Nauka każdego dnia | Radio Katowice

Od dymnych sygnałów do sieci 5G. Ludzkość przeszła ogromną drogę, aby pokonać czas i przestrzeń. Również żeby móc komunikować się na odległość w czasie rzeczywistym. Ta fascynująca rewolucja zaczęła się od prostej, genialnej idei i... osobistej tragedii.I o tym dzisiaj w magazynie naukowym Radia Katowice. Marta Dobrowolska-Damszel i realizujący audycję Rafał Drabek zapraszają.

W sieci spędzamy już prawie 7 godzin dziennie, a lęk przed brakiem zasięgu – nomofobia – dotyka coraz więcej z nas. Mimo to na mapach wciąż straszą białe plamy” i zasięgowe dziury, które nagle odcinają nas od świata.W dzisiejszym magazynie naukowym - sprawdzamy, dlaczego technologia wciąż przegrywa z terenem.

Kwiecień to miesiąc festiwalowy, przynajmniej w świecie ptaków. W dzisiejszym magazynie naukowym sprawdzimy, kto w tym chórze próbuje przekrzyczeć całą resztę i dlaczego te małe stworzenia wkładają aż tyle energii w swoje poranne popisy...Marta Dobrowolska-Damszel i realizujący audycję Rafał Drabek - zapraszają!

Neurony, czyli komórki nerwowe, tworzą między sobą połączenia zwane synapsami. Kiedy np. uczymy się czegoś nowego, tworzą się nowe synapsy, a istniejące ulegają wzmocnieniu. Czy to znaczy, że możemy a nawet powinniśmy się uczyć całe życie? Neuroplastyczność mózgu umożliwia nam adaptację do zmieniającego się świata, uczenie się i po prostu ogólny rozwój. O tym z Kamilem Zielińskim, psychologiem, coachem i autorem książek, rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Psychologia kolorów jest potężnym narzędziem wpływu na ludzkie reakcje i zachowania. Zrozumienie działania poszczególnych barw na ludzki mózg pozwala kontrolować nastrój i wywoływać cały szereg zachowań pożądanych w określonych okolicznościach i sytuacjach. Członkowie Koła SensitiveMinds” zaprezentowali wyniki swoich badań nad zależnościami czasu i kolorów. 

Są tacy nauczyciele, którzy mimo, iż nie uczyli nas osobiście, wywierają tak wielki wpływ na naszych profesorów i mentorów, że mamy wrażenie, jakby byli nam szczególnie bliscy. Profesor Irena Bajerowa była wybitnym autorytetem w zakresie badań nad historią języka polskiego, autorką fundamentalnych prac z zakresu historii języka oraz związków języka z życiem narodu i kultury nastawionej na obronę tożsamości. Sylwetkę osoby, która z końcem lat 60. stworzyła podstawy śląskiej humanistyki przybliży profesor Katarzyna Wyrwas.

Czy nauki humanistyczne, a zwłaszcza polonistyka, wymagają popularyzacji? Jak się okazuje, można a nawet trzeba to robić i dziś proponujemy rozmowę z autorką szkiców, które pokazują wiedzę o języku, jako narzędziu komunikowania się społeczeństwa. Jak ukazywać bogactwo, rozwój i możliwości polszczyzny, zaspokajać ciekawość odbiorców oraz wspierać opartą na szacunku i poznaniu dbałość o dobro wspólne, jakim jest język narodowy?

Nauki społeczne badają strukturę i funkcje dziejów społeczeństwa, jego kulturę, prawa i prawidłowości jego rozwoju. Nauki polityczne to interdyscyplinarna dziedzina nauk społecznych badająca politykę. A czy jest możliwa popularyzacja tych dyscyplin naukowych, które przez dziesięciolecia przechodziły różne zmiany? Gościem Nauki Każdego Dnia jest prof. Małgorzata Myśliwiec, dziekana Wydziału Nauk Społecznych UŚ. 

Polscy naukowcy potwierdzili istnienie planet swobodnych - zupełnie nowego rodzaju obiektów w naszym Wszechświecie. Dlaczego nazywają się swobodne i gdzie się znajdują? O tym na lekcji astronomii opowie Katarzyna Głuch- Juszkiewicz

Zorza polarna w Polsce jest rzadkim zjawiskiem, pojawiającym się najczęściej w wyniku silnych burz geomagnetycznych spowodowanych aktywnością słoneczną. Czy możemy zorzę obserwowac o każdej porze roku? Skąd się wzięło powiedzenie, że Mikołaj piecze pierniki? I wreszcie czy czerwone niebo może być niebezpieczne? Odpowiedzi udziela Jakub Wyrwas geograf, meteorolog,  wiceprezes stowarzyszenia Sieć Obserwatorów Burz. 

Dziesięć europejskich uczelni połączyło siły, aby kształcić ludzi odpowiedzialnych za to, co ich otacza, wyposażonych w najnowszą wiedzę pozwalającą stawić czoła najważniejszym cywilizacyjnym wyzwaniom. Ten projekt to Transform4Europe.

Ponad 2 tysiące naukowców i popularyzatorów nauki wzięło udział w trzydniowym  Śląskim Festiwalu Nauki. W programie znalazły się setki wykładów, warsztatów, pokazów i doświadczeń pod hasłem "Eksperymentuj!". Zapraszam na obszerną relację z tego naukowego wydarzenia.

Czy pamiętają Państwo imprezy z okazji święta prasy w dawnym WPKiW? Co w parku robi kotwica z "Opty"? Jakie potoki pojawiają się i znikają oraz dlaczego musimy zachować architektoniczną perełkę jaką jest Kapelusz. To kolejna część historii Zielonych Płuc Śląska 

Czy kojarzą Państwo nazwę "Szwajcarska Dolina"? Jakie były początki obecnego Parku Śląskiego, czyli WKPiW? Czy to prawda, że park skrywa niesamowitą przeszłość, często postrzeganą jako niewygodną? Co było kiedyś w miejscu Planetarium i Tanecznego Kręgu? To historia, którą opowie nasz gość. 

Na program dziewiątej edycji Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice składają się setki różnorodnych naukowych aktywności – wykłady, warsztaty, pokazy, wystawy, koncerty i wiele innych eksperymentalnych atrakcji. Dlatego dziś będzie zaproszenie, gościem Nauki Każdego Dnia jest Radosław Aksamit.

"Mikroświaty. Opowieści o domowych kronikarzach". Książka Beaty Tomanek 

"Gąbka", "pijawka" czy "darmozjad- tak w języku polskim określamy pasożyta, czyli osobę żerującą na naszym życiu. A co oznacza pasożyt w biologii i przyrodzie ? 

Rodzice mają prawo pierwszeństwa w wyborze rodzaju nauczania, którym objęte będą ich dzieci.To gwarantuje nam konstytucja. A czy rodzice powinni się edukować w wychowywaniu dzieci, mimo, że sami chodzili już do szkoły? Kto może być edukatorem dorosłych w zakresie pedagogiki i od czego należy zacząć?

Jednym z eksperymentów przeprowadzonych podczas polskiej misji kosmicznej "Ignis" było sprawdzenie, jak ludzka psychika radzi sobie z przebywaniem w ekstremalnych warunkach. Celem eksperymentu "Astro Mental Health" było również porównanie wyników badań przeprowadzonych w kosmosie. O szczegółach opowiada doktor Agnieszka Skorupa, kierowniczka projektu "Astro Mental Health" z Uniwersytetu Śląskiego.

Fake Newsy celowo wprowadzają w błąd, szokują i budzą kontrowersje. Dawniej używano określenia fałszywe wiadomości lub paszkwile itp. Fake News jest modnym anglicyzmem i niestety pokazuje, że granica między zwyczajną pomyłką pisarską czy przejęzyczeniem, a fałszywką, staje się coraz bardziej niejasna. Z psychologiem Kamilem Zielińskim, który jest specjalistą od kłamstwa i Fake Newsów rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz. 

Jak oszustwa, kłamstwa i złudzenia wpływają na człowieka? Czy naukowcy są w stanie zdiagnozować psychologicznie patologicznego kłamcę ? A co z historiami o świętym Mikołaju czy Wróżkach Zębuszkach? Kiedy kończy się wyobraźnia i bajki a zaczyna kłamstwo i manipulacja ? O tym w rozmowie z psychologiem Kamilem Zielińskim, opowiemy też o nowej książce poświęconej właśnie psychologii oszukiwania.

Dziś dzień taty, to nawet naukowcy zabierają głos o ojcostwie. Okazuje się bowiem, ze posiadanie córek znacznie wydłuża życie ojców. To wynik badań przeprowadzonych przez naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Czy to żart, czy może faktycznie prawda - sprawdzała Katarzyna Głuch Juszkiewicz.

Co jest w życiu i rozwoju zawodowym ważniejsze: Pasja? Spełnianie marzeń, czy pieniądze? Jak pokierować edukacją dzieci i swoją własną aby osiągnąć szczęście? Porozmawiamy dziś z autorką książek, takich jak "Klasa Czarodziejów", Ewą Suarez, która przyjechała do Radia Katowice z garścią porad. 

Edukacja jest niezbędna, by przygotować społeczeństwo do radzenia sobie z kryzysem klimatycznym. Ale jak to zrobić mądrze w mieście, które jeszcze kilkanaście lat temu było kojarzone z przemysłem, węglem, smogiem i szkołami górniczymi? Jak edukować i tworzyć na nowo miasto, aby miało KLIMAT?

Czy wiedzą państwo, że dawniej gołębie hodowano na Śląsku w celach konsumpcyjnych? Na szczęście z czasem fascynacja tymi ptakami stała się tak duża, że gołębiarstwo urosło do rangi sportu a gołąb stał się niejako symbolem naszego regionu. Gołębie towarzyszyły górnikom, gdy stanowiły wskaźnik śmiercionośnego metanu – gdy padały- górnicy w trybie natychmiastowym wychodzili na powierzchnię. Dziś o tych niedocenianych ptakach opowie Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Edukacja psychologiczna stanowi niezbędny filar wsparcia dla zdrowia psychicznego i emocjonalnego na każdym etapie życia. Odkrycie jej zalet oraz skutecznych metod wpływa znacząco na poprawę jakości życia, oraz budowanie zdrowych relacji międzyludzkich. Jednak czasem nasza chęć leczenia się na własną rękę powoduje, że sięgamy do internetu. Czy to dobrze? Psycholog i trener biznesu, popularyzator wiedzy psychologicznej z Uniwersytetu WSB Merito w Chorzowie Kamil Zieliński przyjął zaproszenie do studia.

Jaka jest różnica między psychologiem, psychoterapeutą a psychiatrą? Gdzie zaczyna się choroba duszy a gdzie ciała? Który specjalista jest odpowiedni dla dzieci? A może wystarczy chat GPT? Psycholog i trener biznesu, popularyzator wiedzy psychologicznej z Uniwersytetu WSB Merito w Chorzowie Kamil Zieliński  wyjaśnia zawiłości diagnostyki w naszym kraju w zakresie pomocy psychologicznej i psychiatrycznej.

Drewno składa się z wielu związków organicznych, w tym węgla, tlenu, wodoru, azotu i związków mineralnych. A co powstaje z drewna? Czym jest lignina, celuloza, papier i terpentyna?Profesor Robert Musioł chemik z UŚ jest dziś gościem Katarzyny Głuch-Juszkiewicz, z którą zastanawiają się jaki wpływ na rodzaj wyborów mają wiązania chemiczne.  

Czy rodzice powinni się edukować w zakresie nadopiekuńczości, która stała się zmorą współczesnej pedagogiki? Kiedy przekraczamy granicę bycia wspierającym i stajemy się toksycznym rodzicem? A może  należy dać dzieciom dowolność w podejmowaniu decyzji i jaki związek z tymi dylematami ma Edyta Stein?Rozmowa z profesor Beatą Ecler-Nocoń z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach pomoże rozwikłać odwieczny problem.

George Gallup znany był jako twórca firm badających opinię publiczną. Lecz był także pedagogiem – i te doświadczenia oraz badania stosunków międzyludzkich doprowadziły do stworzenia zbioru podstawowych zasad edukacji. Dziś te zasady nazywane są testem Gallupa i o nim właśnie opowiada Specjalista ds. PR i mediów społecznościowych Uniwersytet WSB Merito Mateusz Lipka.

Nauka poprzez zabawę, taki cel przyświeca rodzicom, ale także projektantom zabawek czy gier. Jedną z najważniejszych korzyści wynikających z immersji w grach komputerowych jest to, jak może ona pomóc w rozwoju dzieci i nastolatków. Okazuje się jednak, że immersja może być także świetna dla seniorów czy... przyszłych pilotów samolotów. Czym jest immersja, o co chodzi z ludopolis i dlaczego lubimy muzykę z gier? Z groznawcą z UŚ profesorem Michałem Kłosińskim rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Upragniona wiosna to najczęściej zmiany w przyrodzie ale także w człowieku. Osłabienie, senność i apatia a także dolegliwości fizyczne są zauważalne zwłaszcza podczas słonecznych dni. A przecież powinno być tak wspaniale! Co się zmienia mikrobiologicznie na wiosnę ? O tym opowiemy wraz z doktor Katarzyną Kasperkiewicz (na zdjęciu) z Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytatu Ślaskiego.

Czas między 1 marca a 15 października jest powszechnie uznawany za okres lęgowy ptaków. To określenie zwyczajowe, ale nieujęte czasowo w żadnym rozporządzeniu. Siedliska ptaków, szczególnie tych pod ochroną, są pod nadzorem cały rok. Którym gatunkom pomagać w budowaniu budek lęgowych a którym po prostu nie przeszkadzać?

Historia jednojęzycznych słowników języka polskiego sięga początku XIX wieku i prac Samuela Bogumiła Lindego, który wydał pierwszy taki słownik w Warszawie w latach 1807–1814 w sześciu tomach. Ale czy my dziś korzystamy ze słowników? Jaki odsetek uczniów i studentów sięga po ciężkie, zakurzone i opasłe tomiska? Czy inne słowniki też są już w internecie? O tym dziś z profesor Katarzyną Wyrwas rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Naukowcy wciąż udoskonalają badania nad wątrobą. Większość komórek tego organu tak sprawnie się odnawia, że praktycznie przez całe życie wątroba ma niecałe trzy lata. Wątroba, z greckiego hepar, należy do układu pokarmowego i jest największym gruczołem w organizmie człowieka.Spośród wirusów pierwotnie uszkadzających wątrobę, w Polsce najczęściej występują zakażenia HAV, HBV i HCV. O nich właśnie opowiada ekspertka profesor Brygida Adamek w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz.

Kolejne pokolenia melomanów odtwarzają muzykę na innych nośnikach dźwięku. Od płyty winylowej, poprzez taśmy magnetofonowe, kasety, pliki mp3 aż po platformy streamingowe. O co chodzi w wojnie na nośniki i wielkość płyt? Dlaczego czarna płyta jest czarna i z czego powstaje przezroczysta?O tym z dr. inż. Bogusławem Ziębowiczem z Katedry Materiałów Inżynierskich i Biomedycznych Wydziału Mechaniczno-Technologicznego z Politechniki Śląskiej rozmawia Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Mija powoli czas, w którym walczyliśmy z rażącym problemem dezinformacji na temat wirusów, znanym w medycynie i dziennikarstwie jako infodemia. W obliczu fake newsów,  coraz ważniejsze staje się podjęcie działań w zakresie edukacji zdrowotnej i profilaktyki i o tym dziś wraz z naszym gościem kolejny odcinek naukowego podcastu. Czym jest HIV, HPV i co oznaczają te skróty? Wyjaśnia profesor Brygida Adamek a rozmawia z Nią Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Dziś świat polskiej literatury pożegna Marcinę Wichę, pisarza, eseistę, felietonistę ale także projektanta, grafika i  laureata wielu nagród. Na lekcji języka polskiego swojego ulubionego pisarza przypomni Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Badania naukowe potwierdzają, że w styczniu nasz nastrój może być pogorszony. Na szczęście miesiąc się już kończy, dnia przybywa i wiosna tuż tuż. No, może nie dosłownie. Ale dziś na lekcji psychologii opowiemy o zaburzeniu pod nazwą SAD czyli potocznie - depresji sezonowej.

Czy pamiętają Państwo film "Anioły i demony", którego fabuła przeniesiona była do CERNU? Proponujemy Państwu opowieść o cząstkach elementarnych, Wielkim Zderzaczu Hadronów i fizyce, która, jak się za chwilę okaże, jest bardzo bliska... naturze. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z profesor Katarzyną Schmidt z Uniwersytetu Śląskiego, która czynnie uczestniczy w pracach eksperymentu NA61/SHINE właśnie w CERN-ie.

Katalog gwiazd Hipparchosa jest według naukowców najstarszą na świecie mapą nocnego nieba. Grecki astronom wieki temu obliczył współrzędne gwiazd. Do tej pory uważano, że jedyny starożytny katalog gwiazd, który przetrwał do dziś, został sporządzony przez astronoma Klaudiusza Ptolemeusza. O mapach nieba, ale także globusach ukazujących nasz nieboskłon, opowiada geografka Agata Spruś z Planetarium, Ślaskiego Parku Nauki w Chorzowie w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz.

Rosiczka, muchołówka, dzbanecznik, kapturnica i tłustosz nie tylko łapią owady, ale mogą być też ozdobą dzięki oryginalnemu wyglądowi. Fascynują botaników i fotografików przyrody. Jak przebiega proces polowania, trawienia i wydalania u roślin owadożernych? Skąd podobieństwo do "Obcego"? O tym w rozmowie z Katarzyną Głuch-Juszkiewicz opowie dr Barbara Bacler-Żbikowska ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Naukowo o radiu mówiliśmy już nie raz. Ale nie byłoby rozwoju dziennikarstwa radiowego bez mistrzów zawodu. Spikerów, lektorów, redaktorów, dziennikarzy, reporterów. I dziś na pierwszą część rozmowy ze swoim Mistrzem Tadeuszem Chmielem o magii czerwonego światła -zaprasza Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Co to jest winyl? Wiemy, że na pewno nie jest naturalnym materiałem, jest natomiast syntetycznym typem plastiku. Wytwarzany jest z etylenu i chloru . Po przetworzeniu obu substancji łączą się one i tworzą żywicę polichlorku winylu.Pojawiły się na rynku winylowe płyty... ale eko. Jak brzmią, co się z nimi dzieje i jak można zobaczyć dźwięk pod mikroskopem? O tym w spotkaniu dwóch pasjonatów czarnych krążków.

Jest wiele aromatów, które kojarzą się z zimą. Pachnące cynamonem pierniki, pieczone jabłko z cynamonem, świąteczne drzewko czy korzenne przyprawy to jedne z nich. Mile widziane są rozgrzewające przyprawy – kardamon, gałka muszkatołowa, różowy pieprz. Szukaj również wetywerii, mchu i paczuli. O tym czym pachną święta pod kątem oczywiście nauki dziś w spotkaniu z Nauką Każdego Dnia.

Za nami rok nauki - Europejskim Miastem Nauki Katowice były przez cały 2024 rok. Dlatego teraz przyszedł czas na podsumowanie.

"Ignis" to nazwa pierwszej polskiej misji technologiczno-naukowej na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Udział w przyszłorocznej misji weźmie Polak, dr Sławosz Uznański. A o szczegółach nowej nazwy i nowego symbolu misji - na lekcji astronomii Katarzyna Głuch-Juszkiewicz.

Jak rozmawiać o klimacie? Jak nie dać się populizmom? Takie tematy zdominowały spotkania z młodzieżą podczas Tygodnia Klimatu. Według organizatorów musimy pilnie dowiedzieć się, co sami możemy zrobić dla klimatu w naszym codziennym życiu. Te ważne kwestie są poruszane przez naszych rozmówców.  

Witaminy o zbiorczej nazwie ADEK to połączenie czterech witamin: A, D, E oraz K. Wszystkie z nich rozpuszczają się w tłuszczach i są bardzo ważne dla organizmu jesienią i zimą. Naukowcy mówią wprost : to zgrany team, który dba o naszą odporność.

Łacińskie słowo oznaczające jabłko to malum”, które jest homonimem łacińskiego słowa oznaczającego zło”. Jednak w naszej kulturze jabłka kojarzą się z miłością, płodnością, nieśmiertelnością i królewską dominacją. A jakim owocem Ewa poczęstowała Adama? Okazuje się, że to nie było jabłko!  Zapraszam na rozmowę o symbolice jabłka z wybitną znawczynią tematu: Jolantą Zaczkowską z Muzeum Górnośląskiego.