Podcast ŚCWiS

🎧 Co wydarzyło się 16 grudnia 1981 roku w kopalni „Wujek”? Jak przebiegał strajk i jego pacyfikacja, która na zawsze zapisała się w historii Polski?W nowym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski rozmawiają z dr. Dariuszem Węgrzynem o genezie strajku w KWK „Wujek”, jego przebiegu oraz tragicznej w skutkach pacyfikacji, w efekcie której zginęło 9 górników. To rozmowa o pamięci, historii i znaczeniu wydarzeń z grudnia 1981 roku – także dziś, po 45 latach od tamtych dramatycznych wydarzeń.Przypominamy, że trwa Rok 9 Górników z „Wujka”, ustanowiony z okazji 45. rocznicy strajku i pacyfikacji kopalni „Wujek”. To czas szczególnej pamięci o ofiarach i bohaterach walki o wolność.▶️ Posłuchaj nowego odcinka podcastu ŚCWiS i wróć do jednej z najważniejszych historii stanu wojennego.

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności wracamy do codzienności kopalni „Wujek” widzianej z perspektywy miejsca, o którym mówi się rzadziej niż o pracy pod ziemią – zakładu przeróbczego.Naszą gościnią jest Jolanta Chroszcz, była pracownica przeróbki KWK „Wujek”, która opowiada o realiach pracy kobiet w kopalni, odpowiedzialności, jaką niosła ze sobą praca przy sortowaniu i przygotowaniu węgla, a także o atmosferze, relacjach międzyludzkich i codziennym życiu zakładu.To opowieść o ciężkiej pracy, solidarności i ludziach, bez których kopalnia nie mogłaby funkcjonować. Wspomnienia Jolanty Chroszcz pokazują, że historia „Wujka” to nie tylko wydarzenia z grudnia 1981 roku, ale także tysiące zwykłych dni i niezwykłych ludzi, którzy to miejsce tworzyli.Zapraszamy do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu ŚCWiS.

Jak wygląda historia pacyfikacji strajku w kopalni "Wujek" z perspektywy najbliższych jednej z ofiar?W tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności rozmawiamy z Magdaleną Pelc, siostrą Zbigniewa Wilka – jednego z dziewięciu górników zamordowanych podczas pacyfikacji kopalni Wujek 16 grudnia 1981 roku.To wyjątkowe świadectwo pamięci o tragedii, która stała się jednym z najważniejszych momentów stanu wojennego w Polsce. Usłyszysz osobistą historię rodziny, wspomnienia o Zbigniewie Wilku oraz refleksję o tym, jak żyje się z taką stratą przez kolejne dekady.🎧 W odcinku opowiadamy:– Jaki był Zbigniew Wilk prywatnie?– Jak rodzina przeżyła wydarzenia grudnia 1981?– Jak dziś pielęgnowana jest pamięć o ofiarach?🔔 Subskrybuj nasz kanał i poznaj historie, które tworzą pamięć o najnowszych dziejach Polski.

Powieść wspomnieniowa Paula Habraschki „Sam zdecyduję o swojej śmierci” to jedyne tego typu świadectwo deportacji do robót przymusowych z Górnego Śląska do ZSRS w 1945 r. Jedyny literacki obrazem pobytu Górnoślązaka w sowieckim łagrze.Autor, górnik pochodzący z Rozbarku (dziś to dzielnica Bytomia), został przez Sowietów wywieziony do pracy w kopalni w Donbasie. Na kartach książki pisze: „Chcę sam zdecydować o swojej śmierci. Nie zamierzam być jedną z bezwolnych ofiar, nie chcę skończyć w tym kraju. Nie zostanę tu dłużej, ucieknę jeszcze dziś. Nie mogę już patrzeć, jak niewinni ludzie umierają w strasznych męczarniach. Nawet jeśli miałbym oberwać po drodze kulą.”O życiu Paula Habraschki na Górnym Śląsku i na zesłaniu, o jego ucieczce z ZSRS oraz o pisarskim zacięciu mówi tłumacz tych wspomnień dr Sebastian Rosenbaum z katowickiego oddziału IPN w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim. Opowiada też o tym, jak odkrył tę książkę w antykwariacie w Lipsku i dlaczego postanowił przełożyć ją na polski.Książkę opublikowało Śląskie Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” i właśnie w ŚCWiS najłatwiej ją zakupić (w siedzibie lub przez internet - www.scwis.pl).

Kim był Jerzy Ziętek?Dlaczego raz sympatyzował z Korfantym, potem z Piłsudskim, a wreszcie przystał do komunistów?Skąd wzięła się jego legenda jako powstańca śląskiego i uczestnika walk we wrześniu 1939?Za co lubili go ludzie i czy nie lubił go Zdzisław Grudzień?Czy sprawa „ołowianych dzieci” naprawdę mu zaszkodziła? Dlaczego poparł wprowadzenie stanu wojennego?O faktach z życia i mitach wokół postaci Jerzego Ziętka opowiada dr Bogusław Tracz z IPN Katowice w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim.Warto posłuchać!

🎙️ Sztuka przeciw systemowi. O Leszku Sobockim i grupie WPROSTGościem podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest dr Marek Maksymczak, historyk sztuki. Rozmawiamy o twórczości Leszka Sobockiego – współzałożyciela grupy WPROST, jednego z najważniejszych przedstawicieli sztuki niezależnej w Polsce.Punktem wyjścia do rozmowy jest wydany przez ŚCWiS tomik poezji „Stan wojenny. Wierszyki”, zawierający niepublikowane wcześniej wiersze Sobockiego z okresu stanu wojennego. To osobisty protest artysty, a zarazem świadectwo epoki – zapis emocji, wydarzeń i doświadczeń życia w Polsce lat 80.Rozmawiamy także o sztuce zaangażowanej, działalności grupy WPROST oraz roli artystów w czasie komunizmu.

Czym w PRL władze sprowokowały strajki górników, którzy przecież byli (przynajmniej w propagandowym przekazie) szczególnie cenioną grupą zawodową?O strajkach górników w latach 1980-1981 opowiada w tym odcinku Podcastu ŚCWiS dr Dariusz Węgrzyn, historyk ze Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka”. Mówi m.in.:– Widzimy pod koniec lat 70. pęd, żeby wydobywać węgla coraz więcej. Władze komunistyczne dotują kopalnie. Tymczasem górnicy widzą, jak są oszukiwani na wielu polach. Widzą, że ich praca nie jest właściwie wynagradzana, choć są na to pieniądze.– Górnicy szybko orientują się, że związki zawodowe wcale nie chronią ich interesów, ale są głównie wyrazicielami interesów władzy. – Zwykły górnik, który pracuje, narażając swoje życie i zdrowie, nie może liczyć na awanse i profity, bo pierwszeństwo mają ludzie, którzy albo są członkami PZPR, albo są desygnowani przez struktury zakładowe partii.– Ludzie z najwyższych kręgów zarządzania kopalni zatrudniali górników przy różnego rodzaju pracach w swoich domach. Oczywiście nie płacili za to, tylko górnik, który to wykonywał, miał rozpisywaną na kopalni dniówkę dołową, czyli że pracował w tym czasie pod ziemią. – Kopalnia „Wujek” jest wtedy oparta w dużym stopniu na osobach, które przyjechały tu do pracy z różnych regionów Polski. Wydawałoby się, że będzie je bardzo trudno zintegrować. Ale zachodzą procesy, i to widzimy wyraźnie, że ci ludzie wrastają w ten region i w kopalnię i stają się częścią tej społeczności. Gdy przychodzi okres próby, czyli grudzień 1981, nie widzimy podziału – że miejscowi chcą albo nie chcą strajkować, a przyjezdni mają inne zdanie. Nie, załoga jest jednolita w tych protestach. I to okazuje się bardzo groźne dla władzy w grudniu 1981.

🎧 Gościem odcinka podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności jest prof. Ryszard Kaczmarek – historyk, autor książki „Czy jestem Niemcem? Przesiedleńcy z Polski do RFN i NRD w latach 1950–1991”.W rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o potężnej migracji z Polski do Niemiec Zachodnich i NRD w latach 1950–1991, gdy z kraju wyjechało prawie półtora miliona osób. Kim byli ci ludzie? Jakie były ich motywacje – ekonomiczne, kulturowe, polityczne? I jak radzili sobie z własną tożsamością, gdy przenieśli życie za zachodnią granicę?📘 Prof. Kaczmarek omawia złożone przyczyny tych migracji, również w kontekście relacji państwo–obywatele, realiów PRL i sytuacji społeczno-kulturowej na ziemiach zachodnich Polski. To rozmowa o przemianach, które kształtowały nie tylko indywidualne biografie, ale życie całych społeczności.

Po 13 grudnia 1981 r. wybuchło w Polsce kilkaset strajków przeciwko stanowi wojennemu (mimo, że przywódcy związkowi, którzy powinni nimi pokierować, zostali wcześniej przez władzę internowani). Czy to dużo, czy mało? Na to i inne pytania odpowiada w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z „Wujka” dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału IPN. Wylicza strajki, które górnicy prowadzili pod ziemią, a także te, które zostały brutalnie zaatakowane władzę. Pacyfikacje odbyły się bowiem nie tylko w kopalni „Wujek”, ale też w innych kopalniach i hutach. Historyk mówi o wielomiesięcznych przygotowaniach „Solidarności” do strajków na wypadek użycia przez władzę siły i o nieprzygotowaniu wojska i milicji do pacyfikacji zakładów pracy, a także o represjach wobec strajkujących.Poznajcie klimat i realia tamtego czasu. Warto posłuchać!

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu Górników z "Wujka" dyrektor Robert Ciupa opowiada o planach rozbudowy ŚCWiS oraz o przyszłości terenów kopalni „Wujek”.Jak będzie wyglądać nowa siedziba? Co zmieni się w najbliższych latach na historycznym obszarze związanym z pacyfikacją z 16 grudnia 1981 roku? Jakie funkcje — edukacyjne, muzealne i społeczne — ma pełnić to miejsce?W rozmowie poruszamy m.in.:🔸 koncepcję nowego budynku ŚCWiS,🔸 plany zagospodarowania przestrzeni pokopalnianej,🔸 znaczenie dziedzictwa „Wujka” dla współczesnych odbiorców,🔸 to, jak nowa infrastruktura zmieni możliwości pracy edukacyjnej i wystawienniczej.Jeśli interesuje Cię historia najnowsza, dziedzictwo industrialne, urbanistyka, pamięć miejsca i przyszłość "Wujka" — ten odcinek jest dla Ciebie.👉 Subskrybuj kanał, aby nie przegapić kolejnych rozmów o historii i współczesności Górnego Śląska.

Latem 1980 r. załoga KWK „Wujek” dołącza do strajków późno, bo 1 września. Półtora roku później ta kopalnia staje się jednym z najbardziej symbolicznych miejsc w Polsce pogrążonej w stanie wojennym. Czy „Solidarność” w kopalni „Wujek” była więc inna niż w pozostałych polskich zakładach pracy?O blaskach i cieniach działalności NSZZ „Solidarność” w kopalni „Wujek”, o ludziach, którzy ją tworzyli, o zmaganiach z nieprzychylną dyrekcją i o wewnętrznych animozjach opowiada Robert Ciupa, dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.

🎙️ Czy kryzys może wywołać rewolucję? Co doprowadziło do powstania Solidarności i dlaczego lato 1980 roku było momentem, w którym Polacy przestali się bać?W najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS – z okazji 45. rocznicy narodzin Solidarności – rozmawiamy z prof. Marcinem Zarembą, historykiem i autorem książki Wielkie rozczarowanie. Geneza rewolucji Solidarności, który objaśnia, jak dekada gierkowskiej stabilizacji zamieniła się w społeczną frustrację, a PRL-owska codzienność zaczęła kruszyć się od środka.📻 Jakie procesy społeczne doprowadziły do tego, że Polacy – z dnia na dzień – przestali się bać? I co mówi nam to o naturze społecznych rewolucji?Rozmowę prowadzą Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski ze Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.🛠️ Słuchajcie z okazji 45 lat Solidarności – i dajcie znać, co dla Was znaczy to słowo dziś.📬 Zasubskrybujcie nasz podcast, żeby nie przegapić kolejnych odcinków!

🎙️ Jak wyglądały wybory w PRL? Kogo można było wybierać? I dlaczego kartka wyborcza miała więcej wspólnego z lojalnością niż z demokracją?W najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS – publikowanym nieprzypadkowo tuż przed I turą wyborów prezydenckich w Polsce – cofamy się do czasów, gdy wybory były bardziej rytuałem niż rzeczywistym głosowaniem.🗳️ O tym, jak naprawdę wyglądał „wybór” w PRL, opowiada dr hab. Adam Dziuba z IPN Katowice, a rozmowę prowadzą Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski z Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.📅 Słuchajcie, zanim wrzucicie swoją kartkę do urny!📬 Zasubskrybuj nasz podcast, żeby nie przegapić kolejnych odcinków i daj znać w komentarzu, czy pamiętasz jeszcze wybory z czasów, gdy wynik znała nawet twoja babcia zanim poszła głosować?

W najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności przyglądamy się historii obchodów 1 Maja – Święta Pracy – w Polsce międzywojennej i w czasach PRL. Naszym gościem jest dr Bogusław Tracz z katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, który w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim opowiada o społecznych i politycznych kontekstach tego święta. Jak wyglądały pochody i manifestacje organizowane przez związki zawodowe, PPS czy komunistów przed wojną? W jaki sposób władze PRL przekształciły 1 Maja w jedno z najważniejszych wydarzeń propagandowych w kalendarzu państwowym? I czy Święto Pracy miało dla ludzi realne znaczenie, czy było tylko obowiązkiem? Zapraszamy do słuchania!

Wrzesień 1939 r. Dwa dni po napaści Niemiec na Polskę funkcjonariusze Policji Województwa Śląskiego otrzymują rozkaz przeniesienia się ze Śląska na wschodnie tereny II Rzeczypospolitej. Wkrótce dostają się do sowieckiej niewoli,zostają osadzeni w obozie w Ostaszkowie, a parę miesięcy potem giną rozstrzelani przez NKWD w Twerze. Ich zbiorowa mogiła znajduje się w Miednoje, gdzie pochowano w sumie ponad 6300 jeńców ostaszkowskiego obozu. Ofiarami zbrodni katyńskiej stało się ponad 1200 śląskich policjantów.Dlaczego nocą 2/3 września 1939 r. wyjechali ze Śląska? W jakich warunkach byli przetrzymywani w zabudowaniach zlikwidowanego klasztoru prawosławnego w Ostaszkowie? Co wiemy o ostatnich chwilach ich życia i miejscu, w którym ginęli – piwnicy ośrodka NKWD w Twerze (który wtedy nosił nazwę Kalinin)?Na te i wiele innych pytań odpowiada Grzegorz Grześkowiak, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna 1939 r.” z siedzibą w Katowicach.

„Temat migracji z i na Górny Śląsk jest fascynującym tematem, wyjątkowym w skali europejskiej.”„Nie ma takiego drugiego regionu w Polsce, może poza Warszawą, gdzie przez 45 lat, a i po dziś, byłyby tak wielkie migracje ludności.”Tak mówili goście spotkania w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności (13 marca 2025 r.), które było poświęcone dwóm nowym publikacjom ŚCWiS „Wokół górniczej tożsamości” i „Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku”. W tym odcinku Podcastu ŚCWiS prezentujemy nagranie tego wieczoru, w którym uczestniczyli: dr Dariusz Węgrzyn (ŚCWiS), dr Sebastian Rosenbaum (IPN Katowice), dr Bogusław Tracz (IPN Katowice).

Zapraszamy na niezwykle ciekawy spacer po Katowicach. Nasz przewodnik Michał Dzióbek, historyk ze ŚCWiS, prowadzi nas w miejsca, które są związane z historią kopalni „Wujek”. Odkrywamy wieżę ciśnień, dawny stadion „Rozwoju”, kolonie domków jednorodzinnych dla przedwojennej kadry kopalni, familoki i wiele innych obiektów, których związków z „Wujkiem” nawet się nie domyślaliśmy.Zapraszamy na tę odkrywczą wycieczkę.

Tragedia Górnośląska… śląska, polska, niemiecka, sowiecka? Dla kogo miała, ma i powinna mieć znaczenie? Nieszczęściem Górnego Śląska był fakt, że to tu żołnierz sowiecki po raz pierwszy postawił stopę na ziemi niemieckiej. Po wielu miesiącach marszu na zachód mógł wreszcie zemścić się na tych, których uważał za Niemców” – mówi dr Dariusz Węgrzyn, historyk ze ŚCWiS, badacz i autor publikacji naukowych na temat amtych wydarzeń. Opowiada o tym, jak mordowaniem i gwałceniem ludności cywilnej zaczynała się 80 lat temu obecność komunizmu m.in. na ziemi górnośląskiej. Mówi, skąd wzięła się nazwa Tragedia Górnośląska i dlaczego nie należy jej zmieniać np. na „śląska”. Podkreśla konieczność edukacji regionalnej: „Jeżeli regionaliści będą mówić młodzieży o miejscowości, w której ona żyje, o tym, co zdarzyło się tutaj, w tym miejscu, to to ma zupełnie inny walor. Brakuje mi takiej pamięci lokalnej.” Posłuchajcie także wcześniejszego podcastu na temat Tragedii Górnośląskiej – odcinek nr 20.

Jan Czypionka od lat odwiedza nieco zapomniane dzielnice śląskich miast. Rozmawia z ich mieszkańcami i fotografuje ich w domach, na podwórkach, w otoczeniu, które niejednemu może wydawać się w pewnym sensie egzotyczne. Plon swoich fotograficznych wędrówek pokazuje w albumie „Życie podejrzane” – jest to zapis świata mieszkańców takich dzielnic jak Lipiny, Chropaczów, Kaufhaus, Kolonia Zgorzelec czy Bobrek. Posłuchajcie rozmowy z Janem Czypionką, który mówi m.in.: „Miejsca, w których mieszkają moi bohaterowie, wywołują czasami pewien niepokój czy obawy, czy tam jest bezpiecznie. Ale ludzie, którzy tam mieszkają, a których ja fotografuję, są bardzo przyjaźni. Wielu z moich bohaterów ma za sobą dość traumatyczne przeżycia. Mają oczywiście poczucie, że mieszkają w mniej eksponowanych czyli trochę zapuszczonych dzielnicach, ale mieszkają tam godnie. Brak zrozumienia i empatii powoduje, że wielu z nas wzrusza ramionami. Może żyjemy w enklawach pozornego lub nawet prawdziwego szczęścia i nie bardzo jesteśmy otwarci na innych ludzi i inne środowiska. Ale ja bym nie zamienił tych bohaterów na innych. Uczę się od nich pokory.”

Serdecznie zapraszamy do wysłuchania dyskusji, która odbyła się 10.12.2024 roku w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności wokół książki „Stan wojenny. Historia znana, mniej znana i nieznana” autorstwa dr. Grzegorza Majchrzaka. Mimo że od wprowadzenia stanu wojennego w Polsce upłynęło ponad 40 lat, pamięć o nim nadal budzi dyskusje i spory. Z kolejnych publikacji historyków jasno wynika, że stan wojenny nie był – jak jest często określany – „mniejszym złem”. Książka, której Śląskie Centrum Wolności i Solidarności jest współwydawcą, opisuje wybrane, ciekawsze zagadnienia z lat osiemdziesiątych. Do mniej znanych na pewno należą szokujące okoliczności uchwalenia dekretów stanu wojennego, a także jego „ostatnia bitwa”, czyli obchody ósmej rocznicy 13 grudnia, odbywające się w 1989 r. Warte przypomnienia są także inne epizody z tego okresu – m.in. powstanie i reperkusje dramatycznego listu trójki śląskich lekarzy w sprawie krwawej pacyfikacji kopalni „Wujek”. O książce rozmawiają: dr Grzegorz Majchrzak – autor (Biuro Badań Historycznych IPN) oraz dr Dariusz Węgrzyn (Śląskie Centrum Wolności i Solidarności). Moderacja: Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski (Śląskie Centrum Wolności i Solidarności). Warto słuchać!

– Święta Barbara to jedna z najpopularniejszych świętych, choć badania nie potwierdzają, by była osobą historyczną. Natomiast krążyły na jej temat różne legendy, jedna z nich wręcz mówiła o tym, że pochodziła z okolic Zabrza – opowiada dr Beata Piecha-van Schagen w najnowszym odcinku Podcastu ŚCWiS. – Barbórka była aż do początku XX w. dniem wolnym od pracy. Organizowano wtedy zakładowe uroczystości, a ich uczestnicy maszerowali z orkiestrą do kościołów, osobno katolicy, osobno protestanci, co było górnośląską specyfiką – mówi także. Nasza rozmówczyni, związana z Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie, jest od lat badaczką kultu św. Barbary. Przypomina, że była to pierwotnie patronka dobrej śmierci, wiązano ją też z kultem Najświętszego Sakramentu. Opowiada o przypominających ołtarze miejscach w cechowniach, gdzie górnicy modlili się do św. Barbary przed rozpoczęciem pracy, a potem zasłaniali jej wizerunek. Dlaczego? Odpowiedź usłyszycie w tym odcinku Podcastu ŚCWiS.

- W latach 90. odrzucaliśmy wszystko, co było i dlatego dużo zabytków postindustrialnych zostało bezpowrotnie utraconych. Później jednak zaczęliśmy doceniać to, co pozostało i nas wyróżnia. Dostrzegliśmy, że jest to część nie tylko naszego pejzażu, ale także naszej tożsamości. Nasza mała ojczyzna - mówi dr hab. Weronika Siupka, adiunkt w ASP w Katowicach w kolejnym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności. Słuchając tej rozmowy dowiesz się m.in.: → Czym jest akwaforta i jak ją wykonać? → Do czego mogą inspirować zabytki postindustrialne? → Czy miłość do industrialu to ruinofilia? Warto słuchać!

Zapraszamy na spacer po Nikiszowcu – bodaj najbardziej znanej i malowniczej dzielnicy Katowic. Kto tu przybywa, natychmiast jest pod jej urokiem. Zaczynamy przed kopalnią „Giesche” nazwaną później kopalnią „Wieczorek”.– Gdyby nie górnictwo, gdyby nie kopalnia, na pewno nie mielibyśmy dzisiaj Nikiszowca – opowiada Michał Dzióbek, przewodnik po Katowicach, historyk ŚCWiS. To właśnie on oprowadza nas po zakątkach Nikiszowca.

Siedmiu z dziewięciu górników zastrzelonych przez ZOMO w kopalni „Wujek” w stanie wojennym pochodziło spoza Śląska. Przyjechali tu do pracy z innych regionów Polski. Ich losy pokazują, czym była migracja na Śląsk w Polsce Ludowej. Władze usilnie starały się znaleźć pracowników do kopalń wśród mieszkańców całego kraju, co udawało się jednak z różnym skutkiem. Pisze o tym Robert Ciupa w jednym z artykułów w książce Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku. Ta fascynująca lektura jest pokłosiem zorganizowanej przez Śląskie Centrum Wolności i Solidarności jesienią 2023 r. konferencji o śląskich migracjach. – W 1959 r. na 5 tysięcy pracowników kopalni „Wujek” 50% to już byli ludzie przyjezdni – mówi Robert Ciupa, dyrektor ŚCWiS. Przypomina o planach komunistycznych władz budowy wielkich miast i tworzenia proletariatu. Polska powojenna była bowiem krajem przeważnie rolniczym. – Wielu górników pracuje od września do maja, potem wracają do siebie, na wieś, bo tam jest praca do wykonania, a po sezonie przyjeżdżają tutaj ponownie i zatrudniają się na kolejnej kopalni – mówi. – Przez wiele lat ściągano do Huty Katowice ludzi, którzy później zatrudniali się w przemyśle wydobywczym, bo tam były po prostu lepsze płace, tam otrzymywali szybciej mieszkanie. Zaczęli więc wiązać się z tą ziemią i niektórzy żyją tutaj po dzień dzisiejszy. – Ta książka zadaje pytania: skąd jesteśmy, jak się tu pojawiliśmy, a może gdzie wyjechaliśmy, gdzie wyjechali inni, jaki to jest region? Oczywiście nie odpowie na te wszystkie pytania, ale być może jesteśmy w stanie zrobić coś o wiele ważniejszego, to znaczy wznowić dyskusję na ten temat – konkluduje Robert Ciupa. Publikacja Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności daje okazję do odkrywania nieznanej często i niedocenianej historii ostatnich niemal dwustu lat, widzianej przez pryzmat migracji z i na Górny Śląsk. Kim byli ludzie, którzy w XIX wieku wyemigrowali ze Śląska do Teksasu i Brazylii? Czy deportacje w głąb ZSRR po II wojnie światowej dotknęły tylko Górnoślązaków? Dlaczego górnicy z Francji i Belgii rozczarowali polskich komunistów? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań przynosi książka Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku, red. Dariusz Węgrzyn, Katowice 2024, s. 348

Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku - tak zatytułowana jest fascynująca książka, pod red. dr. Dariusza Węgrzyna, będąca pokłosiem konferencji naukowej, która odbyła się w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności w dniach 20–21 października 2023 r. Publikacja, którą czyta się niemal jak literaturę faktu! Teksty nie są pisane hermetycznym językiem naukowym, a treść daje okazję do odkrywania nieznanej często i niedocenianej historii ostatnich niemal dwustu lat, widzianej przez pryzmat migracji z i na Górny Śląsk. Kim byli ludzie, którzy w XIX wieku wyemigrowali ze Śląska do Teksasu i Brazylii? Czy deportacje w głąb ZSRR po II wojnie światowej dotknęły tylko Górnoślązaków? Dlaczego górnicy z Francji i Belgii rozczarowali polskich komunistów? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań dotyczących migracji z i na Górny Śląsk w II połowie XIX wieku i w XX wieku usłyszysz w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności. Polecamy książkę: Tam i (niekiedy) z powrotem. Migracje a tożsamość na Górnym Śląsku, red. Dariusz Węgrzyn, Katowice 2024, s. 348

– W końcówce lat 80. XX w. totalnym doświadczeniem dla Polaków było poczucie, że państwo umiera, rozkłada się. To jest państwo, w którym lekarz otruje, milicjant obije i okradnie, w cukierni możesz się podtruć, w szpitalach chodzą karaluchy… Tak to wyglądało. – Jesienią 1989 r., tuż przed wprowadzeniem planu Balcerowicza, na pytanie jak rząd Mazowieckiego ma sobie poradzić z kryzysem, blisko 85% ankietowanych odpowiedziało: zamknąć wszystkie nierentowne fabryki, wszystkie! No brawo! Tak się stało. Próbuję pokazać, jak bardzo Polacy nie wiedzieli, o czym mówią. – Świat, który istniał do 1989 r. po prostu się rozpadł. Zostały z niego drzazgi… Świat lat 90. był naprawdę dzikim Wschodem, był światem, który na nowo się budował i w którym nie było bezpieczeństw. Była to przestrzeń, w której nie było szeryfa. Tak o transformacji w Polsce wychodzącej z komunizmu mówi Michał Przeperski, autor książki „Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986-1993”. I w swojej książce, i w podcaście, w którym rozmawiają z nim Aneta Kuberska i Sylwester Strzałkowski, opowiada nie tyle o wielkiej polityce, co raczej o tym, jak te zmiany wpływały na życie ludzi. Książka „Dziki Wschód. Transformacja po polsku 1986-1993” ukazała się nakładem Wydawnictwa Literackiego.

- Pielęgniarki i lekarze, którzy pomagali rannym w czasie pacyfikacji w kopalni „Wujek” górnikom, opowiadali, że krew na ścianach przyszybowego punktu sanitarnego sięgała do wysokości dorosłego człowieka – mówi Karol Chwastek, historyk Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności, w najnowszym odcinku podcastu ŚCWiS. Już 12 grudnia 1981 roku, na rozkaz władz komunistycznych, szpitale w Katowicach były opróżniane z lżej chorych, bo spodziewano się fali rannych po wprowadzeniu stanu wojennego. Pracownicy służby zdrowia, którzy nieśli pomoc rannym górnikom w kopalni „Wujek” wspominali, że milicjanci, którzy zostali wysłani do pacyfikacji strajku mieli w oczach szaleństwo, jakby byli na środkach psychotropowych. Wyciągali rannych i nieprzytomnych górników z karetek i bili ich. Bili także pielęgniarki i sanitariuszy, którzy nieśli pomoc rannym. - Lekarze, którzy brali udział w operacjach i sekcjach zwłok górników byli pewni, że na „Wujku” strzelano, żeby zabić. Bo większość ran jakie odnieśli górnicy był powyżej pasa: w brzuch, w klatkę piersiową, w głowę – opisuje Karol Chwastek w rozmowie z Anetą Kuberską i Sylwestrem Strzałkowskim. O bohaterskich lekarzach, pielęgniarkach i sanitariuszach, którzy ratowali rannych górników z „Wujka” wspomina się rzadko i pamięta niewielu. Posłuchaj podcastu ŚCWiS i poznaj ich historię!

– Historia jest nauczycielką życia. To zdanie jest bardzo często przywoływane. Mamy ją poznawać po to, żebyśmy zrozumieli, jak społeczeństwo funkcjonuje i jak może funkcjonować, skąd biorą się rządzące nim zasady. Abyśmy mogli kreować inaczej naszą teraźniejszość i przyszłość – mówi Robert Ciupa, dyrektor Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności. W rozmowie o nowoczesnej edukacji historycznej, programie nauczania historii w polskich szkołach, wystawie w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności oraz spuściźnie górnictwa mówi też m.in.: – Jako historycy mamy ogromną konkurencję: Internet, Instagram, Tik-tok, Netflix… Gdzie jest w tym wszystkim historia? Czy mamy kręcić rolki historyczne? Ja nie chciałbym młodych ludzi zmuszać, ale ich zaciekawić. Jak to zrobić? Możemy ich tak zaciekawić, żeby sięgnęli po coś więcej. – Boimy się uczyć o codzienności, prowadzimy zbyt mało dotyczących jej badań. Łatwiej przecież napisać historię polityczną, ale przedstawiamy ją bardzo często z perspektywy elit, a nie zwykłego człowieka. Tymczasem XX i XXI wiek mają to do siebie, że zachowało się o wiele więcej informacji i wiedzy na temat codzienności. Należałoby ją opisać, bo przez nią łatwiej jest opowiedzieć historię. – Nie do końca zgadzam się z wykreśleniem Historii i teraźniejszości. Rozumiem kontrowersje dotyczące podręczników, zwłaszcza jednego, jednak uważam, że dodatkowy przedmiot mówiący o historii najnowszej był dobrym rozwiązaniem. – Cały czas zakładamy, że nauczyciele to taka grupa zawodowa, której trzeba wszystko powiedzieć i rozpisać scenariusz. Tak nie jest. Nauczyciel to osoba, która w zakresie swojego przedmiotu jest wolna. – Dzisiaj zapominamy, że to wszystko dookoła – bloki, uniwersytet, szpitale – powstało dzięki górnictwu. To wszystko wypracowali ludzie w kopalniach. Dzisiaj idziemy w stronę zielonej energii, natomiast nie możemy zapominać o historii.

Wielkie ucieczki przywódców Solidarności, podziemna ⁠telewizja⁠ i nielegalne ⁠radio⁠ antykomunistyczne, ⁠puste półki⁠, milczące ⁠telefony⁠, konferencje prasowe Jerzego Urbana i napisy na murach "Wrona orła nie pokona"... Ile pamiętamy ze stanu wojennego i jakie tajemnice ten tragiczny okres najnowszej historii Polski wciąż kryje? Na te pytania odpowiada⁠ dr Grzegorz Majchrzak z ⁠Biura Badań Historycznych IPN⁠.

W PRL gazety rozpisywały się głównie o sukcesach. O nowych szkołach, nowoczesnych osiedlach mieszkaniowych i rosnącej produkcji. Partyjni propagandziści wmawiali ludziom, że życie w socjalistycznej ojczyźnie jest pełne dobrobytu i dostatku, a do tego bezpieczne. Jednak bezpiecznie nie było. O wypadkach prasa starała się pisać jak najmniej albo wcale. Na szczęście po latach szczegóły i tych znanych, i tych całkiem zapomnianych katastrof z tamtych czasów tropi i ujawnia Przemysław Semczuk. O katastrofach i wypadkach, które opisuje w pierwszym tomie "Żywiołów", posłuchasz w tym odcinku podcastu "Dobra książka historyczna" Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności. Warto słuchać!

- Trzeba domknąć etap rozliczeń sądowych, które niestety w większości nie nastąpiły, bo sprawców już też w większości nie ma. Jednak bitwa o pamięć o ofiarach totalitaryzmów, o oddanie im sprawiedliwości symbolicznej, będzie wracać w każdym pokoleniu. To jest zadanie, które będzie ciągle przed nami – mówi dr Marek Mutor, prezydent Platformy Europejskiej Pamięci i Sumienia. ⁠Platform of European Memory and Conscience jest międzynarodową organizacją pozarządową non-profit, która działa na rzecz rozszerzenia wiedzy o reżimach totalitarnych XX w. Została założona 14 października 2011 r. w Pradze przez 20 członków założycieli z 12 państw UE. Jej utworzenie zostało poparte przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej. Obecnie zrzesza blisko 70 instytucji oraz organizacji z 20 krajów Europy i Ameryki Północnej, które zajmują się badaniami, dokumentacją, podnoszeniem świadomości, edukacją na temat tych reżimów. Od 2023 roku członkiem platformy jest także Śląskie Centrum Wolności i Solidarności. Inne polskie instytucje należące do platformy to: Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Historii Polski, Ośrodek Pamięć i Przyszłość, Muzeum Powstania Warszawskiego, Fundacja Ośrodka Karta, Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego. Jakie są różnice w pamięci o totalitaryzmach wśród społeczeństw europejskich? Jak w nowoczesny sposób dbać o pamięć historyczną o totalitaryzmach? Jak dobrze rozłożyć akcenty w edukacji historycznej na temat totalitaryzmów? Ile w polityce historycznej państw europejskich jest historii, a ile polityki? Odpowiedzi na te i wiele innych pytań usłyszycie w tym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.

O służbie w Milicji Obywatelskiej, napięciach między MO a Służbą Bezpieczeństwa, tworzeniu związku zawodowego w milicji po 1989 r. opowiada były milicjant, później policjant, były komendant miejski MO w Piekarach Śląskich, komendant wojewódzki Policji w Katowicach, wreszcie komendant główny Policji, podinsp. Roman Hula. – Upolitycznienie milicji rozpoczyna się w 1980 r., kiedy po powstaniu „Solidarności” ministrem spraw wewnętrznych został Czesław Kiszczak. Wtedy decydującą rolę przejmuje SB i pion polityczny, a zadania są skierowane przeciwko działaczom opozycji – wspomina. Do MO wstąpił w 1976 r., trzynaście lat później, wraz z innymi funkcjonariuszami z Piekar Śląskich, napisał list do premiera Tadeusza Mazowieckiego, domagając się m.in. odpolitycznienia służby w milicji, rozdzielenia MO i SB, przywrócenia do pracy funkcjonariuszy zwolnionych za przekonania. Teraz opowiada, jak udało się doprowadzić do zmian w milicji.Warto posłuchać!

Jeździł nim sołtys w „Nie ma mocnych” i „Czterdziestolatek”, inżynier Karwowski. Doskonale sprawdzał się zarówno jako milicyjny radiowóz, jak i wóz dostawczy, gdy akurat „rzucili” pralki. Zabierał całe rodziny na niezapomniane wakacje nad Bałtyk i do Bułgarii, ale też umożliwił trójce marzycieli z Krakowa zwariowaną podróż dookoła świata. Fiat 126p to pierwsze auto dla Kowalskiego, popularne „toczydełko”, członek wielu polskich rodzin epoki Gierka. Ale też symbol wszystkiego, co w PRL-u wzniosłe i marne zarazem. To samochód – legenda. Skąd się wziął? Jaki wpływ na jego powstanie miały zmiany na najwyższych szczeblach władzy? Jak zdobywano talony, by go kupić? A jak deficytowe części, gdy się psuł? Na czym polegała jego druga młodość w latach 90.? Czy doczekał się prawdziwego happy endu? Na te i wiele innych pytań odpowiada w rozmowie Przemysław Semczuk, autor znakomitej biografii Fiata 126p: Maluch. Wielka podróż małego fiata z ziemi włoskiej do Polski. Warto słuchać!

Pod koniec stycznia 1945 r. Armia Czerwona wkracza na teren Górnego Śląska. Sowieci mordują wielu mężczyzn i brutalnie gwałcą kobiety. Mszczą się w ten sposób na obywatelach III Rzeszy, nie zważając ani na ich narodowość, ani na to, że jest to ludność cywilna. W lutym zaczyna się akcja wywózki głównie mężczyzn do pracy przymusowej na terenie Związku Sowieckiego. Taki los spotyka prawie 50 tys. mieszkańców Górnego Śląska. O tych tragicznych wydarzeniach mówi dr Dariusz Węgrzyn, autor opracowania, w którym zebrał 46 202 biogramy wywiezionych. Warto posłuchać!

Czego wciąż nie wiemy o pacyfikacji strajku „Wujek”? Dlaczego to właśnie ta kopalnia była miejscem najtragiczniejszych wydarzeń stanu wojennego? Kto podjął decyzję o strzelaniu do górników? Dlaczego ZOMO weszło do kopalni, choć nie było szkolone do walki na terenie zakładów pracy? Odpowiedzi na te i inne pytania w rozmowie z historykiem ŚCWiS, dr. Dariuszem Węgrzynem. Warto posłuchać!

W latach 60. i 70. XX w. ludzie nawzajem straszyli się opowieściami o krążącej po Polsce czarnej wołdze, w której miał jeździć ktoś, kto porywa dzieci. Przemysław Semczuk, autor książki "Czarna wołga. Kryminalna historia PRL", wyjaśnia, że choć to była tylko legenda, to jednak narodziła się nie przypadkiem. Czy więc naprawdę należało bać się czarnej wołgi? Warto posłuchać!

W latach 1974-1982 mieszkańców Górnego Śląska terroryzował Joachim Knychała, cichy i nieśmiały cieśla górniczy pochodzący z Bytomia. Mężczyzna, będący wzorowym mężem i ojcem dwójki dzieci, okazyjnie przemieniał się w bezwzględnego kata kobiet. Wykorzystując swoje umiejętności cieśli górniczego, z niezwykłą precyzją posługiwał się siekierą. Po dokonaniu morderstwa dokonywał także gwałtu, a zbezczeszczone zwłoki porzucał. Wampir z Bytomia niewątpliwie czerpał inspirację od Zdzisława Marchwickiego, skazanego za szereg morderstw. Knychała śledził bacznie proces i publikacje dotyczące Marchwickiego. Pojawił się nawet na jednej z rozpraw, po wcześniejszym uzyskaniu specjalnej przepustki. Jego historię szczegółowo zrekonstruował Przemysław Semczuk w swojej książce "Kryptonim Frankenstein", starając się zgłębić psychikę zabójcy, przedstawiając przebieg śledztwa i działania organów ścigania, jednocześnie barwnie opisując realia tamtego okresu. Teraz dzieli się szczegółami swojego dziennikarskiego śledztwa z słuchaczami podcastu ŚCWiS "Kryminalne labirynty PRL-u".

16 grudnia 1981. Katowice. Kopalnia „Wujek”. Mieli po 13 lat. Rafał, Grzegorz, Adam, Tomek. Oglądali apokalipsę z dachu wieżowca przy ul Wincentego Pola. To jest ich historia. Tymi słowami zaczyna się spektakl Teatru Śląskiego „Wujek.81. Czarna ballada”, w reżyserii Roberta Talarczyka. On sam był jednym z chłopców, którzy wtedy, w dniu pacyfikacji przez ZOMO kopalni „Wujek”, patrzyli na te wydarzenia z dachu wieżowca. Spektakl jest więc opowieścią o nich, albo raczej ich opowieścią, ale też historią dziewięciu górników, którzy tego dnia nie wrócili do domu. To jednocześnie opowieść o życiu na Śląsku w tamtym czasie. Jak można przeczytać na stronie internetowej Teatru Śląskiego, „to nie jest pieśń żałobna ani wesoła przyśpiewka. To jest czarna ballada.” O tej czarnej balladzie - spektaklu Teatru Śląskiego i tragedii, która miała miejsce na "Wujku"; o katowickim Brynowie teraz i 40 lat temu; o budowaniu śląskiej tożsamości rozmawiamy z Robertem Talarczykiem. Warto słuchać!

Przez sześć lat, miasta Górnego Śląska i Zagłębia żyły w strachu przed "Wampirem z Zagłębia". Kobiety bały się wracać wieczorami do domów, bo każda z nich mogła stać się ofiarą seryjnego mordercy. Ojcowie i mężowie eskortowali swoje córki i żony do domów. Milicjantki w cywilnych strojach były "wystawiane" na przynętę. MO zwiększyła liczbę patroli. Mimo to kobiety wciąż ginęły.. Fala grozy zalała tereny aglomeracji katowickiej wraz z pierwszym morderstwem, 7 listopada 1964 roku. I trwała aż do 6 stycznia 1972 roku, gdy wytypowany na 'Wampira z Zagłębia" Zdzisław Marchwicki został aresztowany w Dąbrowie Górniczej. Sąd uznał go za winnego zamordowania 14 kobiet i usiłowania zabójstwa kolejnych 7. Wyrok wykonano poprzez powieszenie 26 lub 29 kwietnia 1977 roku w garażu Aresztu Śledczego w Katowicach. Już wtedy istniały jednak poważne wątpliwości co do winy Marchwickiego. O jednej z najbardziej przerażających i kontrowersyjnych historii kryminalnych w PRL rozmawiamy z Przemysławem Semczukiem, autorek książki "Wampir z Zagłębia".

Czy funkcjonariusze SB zamordowali w 1989 roku ks. Sylwestra Zycha? Rozmowa z dr. hab. Patrykiem Pleskotem Rok 1989 – okrągły stół, wybory czerwcowe, powstanie rządu Tadeusza Mazowieckiego, słowem początek końca komunizmu w Polsce. A jednak w tym właśnie roku w dziwnych okolicznościach śmierć ponoszą ludzie, którzy już wcześniej byli szykanowani przez Służbę Bezpieczeństwa: ks. Stanisław Suchowolec, ks. Stefan Niedzielak, ks. Sylwester Zych. Co przemawia za tym, że nie były to przypadkowe zgony, ale mordy polityczne? Czy do ostatnich dni PRL działało w niej specjalne komando śmierci? I czy stworzyli je funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa? Na te pytania odpowiada dr hab. Patryk Pleskot, autor książki „Zabić. Mordy polityczne w PRL”, na co dzień naczelnik Oddziałowego Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie.

Skąd tyle niewiadomych w sprawie śmierci ks. Stanisława Suchowolca w 1989 r.? Rozmowa z dr. hab. Patrykiem Pleskotem Dlaczego śmierć ks. Stanisława Suchowolca 30 stycznia 1989 r. wygląda na mord polityczny, a nie na wynik przypadkowego zaprószenia ognia? Czy ma z nią coś wspólnego trójka osób widziana wtedy w pobliżu domu księdza i czy ci ludzie byli oficerami SB? I jaki związek z tym wszystkim może mieć śmierć innego oficera SB kilka dni wcześniej? Dlaczego w tej spawie więcej znaków zapytania niż jasnych odpowiedzi?Na te pytania odpowiada dr hab. Patryk Pleskot, autor książki „Zabić. Mordy polityczne w PRL”.

Kim byli hipisi nie trzeba tłumaczyć nikomu, kto żył w czasach PRL. Ale czy określenia kudłacze i chwasty są tak samo dla wszystkich oczywiste? Jakie inne subkultury tworzyły barwną mozaikę kulturową społeczeństwa Polski Ludowej? Jaki był stosunek ich przedstawicieli do władzy komunistycznej i stosunek władzy do nich? M.in. o tym opowiadamy w najnowszym odcinku podcastu Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności w rozmowie z dr. Bogusławem Traczem z OBBH IPN w Katowicach. Warto posłuchać!

Rok 1989 kojarzy nam się głównie z okrągłym stołem i wyborami 4 czerwca, czyli z upadkiem komuny. Ale w tym samym roku śmierć poniósł ks. Stefan Niedzielak i wiele wskazuje na to, że była to zbrodnia dokonana przez kogoś związanego z komunistyczną władzą. Kto to był? I dlaczego niemal 75-letni kapłan musiał ponieść śmierć? Na te pytania odpowiada dr hab. Patryk Pleskot, autor książki „Zabić. Mordy polityczne w PRL”, opublikowanej przez Wydawnictwo Znak.

Trwa moda na lata 80. Z czym się kojarzą? Z magnetofonami kasetowymi, De Mono, Republiką, kurtkami moro… Ale pod tym płaszczem kryło się szare życie w Polsce Ludowej. Jakie było to życie? Czy po stanie wojennym została już tylko beznadzieja? Co spowodowało, że mimo wszystko wchodzące wtedy w dorosłość pokolenie wywołało w roku 1988 strajki, które doprowadziły do upadku komuny? Mówi o tym dr Bogusław Tracz z OBBH IPN w Katowicach. Warto posłuchać!

Kilka dni po wprowadzeniu stanu wojennego, w grudniu 1981 r., gruchnęła wiadomość: ambasador PRL w Waszyngtonie poprosił Amerykanów o azyl polityczny. Jak to możliwe, że człowiek, który był z przekonania komunistą i który zrobił karierę w komunistycznej dyplomacji, zdecydował się na taki krok? Romuald Spasowski – bo o nim będzie ta opowieść – dojrzewał do tej decyzji przez całe życie. Jako żołnierz, dyplomata, ambasador PRL w różnych krajach, miał doprawdy życie bardzo ciekawe. I bardzo barwnie opowiedział o nim w książce „Spowiedź ambasadora”, wydanej przez wydawnictwo Universitas. Redaktorem tej publikacji jest Mariusz Brymora, (zresztą także polski dyplomata). Z nim właśnie rozmawiamy o niezwykłych wspomnieniach Romualda Spasowskiego.

26 kwietnia 1986 r. nastąpił wybuch w elektrowni jądrowej. Ale świat dowiedział się o tym dwa dni później. Dlaczego władze sowieckie ukrywały tę informację? Dlaczego towarzysze radzieccy nie informowali o tym nawet towarzyszy polskich?Czy władze komunistycznej wtedy Polski okłamywały społeczeństwo?……A może jednak zrobiły wszystko, co mogły, aby chronić zdrowie Polaków?Czy rację mieli ci, którzy na wieść o awarii, zaczęli podawać dzieciom płyn Lugola? O faktach i mitach wokół tej tragedii rozmawiamy z dr. Kamilem Dworaczkiem, autorem książki „W cieniu radioaktywnej chmury. Konsekwencje katastrofy czarnobylskiej w Polsce”

O tym, jak przemycano Biblię do komunistycznej Polski opowiada Łukasz z Open Doors. Ta międzynarodowa, chrześcijańska organizacja ma swoje początki właśnie w Polsce Ludowej w latach 50. XX w. Założyciel Open Doors, brat Andrew, przyjechał w 1955 r. do Warszawy na kongres młodzieży socjalistycznej. Co zobaczył i przeżył i dlaczego wtedy postanowił przemycać do krajów komunistycznych Pismo Święte, a także jak to robił i kto mu pomagał – o tym wszystkim w najnowszym podcaście. Warto słuchać!

O Jugosławii jako wyjątkowym kraju i solidarności tamtejszej opozycji z Polakami mówi dr Mateusz Sokulski. Dlaczego Jugosławia uchodziła za najbogatszy kraj komunistyczny? Jak bardzo była niezależna od ZSRR? Dlaczego antykomunistyczna opozycja miała tam lewicowe korzenie? Jak wspierała polską „Solidarność”? O tym opowiada dr Mateusz Sokulski z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego i Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach.

Z poetą Kazimierzem Węgrzynem rozmawiamy o wyzwaniach, jakie przed poetami postawił czas stanu wojennego, a także o tomiku „List ze świata umarłych poetów. Antologia poezji o pacyfikacji kopalni «Wujek»”, wydanym przez Śląskie Centrum Wolności i Solidarności.

Rozmowa z poetą Marianem Sworzeniem o wyzwaniach, jakie przed poetami postawił czas stanu wojennego, a także o tomiku „List ze świata umarłych poetów. Antologia poezji o pacyfikacji kopalni «Wujek»”, wydanym przez Śląskie Centrum Wolności i Solidarności.