Dzienniki świata wczorajszego

Paryż, 1924 rok. Powstaje manifest surrealizmu, który niebawem stanie się głosem oporu. Zapraszam na spacer po wystawie „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Naszą podróż zaczniemy od paryskich kawiarni, gdzie André Breton marzył o rewolucji i kina na Montmartre, gdzie po raz pierwszy faszyzm i surrealizm stanęły naprzeciw siebie. Potem odwiedzimy Pragę i poznamy niezwykłą Toyen – jedną z najbardziej fascynujących postaci XX wieku. Zajrzymy do ogarniętej wojną domową Hiszpanii, gdzie spotkamy Kati Hornę i porozmawiamy z Picassem o „Guernice”, jednym z najważniejszych antywojennych obrazów w historii. Trafimy także do Niemiec z Lee Miller, fotografką, która przeszła drogę od surrealistycznej muzy i współpracownicy Man Raya do korespondentki wojennej dokumentującej upadek III Rzeszy. Zajrzymy też do Kairu i Meksyku. Będą z nami Max Ernst, René Magritte, Yves Tanguy, Claude Cahun, Leonora Carrington i wielu innych artystów i artystek. A Salvador Dalí? Ikona surrealizmu jest na tej wystawie wielkim nieobecnym. Dlaczego? Przekonajcie się sami!Materiał powstał we współpracy z Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie przy okazji wystawy „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm”, którą możecie oglądać do 10.01.2027

Paryż. Rok 1919. Młoda Amerykanka Sylvia Beach otwiera niewielką księgarnię na lewym brzegu Sekwany. Nie przypuszcza jeszcze, że Shakespeare and Company stanie się jednym z najważniejszych miejsc w historii literatury. To tutaj swoje książki wypożyczał Ernest Hemingway, codziennie zaglądał Ezra Pound, a James Joyce znalazł osobę, która uwierzyła w jego najbardziej kontrowersyjne dzieło. Gdy wydawcy w Anglii i Ameryce odrzucali „Ulissesa”, Sylvia Beach postanowiła zaryzykować wszystko i wydać powieść, która na zawsze zmieniła literaturę XX wieku.W tym odcinku przenosimy się do Paryża lat 20., świata kawiarni Montparnasse'u, literackich sporów, artystycznej wolności i wielkich ambicji. Poznamy historię kobiety, bez której modernizm wyglądałby zupełnie inaczej, a także niezwykłe relacje łączące ją z Joyce’em, Hemingwayem, Fitzgeraldem i całym „straconym pokoleniem”. To opowieść o miejscu, które stało się domem dla największych pisarzy swojej epoki.Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł: Wywiad z Sylvią Beach (1962) https://www.youtube.com/watch?v=R1Zbw39MCm4„Shakespeare and company”, S. Beach https://www.shakespeareandcompany.com/history?srsltid=AfmBOoonpFK-_O3qHSEcSOMkSUgrdv4Lhyvi5YFQ1CHWtqKpmWYm4DTnhttps://www.bbc.com/culture/article/20191119-shakespeare-and-co-how-a-paris-bookshop-became-a-legendhttps://www.princetonmagazine.com/sylvia-beachs-shakespeare-and-company/

Przed śmiercią Franz Kafka poprosił przyjaciela, Maxa Broda, o spalenie wszystkich rękopisów. Gdyby jego wola została spełniona, świat nigdy nie poznałby „Procesu”, „Zamku” ani „Przemiany”. Jak to możliwe, że człowiek pełen lęków, niepewności i poczucia wyobcowania stał się jednym z najważniejszych pisarzy XX wieku? W tym odcinku śledzimy jego losy – spacerujemy po ulicach starej Pragi, przyglądamy się burzliwym relacjom z kobietami i dominującym ojcem, analizujemy narodziny świata, który dziś nazywamy „kafkowskim”. PARTNER ODCINKA: Wydawnictwem W.A.B., wydawca książki Karoliny Wątroby „Przemiany. W poszukiwaniu Franza Kafki”; tłumaczenie: Kaja Gucio

28 listopada 1966 roku. Jedna z najbardziej niezapomnianych nocy starego Nowego Jorku. Nocy, o której prasa rozpisuje się tygodniami – zanim jeszcze się odbędzie i długo po jej zakończeniu. Pod kryształowymi żyrandolami hotelu Plaza zbiera się kilkaset osób, które wydają się rządzić światem: milionerzy, aktorki, politycy, arystokraci, artyści. Wszyscy ubrani wyłącznie na czarno i biało. W maskach. Lista 540 gości staje się obiektem obsesji. Ludzie próbują się na nią dostać za wszelką cenę, zdarzają się próby przekupstwa, błagania, a nawet dramatyczne groźby.  Gospodarzem wieczoru jest człowiek niewysoki, ale wysokim głosie i olbrzymiej ambicji, legenda amerykańskiej literatury, autor „Śniadania u Tiffany’ego” – Truman Capote. Pisarz, który postanowił stworzyć bal doskonały. I być może nieświadomie zorganizował również pożegnanie starego świata elit. Co dokładnie działo się za drzwiami hotelu Plaza?  Przekonajcie się sami! Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł: „Truman Capote”, Gerald Clarke / biografia„Kobiety Capotego. Śniadanie u Tiffany'ego, mroczne sekrety i zdrada w świecie glamour”, Laurence Leamer tł. N. Wiśniewska „Party of the Century The Fabulous Story of Truman Capote and His Black-and-white Ball”, Deborah Davis„Wysłuchane modlitwy, powieść nieukończona”, Truman Capote tł. K. Obłuckihttps://time.com/6692150/feud-capote-vs-the-swans-black-and-white-ball/https://www.vogue.com/slideshow/gloria-steinem-coverage-of-truman-capote-black-and-white-ball-1967https://therake.com/us/stories/invitation-only-truman-capote-black-white-ballhttps://wwd.com/pop-culture/culture-news/feature/truman-capote-black-white-ball-1236153974/https://www.youtube.com/watch?v=4LHTtJuF9i4

Wallis Simpson była jedną z najbardziej kontrowersyjnych kobiet XX wieku. Dla jednych –wyrachowaną intrygantką, która uwiodła króla i doprowadziła do kryzysu monarchii. Dla innych – outsiderką, która weszła w świat, w którym nigdy nie miała prawa się znaleźć, płacąc przy tym wysoką cenę. Brytyjska prasa nazywała ją zagrożeniem dla korony, symbolem skandalu i „kobietą, która zabrała króla”. Od początku budziła skrajne emocje. Była pionkiem w politycznej grze a może tragiczną postacią uwikłaną w miłość, która wymknęła się spod kontroli? Wallis Simpson - ambitna manipulatorka, ofiara własnych decyzji, a może kobieta, która przypadkiem zmieniła historię? Kim tak naprawdę była „ta kobieta”? Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł: „Ta kobieta. Biografia Wallis Simpson”, Anne Sebba„Fashioning the Crown. A Story of Power, Conflict, and Couture”, Justine Picardie„King Edward VIII”,  Philip ZieglerFilm dokumentalny „In Love With Wallis Simpson: The Real Reasons Edward VIII Abdicated | Royal Secrets | Real Royalty”Edward VIII and Wallis Simpson - Interview with Kenneth Harris (https://www.youtube.com/watch?v=I02fZDd-BBc&t=874s)Film dokumentalny „Wallis Simpson: The American Who Shook the Monarchy”https://www.vogue.pl/a/historia-wallis-simpson-zony-krola-edwarda-viiihttps://www.theguardian.com/uk/2002/jun/29/research.monarchy

Studio 54. Świątynia disco, hedonizmu i niekończącej się zabawy. W tle Nowy Jork lat 70. — miasto pogrążone w kryzysie, niebezpieczne, na skraju bankructwa. Zapraszam do najsłynniejszego klubu w historii popkultury, w którym noc zdawała się nie mieć końca. Tylko tutaj można było zobaczyć, jak Bianca Jagger wjeżdża na parkiet na białym koniu albo zatańczyć obok Grace Jones, Halstona i Lizy Minnelli do muzyki wybranej przez Trumana Capotego. „Kluczem do sukcesu Studia 54 jest to, że przy drzwiach panuje dyktatura, a na parkiecie demokracja” — mówił stały bywalec, Andy Warhol. Tutaj każda noc jest spektaklem - raz jesteś w Disneylandzie, później w Wersalu Ludwika XVI. To opowieść o ekscesie, wolności i iluzji. O świecie, który trwał zaledwie 33 miesiące i który skończył się tak samo spektakularnie, jak się zaczął. Bo każda legenda ma swoją cenę.Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł:  Reportaż: E! True Hollywood Story - Studio 54„1978: Inside Iconic Disco Nightclub Studio 54” ITN ArchiveArtykuł „Studio 54: 10 Wild Stories From Club’s Debauched Heyday”, Rolling Stone autorstwa Jordana Runtagh„Studio 54: 'The best party of your life” BBC (https://www.bbc.com/news/magazine-17829308)„Inside the real Studio 54: Sex balconies! Liza Minnelli! No hats!” The Guardian (https://www.theguardian.com/film/2018/jun/18/studio-54-michael-jackson-liza-minnelli-steve-rubell)„'It almost destroyed me': behind New York's greatest nightclub, Studio 54” The Guardian (https://www.theguardian.com/artanddesign/2020/mar/13/studio-54-exhibition-brooklyn-museum)

Alma Mahler–Werfel. Ostatnia femme fatale świata wczorajszego, najbardziej uwodzicielska kobieta przełomu wieków, kolekcjonerka geniuszy. Muza, artystka o wyjątkowej urodzie i błyskotliwym umyśle. Jej pierwszy pocałunek: Gustav Klimt. Pierwszy mąż: wybitny kompozytor, Gustaw Mahler. Rozkochała w sobie księdza, a malarz Oskar Kokoschka – nie mogąc poradzić sobie z jej utratą – kazał stworzyć lalkę na jej podobieństwo, z którą chadzał do kawiarni i opery. Zapraszam do dawnego Wiednia. Dokładnie tego, o którym pisał Stefan Zweig. Wielkiej europejskiej metropolii. W jej centrum ona - bywalczyni salonów. Ta, której nazwisko jest na ustach wszystkich. Najbardziej legendarna wdowa XX wieku, artystka, która własny talent położyła na ołtarzu miłości. A może fascynacji?  Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł:  Film dokumentalny „Big Alma”, Susanne Freund https://www.newyorker.com/magazine/2025/02/10/the-aesthetic-empire-of-alma-mahler-werfel„Witwe im Wahn: Das Leben der Alma Mahler-Werfel” Oliver Hilmes „Alma Mahler-Werfel” Astrid Seele

Lazurowe Wybrzeże. Miejsce, które ukochała sobie dawna arystokracja, ale które w szalonych latach 20., bezpowrotnie zmieniła paryska bohema z młodymi Amerykanami na czele. Zapraszam na spotkanie z Ernestem Hemingwayem, Zeldą i F. Scottem Fitzgeraldem, Augustem Renoirem, Jeanem Cocteau, Pablem Picasso, a wcześniej z Oscarem Wildem, Królową Wiktorią (która pod dość słabą przykrywką przebijała się z Londynu nad lazurowe wody Francji) czy ikonami ekstrawagancji belle époque  – Baronową Beatrice Rotschild i wydawcą Jamesem Gordonem Bennettem. To tutaj odbyło się huczne przyjęcie z okazji końca świata,  Coco Chanel wybudowała willę za miliony, która skrywa niejedną tajemnicę i to tutaj znajduje się hotelowy basen, który 1949 roku został wypełniony wodą kolońską z okazji ślubu Rity Hayworth i Aly'ego Khana.Przygotowując odcinek korzystałam z następujących źródeł:  Film dokumentalny „La Côte d'Azur au cinéma” ARTE„Once Upon a Time World: The Dark and Sparkling Story of the French Riviera”, Jonathan Mile„Chanel’s Riviera: Life, Love and the Struggle for Survival on the Cote d'Azur, 1930-1944” Anne De Courcyhttps://www.irishtimes.com/life-style/people/2025/11/30/oscar-wildes-forgotten-friend-who-nurtured-him-back-from-prison-life-on-the-french-riviera/Film dokumentalny „The Riviera: a history in pictures”, BBC FIlm dokumentalny „Une vague moderniste sur la Côte d’Azur”, ARTE France https://www.chanel.com/pl/about-chanel/la-pausa/