Dobrze Zaprojektowane

Budynki Narodowej Orkiestry Symfoniczna Polskiego Radia, Muzeum Śląskiego i Centrum Kongresowego w Katowicach, to polski przykład na radykalną zmianę architektoniczną miasta. Tuż przed rozpoczęciem Kongresu Architektury Polskiej wraz z Tomaszem Koniorem przyglądamy się tej przestrzeni, w której pokopalnianej historii miasta nowy sens nadała architektura.

Czy przypominamy sobie moment, gdy na Bulwarach Wiślanych w Warszawie pojawili się spacerowicze i turyści? Kluczem było przekonanie, że warto zainwestować w infrastrukturę, tak by Bulwary Wiślane stały się miejscem przyjaznym. Rozmowa z architektem Robertem Szumielewiczem o urbanistyce, która pozwala inaczej myśleć o mieście - rozmawiamy w kontekście zbliżającego się Kongresu Architektury Polskiej.

Tym razem namawiamy na... nietypowe zachwyty. A co gdyby tak przyglądać się budynkom, które kiedyś były fabrykami albo zakładami pracy? Wszystko dlatego, że to właśnie postindustrialny obiekt w Belgii otrzymał najważniejszą, europejską nagrodę architektoniczną. Opowiadaliśmy o tym w ubiegłym tygodniu, to teraz przyjrzymy się Polsce. Czy hutniczy Wielki Piec z Rudy Śląskiej może przyciągać turystów?

Zwycięski projekt to renowacja centrum kongresowego, które powstało w latach 50-tych XX wieku. Zwycięski zespół projektantów z grupy architecten jan de vylder inge vinck otrzymał nagrodę za renowację istniejących już przestrzeni. Prace trwały siedem lat i zamieniły budynek w rozległy park pod dachem, w którym mogą odbywać się koncerty i organizowane są wystawy.

Zapraszamy do świata jednego z najbardziej uznanych polskich projektantów - profesora Jerzego Porębskiego. Pretekstem do tej wyprawy jest wystawa w warszawskim Salonie Akademii Sztuk Pięknych zatytułowana "I cóż z tego, że świat wisi na włosku". To połączenie eksperymentalnych form i opowieści o dorobku projektanta. A jest on autorem prac, które zna właściwie każdy, chociaż z rzadka przypisuje je konkretnemu twórcy. Do tych najważniejszych należy z pewnością System Identyfikacji Miejskiej z tabliczkami oznaczającymi ulice, place czy dzielnice Warszawy. Wystawa czynna będzie do końca maja.

Gdy wszyscy sprawdzają jak daleko od ziemi odleciała misja Artemis II - mamy dla państwa opowieść o architekturze inspirowanej kosmosem. Bo właśnie taką znajdziemy na Górnym Śląsku. Chorzowskie planetarium, katowicki spodek to obiekty które powstały na fali zainteresowania dwudziestowiecznym podbojem kosmosu. Czy to wystarczy by stworzyć szlak architektury kosmicznej? Annie Dudzińskiej opowiada o nim dr Ryszard Nakonieczny z Politechniki Śląskiej.

W tym odcinku naszego cyklu przenosimy się na Wyspy Kanaryjskie, a konkretnie na Teneryfę do parku gdzie od kilkudziesięciu lat skutecznie ratowane jest... smocze drzewo - symbol tej wyspy. Dokonał tego zespół znanego hiszpańskiego architekta, który opowiada o niekonwencjonalnej, naturalnej metodzie ratowania smoczego drzewa zastosowanej w parku na Teneryfie.

Na półkuli południowej kończy się lato, kończą się też ostatnie prace przy montowaniu nowej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Projekt powstał w pracowni Kuryłowicz i Architekci. To druga część opowieści Anny Dudzińskiej p stacji polskich polarników na Wyspie Króla Jerzego.

14 tysięcy kilometrów - tyle musiały przejechać części nowej, dobrze zaprojektowanej stacji polskich polarników na Wyspę Króla Jerzego. O projekcie, który zdarza się raz w życiu, Anna Dudzińska rozmawia z profesor Ewą Kuryłowicz. Pracownia "Kuryłowicz i Architekci" zaprojektowała miejsce gdzie pracować będą polscy naukowcy.

W Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie można zapatrzeć się w... gniazda. Praca Katarzyna Krakowiak to przyczynek do opowieści o architekturze, która zmienia się pod wpływem artystycznej ingerencji. A wszystko w wejściowej pergoli, która była dotąd zapomniana. Zawisły w niej świeżo "wyplecione" gniazda. Katarzyna Krakowiak artystka, która wsłuchuje się w życie budynków rozpoczyna w Krakowie swój roczny projekt.

Chcesz zrobić coś dobrego - posadź drzewo. Tak twierdzi Dominika Gołębiewska i w naszym cyklu opowiada o ogrodzie miejskim założonym przy szkole podstawowej w Gdańsku w dzielnicy Przeróbka. Czy takie inicjatywy mogą zmienić świat?

Średnio uczniowie spędzają w szkole 30 godzin tygodniowo. Klasy, korytarze, przestrzenie wspólne powinny być przyjazne. O tym, że nie jest to regułą nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Za sprawą architektki dr Doroty Leśniak-Rychlak przenosimy się w przestrzeń, która potrafi stworzyć więzi. Do jednej z krakowskich podstawówek!

Polak - Krystian Olszewski mieszkał w Singapurze przez 17 lat i w latach siedemdziesiątych był tam szefem zespołu urbanistów. Znacząco wpłynął na to, jak dziś wygląda ta azjatycka metropolia. Wystawę o nim możemy oglądać od kilki dni w warszawskim Pawilonie Zodiak. Przechodząc przez wystawę możemy z łatwością przenieść się do południowo-wschodniej części Azji.

Gdynia to modernistyczne budynki, legendy o rozmachu z jaką budowano ten pierwszy polski port morski. Gdynia to także pewien mit zaszyfrowany w modernistycznym budynku zabytkowego Dworca Morskiego. Tego samego w którym dzisiaj znajduje się Muzeum Emigracji. O przedwojennym centrum ruchu pasażerskiego opowiada Grzegorz Piątek.

Czasami tak bardzo by się przydało, by ktoś przy remoncie mieszkania albo domu wziął za rękę. Poprowadził i podpowiedział jak rozwiązać problemy, jaką drogą pójść. Jak ocieplić, oddzielić, jakie rośliny posadzić. Rozwiązaniem może być poradnik "Piękne, trwałe, użyteczne" przygotowany przez Fundację 8 marca, który dostępny jest dla wszystkich.

Naoshima i Teshima - unikatowy projekt, który zamienił japońskie wyspy rybaków i hutników w miejsce do którego przyjeżdżają turyści i miłośnicy architektury z całego świata. Zachwycają się nim równiez polscy architekci. 

Czy ktoś z naszych słuchaczy kaligrafuje gdy pisze? Jak i kto jeszcze pamięta wydany w milionach egzemplarzy elementarz Mariana Falskiego? Takie pytania pojawią się w państwa głowach po wysłuchaniu tego odcinka opowieści o "dobrze zaprojektowanych....literkach". Annie Dudzińskiej opowiada o nich typografka i projektantka - Zofia Oslislo-Piekarska. W najbliższy czwartek o 18:00 w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych wykład Zofii Oslislo-Piekarskiej: "Radość pisania - rewolucyjna metoda nauki pisania dla wszystkich dzieci".

Szerokie ulice w których zawsze wieje wiatr, nawiązujące do klasycyzmu budynki, górujące nad dzielnicą kwadratowe koloseum. Jeśli ktoś nie zna EUR-u, rzymskiej dzielnicy, której nazwa jest akronimem od określenia wystawy światowej, to po tej opowieści na pewno spojrzy na to miejsce na mapie. A kto wie, może nawet pojedzie specjalnie do wiecznego miasta by sfotografować się przy niezwykłych budynkach. Dziennikarka Sylwia Wysocka i architekt Tomasz Wagner przenoszą nas dzisiaj do Włoch.

Przy francuskiej willi Savoye zaprojektowanej przez Le Corbusiera - człowieka nazywanego papieżem architektury, rozpoczynamy w roku 2026 spotkania z przestrzeniami dobrze zaprojektowanymi. Do odwiedzenia tego miejsca Annę Dudzińską namówił fiński architekt Rainer Mahlamaki, znany polskim miłośnikom architektury z projektu Muzeum Polin w Warszawie. 

Połączenie sztuki i funkcjonalności - to najkrótsza definicja grafiki użytkowej. To do tej dziedziny projektowania wizualnego należą plakaty, logotypy, opakowania czy strony internetowe. Trójkowa ekipa przygotowująca podcast "12 000 dni - katastrofa promu Jan Heweliusz" otrzymała kilka tygodni temu przedświąteczny prezent - a był to projekt okładki podcastu. Kwadratowa ikona z ilustracją płynącego kamienia, którą widzi każdy kto chce posłuchać audioserialu. Doskonale zaprojektowana przez graficzkę - profesor Weronie Siupkę i projektantkę - Julię Budniok... 

Zapraszamy państwa do stolicy Szwecji - Sztokholmu. Jeden z najważniejszych polskich rzeźbiarzy - Mirosław Bałka, zaprojektował tam pomnik poświęcony ofiarom katastrofy promu Estonia. Skromny, nieoczywisty gest tego artysty przyciąga turystów. Rzeźba Bałki, odsłonięta w 1997 roku, pojawia się w zestawieniu najpiękniejszych szwedzkich pomników, znajduje się w Sztokholmie, obok znanego muzeum Vasy - muzeum statku który zatonął w XVII wieku.

5 grudnia w wieku 96 lat zmarł amerykańsko-kanadyjski architekt Frank Gehry, który zaprojektował miedzy innymi muzeum w Bilbao i Tańczący Dom w Pradze. Zmieniał reguły, burzył utarte schematy i dominował w krajobrazie miast. O Franku Gehrym opowiada historyk architektury, doktor Ryszard Nakonieczny. 

Tęskne westchnienie za dobrze zaprojektowanymi osiedlami z ubiegłego wieku, wybudowanymi z wielkiej płyty - gotowych elementów produkowanych w fabrykach domów. Są wśród nich m.in. katowickie osiedle Tysiąclecie, albo Sady Żoliborskie lub... Górczewska w Warszawie. Osiedlami z wielkiej płyty zachwyca się Grzegorz Piątek, architekt i autor książek.

Ta opowieść nigdy się nie skończy - apel o to by nasze miasta były mniej wybetonowane... By zastąpić place pokryte kostką, placami pokrytymi trawnikiem i drzewami. Jedni mówią stop betonozie, a inni - jak projektantka przestrzeni dr Joanna Jurga - zostańmy biofilami. Biofilia w miastach to koncepcja łączenia ludzi z natura poprzez wprowadzanie do przestrzeni miejskiej elementów przyrodniczych. 

Czy dobrze zaprojektowany dworzec, przedszkole a nawet śmietnik staną się współczesnymi ikonami architektury? O tym wszystkim opowiada Grzegorz Piątek -  architekt, który książkami "Najlepsze miasto świata", "Gdynia obiecana", "Niezniszczalny. Bohdan Pniewski" czy "Świątynia i śmietnik" udowodnił, że architekturę można nie tylko podziwiać ale też o niej świetnie pisać...

Jedna z największych ikon architektury - kaplica, która zmienia myślenie o budowlach sakralnych czyli Notre Dame du Haut w Ronchamp we Francji. Autora też nie trzeba przedstawiać, zmarły 60 lat temu - Le Corbusier, nazywany jest "papieżem architektury". To on stworzył jedne z najważniejszych dzieł architektury powojennej. Kaplica do której państwa dzisiaj zabieramy jest jedną z takich budowli. 

Architektura z papieru? Czy to możliwe, że takie budynki ratują ludziom życie? Można się o tym przekonać odwiedzając  Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, gdzie otwarto wystawę poświęconą twórczości Shigeru Bana. To niezwykły, wielokrotnie nagradzany japoński architekt, jego projekty można odnaleźć na całym świecie, również w Polsce. Jest on m.in. laureatem licznych nagród, w tym bardzo cenionej Nagrody Pritzkera. Na wystawie można zapoznać się z dorobkiem twórcy. Jego projekty niekiedy zaskakują złożonością, a innym razem - prostotą relacji przestrzennych. Są bardzo różnorodne - od willi dla najbogatszych i siedzib wielkiego biznesu, poprzez publiczne obiekty kultury i projekty wystaw, po obiekty odpowiadające na palące potrzeby społeczne, wynikające z dramatycznych wydarzeń takich jak trzęsienia ziemi czy wojny. 

Takie pytanie zadaje w swojej znanej książce kanadyjska badaczka Leslie Kern - a my odpowiadamy: to miasto dla wszystkich. To miasto dla niemowlaków w wózkach, których nie trzeba pchać po wertepach, bo chodniki są proste, a krawężniki niskie. Miasto dla młodych dziewczyn, które chcą spędzić ze sobą czas i przeżyć przygodę, a nie horror w scenografii ledwo oświetlonego przejścia podziemnego. Dla osób starszych, które potrzebują dostać się do specjalisty bez kilku przesiadek po drodze. Dla rodzin, które szukają mieszkania, by po prostu dobrze żyć, a nie inwestować.. Przez całe stulecia miasta projektowali i budowali mężczyźni, często bezwiednie tworzyli infrastrukturę, która pomijała potrzeby innych płci, osób starszych czy dzieci. W swojej kultowej książce Kern opisuje jak można temu zaradzić. Opowiada o tym w naszej audycji.

Frapującą opowieść o prywatnym domu w Grodźcu pod Będzinem. Kilka lat temu okrzyknięto go najlepszym projektem województwa śląskiego i wtedy rozpoczęła się burza. Jedni mówili, że to betonowy garaż, a inni zachwycali się prostotą formy pracowni jojko/nawrocki. To niepozorna realizacja, której projekt wynika z przekonania, że dom ma być funkcjonalnym miejscem do życia a nie celem sam w sobie. O tym projekcie opowiada właścicielka domu - Aleksandra Grabowska. 

Opowieść o tym, że nawet będąc bardzo aktywnym, czasem potrzebujemy się... wyciszyć. To nie kwestia upodobań tylko naszego zdrowia - przekonuje dr Joanna Jurga, projektantka przestrzeni, która oprowadza nas po swoich ulubionych przestrzeniach ciszy.

"Świątynia betonu", "Góra z betonu" - czyli oficjalnie Sanktuarium Matki Bożej Królowej Pokoju w Neviges w Niemczech. To jeden z najbardziej nietypowych kościołów na świecie, konsekrowany w 1968 roku. Znalazł się na liście zachwytów architekta Oskara Grąbczewskiego, który opowiada o tym nietypowym miejscu...

Z architektem Karolem Wawrzyniakiem zaglądamy do Szwajcarii... do wioski Scharans w Gryzonii, gdzie wylądował obiekt jakby z innego porządku. House for a Musician czyli Dom Muzyka to dom-pracownia z rdzawo czerwonego cementu, zaprojektowana w 2007 roku przez Valerio Olgiatiego. Budynek... nie ma okien, ozdabia go 150 rozet o różnych rozmiarach. 

Miasto Czandigarh w północnych Indiach to miasto-eksperyment. Dzisiaj, po wielu latach, mówi się o nim podobnie jak o stolicy Brazylii Oskara Niemeyera - że stało się miastem bezdusznym, w którym trudno się odnaleźć pojedynczym mieszkańcom. Jednak czasem warto popatrzeć na wielkie eksperymentalne projekty – przekonuje architekt Piotr Kuczia.

W latach 70. ubiegłego wieku, w Wiedniu powstało osiedle z basenami na dachach. W tym odcinku opowiadamy o Alterlii, o tym jak dobrze zaprojektować osiedle i o tym gdzie są bloki, których nie musimy się bać...

Czy można zachwycić się garażem, kabiną prysznicową, klamkami i garderobą? Można... pod warunkiem, że zwiedzamy dom państwa Książków w Tarnowie. Niezwykła willa, połączenie prywatnej przestrzeni i gabinetu lekarskiego powstała w 1977 roku. 

Sopot, wspomnienie kończących się wakacji i jedna z wielu wspaniałych poniemieckich willi. W niej znajduje się Goyki 3 Art Inkubator - niezwykłe miejsce, po którym oprowadza nas Joanna Cichocka-Gula.

Willia na Skarpie to dzisiejsza siedziba Muzeum Ziemi w Warszawie. Budynek, który architekt - Bohdan Pniewski zaadaptował na swój dom i pracownię. Wstęp mieli tu też podobno masoni... a o willi opowiada Grzegorz Piątek - architekt i krytyk architektury. 

Czy ktoś jeszcze pamięta wielkoformatowe malarstwo albo mozaiki, które pojawiały się na polskich dworcach kolejowych? Dzisiaj opowieść o twórcy tych dobrze zaprojektowanych form artystycznych - Stefanie Suberlaku. Niezwykłym i zapomnianym malarzu, który w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych miał wystawy nie tylko w Polsce ale na całym świecie. Jego postać przypomina Muzeum Historii Katowic na wystawie zatytułowanej "Suberlak. Baśń o wspólnocie".

Centrum Aktywności Lokalnej zaprojektowane kilka lat temu przez Marlenę Wolnik w Rybniku zostało obsypane nagrodami architektonicznymi. Dlaczego mała architektura może być tak bardzo popularna? 

W 2007 francuski multimilioner Francois Pinault postanowił zainwestować w wenecki budynek Dogana da Mar i stworzyć tam muzeum sztuki współczesnej unta della Dogana. Zadanie powierzył japońskiemu architektowi Tadao Ando. Postanowił on pozostawić bez zmian zewnętrzny wygląd budynku. Na drewnianej konstrukcji nośnej zamontowano nowy dach, przypominający dach pierwotny, a w jego powierzchnię wstawiono świetliki. Wewnątrz usunięto m.in. ścianki działowe i schody. Pozostałe ściany pozostawiono w dużym stopniu w stanie surowym. Muzeum Punta della Dogana otwarto w czerwcu 2009 roku. 

Co może powstać w miejscu zamkniętej, zniszczonej fabryki, w której przez ponad 100 lat przerabiano buraki na cukier? Takie miejsce znajduje się w Żninie, w województwie w kujawsko-pomorskim, a każdy, kto je odwiedził, zachwyca się, jak zużytym przestrzeniom nadano nowe życie.

W warszawskim pawilonie Zodiak otwarto właśnie wystawę "Architektki". Jest to projekt, w którym przeszłość spotyka się z przyszłością. To opowieść o kobietach, które przez projektowanie otaczającego nas świata wpływają na to, w jaki sposób go postrzegamy. 

System informacji przestrzennej - jego logika i design to nierozłączny element dobrze działającego budynku. System identyfikacji w Plato, ostrawskim muzeum sztuki współczesnej zrealizowanym przez polskiego architekta otrzymał kilka dni temu Paris Design Award 2025. To nagroda dla Agnieszki Nawrockiej i Justyny Kucharczyk.

Dziś o tym, jak w samym centrum tętniącej życiem stolicy Finlandii znaleźć miejsce, aby się wyciszyć. O Kaplicy Ciszy i jej symbolice opowiedziała projektantka, badaczka i wykładowczyni w szkole School of Form - Joanna "Jo" Jurga.

Upały w mieście najlepiej znosić gdy ma się w pobliżu park albo przynajmniej drzewa. To dzisiaj o jednym z największych europejskich parków śródmiejskich - Parku Śląskim. Gość: architekt Jacek Krych z pracowni JRK72. 

Nie ma historii współczesnego projektowania i architektury bez Ray i Charlesa Eamsów. W XX wieku zaprojektowali fotele, krzesła i meblościanki znane na całym świecie. Anna Dudzińska i historyk architektury Ryszard Nakonieczny tropią ich związki z Polską.

Duński pawilon na tegorocznym Biennale Architektury w Wenecji przyjął formę placu budowy. To, co podziwiają zwiedzający, to właściwie prace renowacyjne prowadzone w czasie rzeczywistym przez kuratora i architekta Sørena Pihlmanna.Sam budynek powstał pod koniec lat 50. i zaprojektowany został przez duńskiego architekta Petera Kocha. Dlaczego mamy podziwiać gruzy i rozbiórkę? 

Dwudziestolecie międzywojenne we wzornictwie to czas zupełnie nieuświadamianych wyzwań. Artyści projektowali nie symbole narodowe, banknoty czy monety, ale też fasady budynków, biur, wnętrza mieszkań i meble. O tym co działo się w odradzającej się Polsce pisze profesor Irma Kozina w książce wydanej właśnie przez Narodowe Centrum Kultury. 

Tunel o długości 120 metrów, wysokości 40 metrów i szerokości 70 – ciu . W środku hala targowa i stoiska z jedzeniem z całego świata, a w sklepieniu mieszkania. Ktokolwiek kto odwiedzał Rotterdam na pewno bezbłędnie odgadnie o jakim miejscu mowa. Nowoczesny Markthall zlokalizowano tam w miejscu pierwszej zapory na rzece ustawionej w XIII wieku, która praktycznie rozpoczęła historię tego portowego miasta. 

Wracamy na trwające w Wenecji Biennale Architektury. Tym razem opowieść o tym, jak o swoim projektowaniu, w artystycznej, przetworzonej formie chcą opowiadać nasi sąsiedzi z Ukrainy. Wystawa w pawilonie ukraińskim nosi tytuł "Dach". Można ją oglądać do listopada, tak jak inne pawilony narodowe na tegorocznym Biennale.