Gímaldið

Hvort eru atvinnulausir rúmlega níu þúsund eða nálega átján þúsund talsins? Tvær stofnanir hafa umsjón með að telja fjölda hverju sinni, Vinnumálastofnun og Hagstofa Íslands. Mælingar beggja stofnana á atvinnuleysi fylgjast venjulega að. Nú ber hins vegar svo við að munur á mælingunum hefur aukist mikið á sama tíma og fólki án vinnu hefur fjölgað vegna kólnunar í hagkerfinu. 

Tölum um bílastæði! Bílastæði hafa verið í brennidepli í kosningabaráttu á höfuðborgarsvæðinu. En hvað eru bílastæði? Hvaða tilgangi þjóna þau í borgarumhverfi og hvaða áhrif hefur það ef við fjölgum þeim stöðugt? Eyrún Magnúsdóttir ræðir við sérfræðinga um fyrirbærið bílastæði og skoðar hugmyndir annarra borga um bílastæði og tengsl þeirra við skipulag borga en einnig við líðan íbúa og heilsu. Viðmælendur í þættinum eru Ásdís Hlökk Theodórsdóttir, aðjúnkt í skipulagsfræði við LBHÍ og fyrrverandi forstjóri Skipulagsstofnunar, og Herdís Sigurgrímsdóttir, stjórnmálafræðingur og ráðgjafi á umhverfis- og skipulagssviði hjá VSÓ ráðgjöf.Börn og bílastæði eru kosningaþættir Gímaldsins þar sem áhersla er lögð á að greina málefni frekar en að fjölga upphrópunum í umræðunni. Þættirnir eru öllum opnir en við bendum á að hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu og styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. 

Kosningaþáttur Gímaldsins rúllar af stað. Hann heitir Börn og bílastæði!Stór hluti verkefna sveitarfélaga snýst um börn, velferð þeirra, menntun og lífsgæði. Miðað við umræðu fyrir þessar kosningar mætti þó halda að börn þrái fyrst og fremst eitt: bílastæði! Í þáttunum verða málefnin í forgrunni en frambjóðendur fá frí. Í fyrsta þætti fara Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir yfir fjölbreyttan vettvang kosningabaráttunnar, hlutverk fjölmiðla í þessu nýja landslagi.  Þær spyrja hvort þolinmæði fyrir sérhagsmunum sé að aukast aftur eftir að óþol fyrir slíku rauk upp úr öllu valdi í kjölfar efnahagshrunsins og hvaða þjónustu fjölmiðlar ættu helst að veita kjósendum til að undirbúa þá fyrir kosningarnar. Á að láta frambjóðendum og jafnvel hagsmunaaðilum eftir að skilgreina vandamálin sem þarf að leysa? Eða eiga fjölmiðlar kannski frekar að rýna í málefnin, greina þau og skýra út.Hægt er að hlusta á fyrsta þátt Barna og bílastæða í spilaranum hér efst í fréttinni og á öllum helstu hlaðvarpsveitum. Börn og bílastæði er hugsaður fyrir forvitið fólk sem er þreytt á upphrópunum og rifrildum og leitar í staðinn að dýpri skilningi á þeim málefnum sem eru í brennidepli fyrir kosningarnar og reyndar líka málefnum sem fáir eru að tala um en skipta íbúa máli. Þættirnir verða öllum opnir en við hvetjum þig til að gerast áskrifandi að Gímaldinu eða leggja til frjálst framlag 

„Leyfi til að gera ljótar byggingar er mikið á Íslandi,“ voru orð sem Borghildur Sölvey Sturludóttir arkitekt lét falla um Græna gímaldið og fóru fyrir mistök út með umsögn um verkefnið. Í viðtali sem birt er í hlaðvarpi Gímaldsins er rætt við Borghildi um tilurð þessara orða og viðbrögð við þeim innan borgarkerfisins en einnig um Græna gímaldið og um þróun í skipulagsmálum.Í þættinum, sem Gímaldið gefur út, kemur meðal annars fram:Umsögn með orðalaginu átti aldrei að fara í loftið og sú sem skrifaði þessi orð taldi að þeim yrði slepptÍ tölvupósti var sagt að arkitektinn sé „að láta danskan arkitektúr hafa allt of mikil áhrif“ á sigBorghildi hafði verið sagt upp störfum hjá borginni þegar umsögnin var skrifuð og starf hennar lagt niðurUnnið er með byggingarheimildir eins og óveiddan kvótaHröð uppbygging samhliða eftirgjöf í byggingarreglugerð hefur dregið úr gæðum í nýbyggingumMilliliðir milli framkvæmdaaðila og skipulagsyfirvalda hafa bæst við á undanförnum áratugGera þarf kröfu um að hönnun bygginga liggi fyrir fyrr í ferlinuHagar hefðu getað sýnt meiri metnað í uppbyggingu á byggingunni sem nefnd hefur verið Græna gímaldiðInnanhúss hjá borginni var Græna gímaldið í upphafi kynnt sem „höfuðstöðvar stórfyrirtækis“Þátturinn er öllum opinn en Gímaldið – sem að hluta til dregur nafn sitt af Græna gímaldinu – er fjölmiðill í áskrift. Hlustaðu á þáttinn ...og ef þú vilt meira svona efni þá hvetjum við þig til að gerast áskrifandi eða leggja til frjálst framlag á www.gimaldid.is 

Sig­ríð­ur Á And­er­sen formaður þingflokks Miðflokksins seg­ir ESB-­­til­lög­u ríkisstjórnarinnar þurfa að taka breyt­ing­um í með­för­um þings­ins en telur að þing­menn meiri­hlut­ans séu of háð­ir ráð­herr­um sín­um. Hún býst við átökum í utanríkismálanefnd á lokaspretti þingvetrar. 

Hvaða herr­um þjón­ar for­seti Al­þing­is og hver ræður dagskrá þingsins í raun og veru? Hvernig býr meirihlutinn sig undir málþóf og hvernig heldur forseti sönsum þegar allt verður vitlaust? Þess­um spurn­ing­um og mörg­um öðr­um svar­ar Birg­ir Ár­manns­son, fyrr­ver­andi þing­for­seti í við­tali um leikja­fræð­ina á Al­þing­i.

Þór­dís Kol­brún R. Gylfa­dótt­ir ræð­ir skipu­lögð barns­rán Rússa í Úkra­ín­u; Um börn­in sem num­in hafa ver­ið á brott og eru rænd upp­runa sín­um með heila­þvott­i, hvern­ig unn­ið er að end­ur­heimt þeirra og hvern­ig Evr­ópa og al­þjóða­sam­fé­lag­ið geti og eigi að bregð­ast við.Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi hér 

Verðlaunablaðamaðurinn Kjartan Kjartansson ræðir hvernig hann nálgast fréttaskrif, áhugann á vísindum og hvernig fjölmiðlaumfjöllun um loftslagsmál hefur þróast.

Rík þörf er á umræðu um gæði þeirra skoðanakannana sem birtast víða í opinberri umræðu. Þetta segir Ólafur Þór Gylfason, sviðstjóri markaðarannsókna hjá Maskínu, en hann settist niður með þáttastjórnendum Sirkabát og ræddi um úrtaksrannsóknir hér á landi og erlendis og þær breytingar sem hafa átt sér stað á undanförnum áratugum. Hann segir sérstöðu Íslands í þessum efnum að hverfa og ræðir áskoranir sem því fylgja.Þátturinn er opinn á helstu hlaðvarpsveitum. Sirkabát er hlaðvarp sem rýnir í tölur að baki fréttum og er gefið út af Gímaldinu. Gímaldið er áskriftarmiðill. Hægt er að styðja við bakið á þáttagerð Sirkabát með því að gerast áskrifandi hér.  

Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar, ræðir Evrópumálin, sigursögu Póllands og Brexit. Hann telur óttann við að glata fullveldinu í viðskiptabandalögum fela í sér minnimáttarkennd. Öflug fullvalda ríki innan ESB beri vott um hið gagnstæða. Pawel segist ekki kvíða umræðu næstu mánaða. Ísland sé rótgróið lýðræðisríki og þjóðin eigi sér langa og ríka umræðuhefð. Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Pawel Bartoszek.Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. Áskriftarvefur Gímaldsins

Davíð Þorláksson segist sjaldan heyra nýja spurningu eða hugmynd sem tengist Borgarlínunni. Vangaveltur og ýmis konar gagnrýni sem fram komi um Borgarlínuna sé almennt eitthvað sem hafi fyrir löngu verið svarað. Hann segir eðlilegt að fólk spyrji spurninga og það sé líka eðlilegt að verkefnið sé ekki endilega sérlega vinsælt. Innviðaverkefni, af þeirri stærðargráðu sem Borgarlínan er, njóti almennt ekki hylli fyrr en fólk sjái þau virka. Davíð hefur verið framkvæmdastjóri Betri samgangna undanfarin fimm ár en nýverið var hann ráðinn í starf framkvæmdastjóra Almenningssamgangna höfuðborgarsvæðisins, sem er nýtt félag utan um rekstur Strætó og Borgarlínunnar þegar þar að kemur.  „Það verður sátt um verkefnið þegar að fyrsta lotan er komin og byrjuð að virka og fólk sér áhrifin sem að þetta mun hafa. Ég geri mér engar væntingar um að það verði einhver mikil víðtæk sátt um þetta fyrr en að það gerist,“ segir Davíð í viðtali við Gímaldið um Borgarlínuna, nýtt skipulag almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu og umræðuna um verkefnið. Eyrún Magnúsdóttir ræðir við hann. Davíð Þór Guðlaugsson tók myndir. Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. Áskriftarsíða Gímaldsins

Í janúar 2026 uppfærði Hagstofan flokkunarkerfi vísitölu neysluverðs yfir í alþjóðlegan staðal sem nefnist COICOP 2018. En hvað þýðir það eiginlega – og hvernig er verðbólga mæld? Ásta Jenný Sigurðardóttir, teymisstjóri vísitölu neysluverðs á Hagstofunni, útskýrir hvernig neyslunni er skipt í flokka og hvaðan vogir mismunandi útgjaldaliða koma.Ef þú sérð tölu í fréttum og vilt vita meira, sendu okkur línu á [email protected].

Þorsteinn Hjálmsson ræðir meistaraverkefni sitt í mannauðsstjórnun við HÍ: „Nei, en ég vinn á Ríkisútvarpinu. Það eru hinir sem eiga erfiðara.“ Upplifun blaða- og fréttamanna á sálfræðilega samningnum. Þorsteinn segir að samningurinn sé sterkur í faginu en hann mótist á ólíkan hátt eftir því hvort blaðamennirnir starfa á RÚV eða einkareknum fjölmiðlum.  

Bækur hafa alltaf verið stór þáttur í lífi Önnu Leu Friðriksdóttur sem nýverið var kjörin formaður Félags íslenskra bókaútgefenda fyrst kvenna. „Við vitum það að bóklestur fer minnkandi. Það er mest rætt um börnin og þeirra bóklestur. En ég held að yngstu börnin séu í raun meiri fyrirmyndir fyrir fullorðna heldur en fullorðnir fyrir börnin,“ segir Anna Lea í viðtali við Bókapressuna. Hún segir að fullorðna fólki megi gjarnan skoða eigin bóklestur en ekki alltaf bara einblína á börnin.  Gímaldið gefur út Bókapressuna, hlaðvarp um bækur og allt sem þeim tengist. Það má alltaf hafa samband við okkur með því að senda póst á [email protected]. Við minnum á að Gímaldið er áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli    

Hvernig eru afbrot í samfélaginu mæld og metin? Fjölbreyttum upplýsingum er safnað um afbrot sem gefa vísbendingar um fjölda og þróun þeirra í samfélaginu. Haldið er utan um fjölda handtaka, ákærðra og fjölda sem sitja í gæsluvarðhaldi eða afplána dóm í fangelsi. Þrátt fyrir það ná gögn sem til eru ekki yfir nema brot af þeim afbrotum sem framin eru hverju sinni, flest afbrot eru hvergi tilkynnt og rata því ekki í opinber gögn. Þetta kemur fram í nýjasta þætti Sirkabát þar sem rætt er við Margréti Valdimarsdóttur, dósent í félags- og afbrotafræði við Háskóla Íslands, um túlkun gagna um afbrot. Þannig séu ýmis atriði sem hafa þurfi í huga þegar litið er á tölur úr opinberum gögnum yfir lengri tíma. 

Tölur um ákærur á hendur erlendum ríkisborgurum hér á landi hafa verið nokkuð til umræðu eftir að dómsmálaráðuneytið sendi frá svar við fyrirspurn þingmanns sem reyndist innihalda reiknivillu, líkt og Gímaldið sagði frá í frétt um málið. Hvað má lesa úr þessum tölum og hvaða aðferðum er hægt beita til að skoða gögnin í réttu samhengi? Þetta er rætt í nýjasta þætti Sirkabát.Gímaldið er nýr áskriftarmiðill sem meðal annars gefur út hlaðvarpið Sirkabát. Hægt er að gerast áskrifandi hér. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli <3

Blaðamenn Gímaldsins fara yfir mál sem fjallað hefur verið um í vikunni. Væringar innan VG og rekstrarstuðningur við fjölmiðla eru meðal þess sem er til umfjöllunar. Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift, hægt er að lesa eða hlusta 

Nágrannar eru nýir hlaðvarpsþættir Gímaldsins sem Erla Hlynsdóttir stýrir. Gestur hennar að þessu sinni er Anna Ólafsdóttir Björnsson sem hefur átt fjölmarga nágranna í gegn um tíðina, jafnvel þó hún hafi nú búið á sama stað í 45 ár. Anna talar um sig sem ákveðið lukkudýr í nágrannamálum og aldrei átt leiðinlega nágranna, ekki einu sinni nágranninn sem hún var fyrirfram vöruð við en reyndist síðan hinn besti karl. Hún segir frá áhugaverðum sögum af samskiptum við nágranna fyrr og síðar.Þú getur keypt áskrift að Gímaldinu hér og fengið aðgang að öllu efni. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli  

Árið hófst á vonbrigðum þegar árleg verðbólga skaust úr 4,5% í 5,2% á einum mánuði. En hvað liggur að baki? Þáttastjórnendur Sirkabát kafa  ofan í vísitölu neysluverðs, skoða flokkana sem ýttu henni upp og reikna út hvað hefði gerst ef lagabreytingar á vörugjöldum ökutækja hefðu ekki tekið gildi um áramótin. Niðurstaðan: Gagnrýnin á gjaldahækkunina á við, en svartsýnisspáin kannski ekki. Lestu lengri greiningu Sirkabát á verðbólgutölum á Gímaldinu. Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli og hjálpar okkur að halda úti vandaðri umfjöllun.Sástu tölu í fréttum sem þú vilt skilja betur? Sendu okkur línu á [email protected]

Nýlegar fréttir hafa bent á mikla fjölgun erlendra lífeyrisþega. En hvaða samhengi vantar? Þorsteinn Siglaugsson hagfræðingur hjá Hagstofunni  bendir á að þótt fjöldinn hafi aukist hefur hlutfallið haldist lágt: aðeins 3,6% útlendinga á vinnumarkaði þiggja örorku- eða endurhæfingarlífeyri, samanborið við 18% Íslendinga. Gott dæmi um mikilvægi þess að greina tölur áður en þeim er slegið upp.Sirkabát er hlaðvarp sem rýnir í tölurnar í fréttum og fréttirnar í tölum. Þáttastjórnendur Sirkabát eru Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson tölfræðingur og Georg Gylfason sagnfræðingur. Sirkabát er þáttur sem Gímaldið gefur út. Hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu hér. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. 

Hallur Hallsson, rannsóknarlögreglumaður hjá kynferðisbrotadeild, ræðir störf deildarinnar og alþjóðlegt samstarf til að finna og greina barnaníðsefni á netinu þar sem markmiðið er að koma þolendum til bjargar. Erla Hlynsdóttir ræðir við hann.Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Þú getur keypt áskrift og verið þannig með í að lýsa upp samfélagið. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. 

Fjöldamótmæli gegn aðgerðum ICE hafa farið fram víða um Bandaríkin að undanförnu. Ríkisstjórn Trump hefur lagt mikla áherslu á fjölgun ICE-liða og þjálfunartími þeirra styttur til að koma sem flestum á göturnar sem fyrst. Þá hefur Trump snaraukið fjárframlög til ICE. Hvað þarf til að komast inn í ICE? Hversu miklum fjármunum er veitt í þetta fyrirbæri og hvað gerist næst í Bandaríkjunum?Erla Hlynsdóttir blaðamaður fjallar um ICE – Innflytjenda- og tollaeftirlitið alræmdaGímaldið er áskriftarmiðillHver einasta áskrift skiptir okkur máliÞú getur keypt áskrift hér

Lilja Dögg Alfreðsdóttir hefur tilkynnt um framboð til formanns Framsóknarflokksins, en hún er varaformaður flokksins. „Fram­sókn­ar­flokk­ur­inn á að mínu að mati að sækja fram og koma með lausn­ir," segir Lilja Alfreðsdóttir í viðtali við Gímaldið. Lilja nefn­ir til dæm­is lausn­ir sem Fram­sókn geti tal­að fyr­ir á vett­vangi efna­hags­mála. „Ég við­ur­kenni að efna­hags­stefna Kristrún­ar kem­ur mér á óvart,“ seg­ir Lilja sem tel­ur við­brögð rík­is­stjórn­ar­inn­ar, til að ná nið­ur verð­bólg­u, ekki trú­verð­ug.Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Lilju í hlaðvarpi fyrir Gímaldið. Gímaldið er nýr áskriftarmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. Þú getur gerst áskrifandi hér

„Norð­ur­lönd­in eru að búa sig und­ir stríð, ekki bara með hern­að­ar­upp­bygg­ingu held­ur einnig með öðr­um við­bún­aði til dæm­is á sjúkra­hús­um og með birgða­söfn­un,“ seg­ir Dag­ur B. Eggertsson þingmaður í viðtali við Gímaldið. „Mað­ur vill ekki mála upp of dökka mynd en þetta er svo­lít­ið eins og í al­manna­vörn­un­um að við verð­um að vera samt heið­ar­leg með það sem get­ur teikn­ast upp og axla ábyrgð á að búa okk­ur und­ir það. Hluti af því er að fólk átti sig á því að í þess­um breytta heimi get­um við ekki bara leg­ið á bak­inu og von­að það besta,“ segir hann í viðtalinu.Dag­ur er for­mað­ur Ís­lands­nefnd­ar NATO­­-þings­ins og átti sæti í þing­manna­nefnd þeirri sem lagði grunn að ör­ygg­is­ og varn­ar­stefnu sem er til með­ferð­ar á Al­þing­i. Áð­ur en Dag­ur sett­ist á þing var hann um ára­bil for­mað­ur Al­manna­varn­ar­nefnd­ar. Gímald­ið ræð­ir við Dag um heims­mál­in, vest­ræna sam­vinn­u, sam­band­ið við Banda­rík­in og Evr­ópu, vígbúnað Norðurlandanna og hvern­ig Ís­lend­ing­ar eiga að fara að því að verj­ast mögu­leg­um ófrið­i. Aðalheiður Ámundadóttir ræðir við Dag. Gímaldið er nýr fjölmiðill. Hver einasta áskrift skiptir okkur máli. Þú getur tekið þátt í að lýsa upp samfélagið með því að kaupa áskrift

Hvað þýðir það að vera hægri- eða vinstrisinnuð í stjórnmálum? Viktor Orri Valgarðsson, doktor í stjórnmálafræði, útskýrir uppruna hugtakanna og hvernig merking þeirra  breytist eftir tímabilum, löndum og deilumálum í stjórnmálum hverju sinni.Sirkabát er hlaðvarp sem Gímaldið gefur út. Í þáttunum er rýnt á bak við fréttir, gjarnan í tölfræði eða annað sem er til þess fallið að dýpka umræðuna.Gímaldið er fjölmiðill í áskrift – þú getur stutt við okkur með því að kaupa áskrift og fengið þannig aðgang að öllu efni Gímaldsins. Hver áskrift skiptir máli.   

Í við­tali við Gímald­ið fer Ingi­björg Isaksen þingflokksformaður Framsóknarflokksins yf­ir stöðu ­flokks­ins, fram­tíð­ar­sýn sína fyr­ir flokk­inn og póli­tík­ina í þing­in­u. Ingibjörg hefur lýst yfir framboði til formanns flokksins. Sigurður Ingi Jóhannsson hættir sem formaður á flokksþingi Framsóknarflokksins í febrúar. Ingibjörg seg­ir í viðtalinu að tæki­færi fel­ist í tóma­rúm­inu á vinstri væng stjórn­mál­anna. „Ef við horf­um á þetta póli­tíska lit­róf sjá­um við að flokk­ar sem eru hægra meg­in eru komn­ir tölu­vert langt til hægri eins og Mið­flokk­ur­inn sem er stofn­að­ur í raun­inni út frá Fram­sókn. Hann er kom­inn jafn­vel hægra meg­in við Sjálf­stæð­is­flokk­inn í ein­hverj­um mál­u­m,“ seg­ir Ingi­björg og bæt­ir við: „Við er­um ekki alltaf þar. Við er­um frek­ar að leita til vinstri. Við sjá­um það bara í raun­inni í alls kon­ar mál­um þeg­ar kem­ur að til dæm­is inn­flytj­enda­mál­u­m.“Und­an­farn­ar vik­ur hef­ur ver­ið beð­ið eft­ir yf­ir­lýs­ing­um frá Will­um Þór Þórs­syni og Lilju Al­freðs­dótt­ur um for­manns­fram­boð en Ingi­björg hef­ur nú brot­ið ís­inn og er fyrst til að til­kynna fram­boð til for­manns.Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift.Áskriftir gera okkur kleift að vinna að því að byggja upp fjölmiðil sem lýsir upp samfélagið.Gerast áskrifandi að Gímaldinu.

Nágrannar er nýtt hlaðvarp úr smiðju Gímaldsins sem Erla Hlynsdóttir stýrir. Við ætlum að fjalla um nágranna frá ýmsum hliðum. Við eigum öll nágranna. Þeir búa í búsinu við hliðina á okkur, í íbúðinni fyrir neðan okkur eða uppi á næstu hæð. Sumum nágrönnum kynnumst við en öðrum ekki. Við kynnumst broti af lífi nágranna okkar og þeir broti af okkar. Guðríður Haraldsdóttir er viðmælandi fyrsta þáttar. Hún segir það óskeikult ráð að vera bara næs við nágranna og bjóða góðan daginn á ganginum. Hún segir meðal annars frá því þegar sérsveitin bankaði upp á hjá henni til að fá að síga niður á næstu svalir.Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Við viljum halda áfram að stunda blaðamennsku, birta áhugavert efni, lýsa upp samfélagið. Þú getur tekið þátt með því að gerast áskrifandi. Þú getur líka lagt til frjálst framlag. Farðu inn á gimaldid.is og veldu að vera með í að halda samfélaginu upplýstu. 

Einhverf Barbie er ekki bara dúkka heldur tákn um sýnileika og viðurkenningu í heimi þar sem stelpur með einhverfu hafa lengi verið ósýnilegar.Erla Hlynsdóttir fjallar um einhverfa Barbie-dúkku sem er nýkomin á markað. Pistillinn birtist á áskriftamiðlinum Gímaldinu.Þú getur verið með í að styðja við Gímaldið með því að kaupa áskrift eða leggja til frjálst framlag. 

Þing­mað­ur­inn Víð­ir Reyn­is­son hef­ur víð­tæka reynslu á sviði al­manna­varna og þjóðar­ör­ygg­is. Aðalheiður Ámundadóttir blaðamaður ræð­ir við hann um við­bún­að á Ís­landi ef til stríðs­á­taka kæmi og um nýja stefnu utanríkisráðherra í ör­ygg­is-­ og varn­ar­mál­u­m.Víð­ir starf­aði við al­manna­varn­ir í rúma tvo ára­tugi áð­ur en hann tók sæti á þing­i, síð­ast sem sviðs­stjóri al­manna­varna hjá emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra. Þá hef­ur hann set­ið í al­manna­varna­nefnd ESB og ver­ið for­mað­ur vinnu­hóps EFTA um al­manna­varn­ir ásamt því að hafa set­ið í fjölda nefnda og ráða hins op­in­bera um al­manna­varn­ir og ör­ygg­is­mál.Víð­ir bend­ir á að þeg­ar fyrstu al­manna­varna­lög voru sett hér á landi ár­ið 1962 hafi þau nær al­far­ið ver­ið mið­uð út frá hern­að­arógn fyrstu ár­in, enda hafi Kalda stríð­ið, Kúbu­deil­an og kjarn­orkuógn ver­ið hluti af veru­leika þess tíma. Það hafi ekki ver­ið fyrr en ár­ið 1967 að kafli um nátt­úru­ham­far­ir var tek­inn inn í lög­in, en mest hef­ur reynt á þann hluta und­an­farna ára­tug­i. „En það er al­veg ljóst að síð­ustu miss­er­in hef­ur orð­ið gjör­breyt­ing á því hvern­ig við þurf­um að hugsa þetta og það hef­ur ver­ið reynt að end­ur­spegla það í sam­starfi stofn­ana og skipu­lagi mála. Þessi stefna á að vera veg­vís­ir í því hvern­ig við höld­um áfram með þau verk­efni og jafn­vel tök­um upp ný sem, sem end­ur­spegl­ar bara þá þörf okk­ar að geta brugð­ist við mis­mun­andi að­stöðu í heim­in­um hverju sinn­i.“Þau ræða meðal annars um áfallaþol en Víðir segir að best sé að skýra það út með líkingu við málm. Þjóðfélagið þurfi að þola áföll að því marki að þau geti bognað án þess að brotna.Umfjöllun Gímaldsins um öryggis- og varnarmálastefnu má finna á gimaldid.is. Gímaldið er nýr fjölmiðill í áskrift. Áskriftir gera okkur kleift að vinna að því að byggja upp fjölmiðil sem lýsir upp samfélagið. Gerast áskrifandi að Gímaldinu. 

Ár hvert safnast 14-19 ára ungmenni saman og rýna í tölur og gögn í keppninni Greindu betur. Keppnin hefur vaxið mikið frá því hún hófst árið 2021. Keppninni er skipt upp í tvo aldursflokka eftir námsstigi og keppnisefnið er sniðið að getu hvers flokks. Tilgangurinn er að efla upplýsingalæsi grunn- og  framhaldsskólanema. Kristín Ingvarsdóttir og Arndís Vilhjálmsdóttir hjá Hagstofunni ræða um keppnina í nýjasta þættinum af Sirkabát. 

Hver er tala ársins 2025?Sirkabát rýnir í tölur ársins með gestum þáttarins. Tölur ársins segja margar og ólíkar sögur. Sirkabát fékk nokkra einstaklinga til að rýna í árið, velja sína uppáhalds tölu og deila með hlustendum. Arndís Vilhjálmsdóttir, teymisstjóri notendaþjónustu hjá HagstofunniEmil Dagsson, doktorsnemi í hagfræði við Háskóla Íslands og starfsmaður deildar rannóknar og spár hjá Seðlabanka ÍslandsKolbeinn Stefánsson, félagsfræðingur og dósent við félagsráðgjafadeild Háskóla ÍslandsIngvar Örn Ákason, verkefnastjóri Handboltapassa  HSÍThor Aspelund, prófessor í líftölfræði við Miðstöð í lýðheilsuvísindumHafsteinn Einarsson, nýdoktor við stjórnmálafræðideild Háskóla ÍslandsEyrún Magnúsdóttir, blaðamaður og stofnandi GímaldsinsKaren Kjartansdóttir, samskiptafulltrúi á VeðurstofunniÞáttastjórnendur eru Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson

Hvað er margar mismunandi tegundir af jólabjórum til sölu í ríkinu? Í þessum jólaþætti Sirkabát taka þáttastjórnendur sér fyrir hendur að greina þróun á sölu og breytingum á úrvali á jólabjór seldur er í verslunum ÁTVR.

Í Bókapressunni fáum við innsýn inn í heim ritstjóra bóka í desember, en Einar Kári Jóhannsson hjá Benedikt bókaútgáfu er í viðtali við Erlu Hlynsdóttur. Fáar bækur hafa hreyft eins mikið við honum og bókin „Beðið eftir barbörunum“ – Waiting for the Barbarians eftir J. M. Coetzee. Starfsfólk bókaútgáfa þarf að ganga í flest störf í desember. Bókaútgefendur eru eins og á hlaupabretti í desember við að halda öllu gangandi og tryggja að bækur berist í búðir, segir Einar meðal annars í viðtalinu. Þú getur tryggt þér áskirft að Gímaldinu hér

Er jólamaturinn dýrari í ár en í fyrra? Þáttastjórnendur Sirkabát útbjuggu sína eigin jólamatarkörfu og reiknuðu út vísitölu jólaveisluverðs. 

Margrét Tryggvadóttir, formaður Rithöfundasambands Íslands, segir jólavertíðina mikilvæga fyrir rithöfunda en bendir á í viðtali við Gímaldið að innviðirnir sem styðja við bókmenntir séu brothættir. Bókabúðir séu til að mynda fáar, sérstaklega á landsbyggðinni, og skólabókasöfn fái ekki nægt fé til að börn hafi jafnt aðgengi að nýjum bókum. Félagið hefur látið til sín taka í höfundarréttarmálum að undanförnu, en gervigreindarrisar vilja helst gleypa íslenskar bækur í sig án greiðslu. Þá hefur Samkeppniseftirlitið hafið formlega rannsókn á mögulegri misnotkun Storytel á markaðsráðandi stöðuð, í kjölfar kvörtunar félagsins. Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Margréti um jólavertíð rithöfunda, baráttumálin og breytta veröld með tilkomu gervigreindar. Smelltu hér til að lesa ef þú ert áskrifandiGerast áskrifandi hér

Úr pistli á Gímaldinu í dag: „Nú leggj­um við Ís­lend­ing­ar upp í aðra Evr­ópu­um­ræð­u. Það var vissu­lega fyr­ir­sjá­an­legt að fyrstu skref­in í henni yrð­u, líkt og í Bret­land­i, stíg­in með gíf­ur­yrð­u­m og hræðslu­á­róðri. Þetta hef­ur auð­vit­að bæði þann til­gang og þau áhrif að við sem vilj­um ræða Evr­ópu­mál, töp­um þræð­in­um og glór­unn­i, hopp­um á reiði­vagn­inn og för­um að tala um eitt­hvað allt ann­að en ætl­uð­u­m. Í stað þess að ræða kosti og galla að­ild­ar að Evr­ópu­sam­band­inu er­um við skyndi­lega í þeirri stöðu að þurfa að verja sjálf­an EES samn­ing­inn. Það sam­starf er okk­ur bæði svo mik­il­vægt og sjálf­sagt að við ætt­um ekki að þurfa að eyða tíma í að ræða það." Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um bræðibeitur, sem var valið orð ársins hjá Oxford-háskóla og um Evrópuumræðuna, sem er til umfjöllunar í pistli Aðalheiðar á Gímaldinu í dag.Smelltu hér til að lesa ef þú ert áskrifandiÞú getur keypt áskrift hér

Auður Jónsdóttir tekur barna- og ungmennabækur til umfjöllunar í Bókapressunni að þessu sinni. Að skrifa barnabækur er að vissu leyti hugsjónastarf því höfundur barnabókar fær talsvert minna fyrir hvert selt prentað eintak, einfaldlega vegna þess að barnabækur eru oft töluvert ódýrari en skáldsögur fyrir fullorðna. Þannig þarf fólk sem einbeittir sér að þessu mikilvæga – og í raun vanþakkláta – starfi að skrifa fyrir börn og unglinga sérstaklega á því að halda að samfélagið komi til móts við það og starf þess. Í Bókapressuna mættu tveir kröftugir höfundar sem skrifað hafa fyrir yngri kynslóðir og getið sér gott orð, svo vægt sé til orða tekið. Þetta eru þau Arndís Þórarinsdóttir og Gunnar Theodór Eggertsson. Nú í ár eru þau bæði að gefa út ungmennabækur, hún er að gefa út bókina Sólgos og hann er að gefa út tvær bækur: Álfareiðina en líka Jólabókaorminn, ásamt eiginkonu sinni Yrsu Þöll Gylfadóttur. Lestu hér ef þú ert áskrifandi: Skortur á innsýn stjórnvalda – og stefnu Smelltu hér til að gerast áskrifandi að Gímaldinu 

Gímaldið hefur fjallað um heilabilunarsjúkdóma undanfarna daga. Fólk sem greinist ungt með heilabilun upplifir útskúfun af vinnumarkaði þegar það þyrfti í raun að fá skilning og rými til að átta sig á hlutunum.Við fjöllum í dag um verðmálafyrirtæki sem ganga sífellt lengra í því að komast að í íþróttaheiminum. Eistneskt körfuboltafélag, frá bænum Keila í Eistlandi, sem atti kappi við Tindastól í vikunni heitir í raun fullu nafni Keila Coolbet. Nafni félagsins var breytt fyrir tveimur árum í takt við óskir stærsta stuðningsaðila félagsins.Gímaldið er áskriftarmiðill, en hægt er að gerast áskrifandi hér. 

Skáldaparið Bergþóra Snæbjörnsdóttir og Bragi Páll Sigurðarson eru bæði þekkt fyrir magnaðar skáldsögur, óhrædd við að beita rödd sinni. En þegar þau voru að lesa fyrir krakkana sína uppgötvuðu þau að krakkar eru ekki hræddir við neitt! Því byrjuðu þau að skrifa hrollvekjandi sögur fyrir krakka, svokallaðar hrekkjavökusögur sem komu út sem hljóðbækur hjá Storytel, fjórar bækur í fyrra og tvær í haust; en nú er ein hryllingssagan þeirra að koma út á prenti, gefin út af Sögum-útgáfu, sú fyrsta í barnabókaseríu.Auður Jónsdóttir ræðir við Bergþóru og Braga í þættinum Bókapressan.

Í nýlegri tilkynningu frá barna- og menntamálaráðherra kemur fram að „áætlað sé að eitt af hverjum tíu börnum á Íslandi búi við fátækt.“ Er þessi tala rétt? Þáttastjórnendurnir Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson ræða við Kolbein H. Stefánsson prófessor við HÍ um rannsóknir og mælingar á fátækt. 

Landsmönnum hefur fjölgað hratt á undanförnum árum og mannfjöldaspá Hagstofu Íslands spáir því að landsmenn gætu slagað í hálfa milljón á eftir um það bil tvo áratugi. Hversu nákvæm er þessi spá?  Á hvaða gögnum byggir hún? Og hvernig ber túlka hana? Þessum spurningum og fleirum munu þáttastjórnendur leitast við að svara í þriðja þætti Sirkabát.

Lán eða ekki lán? – Ný leið til fjármögnunar er til skoðunar hjá Neytendastofu og Seðlabanka Íslands. Ráðherra dómsmála íhugar að setja á fót rannsóknarnefnd kvennamorða. Þetta kemur fram í aðgerðaáætlun gegn kynbundnu ofbeldi sem birt hefur verið í samráðsgátt stjórnvalda.Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um efni Gímaldsins. 

„Ég hef alltaf þurft mikið erindi til að skrifa,” segir Andri Snær Magnason rithöfundur í viðtali við Auði Jónsdóttur í Bókapressunni. Hann ræðir nýja bók sína, Jötunstein, arkitektúr og tengsl byggingarsögunnar við tíðarandann.

Stór hópur fatlaðs fólks fær ekki, fötlunar sinnar vegna, rafræn skilríki og getur þar af leiðandi ekki fylgt sínum málum eftir, til að mynda þegar kemur að heilsufari, fjármálum eða menntun. Þetta er staðan í dag þrátt fyrir að fjórir ráðherrar hafi vorið 2023 undirritað viljayfirlýsingu um þróun á lausnum að rafrænu aðgengi fyrir fatlað fólk. Alma Ýr Ingólfsdóttir, formaður ÖBÍ réttindasamtaka, segir í viðtali við Gímaldið að það sé miður að þessi mál séu ekki enn komin í lag. „Það er ofboðslega sorgleg staðreynd því þarna var í rauninni verið að búa til heim sem á að veita fólki meira öryggi, með þessum rafrænu skilríkjum, en það er á kostnað annarra,“ segir hún og vísar til þessa aðgengisskorts fatlaðs fólks að stafrænni þjónustu. 

Framsóknarflokkurinn hlaut verstu kosningu í sögu flokksins í síðustu alþingiskosningum og er frekar vansæll í sinni stjórnarandstöðu. Formannskosningar eru framundan og flokkurinn vinnur að því að finna sína fótfestu á pólitíska litrófinu að nýju. Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir ræða um Framsóknarflokkinn, en Gímaldið birtir ítarlegar greiningu á stöðu flokksins og rýnir í möguleika hans til framtíðar með Ólafi Þ. Harðarsyni.Hér geta áskrifendur lesið greiningu Gímaldsins á Framsóknarflokknum. 

Í öðrum þætti Sirkabát ræða Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson við þau Ara Klæng Jónsson, doktor í félags- og lýðfræði og Jóhönnu Gunnarsdóttur, forstöðumann fræðasviðs á fæðinga- og kvenlækningasviði. Þýðir hækkandi meðalaldur kvenna þegar þær eignast fyrsta barn endilega að frjósemi minnki? Hvað þýðir það að frjósemi sé minni meðal erlenda kvenna en íslenskra? Þessum spurningum og fleirum er velt upp með sérfræðingunum

Í Sirkabát skoða Georg Gylfason og Brynjólfur Gauti Guðrúnar Jónsson tölur úr fréttum og þjóðfélagsumræðunni og spyrja sig: Er umræðan rétt? Er hún röng? Eða svona sirkabát?Í fyrsta þættinum skoða þeir tölur Hagstofu Íslands um frjósemi kvenna á Íslandi. Hvað þýðir það þegar Hagstofan segir að frjósemi var 1,56 árið 2024? Hvernig hefur þetta breyst með árunum? Hefur breytt samsetning þjóðarinnar undanfarinn áratug áhrif á þessa mælingu?

Oddvitarnir og flokkarnir í borginniUnd­ir­bún­ing­ur fyr­ir val á lista fyr­ir kosn­ing­ar til sveitar­stjórna er nú í full­um gangi hjá flokk­un­um. Það hef­ur gu­stað um marga odd­vita í Reykja­vík­ur­borg á kjör­tíma­bil­inu og þótt flest­ir þeirra vilji gefa kost á sér aft­ur er all­ur gang­ur á því hvort flokks­fé­lag­ar þeirra vilji veita þeim braut­ar­geng­i.Samkvæmt samantekt Gímaldsins má ætla að farnar verði fjölbreyttar leiðir við val á lista; leiðtogakjör, prófkjör, uppstilling og röðun í flokksráðum. Þessar leiðir og fleiri eru til umræðu í flokkunum.Hjá Sjálfstæðisflokki bíða margir eftir ákvörðun Guðlaugs Þórs um hvort hann fer í leiðtogaslag við Hildi Björnsdóttur. Sanna Magdalena Mörtudóttir oddviti Sósíalista á ekki heima í sínum flokki og útilokar framboð fyrir hann en vill halda áfram í borginni. Því hefur verið velt upp hvort hún fari fram sem óháð, jafnvel með Samfylkingunni. Aðalheiður Ámundadóttir og Eyrún Magnúsdóttir rýna í stöðuna í borginni.

Annar þáttur Bókapressunnar er kominn í loftið. Auður Jónsdóttir og Kristján Hafþórsson fá til sín Tómas Hermannsson útgefanda hjá Sögum. Hann hefur staðið að útgáfu ótal bóka um fótbolta og körfubolta, svo eitthvað sé nefnt, og segir skipta máli að börn fái bækur sem þeim þyki gaman að lesa og veki hjá þeim áhuga. 

Zohran Mamdani er nýr borgarstjóri í New York. Hverju breytir kjör hans fyrir Demókrata og bandarísk stjórnmál? Aðalheiður Ámundadóttir og Eyrún Magnúsdóttir ræða þessa nýjustu stjörnu bandarískra stjórnmála, viðspyrnuna gagnvart Trumpismanum og skoða hvaða áhrif þessar sviptingar vestra hafa á íslenska pólitík.