PODCAST · society
Marella
by Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR)
Fenomens novs, istorgias pauc enconuschentas e connexiuns ch’ins duess enconuscher: La Marella va a fund a las chaussas. Il podcast da savida da RTR perscruta, declera e metta en context – fundà, chapibel ed attractiv raquintà. Per tut quellas e quels che vulan savair dapli e chapir in pau meglier il mund.. Neue Phänomene, wenig bekannte Geschichten und Zusammenhänge, die man kennen sollte: «la Marella» von RTR geht den Dingen auf den Grund. Der Wissens-Podcast recherchiert, erklärt und ordnet ein. Fundiert recherchiert, verständlich erklärt und attraktiv erzählt – ein Kino für die Ohren für alle, die die Welt ein bisschen besser verstehen möchten.
-
52
Novitads? – oz betg ...
Novitads èn dapertut – al radio, sin il telefonin, en las medias socialas, en la televisiun, gea perfin sin il visur en il bus. E tuttina eviteschan adina dapli persunas las novitads e volvan il dies ad ellas. En Svizra consumescha tenor in studi actual dal fög, il Center da retschertga per la publicitad e la societad, prest mintga segunda persuna darar u insumma naginas novitads. La perscrutaziun ha in num per quest fenomen: News Avoidance ubain per rumantsch, evitaziun da novitads. Cun l’experta da medias e perscrutadra da communicaziun da la Scola auta spezialisada dal Grischun Johanna Burger dat la «Marella» in sguard sin quest ed auters svilups en il mund da las medias, declera tge ch’els muntan per societad e democrazia e sclerescha era la dumonda co ch’igl è tuttina pussaivel da mantegnair l’access ad infurmaziuns fidablas. Questa Marella è vegnida realisada ed emessa l'emprima giada il mars 2026 e vegn repetida en il rom dal program da stad da RTR.
-
51
Annemarie Schwarzenbach: Cosmopolita cun affecziun per Engiadina
Annemarie Schwarzenbach (1908-1942) è stada reportra da viadi, autura, fotografa, antifaschista e perditga critica dad ina societad tranter duas guerras mundialas. Avant bundant in onn è ses relasch vegnì agiuntà al register «Memory of the World» da l’UNESCO, in program ch’ha la finamira da preservar e revalitar l'ierta documentara da l’entir mund. En quel connex ha gì realisà la redactura Astrid Alexandre questa «Marella» che sa deditgescha a questa figura fascinanta e rebella, quai en in monolog semifictiv ch’ans maina en il Proxim Orient, en l’USA, en l’Africa ed en differents lieus da l’Europa. Ma malgrà quests viadis era in desideri profund d’Annemarie Schwarzenbach da pudair passentar dapli temp en Engiadina: «Im Engadin, meinem ureigensten Boden, wo ich mich sicherer bewege und leichter fühle als anderswo.»
-
50
Ni Svizzers, ni Talians – ils furbazs da Cavaione
Avant il 1874 era Cavaione - ozendi part da la Svizra - ina terra da nagin senza taglia u servetsch militar ed abitants senza naziunalitad. Oriundamain era Cavaione in'acla da Tirano. Cun l'ir dal temp èn persunas sa chasadas si qua sur onn, 700 meters sur il fund da la val, terra da nagin cun abitantas ed abitants senza naziunalitad che na pajavan ni taglia ni prestavan servetsch militar. Però il 1874 èsi lura stà bel e finì cun la libertad ed er quels da Cavaione èn daventads burgaisas e burgais svizzers. Il Parlament federal ha dentant stuì conceder in credit spezial, per che la vischnanca da Brusio acceptia ils povers vischins da Cavaione. La Marella s'aveva messa avant dus onns als fastizs da questa istorgia e s'ha dumondada: co è quai stà pussaivel che nagin sa sentiva responsabel per la glieud a Cavaione? Nus visitain quest pitschen vitg cun sia gronda istorgia - oz è il vitg per gronda part abandunà ed i dat mo anc nov persunas che vivan qua sur onn. In'Istorgia che sco fatta bel ed aposta per ils 1. avust, il di da la festa naziunala svizra ella tracta dals cunfins dals cunfins, d'identitad e da l'impurtanza da dad in dachasa e da la libertà.
-
49
Agent Acqua – «Mes tat il spiun»
Ils 25 da fanadur 1943 è Benito Mussoli vegnì cupitgà l'emprima giada – sia dictatura faschista finescha suenter 21 onns. Quest fatg e sias consequenzas ha segir era interessà fitg a Plinio Zala da quel temp. Durant la Segunda Guerra mundiala ha Plinio Zala, alias «Acqua» da Brusio, scrit passa 100 rapports da spiunascha davart la situaziun en Vuclina per l'armada svizra. Zala n'era betg in agent professiunal, el ha spiunà sco persuna civila. Rapports da spiunascha vegnan normalmain per motivs da segirezza bainspert dismess. Il commerziant da vin Plinio Zala ha dentant copià e zuppà quels en sia chasa. Be per cas han ses descendents chattà onns pli tard quests rapports. Il biadi ed istoricher Sacha Zala raquinta l'istorgia captivanta da ses nonno. L'istoricher militar Rudolf Jaun enquadra l'impurtanza da talas funtaunas pli che raras per l'istorgia da las valladas dal sid dal Grischun e da l'Italia dal Nord durant la Segunda Guerra mundiala. Quest'emissiun istorica è vegnida realisada l'onn 2022.
-
48
Dovri anc nus en il futur?
Quant franc essas Vus che la lavur che Vus faschais na vegn in di betg surpigliada d’insatgi u meglier ditg d’insatge auter? Pertge tuttina sco l’informatica e la digitalisaziun ils ultims decennis fulla il mument era l’intelligenza artifiziala sia via en noss mund da lavur. Ella avanza pass per pass en ils pli differents champs e surpiglia adina dapli chaussas che nus umans faschevan avant. E quai va davent da sortir chaussas, racoltar e servir en in’ustaria fin a programmar, far translaziuns en las pli differentas linguas, scriver cudeschs u era far musica e films. Procura l’intelligenza artifiziala che nus essan in di forsa tuttas e tuts dischoccupads, perquai ch’i na dovra betg pli nus? U vegnin nus simplamain a far en il futur autras lavurs che l’IA na vegn betg da far? La «Marella» emprova da dar ina u l’autra resposta a questas dumondas prest existenzialas.
-
47
La fugia da Sattar – da l’Afganistan en il Grischun
Passa 117 milliuns – uschè bleras persunas èn actualmain sin la fugia. I dat divers motivs che sforzan persunas da bandunar lur patria e mintgin e mintgina ha sia istorgia. Sattar Afzali da Glion raquinta sia istorgia: Dad in lieu ch’el descriva sco la vart stgira dal mund – en in meglier futur. El aveva 12 onns, cura ch’el e sia famiglia han stuì fugir da l’Afganistan. In viadi plain sfidas ed experientschas per part traumaticas ch’el na vegn betg pli d’emblidar. La «Marella» raquinta da sia fugia fin en il Grischun, da sia vita en l’Afganistan e co ch’il ballape ha gidà el da chattar en Surselva ses nov dachasa.
-
46
«Baby-Bust Grischun» – Cura ch’il regress daventa ina sfida
Tge schessas Vus, sch’i naschiss quest onn sulet in uffant en Vossa vischnanca? E quai suenter che l’onn avant èn er be trais naschids. Cunzunt sche Vus sa regurdais anc vi dals onns ch’i deva mintg’onn anc 20 e dapli naschientschas cun be in zic dapli avdants ed avdantas.
-
45
Dunnas e raps
Repetiziun dal 2023: Han dunnas in problem da vegnir a frida cun raps? Natiralmain betg. Ellas èn gist uschè cumpetentas – u betg cumpetentas – en dumondas finanzialas sco umens. E tuttina mussan differents studis e statisticas che la branscha da finanzas è anc adina en maun dals umens, che 30% da las dunnas èn dependentas finanzialmain da lur partenari, che bunamain 15% da las dunnas tranter 30 e 39 onns n’han betg in agen conto e che dunnas èn pertutgadas dubel uschè savens sco umens da povradad suenter la pensiun. En questa Marella mussain nus cun agid da l’istoricra Regine Wecker e la sociologa Katja Rost che l’independenza finanziala da las dunnas en Svizra è anc fitg giuvna e che rollas socialas sa midan be plaun plaunet. Ma oravant tut mussain nus cun agid da l’experta da finanzas e l'influenzadra Corinne Brecher co ch’ins fa urden cun sias finanzas; dal budget sur il provediment da vegliadetgna enfin a la cumpra da l’emprima aczia. E quai è natiralmain era interessant per umens.
-
44
Pionieras da la politica grischuna
Ozendi sa chapeschi da sasez: dunnas voteschan ed elegian, ellas candideschan ed ellas fan politica. Ma il viadi a quella egualitad politica è stà lung e stentus. Questa «Marella» suonda ils fastizs da pionieras grischunas sco Hortensia von Salis, Meta von Salis u Elisabeth Lardelli che han avert portas per las generaziuns ch’èn suandadas. Cun agid d’istorgias persunalas, documents d’archiv e vuschs d’expertas mussa l’emissiun co ch’il chantun Grischun è sa midà – e nua che nus stain oz.
-
43
Fascinaziun ballape 2.0
48 squadras participantas, 3 pajais ospitants e var 1’000 maletgs ch’èn necessaris per cumplettar il quadernin legendar da Panini – il campiunadi mundial da ballape l’onn 2026 è definitivamain pli grond che mai. Quai ch’è restà, ed er quai vegn a restar la constanta en tut quest’istorgia, è la fascinaziun ballape. Quella fascinaziun che sa basa sin simplamain savair prender ina balla, independenta da tgi ch’ins è e nua ch’ins è, e da pudair giugar. Questa giada va la Marella sin in viadi tras l’istorgia dal ballape. Ella fa l’artg tranter il champiunadi dal 2006 en Germania e quel che stat uss davant porta. Sin il pastg per la Marella: il redactur da sport Gian Carlo Candinas, flancà da Georgina Janki e Livio Foffa.
-
42
«Jau sun adina ma sentida bain en quest mund plitost masculin»
Cornelia Valentin è tiradura cun corp ed olma – restà èsi dentant adina mo in hobi. L’istorgia da la tiradura che ha oz 41 onns mussa co ch’il sport da tir po intgantar ed accumpagnar persunas sur decennis. Dapi var 25 onns è Cornelia Valentin fidaivla al sport da tir. Quai che ha cumenzà mo per casualitad en ses vitg nativ da Sent en l’Engiadina, è oz, en sia patria tschernida da Cuira, anc adina sia gronda passiun.
-
41
Ervas muntagnardas – l’apoteca gist dasper via
Tranter pizs e pradas alpinas sa zuppa in’apoteca che na serra mai. Quai ch’è per bleras viandantas e viandants mo «verd» a l’ur da la via è per Astrid Thurner in cudesch avert. L’anteriura droghista enconuscha mintga planta: las curativas, las savurusas ed era las privlusas. Astrid Thurner è in lexicon sin duas chommas. Cun l’experientscha da quatter decennis declera ella tge erva che gida cunter malcostas, tge plantas ch’èn indispensablas per la medischina moderna e da tgeninas ch’ins lascha meglier la detta. Ella na resta dentant betg tar la teoria: durant ina spassegiada rimna ella per questa «Marella» las ingredienzas per ina salata selvadia da muntogna.
-
40
Tranter lectura e sditga
Ils Dis da litteratura a Soloturn èn il festival pluriling il pli impurtant en Svizra ed in inscunter annual da la scena litterara locala – ina buna plattafurma era per auturs ed auturas da la Svizra da preschentar lur texts ad in public pli vast.
-
39
Microcosmos tut spezial: la plazza da camping
La libertad sin quatter rodas, la romantica en la tenda, la quietezza profunda da la natira – la plazza da camping cun sias persunas furma il center da questa emissiun. Ma questa giada na guardain nus betg sin ils giasts, mabain sin quels che mainan: ils gestiunaris dal camping. Era lur vita sa splega di per di sin il camping. Er els fan part dal microunivers – ed èn schizunt indispensabels per quel. Cun tge sfidas èn els confruntads en il mintgadi? Tge muments restan sco ils pli bels? E nua cumenzan las parts pli delicatas, forsa er pli grevas? Co chattan els soluziuns, sch’i dat problems? Cura èn ils giasts ina vaira legria – e cura pon els esser ina prova da pazienza? Questas ed autras dumondas examinescha questa «Marella» pli detagliadamain. Ils protagonists èn Ivan Zangerle (55), schef e possessur da la plazza da camping Muglin a Müstair, e Silvana Beer (33), manadra dal camping TCS a Mustér. Tobia Valär ha discurrì cun els dus davart lur mintgadi, lur muments da legria, ma era davart las varts pli sensiblas da la plazza da camping, il microcosmos. El ha survegnì invista en quai che succeda avant e davos las culissas d’in tal lieu.
-
38
L’accumpagnament palliativ – dapli che «mo» medischina
La Marella cuntinuescha sia seria deditgada a la mort. La tschintgavla emissiun è deditgada a la palliaziun. Pallium è latin e na vul dir nagut auter che «mantè». Palliare munta pia «curclar cun in mantè» - «enzugliar» in mal ch’ins na sa betg far svanir. En noss mintgadi vegn il term tgira palliativa savens associà cun in sentiment d’impussanza e cun la tema d’esser arrivà en la fasa da vita «nua ch’ins na sa far nagut pli». Igl è vaira ch’ins discurra da palliaziun cura ch’ina guariziun n’è betg pli pussaivla. Dentant malgrà quai; far san ins tuttina anc fitg bler per accumpagnar ina persuna en ses ultim chapitel qua sin terra.
We're indexing this podcast's transcripts for the first time — this can take a minute or two. We'll show results as soon as they're ready.
No matches for "" in this podcast's transcripts.
No topics indexed yet for this podcast.
Loading reviews...
ABOUT THIS SHOW
Fenomens novs, istorgias pauc enconuschentas e connexiuns ch’ins duess enconuscher: La Marella va a fund a las chaussas. Il podcast da savida da RTR perscruta, declera e metta en context – fundà, chapibel ed attractiv raquintà. Per tut quellas e quels che vulan savair dapli e chapir in pau meglier il mund.. Neue Phänomene, wenig bekannte Geschichten und Zusammenhänge, die man kennen sollte: «la Marella» von RTR geht den Dingen auf den Grund. Der Wissens-Podcast recherchiert, erklärt und ordnet ein. Fundiert recherchiert, verständlich erklärt und attraktiv erzählt – ein Kino für die Ohren für alle, die die Welt ein bisschen besser verstehen möchten.
HOSTED BY
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR)
Loading similar podcasts...