News Albo Fake News

W mediach społecznościowych pojawiły się wpisy w sugestywny sposób przekonujące o tym, że za kataklizmem w Wenezueli stoi nie siła żywiołu, a sekretna "broń falowa". Na dowód zamieszczono film. Czy to prawdziwe nagranie czy może - czego można było się domyślać - kolejna aktywność zwolenników teorii spiskowych? Gość: Piotr Stanisławski, współtwórca podcastu "Crazy Nauka" i podcastu Polskiego Radia "Sekcja Teorii Spiskowych".

W sieci - za sprawą popularnego podcastu, którego gospodarzem jest Cyprian Majcher - szerokie zasięgi zyskała rolka z wypowiedzią Wojciecha Cejrowskiego. Znany dziennikarz i twórca internetowy powiela teorię spiskową na temat tzw. chemitrails czyli smug kondensacyjnych, powstających za samolotami. Dlaczego smugi nie są - jak twierdzi Cejrowski i inni zwolennicy tej teorii - sposobem trucia społeczeństwa? Gość: Grzegorz Sobczak, magazyn Milmag.

Gorąco za oknami, a w internecie fałszywe zdjęcia, teorie spiskowe i sensacyjne komentarze na temat upałów rozchodzą się szybciej niż rzetelne ostrzeżenia. Jak odróżnić fakty od internetowej manipulacji? Dlaczego wciąż wracają te same fake newsy o przyczynach upałów? W jakim stopniu, za to, co dzieje się teraz w pogodzie jesteśmy odpowiedzialni my, jako ludzkość? Lato bywało gorące, ale nigdy tak często i tak bardzo? Który fejk związany z upałami wyrządza dziś najwięcej szkód? Gość: Szymon Bujalski, profil "Dziennikarz dla Klimatu", portal "Nauka o Klimacie".

Fala upałów i fala dezinformacji zbiegły się w czasie. W sieci pojawiły się obrazy, które miały dowodzić, że konie na drodze do Morskiego Oka - mimo ekstremalnych temperatur - bez przerwy przewożą turystów. Skąd wzięło się to fałszywe przekonanie? Co musi się wydarzyć, żeby konie nie wyjechały na trasę? Turyści, którzy uwierzyli w tego fejka, mieli pretensje, że nie mogą wjechać do Morskiego Oka albo uznali, że TPN - w upalne dni - znęca się nad końmi? Czy ta fala dezinformacji uderzyła bardziej w wizerunek TPN, woźniców czy przede wszystkim w zaufanie do faktów? Gdzie sprawdzać i skąd czerpać wiarygodne informacje na temat przewozów konnych do Morskiego Oka? Gościni: Magdalena Zwijacz-Kozica, Tatrzański Park Narodowy.

Fejkowy njus potrafi w kilka minut dotrzeć do tysięcy internautów. Ale sprostowanie po paru dniach trafia już tylko do garstki odbiorców. Fałszywy post zostaje, a prawda - w najlepszym razie - ląduje w komentarzu. Pretekstem do rozmowy jest wpis Romana Giertycha, w którym połączył sygnalistę ujawniającego nieprawidłowości w Warszawskim Szpitalu Południowym ze szpitalem w Otwocku, znanym ze sprawy finansowania z Funduszu Sprawiedliwości i operacji Jarosława Kaczyńskiego. Później sprostował błąd i przeprosił w komentarzu, ale wpis pozostawił w sieci. Czy mamy tu do czynienia z dezinformacją? Czy sprostowanie w komentarzu można uznać za rzetelne prostowanie błędu, czy to element zarządzania wizerunkiem? Co dzieje się z dezinformacją, w momencie kiedy autor przyznaje się do pomyłki, ale nie usuwa wpisu, który nadal zdobywa zasięgi? Gościni: dr Aleksandra Chmielewska - medioznawczyni, Uniwersytet Warszawski.

Karetka podarowana Ukrainie przez Polskę została wystawiona na sprzedaż. Taka informacja - zresztą nie po raz pierwszy - błyskawicznie obiegła internet, wywołując niemałe emocje. Jak dezinformacja wpływa na postrzeganie Ukrainy i uderza w relacje polsko-ukraińskie? Dlaczego ten fejk wraca? Jaka jest skuteczność takich starych fake newsów? Można zaryzykować twierdzenie, że przynoszą zamierzony skutek, skoro co jakiś czas powracają? To zwykły, klasyczny fake news, czy element szerszej wojny informacyjnej szczególnie teraz, w czasie ostatnich napięć w relacjach polsko-ukraińskich? Tu pojawia się prawdziwe zdjęcie, ale wyrwane z pierwotnego kontekstu. Do czego rzekomo miał nas przekonywać ten fejk? Dlaczego właśnie temat pomocy Ukrainie wciąż jest tak podatny na manipulacje? Jak nie ulec fejkom uderzającym w relacje polsko-ukraińskie? Gościni: dr Agnieszka Filipiak, politolog, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Czym są fake newsy? Jak odróżnić prawdę od fałszu? Możemy wprost i jasno powiedzieć, określić, kto jest narażony na fake newsy? Kto i po co tworzy fejki? Jakie zagadnienia generują najwięcej dezinformacji? Jak sprawdzać zdjęcia i filmy? Dlaczego jest tak dużo fejków wielkokrotnego użycia? Po czym poznać, że fejk został wygenerowany przez AI? Jak nie dać się fake newsom? Gość: Mateusz Cholewa, zastępca redaktora naczelnego Stowarzyszenia Demagog, autor książki "Fake Off".

Do Polski nadciąga fala tropikalnych upałów, a internet pęka w szwach od porad modowych - to gorący temat w sieci, choć część z nich to krążące od lat zwykle mity. Czy białe ubrania zawsze chłodzą, a len nie ma sobie równych? Materiały naturalne są lepsze od syntetycznych? To prawda czy modowy albo marketingowy mit? Im mniej ubrania, tym chłodniej? Lekka, zwiewna koszula z długim rękawem, lepsza niż obcisła polówka? Na ile o komforcie decyduje kolor, a na ile krój? Poliester, poliamid, nowoczesne tkaniny techniczne, oddychające są latem niedoceniane? Bawełna najlepsza, ale czy bawełna bawełnie równa? Jakie popełniamy błędy, kupując ubrania na lato? Zimą ubieramy się na cebulkę, a jak i w co się ubrać latem? Gościni: Aleksandra Krysiak, dyrektorka Związku Pracodawców Przemysłu Odzieżowego i Tekstylnego (PIOT).

Właśnie poznaliśmy wyniki Reuters Digital News Report - jednego z najważniejszych badań pokazujących, skąd czerpiemy informacje, komu ufamy i jak radzimy sobie z dezinformacją. Co te dane mówią o nas, o korzystaniu z mediów i podatności na fejki? Dezinformacja przestała być marginesem? Przegrywamy wyścig z fejkami? To już kryzys kompetencji informacyjnych społeczeństwa? Coraz więcej młodych ludzi czerpie informacje głównie z platform społecznościowych, zatem algorytm staje się dziś redaktorem naczelnym? Co powinno nas bardziej niepokoić: fałszywe informacje czy fakt, że coraz mniej osób chce je sprawdzać? Gościni: prof. Helena Chmielewska-Szlajfer, socjolożka, Akademia Leona Koźmińskiego.

Nagrania z zatrzymania działaczy Ruchu Obrony Granic wywołały lawinę komentarzy, emocji i politycznych oskarżeń. Czy nagrania z zatrzymania Roberta Bąkiewicza w Berlinie stały się narzędziem emocjonalnej perswazji czy są niezbitym dowodem w sprawie? Określenie Przemysława Czarnka „niemieckie bojówki w mundurach” ma jakiekolwiek oparcie w faktach? Czy mamy dowody na „pacyfikację polskich patriotów”, czy raczej na interwencję niemieckiej policji wobec konkretnych osób? Gościni: dr Agnieszka Całek, medioznawca, Uniwersytet Jagielloński.

Na portalach społecznościowych pojawiły się wpisy, o tym że rząd pracuje nad ustawą, która będzie obligowała Polaków, posiadających mieszkanie bądź dom większy niż 60 m², do przyjęcia pod swój dach ciemnoskórych afrykańskich imigrantów, przybyłych z Niemiec. Skąd wzięła się fałszywa informacja o rzekomym obowiązku przyjmowania migrantów do prywatnych domów? Jakie konkretnie fakty zostały w tej historii przekręcone lub wyrwane z kontekstu? Co po są rozsiewane takie fejki? To skoordynowana akcja dezinformacyjna czy raczej spontaniczne powielanie plotek? Pojawienie się takich fejków, prawdopodobnie związane jest z tym, że w miniony piątek wszedł w życie unijny Pakt Migracyjny. Co to oznacza dla naszego kraju? Gościni: Karolina Gałecka, rzeczniczka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Prezydent USA Donald Trump w swoim internetowym wpisie wskazał, że "300 milionów dolarów za porozumienie z Iranem to fake news, puszczony przez głupkokratów!!!". Wcześniej padły informacje o 300 miliardach dolarów dla Iranu. Jaka jest prawda? Skąd bierze się rozbieżność między doniesieniami o 300 mln dolarów, a 300 mld dolarów i wypowiedziami administracji USA? Takie niuanse giną w obiegu informacyjnym, rodząc fejki? To przykład chaosu informacyjnego czy celowej manipulacji? Jak zweryfikować taką sensacyjną informację, zanim - tak, jak teraz - zacznie żyć własnym życiem? Co jest tu większym problemem: fałszywe informacje czy półprawdy oparte na fragmentach niejawnych negocjacji? Gościni: Aleksandra Wójtowicz, analityczka ds. nowych technologii i cyfryzacji, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.

Właśnie weszły w życie nowe przepisy dotyczące sprzedaży miodu. W sieci krążą alarmujące nagłówki: "miód znika ze sklepów", "Unia Europejska zakazuje sprzedaży" oraz, że "to koniec miodu, jaki dotychczas znaliśmy". Co tak naprawdę właśnie zmieniło się na rynku miodu - i co w tej sprawie jest fejkiem? Faktycznie część miodów "zniknęła ze sklepów" czy to medialna przesada? Zgodnie z nowymi unijnymi regulacjami miód pozbawiony naturalnego pyłku teraz nie może być sprzedawany jako tradycyjny miód odmianowy. Miód przefiltrowany czyli jaki i dlaczego budzi tyle kontrowersji? Jakie informacje o pochodzeniu miodu muszą dziś znaleźć się na etykiecie? Jakie są najczęściej spotykane fejki dotyczące miodu? Gość: Krzysztof Witwicki, Prezydent Polskiego Związku Pszczelarskiego.

Skąd wzięła się informacja, że reprezentacja Haiti wystąpi na piłkarskim mundialu w koszulkach z flagą Polski? Dlaczego ten przekaz tak dobrze klikał się na platformach społecznościowych? Czego dotyczyły zastrzeżenia FIFA wobec pierwotnego projektu strojów Haiti? Jaką rolę odegrały krótkie filmy i wyrwane z kontekstu zdjęcia w budowaniu fałszywej narracji? Jak często sport staje się dziś narzędziem do rozpowszechniania fałszywych informacji? Gość: Bartłomiej Banasiewicz, Polski Instytut Dyplomacji Sportowej.

Co zmieni odebranie Orderu Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu? Decyzja prezydenta Ukrainy o nadaniu jednej z jednostek Sił Zbrojnych swego kraju imienia „Bohaterów UPA” była błędem, np. historycznym czy politycznym? Moskwa będzie próbowała grać bolesnymi tematami relacji Polski z Ukrainą? Gloryfikowanie Ukraińskiej Powstańczej Armii dostarczyła rosyjskiej propagandzie wiele tlenu do dezinformacji? Wydarzenia historyczne stały się instrumentem mentalnej mobilizacji swoich obywateli? Ile wokół tej sprawy narosło, nieporozumień, emocji i fejków? Jak kształtować przyszłość, pamiętając, że przeszłości nie zmienimy? Gość: Jakub Ber, analityk ds. Europy Wschodniej i bezpieczeństwa.

Kolejne zmiany w systemie kaucyjnym, kontrola fiskusa i nowe opłaty - takie sensacje pojawiły się w internecie. I wystarczyło kilka wpisów na platformach społecznościowych, by w nowy "podatek od zwrotu butelek" uwierzyło wiele osób. Osoby, które oddają butelki czy puszki będą musiały odprowadzić podatek od kaucji? Ale - w niektórych przypadkach - sprawą może zainteresować się fiskus i upomnieć o podatek. Skąd wzięła się plotka o "podatku od zwrotu butelek"? Który element systemu kaucyjnego jest dziś najczęściej przekłamywany? Dlaczego dezinformacja ekologiczna tak często odwołuje się do emocji, poczucia niesprawiedliwości i strachu przed kolejnymi obowiązkami, opłatami czy zakazami? Jakie są najważniejsze, widoczne efekty systemu kaucyjnego i czy dane potwierdzają, że przekonaliśmy się do tego rozwiązania? Gosć: Marek Pogorzelski, rzecznik Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Ogłoszenia o treści "Sprzedam kolegę, stan dobry, odbiór osobisty" naprawdę pojawiają się w sieci. Dla jednych to dowcip, dla innych publiczne upokorzenie. Problem w tym, że za viralową "beką" często kryje się przemoc, której wielu dorosłych wciąż nie dostrzega. Dlaczego sprawcy wybierają dziś portale sprzedażowe, a nie - jak dotychczas - komunikatory czy tradycyjne platformy społecznościowe? Jaką rolę w rozprzestrzenianiu tych treści odgrywają algorytmy? Czy zjawisko „sprzedawania kolegów” może być wzmacniane przez kulturę viralowych treści i pogoni za zasięgami? Na ile problemem jest dziś nie tylko sama przemoc, ale także jej bierni obserwatorzy, którzy lajkują, udostępniają lub komentują takie treści? Co - jako rodzice, opiekunowie - możemy zrobić? Jak reagować, gdzie zgłaszać niepokojące treści? Gościni: Natalia Fabisiak, Dyżurnet.pl.

Brutalne pobicie w Lublinie uruchomiło lawinę emocji, komentarzy i internetowych oskarżeń, a w centrum uwagi znaleźli się migranci z Afryki. Skąd wiemy ile osób z Afryki mieszka w Lublinie? Ilu jest faktycznie obywateli krajów afrykańskich posiadających ważne zezwolenie na pobyt w Polsce - ilu jest w województwie lubelskim? Jakie dane Urzędu do Spraw Cudzoziemców przeczą najbardziej popularnym, fałszywym narracjom? Jak działa dezinformacja wokół cudzoziemców w Polsce? Dlaczego pojedyncze - choć brutalne - incydenty kryminalne tak łatwo urastają do rangi "dowodu" na szerszy problem? Czy dezinformacja migracyjna stała się dziś jednym z głównych narzędzi politycznej mobilizacji?

W internecie pojawiły się plotki wokół obowiązkowych apteczek w autach oraz używania kasków na rowerach i hulajnogach. Co faktycznie mówi prawo i z czego wynika zamieszane? Mamy do czynienia z przykładem mylenia projektu przepisów z obowiązującym prawem? Kto dziś musi posiadać apteczkę w samochodzie? Osoby do 16. roku życia korzystające z rowerów mają obowiązek jazdy w kasku? Hulajnogi elektryczne dla użytkowników powyżej 13. roku życia? Jak nie dać się nabrać na podobne "nowe przepisy", które nagle pojawiają się w sieci? Gościni: Anna Szumańska, rzeczniczka Ministerstwa Infrastruktury.

"Ukraińcy mają darmowe leki, a Polacy muszą płacić" - to zdanie właśnie obiegło internet. Problem w tym, że emocje wygrały tu z faktami. Jak powstają takie fejki i kto naprawdę płaci za ich skutki? Dlaczego tak wiele osób uwierzyło w narrację o „uprzywilejowanych Ukraińcach”, mimo że przepisy refundacyjne są jasne i takie same dla wszystkich uprawnionych pacjentów? Większym problemem jest dziś sama dezinformacja na ten temat, czy fakt, że coraz częściej rozpowszechniają ją osoby z dużymi zasięgami i społecznym autorytetem? Jak szybko i jak bardzo ten fejk przełożył się na reakcje pacjentów i farmaceutów? Gość: Jakub Gołąb, Narodowy Fundusz Zdrowia.

Na TikToku pojawiły się filtry, które z pozoru wyglądają niewinnie - jednak kryją treści pornograficzne dostępne dla dzieci. Problem jest na tyle poważny, że młodzi użytkownicy sieci zaczęli się sami nawzajem ostrzegać. Jak działa ten mechanizm i dlaczego platformy znów nie nadążają za zagrożeniem? Czym właściwie są "filtry ZB" i dlaczego tak trudno je wychwycić rodzicom? Czy mamy do czynienia z nową formą cyfrowego grooming’u? Jak szybko takie treści rozchodzą się wśród dzieci i o jakiej skali mówimy? Co każdy rodzic powinien zrobić jeszcze dziś, zanim dziecko ponownie otworzy TikToka? Gościni: Dominika Bucholc, rzeczniczka KidsAlert, ekspert AI i strategii cyfrowej.

W ostatnich tygodniach zalewają nas informacje o hantawirusie, eboli i kolejnych potencjalnych zagrożeniach epidemicznych. Wystarczył jeden przypadek zakażenia na statku wycieczkowym i kilka alarmujących nagłówków, by w sieci znów pojawiły się zapowiedzi nowej pandemii? Dlaczego każda informacja o pojedynczym przypadku hantawirusa natychmiast zamienia się w internetowe hasło: „Przed nami pandemia 2.0”? Co jest większym zagrożeniem: sam wirus czy fake newsy na jego temat? Jakie jest dziś ryzyko epidemii? Język strachu i nawiązania do COVID-19 są uzasadnione? dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny.

Maryla Rodowicz padła ofiarą brutalnej manipulacji w sieci. Oszuści przy pomocy sztucznej inteligencji stworzyli fałszywe nagranie, na którym artystka rzekomo atakuje przedstawiciela branży farmaceutycznej. To nie jest niewinny internetowy żart, a co nas najbardziej powinno niepokoić: sam deepfake czy to, jak łatwo w niego uwierzyć? Filmik ma wzbudzić emocje, uwiarygodnić oszustwo oraz wyciągnąć dane i pieniądze od nieświadomych użytkowników? Czy dziś przeciętny internauta jeszcze ma realną szansę odróżnić prawdziwe nagranie od materiału wygenerowanego przez AI? Ofiarą deepfake’ów może być każdy z nas, kto na platformy społecznościowe wrzuca swoje zdjęcia czy nagrania? Gościni: dr inż. Ewelina Bartuzi-Trokielewicz, kierownik Zakładu Analiz Audiowizualnych i Systemów Biometrycznych, NASK.

Dlaczego temat paliw alternatywnych tak skutecznie napędza dezinformację? Skąd właściwie wziął się ten fejk i dlaczego pierwotna wiadomość została źle zinterpretowana? Chodzi o wyciągnięte z kontekstu zdanie z niemieckiego dzielnika "Die Welt", który tak naprawdę opisywał jak Hamburg przygotowuje się na sytuację kryzysową? Czyli bardziej chodzi tu o pragmatyzm - tzw. plan B, o odporność na ewentualny kryzys, np. w sytuacji blackoutu, awarii sieci energetycznej i braku prądu, by nie dopuścić, żeby komunikacja miejska stanęła? Dlaczego fake newsy o transporcie elektrycznym tak dobrze "klikają się" na platformach społecznościowych? Co jest obecnie największym wyzwaniem elektromobilności? Maciej Gis, Polskie Stowarzyszenie Nowej Mobilności.

Fałszywa wiadomość, prawdziwe emocje i internet, który znów uwierzył bez weryfikacji. Historia rzekomej wycieczki do muzeum Bandery pokazuje, jak łatwo dziś podkręcić społeczne napięcia spreparowanymi dokumentami. Kto i po co korzysta na chaosie wokół tego fejka? Jak wyglądał mechanizm rozchodzenia się tej fałszywki na polskich platformach społecznościowych? Dlaczego internauci tak chętnie udostępniali tę historię bez sprawdzenia źródła? Ciągle pokutuje brak weryfikacji? Po czym poznać, że to fake news? W tej sprawie widać typowe techniki rosyjskiej propagandy? Czy podobne narracje dotyczące Ukrainy pojawiają się dziś częściej niż rok temu? Gość: Mateusz Cholewa, Demagog.

Po mikronadajnikach 5G w kleszczach i "cudownych nalewkach" na boreliozę, teraz w sieci krążą historie o zrzucaniu tych pajęczaków z samolotów na pola i lasy. Gdzie kończą się fakty, a zaczyna zbiorowa paranoja? Dlaczego teorie spiskowe o rzekomym "desancie kleszczy" tak łatwo zdobywają popularność? To tylko niewinny absurd, czy jednak przykład groźnego kryzysu zaufania do nauki? Ma to związek z kończącymi się pracami nad nową szczepionką o symbolu LB6V? Co dziś jest największym mitem dotyczącym boreliozy i dlaczego wokół niej narosło tyle emocji i teorii alternatywnych - bardziej niż wokół innych chorób zakaźnych? Czy media czasem same nie napędzają paniki wokół kleszczy, używając np. przesadzonych nagłówków? Gosć: prof. Ernest Kuchar, specjalista chorób zakaźnych, Kierownik Kliniki Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny.

Czy Unia Europejska naprawdę "kradnie" Polsce Marię Skłodowską-Curie? Wokół nowych banknotów euro rozpętała się emocjonalna burza, choć sporo internetowych przekazów ma niewiele wspólnego z faktami. Skąd wzięło się hasło „kradną nam Skłodowską” i dlaczego tak mocno wciąż się klika? Czy Europejski Bank Centralny faktycznie już podjął decyzję o nowych banknotach z wizerunkiem noblistki? W internecie widzimy projekt banknotu, czy on w jakikolwiek sposób odzwierciedla prace prowadzone przez EBC? Jak działa taka dezinformacja i dlaczego tak łatwo trafia w narodowe emocje? Jak portale społecznościowe wzmacniają poczucie narodowego zagrożenia? Co ta cała burza internetowa wokół banknotów euro z Marią Skłodowską-Curie mówi o nas i o naszych społecznych emocjach? Gość: Rafał Mundry, ekonomista.

Fałszywy profil, zmyślone komunikaty i tysiące ludzi, którzy dali się wciągnąć w internetową prowokację. Czym jest fejk o "Zielonogórskiej Straży Obywatelskiej", która rzekomo kontroluje rozprzestrzenianie się hantawirusa? To swego rodzaju "eksperyment społeczny"? Dlaczego klikamy w fejki, choć wiemy, że „brzmi to absurdalnie, ale może coś w tym jest”? Dezinformacja potrafiąca wywoływać lęk czy oburzenie, może przenosić się z sieci do świata realnego? Doświadczenie pandemii COVID-19 sprawiło, że jesteśmy bardziej podatni na podobne narracje? Dlaczego fake news działa szybciej niż zdrowy rozsądek? Żyjąc w czasach przebodźcowania emocje wygrywają dziś z rozsądkiem? Co dzieje się z człowiekiem, który codziennie konsumuje alarmujące i fałszywe treści? Gość: Zbigniew Piotr Kamrat, psycholog i psychoterapeuta, Centrum Zdrowia Psychicznego w Zielonej Górze.

Wygenerowany przez sztuczną inteligencję deepfake ze zmarłym 15 lat temu Andrzejem Lepperem wywołał internetową dyskusję nad tym, czy to nowa jakość pozyskania wyborców czy zdecydowanie przekroczona granica manipulacji? To forma zainteresowania wyborców? Tak w obecnych czasach wygląda polityczny PR? Właśnie wchodzimy w epokę, w której nie możemy już wierzyć własnym oczom i uszom? Groźniejsza jest sama treść filmu, czy jego viralowy potencjał? Jak taki deepfake wpływa na nasze zaufanie do prawdziwych nagrań i autentycznych wypowiedzi - nie mówiąc o szacunku do zmarłych? Gościni: prof. Katarzyna Bąkowicz, medioznawczyni, ekspertka ds. komunikacji, Uniwersytet SWPS.

Maturzyści walczą z arkuszami, ósmoklasiści ze stresem, a internet właśnie produkuje kolejne egzaminacyjne mity. Coraz częściej młodzi ludzie słyszą, że egzaminy "są bez sensu", "szkoła nic nie daje", a wiedzę i tak zastąpi sztuczna inteligencja. Tylko czy naprawdę chodzi dziś o same testy, a może raczej o chaos informacyjny i podważanie zaufania do edukacji? Czy największym problemem matur są dziś arkusze, czy raczej internetowe fejki wokół samych egzaminów? Gościni: dr Zuzanna Jastrzębska-Krajewska, Fundacja Wspomagania Rozwoju Dzieci, Nauczycielka Roku 2026.

Przez lata słyszeliśmy, że obecność wiatraków wpływa negatywnie na wartość sąsiadujących działek i domów. Właśnie poznaliśmy wyniki dużego raportu, opartego na dziesiątkach tysięcy transakcji. Z badań wynika, że ceny gruntów rosły niemal identycznie w gminach z wiatrakami i bez nich. Co ten wynik mówi o realnym wpływie farm wiatrowych? Skąd bierze się dezinformacja wokół energetyki wiatrowej? Czy manipulacja na temat OZE może realnie hamować inwestycje warte miliardy złotych? Gość: Marta Głód, ekspert ds. energetyki wiatrowej.

Znany lekarz, logo państwowej instytucji i obietnica "cudownego leczenia" - brzmi i wygląda wiarygodnie? Właśnie na tym dziś zarabiają internetowi oszuści wykorzystujący narzędzia sztucznej inteligencji. Jak nie dać się nabrać, gdy fałszywe reklamy coraz trudniej odróżnić od prawdy? Dlaczego oszuści wykorzystali akurat wizerunek Głównego Inspektora Sanitarnego? Jaka jest dziś najważniejsza zasada bezpieczeństwa w sieci, gdy widzimy „sensacyjną” reklamę zdrowotną ze znanym lekarzem? Czy dziś deepfake’i są już na tyle dobre, że przeciętny odbiorca praktycznie nie ma szans ich wykryć? Gość: Przemysław Dudek, Demagog.

Jeszcze nie opadł dym po wielkim pożarze na Lubelszczyźnie, a internet już płonie od teorii spiskowych na ten temat. W sieci pojawiły się fałszywe interpretacje zdjęć, nagrań oraz wpisy, że to "ustawka", „wiosenne wypalanie” albo „czyszczenie terenu”. Dlaczego wokół pożarów niemal natychmiast pojawiają się teorie spiskowe i jakie fakty najmocniej im przeczą? Internet dziś bardziej informuje o pożarach, czy raczej podsyca chaos i emocje? Czy dezinformacja o akcji gaśniczej może realnie utrudniać pracę strażaków i leśników? Lasy Państwowe są przygotowane na walkę zarówno z ogniem, jak i dezinformacją? Gościni - Regina Klimaszewska, Lasy Państwowe.

Informacja o tym, że po Sopocie nie mogą poruszać się osoby z niepełnosprawnością obiegła internet i wywołała falę oburzenia. Skąd wziął się ten przekaz na platformach społecznościowych? Od czego się zaczęło? Na czym dokładnie polegała błędna interpretacja znaku drogowego, która wywołała całą burzę? Czy możemy mówić o klasycznym przykładzie manipulacji, czy raczej o niekompetencji w znajomości przepisów? To błędna interpretacja czy celowe wprowadzanie w błąd - jeśli tak, to jaki jest cel tej dezinformacji? Jakie - np. dla wizerunku miasta - mogą być realne konsekwencje rozpowszechniania takich nieprawdziwych informacji? Gość: Emil Bogumił, eSopot.pl.

W sieci krąży historia o "strażach sąsiedzkich", które w Witkowie mają rzekomo chronić mieszkańców. Emocje rosną, liczba udostępnień też, tylko kto i po co podkręca tę narrację? Skąd w ogóle wziął się fejk na temat "straży sąsiedzkiej" i dlaczego ten temat jest tak nośny? Chodzi tu o próbę budowania zasięgów przez konkretne konta? Czy takie narracje mogą prowadzić do realnych, niebezpiecznych zachowań w świecie offline? Jak reagują miejscowe, prawdziwe służby na takie zjawiska? Gość: Rafał Wichniewicz, Gniezno24.com.

Czy rząd naprawdę chce walczyć z pszczołami, czy to kolejny przykład groźnej dezinformacji? W sieci krążą alarmujące doniesienia o rzekomym "ataku" na pszczelarstwo. Obecne w internecie wpisy sugerują, że ochrona dzikich zapylaczy może oznaczać walkę z pszczołą miodną i tym fejku pojawia się wątek konfliktu między tymi owadami. Czy istnieje jakikolwiek projekt przepisów, który mógłby uderzyć w pszczelarzy, czy to całkowita manipulacja? Pojawiły się jakiekolwiek oficjalne dokumenty rządowe, które uznają pszczoły za zagrożenie dla środowiska? Czy w tle tej dezinformacji mogą być źle zinterpretowane przepisy środowiskowe lub unijne regulacje? Gdzie szukać przyczyn dezinformacji na ten temat i skąd w ogóle wziął się ten zmanipulowany przekaz? Goście: Zofia Danielewicz, Demagog. Krzysztof Witwicki - prezydent Polskiego Związku Pszczelarskiego.

23 tysiące złotych na wiatę garażową - brzmi jak szybka i łatwa dotacja. Skąd wziął się ten fałszywy przekaz, który stał się viralem na temat tej dotacji i dlaczego tak szybko się rozprzestrzenił? Czy w obecnych programach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska w ogóle istnieje dopłata na samą wiatę garażową? Na czym polega manipulacja w nagłówkach sugerujących, że wystarczy złożyć wniosek i pieniądze są pewne? Jakie mogą być konsekwencje finansowe dla osób, które uwierzą w takie internetowe sensacje i podejmą decyzje inwestycyjne? Jakie są te najczęstsze fejki dotyczące dotacji ekologicznych w Polsce? Jak odbiorca może samodzielnie odróżnić rzetelną informację od marketingowego nadużycia? Gdzie szukać wiarygodnych informacji o naborach i warunkach programów? Gościni: Anna Trudzik, Dyrektor Departamentu Energetyki Prosumenckiej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Po głośnej aferze wokół rynku kryptowalut, wraca pytanie: kto mówi prawdę, a kto sprzedaje iluzję zysku? Internet zalewają obietnice, które często mają więcej wspólnego z marketingiem niż z faktami. Jakie są fejki odnoszące się do świata kryptowalut i kto na nich naprawdę zarabia? Czy kryptowaluty to dziś bardziej aktywo inwestycyjne, czy już raczej spekulacyjny rollercoaster napędzany emocjami i dezinformacją? Ile prawdy jest w przekazie, że "krypto to szybki i łatwy zysk"? Co może zrobić osoba, która stała się ofiarą oszustwa - m.in. informacyjnego - na rynku krytpoaktywów? Goście: prof. Krzysztof Piech - ekonomista, Uczelni Łazarskiego oraz prof. Konrad Zacharzewski - prawnik, Akademia Leona Koźmińskiego.

Katarzyna Tusk-Cudna skrytykowała zbiórkę Łatwoganga? Rafał Trzaskowski ogolił się na łyso dla podopiecznych Fundacji Cancer Fighters? Influencer Piotr Garkowski ma otrzymać Order Orła Białego? Dlaczego tego typu miękkie manipulacje - nie wprost kłamstwa - bywają trudniejsze do wykrycia niż klasyczne fake newsy? Jaką rolę odegrały portale plotkarskie i platformy społecznościowe w rozprzestrzenianiu tych narracji? Mamy do czynienia z dezinformacją czy raczej z clickbaitową nadinterpretacją? Czy petycje internetowe i oddolne inicjatywy mogą być wykorzystane do budowania mylącego przekazu? Jakie wspólne mechanizmy łączą te trzy przypadki i co mówią one o nas i o kondycji polskiej infosfery? Gościni: dr Ilona Dąbrowska, specjalistka w dziedzinie mediów społecznościowych i dziennikarstwa internetowego, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.

Wyraz "panicz" to pierwotnie syn pana. Słowo to jest zbudowane tak samo jak "królewicz" (syn króla) czy "starościc", czyli syn starosty. Dziś "paniczem" nazywamy - często z nutą dezaprobaty - młodego mężczyznę przyzwyczajonego do wygodnego życia. Sam wyraz "pan" (a od niego "pani" i "państwo") pochodzi od prasłowiańskiej formy gъpanъ, czyli władca. Co ciekawe, tak samo jak "panicz", "królewicz" czy "starościc" zbudowane jest słowo... "księżyc”". Dawniej "księżyc" to syn księcia, a właściwie księdza, ponieważ w czasach naszych przodków słowo "ksiądz" oznaczało niekoronowanego władcę. Ze względu na to, że dawni Słowianie otaczali ziemskiego satelitę czcią, nazwano go księżycem. Najpierw nazywano tak księżyc w nowiu, czyli ten wąski rogalik, który uznawano za młodą postać srebrnego globu. "Gołowąs" to natomiast żartobliwie, ale też czasami pogardliwie lub z wyższością określenie młodego mężczyzny, który jeszcze nie ma zarostu, co metaforycznie oznacza, że brakuje mu doświadczenia...

Coraz więcej Polaków styka się z teoriami spiskowymi - ale najnowszy raport NASK pokazuje coś bardziej niepokojącego: wielu z nas uznaje je za prawdopodobne. To nie tylko kwestia internetu, lecz emocji, które sprawiają, że fałsz brzmi po prostu wiarygodnie. Kto i dlaczego w to wierzy? I co to mówi o nas, o naszej odporności na dezinformację? Dlaczego wierzymy w fejkowe teorie? Wiara w spiski wynika bardziej z braku wiedzy, czy raczej z potrzeby łatwych odpowiedzi na trudne pytania dotyczące funkcjonowania świata? Które narracje spiskowe dziś najmocniej rezonują w Polsce: zdrowie, polityka, wojna? Użytkownicy świadomie wybierają takie treści, czy raczej „wpadają” w nie za sprawą algorytmów? Skąd popularność teorii spiskowych, które nie mają żadnego potwierdzenia w nauce? Wykształcenie, obycie w świecie czy cyfrowe kompetencje realnie chronią przed wiarą w dezinformację, czy to fejk? Gościni: dr Agnieszka Ładna, Kierownik Zespołu Badań Cyberbezpieczeństwa i Cyberprzestrzeni, NASK.

Właśnie minęło 40 lat od katastrofy w Czarnobylu - wydarzenia, które na trwałe zmieniło myślenie o atomie. Jednak dziś - obok niepodważalnych danych na ten temat - obecne są mity i fejki, które sieją zamęt w sieci. Jak to wpływa na nasze podejście do energetyki jądrowej? Dlaczego co jakiś czas wracają teorie spiskowe o tej katastrofie, a fake newsy na temat tego wydarzenia tak dobrze się klikają? Jest jeszcze coś, czego nie wiemy o katastrofie sprzed czterech dekad, a co może rodzić domysły czy kłamstwa? Czy fake newsy wokół atomu mogą być elementem wojny informacyjnej, a tym samym realnie wpływać na opinie społeczne oraz decyzje dotyczące rozwoju energetyki jądrowej w Polsce? Jakie są dziś najczęstsze mity o energetyce jądrowej, które wracają przy okazji rocznicy katastrofy w Czarnobylu? Gość: prof. Jakub Kupecki, dyrektor Narodowego Centrum Badań Jądrowych.

Fake news o rzekomym kongresie satanistycznym rozpalił emocje nie tylko w Krakowie. Jak to możliwe, że fałsz tak szybko stał się świętą prawdą dla tylu odbiorców? Jak zrodził się fake news o tak silnym ładunku emocjonalnym i od czego zaczęła się ta medialna burza? Dlaczego akurat ten temat tak łatwo chwycił i wciąż żyje w sieci własnym życiem? Co mówi to o kondycji mediów, które uznały, że to prawdziwa informacja i warto ją komentować? Co to mówi o nas, odbiorcach? Jakich kompetencji cyfrowych w tym przypadku zabrakło? Jak bardzo takie rewelacje pogłębiają polaryzację społeczną? Ten fejk mógł być elementem walki politycznej w kontekście referendum w Krakowie? Gościni: dr Agnieszka Całek, medioznawczyni, Uniwersytet Jagielloński.

W całej Polsce, właśnie ruszyło Europejskie Badanie Warunków Życia Ludności, w którym ankieterzy Głównego Urzędu Statystycznego dzwonią do wylosowanych gospodarstw domowych. W sieci pojawiły się obawy: a może to nie ankieter GUS, a próba wyłudzenia danych? Jak rozpoznać prawdziwego ankietera? Czy GUS prosi o dane wrażliwe, np. numery kont czy PESEL? Co faktycznie dzieje się z danymi respondentów i skąd biorą się fake newsy wokół tego? Pytania o zdrowie czy sytuację finansową budzą opór i mogą być paliwem dla teorii spiskowych? Jakie są najczęstsze mity krążące w sieci na temat badań statystycznych? Gość: Krzysztof Jedlak, rzecznik Głównego Urzędu Statystycznego.

Wokół słów przewodniczącej Komisji Europejskiej - Ursuli Von der Leyen, narosło sporo emocji i chyba jeszcze więcej przekłamań. Czy naprawdę Bruksela - planując obniżenie kosztów energii - chce zamknąć nas w domach? Sprawdzamy, co jest faktem, a co fejkiem? Całe zamieszanie zaczęło się od autentycznej wypowiedzi szefowej Komisji Europejskiej? „Najtańsza energia to ta, której nie zużywamy” - tak mówiła przewodnicząca. Ale czy rzeczywiście zachęcała nas, by przestać korzystać z prądu i siedzieć w domach, czy to już nadinterpretacja? Skąd wziął się przekaz, że oto Bruksela „każe nam siedzieć w domach” i które źródła go rozpowszechniały? Dlaczego tego typu przekaz tak dobrze się klika? Co nam to mówi o kondycji i użytkownikach portali społecznościowych? Jak szybko takie fake newsy rozprzestrzeniają się w porównaniu z ich sprostowaniami? Jakie konsekwencje społeczne może mieć utrwalanie przekonania, że UE narzuca obywatelom restrykcje? Gość: Marcin Kostecki, Demagog.

Jedno źródło, żadnych potwierdzeń i historia, która brzmi jak horror - tak narodził się fake news o "psie z mikrofalówki". Jak to możliwe, że taka opowieść o zwierzęciu trafia do politycznej debaty i zaczyna żyć własnym życiem? Dlaczego tak absurdalne treści, jak cytat z nieistniejącej książki, są uznawane przez część odbiorców za wiarygodne i dobrze się klikają na platformach społecznościowych? Jak często w debacie publicznej pojawiają się fake newsy dotyczące zwierząt i dlaczego akurat ten temat jest tak podatny na manipulację? Czy tego typu narracje mogą mieć realne konsekwencje dla dobrostanu zwierząt albo pracy weterynarzy? Dlaczego politycy - poprzez obecność zwierząt np. w kampaniach wyborczych - próbują ocieplać swój wizerunek? Gościni: Iwona Konarska, InfoWet.pl.

W sieci krążą tezy o tym, że urzędnicy jednym wpisem w dokumentach mogą "obniżyć" wartość nieruchomości. Na tym gruncie jest sporo niedomówień, nadinterpretacji i fejków. Czym jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a czym plan ogólny? Reforma ma uporządkować przestrzeń, ograniczyć chaos w zabudowie i wyeliminować niejasności związane z decyzjami warunków zabudowy? Na portalach społecznościowych pojawia się straszak: "Twoja działka stanie się bezwartościowa” - jak faktycznie gminne plany wpływają na wartość gruntów? Czy nowe przepisy rzeczywiście „faworyzują deweloperów kosztem zwykłych właścicieli", jak sugerują niektóre wpisy w internecie? Gość: Bartłomiej Gajewski, architekt i urbanista.

Wokół zwolnień lekarskich znów zawrzało. Cześć zmienionych przepisów właśnie weszła w życie, a w sieci pojawiło się sporo plotek i przekłamań choćby o zakazach wychodzenia z domu, czy masowych kontrolach - ale co z tego jest prawdą? To nie fejk, że nie ma już L4? Pojawiają się wpisy, że każda aktywność - poza leczeniem - będzie traktowana jako nadużycie - czy rzeczywiście przepisy aż tak zaostrzają podejście do zwolnień? Czym jest dozwolona "aktywność incydentalna"? Co - po zmianach - można, a czego nie wolno? W sieci pojawiły się ostrzeżenia przed masowymi kontrolami - czy ZUS faktycznie zwiększa skalę kontroli, czy to internetowe wyolbrzymienie? Na ile nowe przepisy są odpowiedzią na nadużycia, a na ile porządkują niejasności prawne? Gościni: Małgorzata Korba z biura prasowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Powrót na Ziemię statku Orion jest triumfem nauki, jednak misja Artemis II nie tylko podbiła kosmos, lecz także teorie spiskowe na platformach społecznościowych. Jakie konkretnie dowody najłatwiej obalają tezę, że lot Oriona był mistyfikacją? Dlaczego - mimo dostępu do danych telemetrycznych i transmisji - część osób wciąż nie ufa oficjalnym przekazom? Jakie są podobieństwa między teoriami o Artemis II, a narracjami o lądowaniu Apollo na Księżycu? Jak reagować, gdy widzimy jakiegoś kosmicznego fejka, a nie mamy pewności czy dostatecznej wiedzy na ten temat? Co zrobić, by nie stać po ciemnej stronie? Gość: Krzysztof Kurdyła, analityk branży kosmicznej.

Co wiemy na temat rosyjskiej szczepionki na raka? W tym przypadku mamy do czynienia z fake newsem czy raczej z nadinterpretacją doniesień naukowych? Jakie są faktyczne źródła tej informacji - czy opierają się na publikacjach naukowych, czy głównie na przekazach medialnych i politycznych, które mogą powielać fejki? Dlaczego narracja o "ukrywanym leku na raka" tak łatwo trafia do opinii publicznej? Jak informacja o takim „sensacyjnym przełomie w medycynie” wpływa na decyzje konkretnych pacjentów onkologicznych? Jak słuchacze mogą samodzielnie odróżnić odkrycie naukowe od propagandy, pseudonaukowych doniesień, czy medycznego fake newsa? Goście: dr Paweł Sobczuk, specjalista onkologii klinicznej, Vall d'Hebron Institute of Oncology w Barcelonie, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.