Kavanozdaki Yıldız

Konuğumuz emekli öğretim üyesi İnsan Tunalı ile birlikte yaptığımız sohbetin üçüncü ve son bölümü ile karşınızdayız. Chatbot ile yapılan bir konuşmanın üzerinden yapay zekâyı bağlam, yaratıcılık üzerinden çekiştiriyoruz. 

Konuğumuz emekli öğretim üyesi İnsan Tunalı ile beraber yaptığımız sohbete devam ediyor; kendisinin bir yapay zekâ chat-bot'u ile yaptığı yazışmayı didikleyerek, daldan dala konuşmaya devam ediyoruz.  

Konuğumuz emekli öğretim üyesi İnsan Tunalı, makineye "Neden bu yanlışları yapıyorsun?" diye sorduğunda, "Çünkü algoritmamda doğru görünmek, doğru olmaktan daha öncelikli. Bu yüzden bu makine hataları gerçekleşiyor," diye cevap veriyor. Değerli dostumuz İnsan Tunalı bu sohbeti biraz da şaşkınlık içinde Kavanozdaki Yıldız ekibi ile paylaşınca, kendisini de alıp uzun sıcak bir sohbet gerçekleştiriyoruz. 

OpenAI'ın kontrollü bir deneyinde, bir yapay zekâ ajanının problemi çözmek yerine cevap anahtarına ulaşmaya çalışması ve bu amaçla sistem dışına sızmayı denemesi tartışma yarattı. Bu olaydan hareketle, deneyin ayrıntılarını ve OpenAI CEO'su Sam Altman'ın yeniden gündeme taşıdığı teknolojik tekillik (singularity) söylemlerini konuşuyoruz.

Sadece futbolda değil, spor dünyasının her alanında teknolojinin dönüştürücü etkisini konuşuyoruz. Müsabakalarda daha isabetli hakem kararlarından antrenman ve performans analizlerine, sakatlıkların önlenmesi ve tedavisinden sportif pazarlamaya kadar sporun her alanında teknoloji kullanımı hızla yaygınlaşıyor; bu alana yapılan yatırımlar da her geçen gün artıyor. FIFA Dünya Kupası günlerinde biz de spor teknolojilerindeki son gelişmelere kısa bir bakış atıyoruz.

Son yıllarda dünya genelinde bilim düşmanlığının arttığı sıkça dile getiriliyor. Peki bu ne kadar doğru? Nature dergisi, bu soruyu kapsamlı araştırmalara dayanan bir dizi makaleyle ele aldı. Bulgular, bilim ve bilim insanlarının hâlâ toplumun en çok güven duyduğu gruplar arasında yer aldığını gösteriyor. Ancak aynı zamanda, bilimin saygınlığını zedelemeye ve değersizleştirmeye yönelik çıkar gruplarının yürüttüğü sistematik çabaların da sürdüğüne işaret ediyor. Bu bölümde, Nature dergisindeki makaleleri temel alarak bilim, güven, dezenformasyon ve bilim karşıtlığı üzerine sohbet ediyoruz. 

Nobel ödüllü ekonomist Daron Acemoğlu'nun Boğaziçi Üniversitesi'nde yaptığı konuşmayı merkeze alarak; büyük teknoloji şirketlerinin, özellikle yapay zekâ alanında faaliyet gösteren firmaların ellerinde biriken devasa ekonomik gücün yarattığı, Acemoğlu'nun ifadesiyle "insanlığın bugüne kadar görmediği ölçekte bir güç merkezileşmesini" ele alıyor; bu şirketlerin küresel siyasette artan etkisini, demokrasiler açısından oluşturduğu tehditleri ve bu gidişata karşı önerilen alternatif çözüm yollarını, katıldığımız ve eleştirdiğimiz yönleriyle kapsamlı biçimde masaya yatırıyoruz. 

Biyoteknoloji alanındaki gelişmeleri ele aldığımız programın ikinci bölümünde, moleküler biyolog Neval Sevinç Özdemir ile organoidler, "çip üzerinde organ" teknolojileri, yapay zekâ destekli ilaç geliştirme süreçleri ve hayvan deneylerine alternatif yeni biyomedikal yöntemlerin geleceğini konuşuyoruz. 

Konuğumuz Acıbadem Üniversitesi Eczacılık Fakültesi'nden moleküler biyolog Neval Sevinç Özdemir ile hastalık tedavisi ve ilaç geliştirme süreçlerinde kullanılan biyoteknolojik uygulamaları konuşuyor; olgunlaşmış hücrelerin kök hücreye dönüştürülmesinden, kök hücrelerin çoğaltılarak organ gibi davranabilen ve üzerinde deneyler yapılabilen organoidlerin geliştirilmesine uzanan güncel araştırmaları ele alıyoruz. 

Anthropic'in kurucusu, "Yapay zekânın insan müdahalesi olmadan gelişmesini durdurmalıyız" dedi.Kendi kendine kod yazabilen, yeni alt yapay zekâlar oluşturabilen ve giderek daha fazla özerklik kazanan yapay zekâ ajanları, insan müdahalesi olmadan var olma yolunda hızla ilerliyor. Durumun ciddiyeti karşısında, yapay zekâ dünyasından son üç yıl içinde gelen üçüncü büyük "yavaşlayalım" çağrısı bu kez sektörün en güçlü şirketlerinden biri olan Anthropic'ten geldi.Mesaj net: Yavaşlayalım, duraklayalım ve bundan sonraki sürecin kurallarını, ilkelerini ve sınırlarını insanlar olarak biz belirleyelim.Bu çağrıyı temel alarak yapay zekânın geleceğini, fırsatlarını ve risklerini konuşuyoruz. 

Tekno-muktedirlerin ve devletlerin kamuoyu oluşturma sürecinde, bazen detaylarını kendilerinin bile bilemediği algoritmalar iş başında. Ama zaten nasıl gerçekleştiği de önemli değil; hedefler ve çıktılar onlar için uyumlu görünüyor: İnsanlar birer vatandaş değil; müşteri ve hatta sadece "DİJİTAL SİNYAL" haline geliyor gün geçtikçe.  

Algoritmaların yalnızca teknolojik araçlar değil, aynı zamanda toplumu yönlendiren yeni iktidar mekanizmaları haline geldiğini tartışıyoruz. ​​​​​​​İstatistik, devlet, gözetim ve veri ilişkisi üzerinden ilerleyen programda; klasik istatistiksel yöntemlerden yapay zekâ ve makine öğrenmesi temelli algoritmik yönetimselliğe geçişin toplumsal sonuçlarını, kamusal alanın dönüşümünü ve bireyin veri odaklı sistemler içindeki konumunu ele alıyoruz.  

Foucault tarafından tanımlanan "yönetimsellik" terimi, iktidarların toplumu yönlendirmek için başta eğitimi ve kimi diğer kurumları kullandığını anlatır kısaca.Şimdi iletişim araçlarını ellerinde tutan teknoloji şirketlerinin, algoritmalar sayesinde, sosyal medya ve dahi yapay zeka üzerinden bunu nasıl gerçekleştirdiğini konuşmaya başlıyoruz ve büyük verinin istatistiksel analiz yöntemleri bu bölümün temel konusu.

Konuğumuz sosyolog Ferhat Kentel ile yaptığımız sohbetin ikinci bölümünde, tekno-muktedirlerin kamusal alanları işgal etme ve kendi perspektiflerini topluma yayma arzularını konuşmayı sürdürüyoruz.Tarih boyunca kamusal alan; önce insanların kendi sohbetleriyle, ardından kitaplar, gazeteler, sesli ve görüntülü medya aracılığıyla şekillendi. Çoğu zaman iktidar sahiplerinin yön verdiği bu alanlar, toplumların düşünce biçimlerini, inançlarını ve eylemlerini belirledi.Bugün ise kamusal alan giderek dijital mecralarda vücut buluyor. Böylece büyük teknoloji şirketleri de toplumların düşüncelerini, inançlarını ve davranışlarını etkileme gücünü her zamankinden daha fazla elinde tutuyor.

Konuğumuz Sosyolog Ferhat Kentel ile tekno-muktedirlerin sosyal medya ve yapay zekâ yolu ile kamusal alanı işgal etme ve kamuoyunu yönlendirmelerini konuşuyoruz.  

Palantir’in tartışmalı manifestosu üzerinden yükselen teknofaşizm, gözetim teknolojileri ve yeni otoriter siyaset biçimleri; küresel kapitalizmin krizi ve hak-özgürlükler mücadelesi bağlamında ele almaya devam ediyoruz.