Onder de vleugels van Den Herder

Hij werd slechts 26 jaar oud, componist Alexei Stanchinsky. Hij kwam veel te weinig toe aan componeren, maar áls hij muziek schreef was zijn talent onmiskenbaar. In deze aflevering bespreekt Jacobus een bundel van 5 korte preludes.

Van de componerende kinderen van Johann Sebastian Bach is Johann Christoph Friedrich zeker niet de bekendste. Hij heeft echter wel van alles moois geschreven, ook voor het klavier. Zijn virtuoze variaties op een bekend liedje laten dat zien.

Op het festival Mind the Gap in het Concertgebouw in Amsterdam klinkt muziek van Margaret Bonds. Een zwarte componiste uit 1913 die veel betekend heeft voor de emancipatie van zwarte muziek en van vrouwen op het concertpodium. Jacobus heeft het in deze aflevering over haar pianowerk Troubled Water, gebasseerd op de spiritual Wade in the water.

In de vorige aflevering van Onder de vleugels van den Herder ging het over muziek van een jonge, energieke Beethoven. In deze aflevering aandacht voor de allerlaatste noten die Beethoven schreef voor piano solo: zijn 6 bagatellen op. 126. Muziek die een inkijkje geeft in de geesteswereld van Beethoven.

Vroeg werk van Ludwig van Beethoven in deze aflevering van de podcast. Een energieke Beethoven. Hij werd door cellovirtuoos Jean-Louis Duport uitgedaagd om voor dat instrument te schrijven en dat leverde twee formidable sonates op. Jacobus bespeelt het laatste deel van de 2de sonate.

Chopin was sowieso de meester van het klavier. Maar zijn 4de ballade is misschien wel één van zijn beste werken. Jacobus probeert in deze aflevering een tipje van de sluier op te lichten over dit meesterwerk.

Zondag 17 mei is het precies 160 jaar geleden dat de Franse componist Erik Satie werd geboren. Het is altijd fijn om een kijkje te nemen in de soms bizarre geest van deze kunstenaar. Zijn Sonatine Bureaucratique neemt het leven van 'de ambtenaar' op de hak en tegelijk de strikte klassieke muziek van bijvoorbeeld Muzio Clementi. Jacobus vertelt erover!

De naam Arthur Vincent Lourié zal niet bij iedereen meteen bekend voorkomen. Maar dat was ooit wel anders. Vóór de Russische Revolutie van 1917 was hij een belangrijk figuur in het muziekleven daar. Maar hij ontvluchtte het land en raakte later wat in de vergetelheid. In deze aflevering zet Jacobus vroeg werk van hem in de spotlights: zijn bundel Preludes Op.1.

Naast de vele componisten van Joodse afkomst die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen, zijn er ook componisten die meer in de periferie van de oorlog sneuvelden. Onder hen de Franse componist Jehan Alain die op 29-jarige leeftijd werd gedood aan het front.  Hij liet, ondanks zijn vroege dood, een mooie oeuvre na. Veel werken voor orgel, maar ook voor piano solo. Jacobus haalt er twee werken uit die laten horen wat Alain in zijn mars had.

In de noordelijke landen dient de eindeloze natuur vaak als inspiratie voor de muziek. Zoals in de prachtige bundel ‘de bomen’ van Jean Sibelius. Jacobus zet in deze aflevering de berk en de spar in het zonnetje.

19 april 1892 is de geboortedag van de Franse componiste Germaine Tailleferre. Ze was het enige vrouwelijke lid van de zogenaamde Groupe de Six. Ondanks flinke tegenwerking van haar vader werd ze een succesvol componiste en ze schreef prachtige muziek. Zoals deze ‘Vals lente’.

Franz Schubert - van zijn muziek kan een mens toch niet genoeg krijgen. Jacobus in elk geval niet. Ter ere van het 30-jarige bestaan van het Storioni Trio een blik op het mooie langzame deel uit het Eerste Pianotrio van Schubert.

Een prachtig, compact werkje van Henry Purcell in deze aflevering. Zijn Ground is gebasseerd op een zich steeds herhalend baslijntje waarover variaties worden gespeeld. Jacobus ontrafeld de verschillende laagjes in dit werk. Pianist Alexander Malofeev zorgt voor een prachtige uitvoering.

29 maart 1827 was een bewogen dan in Wenen. Componist Ludwig van Beethoven werd begraven en de hele stad liep daarvoor uit. Honderdnegenennegentig jaar later zet Jacobus met plezier weer zijn muziek op de lessenaar. Het laatste deel van zijn Sonate Op.109 om precies te zijn.

In 1979 bracht de Dalai Lama voor het eerst een bezoek aan de Verenigde Staten. Componist Philip Glass schreef een werk voor orgel ter er van zijn bezoek. Later kreeg dit werk de titel Mad Rush en nu wordt het veelal op 1 of 2 piano's gespeeld. Jacobus vertelt erover in deze aflevering.

Hoewel het oorspronkelijk thema uiteindelijk helemaal niet van Joseph Haydn was, is de bundel variaties voor 2 piano's van Johannes Brahms nog steeds naar Haydn vernoemd. Hoe dan ook prachtige muziek waar Jacobus wat over vertelt in deze aflevering.

Op deze Internationale Vrouwendag heeft Jacobus speciale aandacht voor pianiste en componiste Agathe Backer-Grøndahl. Een tijdgenoot van Edvard Grieg, met wie ze een innige vriendschap onderhield. Haar muziek verdient een plek op het concertpodium.

Een prachtige nieuwe opname van pianist Shane van Neerden van de Concord-sonate van Charles Ives is voor Jacobus reden om een blik te werpen op een deel van dit enorme muzikale bouwwerk.

Tijdens de stemweek voor de filmmuziek top-400 doet Jacobus ook een duit in het zakje. De beroemde openingsscene uit de film Forrest Gump bevat filmmuziek van Alan Silvestri met een piano in de hoofdrol. Let op de syncopen!

Het derde pianoconcert van Ludwig van Beethoven is tegelijk een eerbetoon aan Mozart als een afscheid van de klassieke vorm van Mozart en Haydn. Het middendeel van dit prachtige pianoconcert staat in deze aflevering bij Jacobus op de lessenaar.

In 1940 ontving Dmitri Sjostakovitsj de Stalin-prijs voor zijn pianokwintet. Hij voerde het talloze malen uit met het Beethoven Kwartet en het leverde hem 100.000 roebel op. We horen zijn liefde voor Bach en typische Sjostakovitsj-motiefjes.

De etude kan een droge oefening zijn om een specifieke moeilijkheid van het pianospelen te oefenen. Maar in de handen van Frederic Chopin worden het prachtige minatuurtjes die zonder meer thuishoren op het podium. Jacobus neemt er weer 2 mee in deze aflevering.

Twee monumentale werken schreef Franz Schubert aan het eind van zijn leven voor viool, cello en piano. Schubert had een slechte gezondheid, maar ondanks dat zijn dit werken vol kracht en levenslust. Jacobus vertelt over het 1ste deel van het 1ste pianotrio.

Liszt Utrecht is deze week begonnen. Reden genoeg voor Jacobus om de muziek van deze rusteloze reiziger weer eens op de lessenaar te zetten. Twee delen uit de eerste jaargang van zijn muzikale pelgrimstochten.

Een nieuw uitgebrachte opname van pianist Radu Lupu met o.a. muziek van Mozart is voor Jacobus reden om zijn 16de pianosonate erbij te pakken. De zogenaamde 'makkelijke sonate'. Maar is die wel zo eenvoudig?

In 2025 eindigde Jacobus met muziek van Maurice Ravel vanwege diens 150ste geboortejaar. Van hem is het maar een kleine stap naar Manuel de Falla die in 2026 zijn 150ste verjaardag viert. Jacobus vertelt over een deel van zijn 4 Spaanse stukken.

2025 was het jaar dat er werd stilgestaan bij de 150ste verjaardag van Maurice Ravel. Jacobus sluit daarom graag het jaar af met muziek van deze Franse meester. Een deel uit zijn 5-delige suite Miroirs.

Twintig 'blikken' of contemplaties over het kindje Jezus; dat is deze bundel magistrale muziek voor piano solo van de Franse componist Olivier Messiaen. Jacobus ligt er een deeltje uit in deze 250ste aflevering van 'Onder de vleugels van den Herder'

Een melodie die eigenlijk geen melodie mag heten en tóch volmaakt is. Dat is het geval in het middendeel van de Appasionata-sonate van Ludwig van Beethoven. In deze aflevering vertelt Jacobus over dit intieme stukje muziek, ingeklemd tussen twee stormachtige hoekdelen.

Een etude is bedoeld als oefening om een bepaald onderdeel van de beheersing van je muziekinstrument te oefenen. Frederic Chopin maakte van deze saaie vingeroefeningen echt muziek voor het concertpodium. Jacobus vertelt in deze aflevering over de eerste drie etudes van Chopin.

Een nieuwe opname van pianist Pierre-Laurent Aimard van het tweede boek van Das Wohltemperierte Klavier van Johann Sebastian Bach is voor Jacobus reden deze pianobijbel weer eens op de lessenaar te zetten. Hij werpt een blik op de tweede prelude en fuga in c-klein.

Pianospelen doe je met je handen. Maar ook de voeten zijn niet onbelangrijk. Die zijn nodig voor het gebruik van de pedalen. In het laatste deel van zijn monumentale 'waldsteinsonate' maakt Ludwig van Beethoven op bijzondere wijze gebruik van het pedaal. Jacobus legt het uit in deze aflevering.

Franz Liszt schreef 6 prachtige, intieme pianostukken onder de titel: Consolations. Kort nadat hij de werken af had, herschreef hij de hele bundel. De verschillende tussen beide versies zijn opvallend. Jacobus doet het uit de doeken in deze aflevering.

Wat te doen met onvoltooide composities? Links laten liggen? onvoltooid uitvoeren? Of zelf alsnog voltooien? De Duitse pianist Martin Helmchen koos voor de laatste optie en Jacobus bespreekt in deze aflevering het resultaat.

Fanny Mendelssohn kreeg helaas niet dezelfde kansen als haar jongere broer Felix. Desondanks heeft ze een prachtig oeuvre bij elkaar geschreven. Haar latere echtgenoot Wilhelm Hensel ondersteunde haar artistieke kant wel. Voor hem schreef ze de bundel pianostukken met een deel voor elke maand van het jaar. Jacobus duikt in deze aflevering in November.

De fantasie in c-klein van Mozart is één van zijn meest complexe composities. Het werk onstond na intenstief bestuderen van de muziek van J.S. Bach. Jacobus praat in deze aflevering over toonsoorten en chromatiek.

In de top-400 van NPO Klassiek stonden dit jaar 20 vrouwelijke componisten - meer dan ooit tevoren. De naam van Cecile Chaminade stond daar niet bij helaas. Jacobus breekt in deze aflevering  van deze podcast een lans voor haar muziek.

Een vaste waarde in de Top-400 die NPO Klassiek komende dagen zal uitzenden: het tweede pianoconcert van Sergei Rachmaninov. Het stond nog nooit bij Jacobus op de lessenaar, maar daar komt in deze aflevering verandering in. Het tweede deel om maar eens mee te beginnen.

Een gezamenlijk optreden komende week in Utrecht van de meesterpianisten Steven Osborne en Paul Lewis zijn voor Jacobus reden om eens te kijken wat ze op de lessenaar hebben staan. Zijn oog valt op twee muziekstukken voor piano 4-handig van Claude Debussy. Zijn Petite Suite en zijn Epigraphes Antiques. Dezelfde componist, maar totaal verschillend van sfeer.

De stembus rijdt weer rond en ook Jacobus brengt graag zijn stem uit op zijn favoriete pianomuziek (van dit moment). De Matthaus-Passion van Johann Sebastian Bach zou zomaar weer eens hoog kunnen eindigen in de Top-400 van dit jaar. Maar wist je dat er ook zijn klaviermuziek allerlei verwijzingen te vinden zijn naar die beroemde Passie? Jacobus neemt een mooi voorbeeld mee; de 2de partita in c-klein.

Het is nog steeds 'Ravel-jaar' dus regelmatig in deze podcast muziek op de lessenaar bij Jacobus. Deze keer een prachtig sensueel stukje in de vorm van een Cubaanse Habanera. Oorspronkelijk voor zangstem en piano - daarna voor talloze instrumenten bewerkt. In deze aflevering aandacht voor de versie voor cello en piano die Ravel zelf maakte.

Een mooie nieuwe opname van pianist Javier Perianes met een aantal sonates van Domenico Scarlatti, is voor Jacobus reden om weer eens twee stuks ervan op de lessenaar te zetten.

Mahler en de piano, het is niet de eerste combinatie waar mensen aan denken. Toch is veel van zijn vocale muziek aan de piano onstaan. Zoals het beroemde slotdeel van zijn 4de symfonie: das himmlische leben. Oorspronkelijk geschreven voor zangstem en piano als onderdeel van Das Knaben Wunderhorn.

Vaak is er een actuele aanleiding voor Jacobus om bepaalde muziek te bespreken in deze podcast. Maar soms is die er ook even niet. En dan is er gelukkig altijd Bach om op terug te vallen. In deze aflevering een blik op de eerste drie delen van de 4de Franse Suite van Bach.

Op deze Onafhankelijkheidsdag van Oekraïne duikt Jacobus in deze aflevering in muziek van Mykola Lysenko - een sleutelfiguur in de Oekraïnse culturele geschiedenis.

Soms is een eenvoudig stukje schrijven al genoeg. Dat geldt bijvoorbeel voor dit mooie werkje van de Mexicaanse componist Manuel Ponce. Een intermezzo voor piano.

Levende pianolegende Keith Jarrett speelt helaas niet meer, maar toch verscheen er vorig jaar nog een opname die op de plank was blijven liggen. Gelukkig is ie nu beschikbaar, want er staat prachtige muziek op van Carl Philip Emanuel Bach. Jacobus vertelt erover in deze aflevering.

Chopin op de lessenaar van Jacobus - dat is altijd fijn. In deze aflevering een blik op een polonaise voor piano en orkest van Frederic Chopin. Een heroisch werk, waar pas later een 'andante' voor werd gecomponeerd als inleiding.

Naast het oneindige repertoire voor piano solo, is het instrument natuurlijk ook een dankbare partner van zangers. Het aantal liederen voor zangstem en piano is eveneens schier oneindig. Jacobus duikt in deze aflevering in het mooie Feldeinsamkeit van de Amerikaanse componist Charles Ives.

20 juli is de geboortedag van de Franse aristocraat en componist Déodat de Séverac. Hij schreef een mooie bundel karakterstukjes met de, voor deze tijd van het jaar, toepasselijke titel 'En vancances'. Jacobus ligt er in deze aflevering een paar deeltjes uit.