Państwo Filozofów

Wyobraźmy sobie istotę, która mówi, myśli, czuje i reaguje jak człowiek. Ale człowiekiem nie jest – przynajmniej z biologicznego punktu widzenia. Czy mamy wtedy do czynienia z osobą, czy tylko z doskonałą iluzją człowieczeństwa? W „Państwie filozofów” Piotr Jędrzejewski i prof. Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawiają o filmie Alexa Garlanda Ex Machina z 2014 roku.

Czy cywilizacja może przetrwać bez dzieci? Pytanie, które stawia film 'Ludzkie dzieci' wykracza daleko poza problem bezpłodności. To opowieść o świecie, który utracił zdolność wyobrażania sobie jutra. Kiedy znika perspektywa kolejnego pokolenia, słabną także więzi społeczne, wartości i poczucie celu. „Człowiek potrzebuje tego, po co ma żyć” - mówi prof. Joanna Hańderek, filozofka (UJ). Zapraszamy do 'Państwa Filozofów' na wyjątkowo dystopijny seans.

Scrollujemy, obserwujemy, śledzimy cudze historie i wyciągamy wnioski na podstawie kilku obrazów. Czy naprawdę tak wiele różni nas od bohatera filmu 'Okno na podwórze' Alfreda Hitchcocka? Prof. Joanna Hańderek przekonuje, że film sprzed siedmiu dekad mówi zaskakująco dużo o świecie mediów społecznościowych, naszych złudzeniach i potrzebie podglądania innych. I pyta: 'Czy ja wiem, co widzę?'. Zapraszamy do 'Państwa Filozofów'.

– „Władza najbardziej boi się śmiechu” – mówi prof. Joanna Hańderek w audycji „Państwo filozofów” w Radiu Kraków. Rozmowa o kultowym „Misiu” Stanisława Barei staje się punktem wyjścia do opowieści o absurdzie PRL-u, propagandzie i ironii jako formie oporu wobec systemu.

Lee Chandler stracił dzieci w pożarze i choć prawo uznało tragedię za wypadek, on sam nigdy sobie nie wybaczył. „Manchester by the Sea” Kennetha Lonergana to przejmująca opowieść o żałobie, poczuciu winy i życiu po tragedii.

Film 'Babel' nie pyta tylko, dlaczego ludzie się nie rozumieją. Pyta ostrzej — czy my w ogóle rozmawiamy, czy tylko funkcjonujemy obok siebie, używając języka jak procedury, dekoracji albo zasłony. Bo można mówić dużo o pogodzie, rodzinie, pracy, świecie. A jednak nie dotknąć tego, co najważniejsze. W 'Państwie Filozofów' prof. Joanna Hańderek (filozofka, UJ) i Piotr Jędrzejewski rozmawiają o nierozmawianiu.

Czy rzeczywistość istnieje niezależnie od naszej świadomości? Czy świat, który widzimy, jest stabilny, czy może rozpada się na naszych oczach? A może czas wcale nie biegnie naprzód, lecz się cofa?

Czy bogactwo, władza i przyjemność mogą naprawdę dać spełnienie? A może uruchamiają mechanizm, którego nie sposób zatrzymać? W najnowszym odcinku „Państwa filozofów” prof. Joanna Hańderek i Piotr Jędrzejewski rozmawiają o filmie „Wilk z Wall Street” Martina Scorsese - jako opowieści o chciwości, egoizmie i spektakularnym upadku człowieka zniewolonego przez własne pragnienia.

W audycji „Państwo Filozofów” Piotr Jędrzejewski i prof. Joanna Hańderek sięgają po jedną z najbardziej znanych powieści XIX wieku – „Wichrowe Wzgórza” Emily Brontë. Ta książka, często przedstawiana jako historia wielkiej, namiętnej miłości, w rozmowie zostaje odczytana inaczej: jako opowieść o przemocy, toksycznych relacjach i niszczących emocjach.

Film Andrzeja Wajdy staje się punktem wyjścia do refleksji nad tym, jak rodzi się bohater i jak łatwo może zostać zapomniany. Historia Mateusza Birkuta — przodownika pracy z czasów PRL-u — pokazuje mechanizm wynoszenia jednostki do rangi symbolu, a następnie jej usuwania, gdy przestaje być potrzebna.

Czy kryminał może być jednocześnie filozoficzną rozprawą o winie i odpowiedzialności? W audycji „Państwo filozofów” analizujemy słynną powieść Agaty Christie „I nie było już nikogo” – historię dziesięciu osób uwięzionych na wyspie, gdzie zaczynają ginąć jedna po drugiej. To opowieść nie tylko o zagadce zbrodni, ale także o sprawiedliwości, karze i moralnych granicach osądzania innych.

Dlaczego wolimy nie patrzeć w górę, nawet gdy zagrożenie jest realne? Film „Nie patrz w górę” i refleksje prof. Joanny Hańderek prowadzą do pytania o rolę prawdy w świecie mediów społecznościowych i narastającego kryzysu klimatycznego.

Pierwsza eksplozja nuklearna w historii - 16 lipca 1945 roku w Alamogordo - była momentem, w którym teoria stała się praktyką, a nauka pokazała swoją niszczycielską moc. Film „Oppenheimer” Christophera Nolana stał się w „Państwie filozofów” punktem wyjścia do rozmowy o tym, czy wiedza jest moralnie neutralna i gdzie kończy się odpowiedzialność uczonego.

Niewinna rozmowa w barze w Amsterdamie zamienia się w spowiedź – a może antyspowiedź – człowieka, który próbuje ocalić samego siebie przed samym sobą. W „Państwie filozofów” Piotr Jędrzejewski i prof. Joanna Hańderek (Uniwersytet Jagielloński) wracają do powieści Alberta Camusa „Upadek” (1956) i pytają wprost: czy każdy z nas jest choć trochę jak Jean-Baptiste Clamence?

Dlaczego „dobrze widzi się tylko sercem” i co Mały Książę mówi dorosłym o świecie, który lubi liczby? W audycji Państwo Filozofów wracamy do kultowej opowieści Saint-Exupéry’ego.

Czy „Duma i uprzedzenie” to tylko romantyczna historia miłosna? W audycji „Państwo Filozofów” prof. Joanna Hańderek pokazuje, że powieść Jane Austen jest przede wszystkim przenikliwą analizą społeczeństwa, w którym zarówno kobiety, jak i mężczyźni są ofiarami sztywnych norm, uprzedzeń i klasowych oczekiwań.

„Tradycja, honor, dyscyplina, doskonałość” – na tych filarach opiera się Akademia Weltona w filmie Petera Weira „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” (1989). W audycji „Państwo filozofów” o tym, dlaczego historia charyzmatycznego nauczyciela i jego uczniów działa jak mit, ale przy kolejnym seansie zaczyna niepokoić.

Do Ziemi zbliża się zło. Dzieje się tak co pięć tysięcy lat. By je pokonać, cztery żywioły muszą się połączyć w odpowiedniej konfiguracji. Niezbędna jest do tego także istota doskonała. W 'Państwie Filozofów' film 'Piąty element' Luca Bessona z 1997 roku. 'Dla Empedoklesa rządzi światem miłość i nienawiść. Jeżeli rządzi nimi miłość, coś nam powstaje; kiedy następuje nienawiść, wszystko będzie się rozpadać' - opowiada prof. Joanna Hańderek, filozofka (UJ).

Wystarczy „pełny żołądek”, by świat nagle wydał się bardziej znośny? A może to tylko sprytniejsza wersja ucieczki przed sobą?