Paryżewo

Na Pogórzu Dynowskim na Podkarpaciu leży dziesięć wsi, które przed II wojną światową zamieszkiwała jedna z najmniejszych grup etnograficznych, licząca niewiele ponad 8 tys. osób. Grupa ta, czyli Zamieszańcy przez pięć wieków tworzyła ruską enklawę na górzystej, nieurodzajnej ziemi. Chociaż Zamieszańcy otoczeni byli zewsząd przez polskie wioski i utrzymywali życzliwe relacje z sąsiadami, do końca zachowali odrębność. Nie ulegli asymilacji i polonizacji.Dziś po Zamieszańcach pozostało przede wszystkim kilka urokliwych cerkwi, po 1945 roku przemianowanych na kościoły rzymskokatolickie. Pojedyncze chałupy z charakterystyczną kamienną podmurówką, kapliczki rozsiane przy drogach jak majowe kwiaty, a także opuszczone cmentarze z wyjątkowymi nagrobkami, będącymi wizytówką lokalnej sztuki kamieniarskiej. Zamieszańcy jako grupa etniczna już nie istnieją, jednak ich potomków noszących te same nazwiska można spotkać na całym świecie – głównie w Stanach Zjednoczonych, na Ziemiach Odzyskanych i na terenach dzisiejszej Ukrainy.Film jest wynikiem wyprawy rowerowej śladami Zamieszańców, która odbyła się wiosną 2024 roku. Przeczytaj tekst: https://paryzewo.pl/kim-byli-zamieszancy-enklawa-ruska-na-podkarpaciu/ Autorka: Gabriela LisowskaProdukcja: Adam W. Wspieraj tworzenie kanału na Patronite: https://patronite.pl/paryzewoPostaw mi wirtualną kawę: https://buycoffee.to/paryzewo/Zasubskrybuj kanał PARYŻEWO!

Znane ukraińskie śpiewaczki Danijela/Daniła Bajko (ur. w 1929-2019), Maria Bajko (ur. w 1931-2020) i Nina Bajko (ur. w 1933) to trzy spośród pięciu córek Jakóba i Magdaleny Bajko. Te trzy Ukrainki urodziły się w mojej rodzinnej miejscowości Jabłonicy Polskiej i mieszkały tam jeszcze w trakcie okupacji niemieckiej. Chociaż o ich istnieniu nikt już nie pamięta, w centrum wsi na gruncie niegdyś należącym do ich ojca nadal stoi duży drewniany budynek, w którym aktualnie mieści się fryzjer i pizzeria. Nieopodal tej dawnej chato-czytelni po drugiej stronie potoku znajduje się kapliczka, przy której jeszcze 80 lat temu mniejszość grekokatolicka obchodziła święto Jordanu. Z kolei w pobliskiej cerkwi, w 1946 roku przemianowanej na kościół rzymskokatolicki, siostry Bajko po raz pierwszy prezentowały szerszej publiczności swój wielki talent wokalny, zasilając szeregi chóru dziecięcego. Od lat 50. XX wieku trio sióstr Bajko (okresowo brały w nim udział także pozostałe siostry – Zenowija i Iryna) rozpoczęło swój twórczy szlak, popularyzując łemkowski folklor w niepowtarzalnym stylu. Koncertowały na całym świecie, m.in. Niemczech, Belgii, USA i w Kanadzie. Występowały nawet w siedzibie ONZ. Siostry Bajko prowadziły także szeroką działalność pedagogiczną, wykładały m.in. we Lwowskim Konserwatorium Państwowym im. Mykoły Łysenki. Udało mi się dotrzeć do kilku wywiadów z siostrami Bajko opublikowanych wiele lat temu w ukraińskich mediach. Zebrałam ich najciekawsze wspomnienia dotyczące m.in. dzieciństwa w mniejszości ukraińskiej w Jabłonicy Polskiej i relacji międzysąsiedzkich. Na język polski przetłumaczył je Mateusz Parkasiewicz. Na podstawie tych wypowiedzi stworzyłam barwne słuchowisko. Opatrzyłam je także moimi komentarzami dotyczącymi opisywanych miejsc. Zapraszam!Zdjęcie i wykorzystane materiały dźwiękowe: https://ukrmusic.online/encyclopedia/bayko-sestry-vokalne-trio-lviv-ukraina/ Realizacja: Adam Waleszyński

Osada w Wierszalinie na Podlasiu została założona w latach 30. XX wieku przez grupę religijną zwaną sektą grzybowską. Miała ona być Nowym Jeruzalem z Centralnym Placem Świata. Budowie przewodził Eliasz Klimowicz – niepiśmienny chłop z pobliskiej Grzybowszczyzny, samozwańczy prorok Ilja. Przybywali do niego ludzie z odległych stron, żeby ich rozgrzeszył i pobłogosławił. Był dla nich cudotwórcą, jasnowidzem, świętym. Jak do tego doszło? Kim był prorok Ilja i jego wyznawcy?Słuchaj na Spotify, YouTube i Apple Podcasts!Odcinek w wersji tekstowej dostępny na stronie: www.paryzewo.plGrafika: Mateusz OlechRealizacja: Adam WaleszyńskiWspieraj tworzenie podcastu PARYŻEWO:https://patronite.pl/paryzewohttps://buycoffee.to/paryzewo/