy się nad tym w Doprawionej Nauką Audycji. Przy okazji odwiedzamy Amerykę Południową, a także mówimy o badaniach w województwie świętokrzyskim.

Dzięki rudom uranu wydobytym w województwie świętokrzyskim powstała pierwsza bomba atomowa w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. O tych zasobach, a także o miedzi i ołowiu wydobywanych przez wieki w Górach Świętokrzyskich opowiada doktor Sylwester Salwa ze Świętokrzyskiego Oddziału Państwowego Instytutu Geologicznego w Kielcach.

Ślady tetrapoda to jedno z najważniejszych odkryć paleontologów w województwie świętokrzyskim. O pierwszym kręgowcu, który kolonizował ląd oraz o innych ciekawych zwierzętach sprzed milionów lat – również gigantycznych morskich drapieżnikach – opowiada dr Sylwester Salwa ze Świętokrzyskiego Oddziału Państwowego Instytutu Geologicznego w Kielcach.

Dlaczego fizycy nie zawsze są zadowoleni, kiedy ich przewidywania teoretyczne potwierdzane są przez eksperymenty? O tym rozmawiamy w kolejnym odcinku Doprawionej Nauką Audycji, którego gościem jest profesor Dariusz Banaś, dziekan Wydziału Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Profesor Banaś jest fizykiem i współautorem artykułu o elektrodynamice kwantowej, który ukazał się w prestiżowym periodyku naukowym „Nature”.

Sebastian Grabowiec, prezes Świętokrzyskiej Grupy Eksploracyjnej opowiada o poszukiwaniach artefaktów z przeszłości. Mówi o znaleziskach z czasów II wojny światowej, ale też o badaniach zmierzające do odkrycia grobów żołnierzy, którzy zginęli na terenie obecnego województwa świętokrzyskiego podczas potopu szwedzkiego.

Jak poprawić bezpieczeństwo dzieci podczas podróży samochodem? Badania dotyczące tej kwestii prowadzą profesor Marek Jaśkiewicz i dr Damian Frej z Katedry Pojazdów Samochodowych i Transportu Politechniki Świętokrzyskiej.

Dawne wydobycie miedzi, srebra i innych metali nieżelaznych na terenie obecnego województwa świętokrzyskiego. Ekspertem jest profesor Tomasz Kalicki, geomorfolog i geoarcheolog z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Kto i po co wymyślił matury? Jak egzamin dojrzałości zmieniał się przez lata? Na te pytania odpowiada profesor Adam Massalski, historyk z IPN, były rektor Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Mieszkańcy miast mają coraz większe problemy z zanieczyszczeniem świetlnym. Przez latarnie uliczne i świecące reklamy nie potrafimy dostrzec gwiazd. Z problemem tym zmagają się również astronomowie. O tym jak sobie radzą i jak poważne jest zanieczyszczenie świetlne naszego nieba opowiada Marcin Drabik, astronom i nauczycieli fizyki.

Jak Himalaje wpływają na pogodę w Chinach. Badania w najwyższych na świecie górach prowadził profesor Tomasz Kalicki z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

W tym DNA odwiedzamy jedno z najbardziej deszczowych miejsc na naszej planecie. Zabierze nas tam profesor Tomasz Kalicki, z Instytutu Geografii i Nauk o Środowiska Uniwersytetu Jana Kochanowskiego. Porozmawiamy też o Gangesie, a także odwiedzimy plantację herbaty.

Największe przyrodnicze skarby Bliżyńskich Lasów Naturalnych – dużego rezerwatu, który ma powstać w naszym województwie. Gościem audycji był dr Bartosz Piwowarski, prezes Stowarzyszenia Przyrodników „Ostoja”.

Jelonek rogacz, azjatyckie biedronki i wtyk amerykański. O owadach rodzimych jak i inwazyjnych opowiadał dr Lech Buchholz, regionalny konserwator przyrody w Kielcach.  

Czy S74 biegnąca przez Kielce bardzo zepsuje nam powietrze – na to pytanie odpowiadał profesor Rafał Kozłowski, kierownik Zakładu Badań Środowiska i Geoinformacji Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.

Kieleccy chemicy odkryli sposób jak skutecznie zneutralizować toksyczną wodę, która jest efektem ubocznym pracy kopalni. Kwaśne wody niszczą przyrodę, wyjaławiają glebę i zabijają zwierzęta wodne. O tym jak sobie radzić z tym zagrożeniem opowiada Zdzisław Migaszewski, kierownik Laboratorium Analityki Środowiska z Instytutu Chemii w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego.

Każdy z nas może pomóc w badaniu promieniowania kosmicznego. Wystarczy smartfon. Szczegóły projektu Credo, który to umożliwia przedstawia Marcin Drabik, fizyk z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego i nauczyciel fizyki.

Jak to możliwe, że w tropikalnej Amazonii można przeraźliwie zmarznąć? W tym programie tłumaczy to profesor Tomasz Kalicki z Instytutu Geografii i Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jana Kochanowskiego, który w Ameryce Południowej badał rzeki.

Gościem audycji jest Tomasz Kalicki - geograf, specjalista w zakresie geomorfologii, geoarcheologii i paleogeografii holocenu, dr hab. profesor nadzwyczajny w Uniwersytecie Jana Kochanowskiego w Kielcach.

O obserwacji nocnego nieba oraz o ważnej polskiej misji kosmicznej HYADES w programie DNA opowiadała doktor Katarzyna Sadrak, nauczyciel akademicki i malarz. Na jej obrazach możemy dostrzec Kosmos. W Doprawionej Nauką Audycji zdradziła skąd czerpie inspiracje artystyczne.

Wielki smog londyński w 1952 roku zabił 12 tysięcy osób. Obecnie na szczęście jakość powietrza znacznie się poprawiła, ale ciągle nie potrafimy wyeliminować zanieczyszczeń. Czym jest i w jaki sposób zagraża nam smog w programie DNA tłumaczył profesor Marek Jóźwiak, prezydent Europejskiego Instytutu Kształcenia Podyplomowego EIPOS w Kielcach.

O planach utworzenia rezerwatów ochrony przyrody mówił w DNA doktor Lech Buchholz, Zastępca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska – Regionalny Konserwator Przyrody w Kielcach.

Czy dziennikarze radiowi zostaną zastąpieni przez sztuczną inteligencją. Pierwsze próby już były – w Krakowie SI symulowała Wisławę Szymborską i sama ze sobą zrobiła wywiad. O szansach, ale i zagrożeniach związanych ze sztuczną inteligencją opowiada doktor Hubert Niewiadomski, fizyk, informatyk i śpiewak operowy. Jako przedsiębiorca na co dzień korzysta z SI.