Episodes
-
Kom naar ons live-event (en kom in verzet) op vrijdag 6 november!
We trappen het nieuwe jaar natuurlijk af met een live-event. Dat zal plaatsvinden op vrijdag 6 november, om half 8. Net als voorgaande edities zitten we weer bij Wonders of Work naast Utrecht CS. Onze aarde wordt verwoest, onze democratieën staan onder druk, overal woedt oorlog. Dat vraagt om...
-
Confronterende denkers uit andere tijden
“Het is het kenmerk van een ontwikkelde geest om een gedachte te kunnen overwegen zonder deze te accepteren.” Deze beroemde uitspraak wordt vaak toegeschreven aan Aristoteles, al is niet bekend dat hij dit ooit heeft gezegd, laat staan opgeschreven. Toch drukt het een belangrijke houding uit die…
more -
Chantal Mouffe
In plaats van te proberen instellingen in het leven te roepen die door middel van zogenaamde “onpartijdige” procedures alle conflicterende belangen en waarden zouden verzoenen, zouden democratische theoretici en politici zich moeten richten op de vorming van een levendige “agonistische” publieke...
-
Sara Ahmed
"Verpest de feministe de goede sfeer door op seksistische momenten te wijzen? Of legt ze de kwade gevoelens bloot die onder de goede sfeer verborgen, verdrongen of ontkend worden? Komen er kwade gevoelens de kamer binnen wanneer iemand zijn of haar woede over bepaalde zaken uit? Of zou woede…
more -
Henri Bergson
“Tijd is schepping of het is niets” Op deze manier drukte de Franse filosoof Henri Bergson uit dat tijd de bron van creativiteit is. Wat is volgens Bergson het verschil tussen deze scheppende tijd en de meetbare tijd? Waarom verhouden geest en lichaam zich tot elkaar als een violist tot een…
more -
Jacques Maritain
'De staat is niet de hoogste incarnatie van de Idee, zoals Hegel geloofde; de staat is niet een soort collectieve supermens; de staat is slechts een instantie die gerechtigd is macht en dwang te gebruiken … een instrument in dienst van de mens. Maar de mens is geenszins voor de staat. De staat is...
-
Axel Honneth
"Het zijn de drie erkenningsvormen van liefde, recht en waardering die pas samengenomen de sociale voorwaarden scheppen waaronder menselijke subjecten tot een positieve instelling tegenover zichzelf kunnen komen. Want alleen door de cumulatieve verwerving van zelfvertrouwen, zelfrespect en...
-
Edith Stein
“Een vriend vertelt mij dat hij zijn broer heeft verloren, en ik word mij bewust van zijn pijn. Wat voor soort bewustzijn is dit? Ik wil mij hier niet bezighouden met de grond waarop ik dit lijden afleid. Misschien is zijn gezicht bleek en vertrokken, zijn stem zonder klank en gespannen.…
more -
Frantz Fanon
“Ik was verantwoordelijk voor mijn lichaam en ook voor mijn ras, voor mijn voorouders. Ik bekeek mezelf met een objectieve blik, ontdekte mijn zwartheid, mijn etnische kenmerken - en mijn oren begonnen te tuiten: kannibalisme, geestelijke achterstand, fetisjisme, raciale gebreken, slavenschepen…
more -
Ludwig Feuerbach
"Theologie is antropologie” Zo zette de negentiende-eeuwse filosoof Ludwig Feuerbach de kern van zijn atheïstische project uiteen. Waarom is volgens Feuerbach religie een vorm van project en bestudering van religie dus een vorm van antropologie? Wat maakte dat Marx dankzij Feuerbach definitief…
more -
Thomas Kuhn
“Geschiedenis zou, wanneer we haar beschouwen als meer dan louter een verzameling van anekdotes en chronologieën, kunnen leiden tot een fundamentele verandering in de heersende visie op wetenschap.” Zo begint het beroemde werk Structure of Scientific Revolutions van Thomas Kuhn, waarin hij zijn...
-
Boeddha
"Het leven is lijden" Op deze manier drukte Siddharta Gautama, de Boeddha, uit dat de mens in een oneindige cyclus zit van geboren worden, leven en sterven. Waarom was de verlichting die de Boeddha bereikte een bevrijding voor hemzelf en alle wezens? Denkt de Boeddha nou dat er een zelf is of…
more -
Oneindigheid
"Dezelfde monotonie, dezelfde onbeweeglijkheid in de verre sterren. De eeuwigheid voert in het oneindige onverstoorbaar dezelfde shows op." Op deze manier drukte de Franse revolutionair en filosoof Louis Blanqui uit dat oneindigheid niet alleen aanlokkelijk, maar ook beangstigend of verlammend…
more -
William James
“We moeten de ervaring beschermen tegen de filosofie” Op deze manier drukte de Amerikaanse filosoof en psycholoog William James uit wat de kern van zijn project is. Wat bedoelt James met de door hem geïntroduceerde term “stream of consciousness”? Waarom moeten we filosofische ideeën beoordelen op...
-
G.E. Moore
“Ik denk niet dat de wereld of de wetenschappen voor mij ooit een aanleiding zouden zijn voor filosofische problemen. Wat voor mij filosofische problemen oproept, zijn de zaken die andere filosofen beweren over de wereld of de wetenschappen” Op deze manier bekritiseerde de Britse filosoof G.E....
-
René Girard en de tech-bro's (live @ Wonders of Work)
“Ideeën, als ze verwaarloosd worden door hen die er zich beroepshalve mee zouden moeten bezighouden - dat wil zeggen door hen die geleerd hebben kritisch over ideeën na te denken - gaan soms een onbeheersbaar eigen leven leiden en een onweerstaanbare macht op de massa’s uitoefenen” Op deze manier...
-
Simone Weil en compassie
"Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar hier niet”, stelde Geert Wilders in een van de verkiezingsdebatten. Het was de slotzin van een betoog om te bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking, een potje dat zo langzamerhand toch een keer leeg moet zijn, als je ziet hoe vaak daar al...
-
Meister Eckhart en gelatenheid
Kijk deze aflevering ook op youtube! https://youtu.be/kO4U-l-0Iek Botox, fillers, iets aan je neus laten doen, grotere borsten, een buttlift, haarimplantaten. Het is steeds normaler om wat aan je lichaam te verbouwen. En niet alleen voor mensen bij wie alles wat meer is gaan hangen; ook jongeren...
-
Etty Hillesum, het innerlijk leven en de buitenwereld
De wereld staat in veel opzichten in de fik. We hebben te maken met razendsnel veranderend klimaat – in ecologische, maatschappelijke, politieke en geopolitieke zin. Al deze ellende kan voor een onrust zorgen in je persoonlijke leven. Het slechte nieuws buitelt over je heen, de onzekerheid is...
-
Thomas Merton en de natuur
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://youtu.be/9piSAZbUwUU Natuur en klimaat zijn thema’s waarbij je vooral moeizame blikken krijgt. Want het gaat natuurlijk snel over wat allemaal niet goed gaat – en dat is helaas veel. Opwarming van de aarde, afname biodiversiteit, het verdwijnen van...
-
Jan van Ruusbroec en ontmoeting
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://www.youtube.com/watch?v=MvrPQiTNfp0&t=1s De op-een-na meest vertaalde Nederlandse auteur? Jan van Ruusbroec! De verzuiling ligt ver achter ons. De samenleving is niet meer opgedeeld in een protestante, katholieke en socialistische werelden. Maar dat...
-
Walter Benjamin en het fascisme
Kijk ons nu ook op YouTube: https://youtu.be/6nzosp1wKrI?si=usdJC_l8HNlauvgW Fascist was lange enkel een scheldwoord. Het fascisme van de jaren 30 en 40 lag ver achter ons en dus was de term alleen nog in gebruik om een tegenstander zwart te maken. De laatste tijd echter neemt de serieuze…
more -
Georges Bataille en geweld
Let op: Kijkwijzer 16+. Je kunt bijna geen serie kijken of je krijgt deze waarschuwing. Los van soms wat seks, drugs en grof taalgebruik – is het steevast omdat er veel geweld te zien. Geweld is alom vertegenwoordigd in onze beeldcultuur. En dan heb ik het nog over een vrij onschuldige…
more -
Titus Brandsma en de terugkeer van de sterke man
Bekijk deze aflevering ook op Youtube: https://studio.youtube.com/video/B2x-7nUYsl8/edit De sterke man heeft de wind in de rug: Poetin, Trump, Orban, Erdogan. Maar ook in Nederland. Steeds meer Nederlanders verlangen naar een sterke, autoritaire leider. Uit recent onderzoek van HCSS blijkt dat de...
-
Het nieuwe seizoen gaat beginnen - met een verrassing! (...plus noteer alvast 21/11)
De zomer ligt nu echt achter ons en dat betekent dat we weer de draad oppakken met de Podcast Filosofie. We starten dit seizoen met een speciale reeks. Negen weken lang kijken we door de ogen van mystieke denkers naar de wereld van nu. De terugkeer van de sterke man, ecologisch bewustzijn,...
-
Ludwig Klages
“Wetenschap werd pas mogelijk nadat het oog van de ziel verblind raakte voor het leven.” Op deze manier drukte de Duitse filosoof Ludwig Klages uit dat de rede en de wil uiteindelijk vijandig staan ten opzichte van het leven. Waarom leidt de rede tot een vernietiging van het leven? Waarom hield…
more -
Graham Harman
“De voornaamste vijand van de platte ontologie is het taxonomische vooroordeel dat er bij voorbaat van uitgaat dat de wereld moet worden opgedeeld in een klein aantal radicaal verschillende soorten entiteiten” Op deze manier drukt de hedendaagse Amerikaanse filosoof Graham Harman uit dat de...
-
Reinhold Niebuhr
“Uiteindelijk wordt het kwade niet zozeer gedaan door slechte mensen, maar door goede mensen, die zichzelf niet kennen en zich onvoldoende verdiepen” Op deze manier drukte Reinhold Niebuhr uit dat we bescheiden moeten zijn met onze pretenties, ook als we het goede voor ogen hebben. Hoe voorkomt…
more -
Op zoek naar een zorgeloos leven (live op Durf te Denken 2025)
“Wee! Er komt een tijd dat de mens de pijl van zijn verlangen niet meer over de mens heen schiet en dat de pees van zijn boog verleerd zal hebben te snorren! Ik zeg jullie: men moet nog chaos in zich dragen om een dansende ster te kunnen baren.” Op deze manier drukte Friedrich Nietzsche uit dat…
more -
Val Plumwood
"De krokodil werpt een kritische blik op de mens, die onze pretentie dat wij een superieure soort zijn die boven de voedselketen verheven is, tempert en ons opvat als niets anders dan een dier, een bepaald soort voedsel weliswaar: voedsel met kapsones." Op deze manier rekent de Australische...
-
Merab Mamardasjvili
“Vrijheid is niet hetzelfde als keuzevrijheid (..) Vrijheid is iets dat plaatsgrijpt in de vanzelfsprekende noodzakelijkheid van het eigen zelf, hetgeen betekent dat vrijheid bewuste noodzakelijkheid is. Deze notie werd veel beter uitgedrukt door Luther toen hij zei: ‘Hier sta ik, ik kan niet...
-
Zeno van Elea
"Mijn verhandeling is dus een antwoord op degenen die veelheid verdedigen, en ik betaal ze terug wat ze verdienen en nog meer ook. Mijn doel is om te laten zien dat hun idee dat er een veelheid is, wanneer je dit ver genoeg doorvoert, nog absurder is dan het idee dat alles één is." Op deze manier...
-
Confucius
“O heer, als u recht bent, wie durft er dan krom te zijn?” Op deze manier drukte de Chinese filosoof Confucius uit dat het ethische en politieke onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Waarom beschouwt Confucius medemenselijkheid als de hoogste deugd? Waarom zijn weg, in tegenstelling tot het...
-
Walter Benjamin
“Zo moet de engel van de geschiedenis eruitzien. Hij heeft het gelaat naar het verleden toegekeerd. Waar voor ons een aaneenschakeling van gebeurtenissen verschijnt, ziet hij één grote catastrofe die onafgebroken puinhoop op puinhoop stapelt en ze hem voor de voeten smijt. Hij zou wel willen...
-
Jean-François Lyotard
'Met een extreme simplificatie noemen we "post-modern": het ongeloof aan de meta-vertellingen. (...) De narratieve functie verliest haar functoren: de grote held, de grote gevaren, de grote omzwervingen en het grote doel. Ze valt uiteen in wolken van narratieve, maar ook denotatieve…
more -
Thomas Hobbes
“In [de natuurtoestand] is er geen plaats voor doelgerichte arbeid, want het is niet zeker dat deze resultaat zal hebben; er is dan ook geen landbouw; geen scheepvaart, en geen gebruik van goederen die over zee kunnen worden aangevoerd; geen architectuur; geen werktuigbouw, om dingen te…
more -
Marcus Aurelius
“Probeer eens hoe het leven van een goed mens je afgaat, iemand die tevreden is met wat hem wordt toebedeeld uit het grote geheel en die niet meer nodig heeft dan zijn eigen rechtvaardig handelen en goede wil” Met deze protreptische woorden spoort Marcus Aurelius zichzelf en uiteindelijk ons aan....
-
Maria Zambrano
"De hele persoon wordt niet gevonden binnen de filosofie; de totaliteit van de mens wordt niet gevonden met poëzie. In poëzie komen we de concrete, individuele mens rechtstreeks tegen. In filosofie de mens in zijn universele geschiedenis, in zijn wens om te zijn. Poëzie is ontmoeting…
more -
Hartmut Rosa
“Als versnelling het probleem is, dan zou resonantie wel eens de oplossing kunnen zijn” Op deze manier drukt de Duitse filosoof en socioloog Hartmut Rosa uit, dat de moderne maatschappij vervreemding in de hand werkt door continue versnelling. Wat zijn bij Rosa horizontale, verticale en diagonale...
-
Zhao Tingyang
“Politiek heeft ten minste twee uitgangspunten van beslissende betekenis: het van de Griekse polis uitgaande concept van de staatspolitiek; en het Chinese tianxia-concept van een wereldpolitiek” Op deze manier drukt de hedendaagse Chinese politiek-filosoof Zhao Tingyang uit dat in het Chinese...
-
Susanne Langer
“Omdat de vormen van het menselijke gevoel veel meer overeenstemmen met muzikale vormen dan met de vormen van taal, kan de muziek de aard van de gevoelens onthullen met een gedetailleerdheid en een echtheid die de taal niet kan benaderen” Op deze manier drukte de Amerikaanse filosoof Susanne…
more -
Een hogere liefde - Brieven aan een Duitse vriend (met Bas Heijne)
“Veel betekent het te vechten terwijl men de oorlog verafschuwt, de nederlaag te accepteren terwijl men het verlangen naar het geluk bewaart, tegenover de vernietiging te staan terwijl men het idee van een hogere beschaving koestert. Daarin volbrengen wij meer dan jullie omdat wij onszelf moeten...
-
Byung-Chul Han
“Foucaults commandosamenleving vol hospitalen, gestichten, gevangenissen, kazernes en fabrieken is niet meer de maatschappij van nu. We hebben inmiddels allang een samenleving van fitnessstudio’s, kantoortorens, banken, vliegvelden, shopping malls en laboratoria voor gentechnologie.” Op deze…
more -
John Locke
“Het doel van de wetten is niet om af te schaffen of te beperken, maar om vrijheid te behouden en te vergroten.” Op deze manier drukte John Locke een van de basisbeginselen van zijn klassieke liberalisme uit. Waarom is voor de samenleving die Locke voor ogen had, persoonlijke matiging onmisbaar?...
-
Jacques Ellul
“Tegenwoordig is alles middel geworden. Er is geen doel meer. Wij weten niet meer, waarheen wij op weg zijn. […] Zo is de mens, die oorspronkelijk het doel was van elk menselijk stelsel, in werkelijkheid volkomen geworden tot middel van juist die middelen, die hem moesten dienen: bijvoorbeeld de...
-
Pierre Bayle
“Aangezien de ervaring ons toont dat zij die in een hemel en hel geloven tot elk soort misdaad in staat zijn, is het evident dat de neiging tot het kwade niet voortkomt uit onwetendheid van het bestaan van God en niet gecorrigeerd wordt door de kennis die men verwerft van een God die straft en...
-
Gottlob Frege
“Als het één van de taken van de filosofie is om de heerschappij van het woord over de menselijke geest te verbreken - ten eerste door misverstanden over de relaties tussen concepten te verhelpen die bijna onvermijdelijk ontstaan door ons taalgebruik, en, ten tweede, door onze gedachten te...
-
Zenmeester Dōgen
Met wat zal Ik de wereld vergelijken? Maanlicht, gereflecteerd In dauwdruppels, vallend van een Kraanvogelsnavel Op deze manier drukt de 13e eeuwse Japanse denker Zenmeester Dōgen uit dat alle dingen verbonden zijn in vergankelijkheid en daarmee tegelijk iets onvergankelijks bevat. Hoe verwerft...
-
Seneca
"Gelukkig leven (..) willen alle mensen, maar als het er op aankomt scherp te onderscheiden wat nu precies het leven gelukkig maakt, tasten ze in het duister.” Op deze manier drukte de Romeinse filosoof Seneca uit dat we het geluk op de verkeerde plek zoeken. Wat is volgens Seneca wél de goede…
more -
Judith Shklar
Wreedheid meer haten dan enig ander kwaad veroordeelt iemand tot een leven van skepsis, besluiteloosheid, walging en vaak misantropie. Het is een te grote bedreiging van de rede voor de meeste filosofen om het überhaupt te overdenken. Op deze manier drukte de Lets-Amerikaans politiek-filosoof...
About this show
Eén filosoof staat centraal. Eén hoofdgast, één side-kick en één presentator gaan over zijn of haar denken in gesprek. Dat is het simpele recept van de Podcast Filosofie van het Centre Erasme.
Hosted by
Centre Erasme
Categories