Historia kobiet

Perla. Paula, Paula, Nirenstein, Nireńska, Karski. A po drodze jeszcze kilka nazwisk. Polka, Żydówka, Brytyjka, Amerykanka, tancerka, artystka, osoba biseksualna i bardzo prywatna, żeby nie powiedzieć zacierająca ślady. Żona brytyjskiej gwiazdy Hollywood i polskiego bohatera narodowego, kochanka słynnych tancerek i kompozytorek, siostra dziewczyny, która nie zdołała uciec z getta. Pięknie się śmiała, wspominali jej przyjaciele, nosiła perły operowej długości i gdziekolwiek weszła, wypełniała sobą całą przestrzeń. A potem kupiła taboret i przystawiła go do balustrady balkonu. Mąż, Jan Karski, powie, że chciała podlać kwiaty. O Poli Nireńskiej opowiada autorka jej biografii, Weronika Kostyrko.

Kobieta, która zrobiła jedną z najbardziej spektakularnych karier w historii: od tancerki i kurtyzany zabawiającej widzów w przerwach między wyścigami rydwanów do cesarzowej u boku władcy, któremu historia dała przydomek Wielki. I dowód na to, że jeden złośliwy kronikarz z bujną wyobraźnią - oraz gęsi - potrafią zepsuć reputację na wieki.  

Jej życiorys wypełniłby kilka biografii. Dzieciństwo w żydowskiej Dzielnicy Północnej. Fascynacja polskością i Polską, która Fajgę Danielak traktowała jak obywatelkę II kategorii. Wojna najpierw we Lwowie, potem w warszawskim getcie, wreszcie w Polskiej Partii Robotniczej, która, jak powie, pozwoliła jej wybrać rodzaj śmierci. Przyjęcie nowego nazwiska i nowej tożsamości, towarzyszki Leny. Budowanie nowej, lepszej, równiejszej Polski - i cena, jaką młodzi komuniści byli gotowi za to zapłacić. I przeszłość, która ją w latach 90. dogoniła.   O Helenie Wolińskiej opowiada autorka jej biografii, Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz.

Miała ogromny apetyt - na władzę, jedzenie, taniec i przede wszystkim swojego męża. Dzieci specjalnie nie lubiła, w tym swoich, które oddawała mamkom. Od jej imienia została nazwana epoka widząca kobiety w roli aniołów domowego ogniska, które znoszą tzw. obowiązki małżeńskie biernie i z nadzieją na rychłe uroki macierzyństwa.   Bohaterką dzisiejszego odcinka jest bardzo nie-wiktoriańska królowa Wiktoria.

Spaliła Londyn, pobiła Rzymian i nazwała ich zniewieściałymi mięczakami. Zemściła się krwawo za krzywdę, którą najeźdźcy wyrządzili jej i jej córkom - albo zbuntowała się przeciwko podatkom, zależy któremu wierzyć historykowi. Stulecia później została brytyjską bohaterką narodową oraz feministyczną ikoną. Jedno i drugie zapewne mocno by ją zdziwiło.   Bohaterką dzisiejszego odcinka jest celtycka wojownicza królowa Boudika.

- Ja bym chciała omawiać z maturzystami interesujące lektury. Ale nie mogę, bo oni muszą przygotować się do egzaminu. I ja muszę tłuc z nimi te perełki kanoniczne, pisane przez mężczyzn o mężczyznach - mówi Aleksandra Korczak. Dlaczego w kanonie lektur obowiązkowych nie ma niemal żadnych książek pisanych przez kobiety? Dlaczego znakomita większość bohaterek, o których czytają uczniowie i uczennice, to istotki bezradne i romantyczne, ewentualnie matki karmiące, w ostateczności złe kobiety? Dlaczego tylko chłopcy mają w nich przygody, a dziewczynki psują zabawę i trzeba się nimi opiekować? Co uczniowie podstawówki tak naprawdę rozumieją z "Dziadów"? I jaką wizję ról męskich i kobiecych wyniosą ze szkoły? Gościnią podcastu "Historia kobiet" jest Aleksandra Korczak, polonistka, autorka "Bezradnych i romantycznych".

"Chłopi" z autorką "Chłopek". Monumentalna powieść o wsi, wspólnocie, przetrwaniu i kobiecie, która łamie zasady i płaci za to wysoką cenę. - Jagna niestety odbierana jest jednowymiarowo, jako ta ladacznica, która zasłużyła na swój los. A ona idzie w poprzek norm społecznych, nic sobie nie robi z oka społecznej kontroli, i stara się być istotą wolną - mówi Joanna Kuciel-Frydryszak. Dlatego, choć zakończenie najnowszej ekranizacji ma inną wymowę niż w książce, autorce "Chłopek" się podoba.  - To jest Jagna niezwyciężona i to jest cudowne. Reymont może i przewraca się w grobie, ale co z tego? "Chłopi" należą już do nas. Sprezentował ich nam i będziemy z nimi robić, co chcemy. Amen. A was "Chłopi" zachwycają czy wręcz przeciwnie? 

- Scarlett nie jest dobrą osobą. W każdym rozdziale będzie nas irytować, męczyć i dręczyć - i przez to jest prawdziwa - mówi Katarzyna Czajka-Kominiarczuk, autorka bloga Zwierz Popkulturalny.   Zupełnie jak "Przeminęło z wiatrem". Co powieść Margaret Mitchell wciąż mówi nam o Ameryce i dlaczego, nawet jeśli bywa to obraz dość paskudny, tak trudno się oderwać?   "Przeminęło z wiatrem" to powieść o przetrwaniu, wojnie, pieniądzach i kobiecej sprawczości. Socjologiczna panorama sprzedawana w opakowaniu romansu wszechczasów. Rzecz o kobiecie, która zdobyła świat, tracąc po drodze dom, rodzinę, mężów, dzieci, miłość życia, a nawet dwie, i złudzenia - ale pomyśli o tym jutro - z jedną z najwspanialszych bohaterek w historii literatury.   Powieść idealna - a raczej byłaby taka, gdyby nie r*sistowska ideologia starego Południa, którą Margaret Mitchell nie tylko usprawiedliwia, ale wręcz romantyzuje. Czytać? Nie czytać? Bojkotować film? Wyrywać kartki? Dajcie znać w komentarzach.

Przerywanie ciąży wieszakiem, wszechobecna przemoc i bezkarność jej sprawców - serial HBO "Piekło kobiet" pokazuje mroczną podszewkę II RP. Tytuł pożyczony jest od felietonów Tadeusza Boya-Żeleńskiego, publicysty, który walczył o liberalizację prawa aborcyjnego, dostęp do antykoncepcji cywilne rozwody i świeckie państwo, ale główne bohaterki są fikcyjne. Czy świat przedstawiony w głośnym serialu odzwierciedla rzeczywistość międzywojnia? O tym Katarzyna Wężyk rozmawia z biografką Boya, Moniką Śliwińską.   

To jest opowieść dla kobiet, która mówi im, że muszą same zadecydować o swoim losie, mieć swoje pieniądze i swoją pasję - mówi Aneta Korycińska. - Może trochę opera mydlana, ale z przesłaniem: pozwól sobie na miłość i wyrwij się z okowów, w których jesteś. I, oczywiście, pracuj.   Niekończące się opisy przyrody, czarno-biali bohaterowie, sentymentalny styl, który kiepsko się zestarzał, i młotkowane z finezją nalotu na Drezno przesłanie: praca uszlachetnia, lenistwo unieszczęśliwia - tyle zazwyczaj zapamiętuje się z licealnej lektury "Nad Niemnem".   Ale jak zdrapać wszystkie te globusy, pąsowe usta i szlachetność zaścianka, znajdziesz opowieść o kobiecej samorealizacji i wyborze własnej drogi, napisaną przez autorkę, która miała odwagę zawalczyć o własne szczęście. I aż się prosi o ekranizację w stylu "Bridgertonów".   Gościnią Katarzyny Wężyk jest Aneta Korycińska, w sieci znana jako Baba od polskiego.

- Bohaterowie są skorumpowani, zepsuci, są w stanie popełnić każde świństwo, żeby tylko wygrać. To byłaby gra o Łódź - mówi Alicja Urbanik-Kopeć. - Lektura "Ziemi obiecanej" jest jak oglądanie wypadku samochodowego. Wiesz, że to się skończy źle, ale nie możesz się powstrzymać, żeby nie czytać dalej. "Ja nie mam nic, ty nie masz nic, on nie ma nic, to razem właśnie mamy tyle, w sam raz tyle, żeby założyć wielką fabrykę". I Daniel Olbrychski, Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn w smokingach we mgle, oblewający szampanem swój przyszły sukces. Ta scena w genialnej ekranizacji jednej z najlepszych polskich powieści przeszła do historii, ale "Ziemia Obiecana" to rzecz nie tylko o mężczyznach, Łodzi i kapitalizmie. Panny z dworku, córki i żony fabrykantów oraz robotnice: to dzięki nim ta maszyna się kręci. I to piękny Karol robi karierę, no cóż, przez łóżko. Naszą przewodniczką poXIX-wiecznym dzikim kapitalizmie i mieście w galopującym kryzysie łódzkości jest historyczka Alicja Urbanik-Kopeć.

- Sylvia Plath szukała partnera i prawdziwej, szalonej miłości, która będzie komunią dusz i wspólnotą twórczą. I Ted Hughes był tym poetą, którego ona sobie wyobraziła: niestałym, szalonym, brutalnym - nawet jeżeli chciał być jej partnerem - mówi socjolożka Elżbieta Korolczuk. - Co ciekawe, ona go często opisuje jako Polaka. To cudowne, że ona wyobrażała sobie słowiańskość jako dzikość męską.   Poetka tragiczna. Autorka lektury obowiązkowej dla wrażliwych dziewcząt z ambicjami. Bohaterka tragicznego romansu. Kobieta, która chciała mieć wszystko: miłość i karierę, namiętność i partnerski związek, macierzyństwo i czas na pisanie, być sławną poetką i boginią domowego ogniska.   W kolejnym odcinku "Historii kobiet" rozmawiamy o Sylvii Plath i "Szklanym kloszu".   

- Gdzie jest Gabriela Zapolska w tych wszystkich opowieściach? Czy jest dobrą panią, pochylającą się nad błotem tego świata, czy jest panią Dulską, która tylko chciałaby, żeby tu był porządek? A może jest tymi wszystkimi odrzuconymi kokotami, które zamieszkują pokoje kamienicy Dulskiej, siejąc zgorszenie? - pyta Sylwia Chutnik.   Aktorka. Skandalistka. Pisarka. Matka nieślubnego dziecka. Oskarżana zarówno o niemoralne prowadzenie się, jak i nienawiść do mężczyzn. Autorka naturalistycznych powieści, które oburzały krytyków, i brutalnej satyry na straszne mieszczaństwo, na które mieszczanie walili drzwiami i oknami.   W kolejnym odcinku "Historii kobiet" rozmawiamy o Gabrieli Zapolskiej i "Moralności pani Dulskiej".

Kobiety Mickiewicza z Anetą Korycińską/Babą od Polskiego Adam Mickiewicz miał swój typ i była to raczej Telimena niż Zosia. - I wcale nie uważał, że "gdy na dziewczynę zawołają: żono! Już ją żywcem pogrzebiono". Przeciwnie, lampeczka mu się zapalała, traktował to jak zaproszenie - mówi Aneta Korycińska. Życie towarzyskie i uczuciowe samego wieszcza było jednak nieco bardziej skomplikowane. Bohaterkami dzisiejszego odcinka „Historii kobiet" są kobiety Adama Mickiewicza - te z jego twórczości i te z jego życia - a przewodniczką po romantyzmie jest Aneta Korycińska, nauczycielka i edukatorka znana jako Baba od polskiego.

Na książkach Małgorzaty Musierowicz wychowały się dwa pokolenia Polek. Tylko Andrzej Sapkowski ma podobnie zaangażowany - choć zdecydowanie mniej złośliwy - fandom. - "Jeżycjada" jest na trwale wyryta w korze mózgowej milionów Polek. Ja będę miała 85 lat, Alzheimera i dalej będę wiedziała, ile wzrostu miała Gabriela Borejko - przewiduje Marta Nowak. W kolejnym odcinku "Historii kobiet" zanurzamy się w rodzinnym ciepełku mieszkania na Roosevelta 5 i odwiedzamy cytującą klasyków (w oryginale) inteligencką wyspę na morzu chamstwa, prostactwa i minimalizmu. Ale też mieszkanie starych, dobrych znajomych, do którego wraca się, gdy ma się chandrę albo chce się po prostu dowiedzieć, co u nich słychać. 

Dlaczego "Wichrowe wzgórza" nie są love story wszech czasów - i o czym tak naprawdę są, jeśli nie o miłości - komu się udało, a komu nie przenieść genialnej powieści Emily Bronte na ekran, dlaczego nie należy przesadzać ze ślimakami na szybach, rybami w galarecie i stylem bawarskiej dojarki, czy najnowsza ekranizacja to film na randkę, i kto był najlepszym Heathcliffem - to wszystko (i dużo więcej) w pierwszym odcinku nowego sezonu "Historii kobiet"" Gościnią Katarzyny Wężyk jest Alicja Urbanik-Kopeć  

Trzy godziny dziennie na fruzurę. Godzinę - na ściskanie gorsetem. Kilka na ćwiczenia: gimnastykę, jazdę konną, szermierkę. I do tego bardzo ścisła dieta. Cesarzowa Sisi z dbania o urodę zrobiła pracę na pełny etat. A gdy już nie spełniała jej wyśrubowanych standardów, zabroniła robić sobie zdjęcia. I wytatuowała na ramieniu kotwicę.

Sisi miała być siostrą panny młodej, ale książę na białym koniu wybrał ją. Była jedną z najpiękniejszych kobiet Europy, a na pielęgnowanie tej urody poświęcała większość dnia. Każdego dnia. A od męża uciekała w dalekie podróże.

Uwielbiam mit o sufrażystkach, które stukały parasolkami w okna willi Józefa Piłsudskiego. Problem w tym, że parasolek nie było — mówi Agnieszka Jankowiak-Maik, nauczycielka i popularyzatorka historii.

Pokonała niezwyciężoną Armadę, sponsorowała piratów i odkrywców, dała Anglii Złoty Wiek. I nie dała się wrobić w małżeństwo, choć wielu próbowało. Elżbieta I wolała rządzić sama - choć zawsze otoczona wianuszkiem mężczyzn.

"Wystarczy mi, że napiszą na moim nagrobku, że królowa żyła i umarła jako dziewica" — tak Elżbieta I uzasadniała swoją niechęć do małżeństwa, choć jeszcze większą niechęć miała do oddania władzy. Pokonała hiszpańską Armadę, wprowadziła Anglię w złoty wiek i zrobiła to sama.

Ojciec oficjalnie uczynił ją bękartem. Władzę zdobyła w wyniku zamachu stanu, a potem zaczęła palić protestantów na stosie. Maria Tudor do historii przeszła jako Krwawa Mary, choć znaleźliby się władcy z większą liczbą ofiar na koncie.

Po co nam aż dwie ekranizacje "Lalki"? Czy Izabela Łęcka była kryptofeministką? Co Stanisław Wokulski ma wspólnego z Groucho Marksem? Czy powieść Bolesława Prusa zachwyca? Gościnią najnowszego odcinka podcastu "Historia kobiet" jest badaczka historii literatury dr Alicja Urbanik-Kopeć.

Miała 16 lat, gdy zmuszono ją do małżeństwa i włożono na głowę koronę Anglii. Panowała 9 dni. Jej następczyni, Krwawa Mary, dała jej wybór: może zachować głowę, ale musi przejść na katolicyzm. Odmówiła. O poranku w dniu egzekucji szacowne matrony sprawdziły, czy Jane Grey, aby nie jest w ciąży — gdyby była, dostałaby odroczenie. Nie była. Najpierw stracony został jej mąż, Guildford. Jane obserwowała z okna, jak prowadzą go na szafot, a potem wynoszą jego bezgłowe ciało. "Och, Guildfordzie, Guildfrodzie", miała krzyknąć. Jej kolej przyszła w południe.

Miała 16 lat, gdy zmuszono ją do małżeństwa i włożono na głowę koronę Anglii. Panowała 9 dni. Jej następczyni, Krwawa Mary, dała jej wybór: może zachować głowę, ale musi przejść na katolicyzm. Odmówiła. O poranku w dniu egzekucji szacowne matrony sprawdziły, czy Jane Grey, aby nie jest w ciąży — gdyby była, dostałaby odroczenie. Nie była. Najpierw stracony został jej mąż, Guildford. Jane obserwowała z okna, jak prowadzą go na szafot, a potem wynoszą jego bezgłowe ciało. "Och, Guildfordzie, Guildfrodzie", miała krzyknąć. Jej kolej przyszła w południe.

Izabela Katolicka podbiła ostatnie muzułmańskie państwo w zachodniej Europie, zrobiła religijną czystkę we własnym i zasponsorowała wyprawę, która odkryje Nowy Świat. I to wszystko w jednym roku. 

Pragmatyczna fanatyczka. Twórczyni inkwizycji i sponsorka wyprawy Krzysztofa Kolumba do Indii (niezupełnie wyszło). Wyrzuciła z Hiszpanii Żydów i muzułmanów, a potem musiała swój jednorodny, katolicki kraj oddać… innej dynastii.

Nosiła tytuł króla królów, rozwiodła się, i wojowała przez cały czas swojego panowania, a i tak została świętą. Nigdy wcześniej i nigdy później Gruzja nie była tak potężna.

Rozdawała karty w średniowiecznej polityce. Przyjaźniła się z papieżami i walczyła z cesarzami. Miała dwóch mężów - pierwszego sporo starszego, drugiego sporo młodszego - i obu porzuciła. Matylda Toskańska wolała rządzić sama.

Uwodziła władców świata, bezwzględnie pozbywała się rodzeństwa, połykała perły i umarła od jadu kobry. A przynajmniej taka jest legenda Kleopatry. Tyle że jej historię napisali jej wrogowie.  

Jej mąż zrobił religijną rewolucję, a Nefretete przywróciła dawny porządek. Zostało po niej popiersie, które zachwyca nawet trzy tysiące lat później.

Była mistrzynią public relations, a opowieści o jej sukcesach przetrwały 3500 lat. Potężną władczynią, którą następca próbował całkowicie wymazać z historii. Kobietą, która na oficjalnych wizerunkach musiała zmienić się w mężczyznę, żeby utrzymać się na tronie.   Bohaterką najnowszego odcinka jest Hatszepsut.

Kierowca kazał jej wstać i ustąpić białemu miejsce w autobusie. Rosa Parks odmówiła. - Przez całe życie byłam upokarzana i poczułam, że dłużej tego nie zniosę - powie. Jej "nie" doprowadziło do zakończenia segregacji rasowej.  

Żyła w trójkącie z mężem i przyjaciółką. Po trzydziestce odkryła, że seks może być przyjemny - i podzieliła się tą wiedzą ze światem. "Sztuką kochania" zrobiła w PRL rewolucję.

W życiu, powie, miała dwa poważne wypadki. Pierwszym było potrącenie przez trolejbus. Drugim - mąż. Malowała złamane serca i złamane kręgosłupy, ale przede wszystkim autoportrety. Bo ta artystka życia od sztuki nie oddzielała. Bohaterką kolejnego odcinka "Historii kobiet" jest Frida Kahlo.

Pragnęła wolności, zwłaszcza od państwa, równości i pokoju  -  i zainspirowała zamach na prezydenta USA.  Trafiała do więzienia za podżeganie do zamieszek - i informowanie  o antykoncepcji. Przez chwilę prowadziła też anarchistyczną  poliamoryczną lodziarnię. Bohaterką tego odcinka "Historii kobiet" jest Emma Goldman.

Karierę modelki zaczęła od okładki Vogue'a, ale wolała "robić zdjęcia niż być zdjęciem". Fotografowała Picassa, piramidy, pustynię i drugą wojną światową, ale najsłynniejsze zdjęcie zrobiono jej. W wannie Adolfa Hitlera.

Kochała rosyjskich poetów, szampana i starożytną Grecję. Zarabiała fortuny i natychmiast je przepuszczała. Szokowała trybem życia, poglądami, ale przede wszystkim tym, że tańczyła boso. I w skąpej tunice. Bohaterką dzisiejszego odcinka jest Isadora Duncan: diwa, kawiorowa komunistka i kobieta, która zrewolucjonizowała taniec.

Została zapamiętana jako anioł miłosierdzia, ale miłosierdzie akurat w zawodzie pielęgniarki interesowało ją najmniej. Lubiła czystość i statystykę. Florence Nighingale była jedną z najbardziej wpływowych kobiet XIX w. Polecamy najnowszy odcinek podcastu "Historia kobiet".

Nadal silne jest przekonanie, że jeżeli mamy do czynienia z konfliktem wartości — utrzymać rodzinę czy zadbać o bezpieczeństwo kobiet — to wiele osób uważa, że kobiety powinny zagryźć zęby i zgodzić się na przemoc — mówi w najnowszym odcinku podcastu "Historia kobiet" dr hab. Elżbieta Korolczuk, socjolożka i działaczka społeczna.

Francuzi uznali ją za świętą, Anglicy za czarownicę, a obie strony interesowało głównie to, czy Joanna d'Arc na pewno była dziewicą.

W „Deklaracji praw kobiety i obywatelki" napisała, że skoro „kobiety mają prawo wejść na szafot, muszą również mieć prawo do wejścia na mównicę".  Rewolucja francuska przyznała Olympe de Gouges tylko to pierwsze prawo. 

Włosy obcinała krótko, ubierała się po męsku, a partnerka Maria Konopnicka nazywała ją Pietrek. Startowała w wyborach do Sejmu zanim Polki dostały prawo głosu. A kobietom Maria Dulębianka mówiła: odważmy się być wolnymi, poznajmy naszą siłę!

Po śmierci męża uważa, że i jej życie się skończyło, ale kolega z laboratorium sprawia, że znów jest szczęśliwa. Potem francuska prasa publikuje listy Marii Curie do kochanka. Polecamy najnowszy odcinek podcastu "Historia kobiet". To druga część opowieści o polskiej noblistce.

Nie mogę uwierzyć, aby geometria i algebra jeszcze istniały na świecie. Zupełnie o nich zapomniałam — pisała przyszła dwukrotna noblistka. Maria Skłodowska przypomni sobie o nich w Paryżu, bo w Warszawie, jako kobieta, studiować nie mogła. Najnowszy odcinek podcastu "Historia kobiet".

Henryka Pustowójtówna ścięła włosy, przypasała szablę i jako Michał Smok dołączyła do powstania styczniowego. Została adiutantką jego dyktatora, a potem organizowała mu ucieczkę z niewoli. Polecamy kolejny odcinek podcastu "Historia kobiet".

Kazimiera Bujwidowa uważała, że kobiety powinny mieć nie tylko takie same prawa jak mężczyźni, ale też własne życie. - Stańmy się sobą! - apelowała słynna polska sufrażystka, której poświęcony jest najnowszy odcinek podcastu "Historia kobiet".

Była cesarzową dramy i mistrzynią autopromocji. "Egzotyczną" dziewczyną z Powiśla, która zrobiła karierę w Hollywood, romansowała z Charliem Chaplinem i Rudolphem Valentino i etatowo rujnowała mężczyzn na ekranie. Ale swój najlepszy film zrobiła w Niemczech – podobno nawet pewien były austriacki kapral płakał na nim jak bóbr. Bohaterką najnowszego odcinka "Historii kobiet" jest Pola Negri.

Była medium, sufrażystką i propagatorką wolnej miłości. Maklerką na Wall Street i wydawczynią magazynu, który wydrukował "Manifest Komunistyczny". Jako pierwsza zgłosiła swoją kandydaturę na prezydentkę USA, pół wieku przed tym, jak ona i jej rodaczki uzyskały prawa wyborcze. Przypominamy odcinek "Historii kobiet" o Victorii Woodhull.

Matka Aniela Pająkówna była malarką, jedną z pierwszych Polek wykształconych w Paryżu. Córka Stanisława Przybyszewska pisarką i fanką rewolucji francuskiej. Obie kochały toksycznego mężczyznę i obie zapłaciły za to wysoką cenę.