Pogawędnik Filozoficzny

Zapraszamy do wysłuchania opowieści o pewnym poszlakowym procesie, mającym udowodnić oryginalność słynnej tezy immaterialiistycznej. W 1710 roku George Berkeley ogłosił swój "Traktat o zasadach poznania ludzkiego", w którym dowodził, że materia nie istnieje. Trzy lata później mało znany duchowny na angielskiej prowincji Arthur Collier opublikował niewielkie dziełko "Clavis universalis", w którym – jak czytamy w podtytule – dowodzi się nieistnienia świata zewnętrznego. Jest niemal pewne, że Collier nie znał pracy Berkeleya, pozostaje zatem pytanie, dlaczego bardzo podobne stanowisko filozoficzne pojawiło się dwukrotnie – niemal w  tym samym czasie i miejscu. Przypadek? Logika rozwoju myślenia filozoficznego? Podobieństwo światopoglądów? W tej niemal kryminalnej łamigłówce tkwi jednak pewien morał:  To, ku której odpowiedzi się skłaniamy, wskazuje na specyfikę rozumienia filozofii i jej historii. Nie wiemy, jak wyglądał Collier, dlatego musimy odwołać się wyobrażonego portretu pamięciowego – pochodzącego z tamtych czasów płótna Godfreya Knellera pt. "Filozof".

4 maja zapraszamy do wysłuchania opowieści o pewnym poszlakowym procesie, mającym udowodnić oryginalność słynnej tezy immaterialiistycznej. W 1710 roku George Berkeley ogłosił swój "Traktat o zasadach poznania ludzkiego", w którym dowodził, że materia nie istnieje. Trzy lata później mało znany duchowny na angielskiej prowincji Arthur Collier opublikował niewielkie dziełko "Clavis universalis", w którym – jak czytamy w podtytule – dowodzi się nieistnienia świata zewnętrznego. Jest niemal pewne, że Collier nie znał pracy Berkeleya, pozostaje zatem pytanie, dlaczego bardzo podobne stanowisko filozoficzne pojawiło się dwukrotnie – niemal w  tym samym czasie i miejscu. Przypadek? Logika rozwoju myślenia filozoficznego? Podobieństwo światopoglądów? W tej niemal kryminalnej łamigłówce tkwi jednak pewien morał:  To, ku której odpowiedzi się skłaniamy, wskazuje na specyfikę rozumienia filozofii i jej historii. Nie wiemy, jak wyglądał Collier, dlatego musimy odwołać się wyobrażonego portretu pamięciowego – pochodzącego z tamtych czasów płótna Godfreya Knellera pt. "Filozof".

Zapraszamy na rozmowę o literaturze kryminalnej, nie tylko hiszpańskiej i iberoamerykańskiej. Naszą Rozmówczynią jest dr Magdalena Tosik z Katedry Literatury Włoskiej i Hiszpańskojęzycznej Instytutu Literaturoznawstwa UMK.Dr Tosik opowiada o hiszpańskim pisarzu Manuleu Vázquezie Montalbánie, autorze serii o detektywie Pepe Carvalho, który pali w kominku książkami ze swojej biblioteki oraz  twierdzi, że najpoważniejszą rzeczą, którą warto się zajmować jest seks i jedzenie. Często też zastanawia się, którym ze sławnych bohaterów klasycznego czarnego kryminału mógłby być.  Rozmawiamy o egzystencjalnym wymiarze bohaterów powieści kryminalnych i o obyczajowym kontekście tych powieści, jak i prozie gatunkowej, którą od czasu ukazania się Imienia Róży Umberto Eco traktuje się w krytyce literackiej nieco poważniej.  Wspominane w rozmowie odcinki o filozofii hiszpańskiej oraz filozofii i zbrodni znajdziecie tutaj: O Ortedze y Gassecie rozmawiamy z Dorotą Leszczyną | PF 24O George'u Santayanie | PF 49O filozofii i zbrodni | PF 82  Portret detektywa Pepe Carvalho w ilustracji odcinka przygotował Franciszek Pręgowski.

Zapraszamy na pogawędkę o nieco mniej znanym aspekcie filozofii Johna Locke’a. Powszechnie znany jako teoretyk poznania i ojciec brytyjskiego empiryzmu, a także orędownik liberalizmu politycznego, tym razem objawia się jako filozof religii. Próbujemy zastanowić się nad znaczeniem jego próby pogodzenia wiary i rozumu, korzystając z tego, że stara się pisać o tych zawiłych kwestiach niezwykle zrozumiale, w sposób pozbawiony teologicznego czy filozoficznego żargonu. Staramy się także rozwiązać pewien paradoks i odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ten przeciwnik religijnego fanatyzmu, myśliciel na wskroś racjonalny, orędownik tolerancji wyznaniowej przestrzegał przed rodzącym się angielskim deizmem, do którego powstania sam się przyczynił.Wspominany w pogawędce odcinek o krnąbrnym uczniu Locke’a - Johnie Tolandzie (PF 159) znajdziecie tutaj.Pretekstem pogawędki jest ukazanie się przekładu najważniejszego dzieła Locke’a poświęconego tej tematyce: „Rozumności chrześcijaństwa zgodnie z treścią Pisma”. Prace nad przygotowaniem polskiej edycji prowadzone były w ramach grantu NPRH „Filozofia brytyjska XVII i XVIII wieku”.

Zapraszamy na pierwszy odcinek PF w siódmym roku naszej działalności, bo oto stuknęło nam sześciolecie. Ale to nic wobec dostojnego jubileuszu 25-lecia działalności naszych Rozmówców: Joanny Górskiej i Rafała Góralskiego z Galerii Rusz - inicjatywy artystycznej, która przez ostatnie dwadzieścia pięć lat na stałe wrosła w tkankę naszego miasta.Gawęzimy o tym, jak eksponuje się sztukę w sferze publicznej, jakie taka sztuka wywołuje reakcje i z jakimi wiąże się wyzwaniami. Przyjrzymy się też jak zmieniała się działalność Galerii Rusz przez bez mała trzy dekady. Po raz kolejny próbujemy do mikrofonu opowiedzieć o sztukach wizualnych, ale warto podkreślić, że nasi Goście  mają korzenie nie tylko artystyczne, ale także socjologiczne i bardzo chętnie sięgają po kontekst psychologiczny czy filozoficzny, a ich przekaz dotyka ważnych zagadnień egzystencjalnych. Głęboko wierzymy, że przekaz Galerii Rusz jest głęboko humanistyczny, w pierwotnym filozoficznym sensie, który nadali mu wielcy humaniści: Giovanni Pico della Mirandola, Erazm z Rotterdamu czy Michel de Montaigne. Ilustracja odcinka autorstwa naszych Gości.

Zapraszamy na pogawędkę z Adamem Kowalkowskim, który oprócz tego, że jest doktorantem historii w Akademii Artium Humaniorum (Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych, Teologicznych i Artystycznych UMK), pracuje także w Muzeum Okręgowym w Toruniu – Muzeum Twierdzy Toruń.Jest więc najlepszą osobą do tego, by opowiedzieć nam o fortyfikacjach naszego miasta, o których nie tylko turyści, ale i mieszkańcy mają niekiedy nikłe pojęcie.Gadamy o barbakanach, bunkrach, bastydach i wielu innych ciekawych rzeczach (nie tylko zaczynających się na literę ‘b’).Grafikę ilustracyjną zapożyczyliśmy z oficjalnego profilu FB Muzeum.

Gawędzimy z Dr. Jackiem Kołtanem, filozofem i politologiem, od 2008 roku związanym z Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Głównym tematem jest najnowsza monografia naszego Gościa pt. „Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku”, ECS , Gdańsk 2025. To pierwsze wyczerpujące studium poświęcone idei solidarności, prezentujące jej historię w ciągu ostatnich 250 lat. Nasz rozmówca chce nas przekonać, że solidarność pozostaje pojęciem mglistym, ale stanowi istotny element projektu nowoczesności.Dr. Kołtana mogliście już posłuchać w odcinku PF 106 O idei solidarności, który możecie znaleźć tutaj. Wtedy jeszcze omawiana monografia nie była jeszcze ukończona.  Rozmowa jest skrótem nagrania ze spotkania, które odbyło się w Bibliotece ECS 12 grudnia 2025. Dziękujemy ECS za wsparcie techniczne w rejestracji rozmowy.Do ilustracji wykorzystaliśmy parafrazę grafiki z okładki omawianej książki, zapożyczoną z plakatu Karla Marii Stadlera „Heraus mit dem Frauenwahlrecht” z roku 1914.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

W ostatnim odcinku Pogawędnika Filozoficznego w roku 2025 rozmawiamy o  pierwszych dniach pełnoskalowej wojny w Ukrainie  z docent Zofią Butko,  prodziekan Wydziału Filologicznego ds. współpracy z zagranicą Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Karazina. Głównym tematem rozmowy jest studencki projekt "Dziennik czasów wojny" opisujący doświadczenia młodych ludzi po napaści Rosji na Ukrainę. Zastanawiamy się, jaką funkcję pełni ów projekt – dokumentacyjną, tożsamościową, czy może terapeutyczną. Rozmawiamy również o życiu na uniwersytecie, a także czego z  tych zapisków dowiadujemy się o ludzkiej naturze i czy można wybaczyć zło.Do ilustracji wykorzytaliśmy zdjęcie budynku Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Karazina (Харківський національний університет імені Василя Каразіна).Dodatkowy wątek muzyczny by TL18 from Pixabay.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na rozmowę o rodzimowierstwie. Naszym Gościem jest prof. Piotr Grochowski z Katedry Kulturoznawstwa Instytutu Nauk o Kulturze UMK, autor głośnej książki pt. „Polskie rodzimowierstwo. Dziedzictwo przedchrześcijańskich Słowian w świecie późnej nowoczesności”, Toruń 2025.Gawędzimy o wierze dawnych Słowian, kontrowersjach z związanych z jej rekonstrukcją. Próbujemy odpowiedzieć na pytanie czy istnieje rodzimowiercza teologia, dlaczego rodzimowierswto różni się od zwykłych rekonstrukcji historycznych, jaka rolę odgrywa fakt, że żyjemy w późnej nowoczesności i czy możemy mówić o modzie na słowiańszczyznę.Do ilustracji wykorzystano fotografię żercy podczas jednego z obrzędów, a w nagraniu – fragmenty rodzimowierczych pieśni obrzędowych, nagranych przez Autora podczas badań terenowych.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę o Hugonie Ballu – artyście, filozofie, publicyście, poecie, teologu, mistyku i współtwórcy dadaizmu. Naszą Rozmówczynią jest dr Magdalena Krasińska z Wydziału Filozofii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, autorka książki Rewolucja smutku. Hugo Ball i dadaistyczna estetyka odkupienia, Bydgoszcz, 2025.Rozmawiamy o szwajcarskim kabarecie, artystycznym ruchu Dada,  traumie militaryzmu, przemowie pewnego biskupa, biografii Hermana Hessego oraz o tym, kto i o co pokłócił się z twórcą  teologii politycznej – Carlem Schmittem.Odcinek ilustrujemy fotografią Hugona Balla podczas występu w im Cabaret Voltaire w roku 1916 (Studio-Fotoaufnahme für Einladungspostkarte zu Hugo Balls Auftritt im Cabaret Voltaire 1916 za Wikipedią).Krótką rekonstrukcję tamtego występu z lat 60-tych można obejrzeć tutaj.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy do naszego etycznego laboratorium. Przed dekadą, gdy ukazała się książka Sześć cnót mniejszych, którą przygotowaliśmy z Piotrem Domerackim i Marcinem Jaranowskim (Instytut Filozofii UMK w Toruniu), obiecaliśmy sobie, że spróbujemy napisać część drugą, poświęconą mniejszym przywarom. Od dłuższego czasu borykamy się z tym pomysłem, który okazał się trudniejszy niż nam się na początku wydawało. Prace jednak postępują, dlatego już teraz możemy zaprosić do wysłuchania opowieści o jednej z części projektu. Mowa jest o fornalstwie, czyli swojskiej odmianie klasycznego snobizmu, opisywanego przez Williama Thackeraya w „Księdze snobów”.Zastanawiamy się, czy potrzeba w naszym języku nowego pojęcia, stworzonego sztucznie, ale wychodzącego naprzeciw przekonaniu, że niektóre terminy mogą być już zużyte i potrzebują nowego paliwa, by coś ciekawego mieć nam do powiedzenia i kształtować nasz postawy.Czym miałoby być fornalstwo moralne? Kim jest fornal? Dlaczego odwołanie się kategorii powożenia furmanką czy powozem z dawnej kultury wiejskiej miałoby nam w XXI wieku w czymkolwiek pomóc? Jak można się fornalstwa charakteru nabawić? Jak można się na nie uodpornić? I co z tym wspólnego mają taksówkarze, szatniarze, nocni portierzy i ciecie?Odcinek ilustrujemy naszym (i AI) naiwnym wyobrażeniem fornala z opowiadań Marii Dąbrowskiej. Bo obecne  w tamtej literaturze postaci także przydadzą się naszej opowieści. W nagraniu wykorzystaliśmy fragmenty ścieżek dźwiękowych filmów: „Ziemia obiecana”, reż. A. Wajda (1974)„Alternatywy 4”, reż. S. Bareja (1986-87)„Ogniem i mieczem”, reż. J. Kawalerowicza (1999) Wzmiankowany odcinek „O sztuce płaszczenia się | PF 111” odnajdziecie tutaj,płytę Łony, Andrzeja Koniecznego i Kacpra Krupy pt. „Taxi” (2023) – tutaj,film dokumentalny K. Kieślowskiego „Z punktu widzenia nocnego portiera” – tutaj.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/   Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom: Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

 W odcinkach O genius loci, czyli wycieczce do Chełmna | PF 97 oraz O mieście, które zadaje pytania | PF 104 próbowaliśmy zmierzyć się z ideą miasta na przykładzie Chełmna i Wałbrzycha. Teraz chcieliśmy wysłuchamy kogoś, kto bada idęę miasta od strony tzw. marki.Naszym Gościem jest dr Michał Grala z Instytutu Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, badacz i specjalista od komunikacji wizerunkowej i budowania marki. Rozmawiamy o wyobrażeniach, skojarzeniach i stereotypach związanych z miastem oraz wyzwaniach i zagrożeniach związanych ze snuciem opowieści o nim, nie tylko samych mieszczuchów, ale włodarzy, urbanistów, deweloperów czy mieszkańców.Rozmowę ilustrujemy nawiązaniem do słynnej kampanii promocyjnej „I love NY” oraz logo zaprojektowanym przez Michaela Grasera, kierując się pomysłem  naszego Rozmówcy.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Rozmawiamy z red. Agnieszką Lichnerowicz, związaną z Radiem TOK FM, w którym  prowadzi m.in. programy „Światopodgląd” i „Wieczorem”. Specjalizuje się w tematyce międzynarodowej oraz w zagadnieniach transformacji społecznych, polityki historycznej i ideologii gospodarczych.Nasza Gościni jest autorką książki pt.  Idzie wojna? Spodziewaj się najlepszego, przygotuj na najgorsze, która jest zbiorem rozmów z osobami zaznajomionymi z wojną: od wojskowych, przez medyków pola walki, specjalistów od bezpieczeństwa i obrony cywilnej, aż po parę …filozofów.Rozmowa jes retransmisją spotkania, które odbyło się 13 września 2025 w ramach Gdańskich Targów Książki, odbywających się w Europejskim Centrum Solidarności. Dla kontekstu przypominamy dwa starsze odcinki, w których (bezskutecznie) próbowaliśmy sobie poradzić z wybuchem pełnoskalowej wojny w Ukrainie w lutym 2022 oraz rozmawialiśmy z dr. Konradem Rejmanem, który w tamtych dniach opublikował książkę o wojnie i pokoju:O wojnie i jak niewiele umiemy o niej powiedzieć | PF 67O etyce radykalnej jako emancypacji wobec wojny i pokoju | PF 70Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na trzeci i ostatni odcinek z cyklu pogawędek na tematy Olimpiady Filozoficznej 2025.Tym razem gościmy dr. hab. Marka Nowaka z Zakładu Filozofii Religii Wydziału Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego, opiekuna naukowego tematu nr 11: "Księgi święte i ich interpretacja. Czy można interpretować księgi święte? Jakie są stosowane metody? A może wszelka interpretacja jest zabroniona? A może każda lektura i tak jest już interpretacją?"Do ilustracji wykorzystaliśmy obraz Georgesa de la Toura „Święty Hieronim czytający”.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na kolejną dyskusję o XXXVIII Olimpiadzie Filozoficznej 2025.  Tym razem rozmawiamy o temacie nr 8: Czy zgadzasz się z myślą Elzenberga, że: „śmierć w żaden sposób sama przez się nie jest nieszczęściem, tak samo jak życie samo w sobie nie ma żadnej wartości”Opiekun naukowy: dr hab. Kinga Kaśkiewicz, prof. UMK.W dyskusji udział biorą: Piotr Domeracki, Marcin Leźnicki, Dawid Wincław i Marcin T. Zdrenka.Wspomniany w rozmowie odcinek znajdziecie tutaj: PF 150 - O Instytucie Dobrej Śmierci.Do ilustracji zapowiedzi wykorzystaliśmy zmodyfikowaną grafikę Williama Blake’a pt. Death’s door .Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy do krótkiego rozwinięcia tematu XXXVIII Olimpiady Filozoficznej. Chcemy naszą pogawędką pomóc Uczestniczkom i Uczestnikom tej edycji  przygotować się do pierwszego etapu konkursu. Tematu nie wyczerpujemy – ledwie sygnalizujemy niektóre jego elementy.Omawiamy temat nr 10: Niezależnie od postępu technicznego i nowych wyzwań związanych z tzw. sztuczną inteligencją, w mocy pozostaje klasyczne pytanie o człowieczeństwo. Czym jest człowieczeństwo dzisiaj?W dyskusji udział biorą: Piotr Domeracki, Marcin Leźnicki, Dawid Wincław i Marcin T. Zdrenka.W rozmowie wspominamy pogawędkę pt. "„O osobie bez osoby, czyli myśli impersonalnej” | PF 123.Do ilustracji wykorzystaliśmy zmodyfikowaną nową wizję "Człowieka witruwiańskiego" Leonarda da Vinci, zaproponowaną przez AI – Sora.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę o pewnym irlandzkim filozoficznym skandaliście. Znany jest tylko jeden portret Johna Tolanda (1670-1722), uważanego dziś za najwybitniejszego irlandzkiego filozofa. Urodzony i wychowany na irlandzkim półwyspie Inishowen, podróżował po jedenastu stolicach Europy. Władał dziesięcioma językami, a mimo to nieustannie fascynował się swoim ojczystym językiem gaelickiem, którego starożytną mądrość zgłębiał w licznych traktatach. Zaprzysięgły wróg religijnej ortodoksji, a jednocześnie obsesyjnie zainteresowany intelektualnymi źródłami religii. Autor "Chrześcijaństwa bez tajemnic", a jednak rzadko który chrześcijanin był bardziej tajemniczy. Oto Toland – uczeń Locke’a, korespondent Leibniza, przenikliwy erudyta o niebywale rozległych zainteresowaniach, awanturnik w filozoficznym gaju.Muzyka i dodatkowe dźwięki za: u_v0z5tonc8a, fragment koncertu A. Vivaldiego A-moll RV 52 (za: Gregor Quendel) z serwisu Pixabay.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na wycieczkę do Olenderskiego Parku Etnograficznego w Wielkiej Nieszawce koło Torunia.Kim byli Olendrzy? Dlaczego i kiedy przybyli do Polski? Czego tu szukali i co po sobie zostawili? Jak układały się ich relacje z okoliczną ludnością? Kiedy i dlaczego zniknęli z naszego kraju? Na te wszystkie pytania próbujemy odpowiedzieć z naszą Przewodniczką – Joanną Sójką, historyczką sztuki i muzealniczką z Muzeum Etnograficznego im. Marii Znamierowskiej-Prufferowej w Toruniu.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na opowieść o ogólnopolskiej konferencji naukowej, zorganizowanej przez  Studenckie Filozoficzne Koło Naukowe UMK, Instytut Filozofii UMK, Instytut Socjologii UMK oraz Szkołę Doktorską UKEN w Krakowie, pt. „Przeploty polifonii perspektyw II”.Gościmy Marię Urbaniak, Rafała Węża oraz Jeremiego F. Rybickiego. Głos dadzą także Julia Piszcz oraz inne osoby studiujące w naszym Instytucie i goszczące na Konferencji.Korzystamy z okazji by skierować tutaj serdeczne podziękowania p. Renacie Godlewskiej, która, jako fachowa siła Sekretariatu Instytutu Filozofii UMK pomogła przeprowadzić organizację Konferencji przez wszystkie trudności i rafy.Patronat medialny Pogawędnika: Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!" https://filozofuj.eu/   Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom: Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy do wysłuchania opowieści Absolwentek i Absolwentów filozofii z rocznika 2000, a więc osób mających ćwierćwiekowy dystans do czasów studenckich.Co dziś robią? Kim są? Co im filozofia dała? Czego ich nauczyła? A może czegoś pozbawiła? Dlaczego także dziś warto ją studiować? I dlaczego warto to robić w Instytucie Filozofii UMK Toruniu?Naszymi Rozmówczyniami i Rozmówcami są: Tomasz Klejna, Anna Dukowska, Joanna Książek, Beata Jasudowicz, Piotr Zegarski i Magda Sośnicka.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na wieczór autorski.Nasz Gość - dr Michał Rydlewski (Uniwersytet Wrocławski), opowiada o swojej książce „Magia i pismo. O dwóch odmianach komunikowania: obrazowym i pojęciowym”, która ukazała się w prestiżowej „Złotej Serii Uniwersytetu Wrocławskiego”.Jest mowa o myśleniu magicznym, które – jak się okazuje wcale nie zniknęło z naszego nowoczesnego czy ponowoczesnego świata, o tym, dlaczego takie myślenie pomaga przeżyć żałobę, jakie ma mroczne strony i co z tym wspólnego ma posthumanizm i antropologia animistyczna.Rozmowę prowadzi prof. Włodzimierze Pessel z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.Spotkanie zorganizowano w ramach seminarium im. Piotra Kowalskiego w Lądku-Zdroju, o którego wcześniejszej edycji możecie posłuchać w odcinku pt. O leniach i bumelantach (a właściwie konferencji o nich) | PF 77, zaś samego Autora poznać bliżej w pogawędce O humanistycznym nomadzie | PF 40.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na kulinarną wycieczkę po Toruniu i regionie.Naszymi Przewodniczkami są Agnieszka Michałowska  (Akademia Kulinarna), Marta Sikorska i Sonia Tlili z profilu „Foodbook. Smaki Torunia”. Jak przystało na archeolożkę, historyczkę i antropolożkę kulturową – nie gawędzimy tylko o jedzeniu, ale także o jego historii, specyfice kuchni regionalnej, pewnej tajemniczej kobiecie z Grudziądza, która napisała w 1866 roku popularną książkę kucharską, pt. „Marta. Godna zaufania doradczyni w sztuce kulinarnej i w wielu innych dziedzinach gospodarstwa domowego”. Wspominamy mityczny rybny sos garum, którego używali starożytni Rzymianie, słuchamy o magdeburskiej kapuście, rzepkach teltówkach, dowiadujemy się czym jest glomza i co wspólnego z kulinarnymi modami ma socjolog Thorstein Veblen. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Filozoficzny namysł nad pamięcią ma bogatą tradycję – zajmowali się nią Fichte, Kierkegaard, Husserl czy Bergson. W ostatnich latach mowa jest wręcz o „złotym wieku badań nad pamięcią”.Podobnie o procesach zapominania powiedziano i napisano wiele; niemal każdy słyszał o wywodzonym z psychologii mechanizmie wyparcia oraz jego psychoanalitycznych rozwinięciach. My jednak chcemy pójść inną drogą i skupić się na pojęciu dziury. Zastanamiamy się, czy dziura, wyrwa, wnka i nisza mogą być przydatnymi pojęciami w rozważaniach o pamięci i zapominaniu.Pogawędka jest w istocie rekomendacją pewnej lektury.Pozycje wspomniane w audycji:Zygmunt Freud, O mechanizmach neuroz obronnych, 1894. Roberto Casati, Achille Varzi, Holes and Other Superficialities, 1994.Zofia Rosińska (red.), Pamięć w filozofii XX wieku, 2016Sergiej Lebiediew, Granice zapomnienia, przeł. G. Szymczak, 2018.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Gościmy w naszym studio filozofa – Dr hab. Dobrosława Kota, prof. UEK z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, badacza myśli fenomenologicznej i hermeneutycznej, autora książki Myślenie dramatyczne, Kraków 2016. Nasz Rozmówca występuje także pod zupełnie innym nazwiskiem – jako autor fascynujących powieści – Wit Szostak.Rozmawiamy o tym, jak to jest działać i tworzyć w dwóch postaciach i na dwóch polach badawczej i pisarskiej aktywności, co na to Heidegger, czy i jak filozofia przydaje się pisarzom i pisarkom. Jest mowa o Don Kichocie i pewnym zagubionym na fikcyjnych wyspach Finneganach badaczu, o Jasiu i Małgosi, jak czytają tę bajkę dzieci i jak sami pamiętamy ją z naszego dzieciństwa oraz o najnowszej powieści naszego Rozmówcy – pt. „Wylinka”.Do stworzenia ilustracji wykorzystaliśmy fotografię autorstwa Mikołaja Starzyńskiego.W nagraniu  wykorzystaliśmy dodatkowe dźwięki freesound_community z serwisu Pixabay.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Pogawędka o koncepcji zmysłu moralnego i o tym, jak trudno usłyszeć jego głos w zgiełku naszych namiętności. Kanwą opowieści  jest nieco zapomniana koncepcja osiemnastowiecznego szkockiego moralisty i estetyka, Francisa Hutchesona. Jego dorobek interesuje  historyków filozofii i etyków. Pierwsi dostrzegają jego znaczenie dla rozwoju brytyjskiej myśli asymilującej dokonania Shaftesbury’ego  i Locke’a, drudzy doceniają jego precyzję pojęć i próbę łączenia etyki cnót z utylitaryzmem. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Agnieszce Przybylskiej, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Rozmawiamy o śmierci i żałobie, a raczej o tym, że niespecjalnie sobie dobrze z tą ostatnią radzimy.Naszą Przewodniczką jest Anja Franczak z Instytutu Dobrej Śmierci w Warszawie – organizacji, która postawiła sobie zadanie zbudowania przyjaznej i troskliwej przestrzeni, w której można nie tylko porozmawiać o umieraniu i żałobie, ale także uzyskać wsparcie. To miejsce, które łączy ludzi, którzy wierzą, że świadomość przemijania może pogłębić jakość naszego życia oraz podzielają przekonanie, że istnieją lepsze sposoby obcowania ze śmiercią niż przemilczanie lub tabuizowanie.Nasz Rozmówczyni jest także autorką książki Żaba. Mała opowieść o żałobie, z ilustracjami Marianny Sztymy, która wygląda, jak książka dla dzieci, ale jest tak naprawdę lekturą dla każdego. Do projektu ilustracji odcinka wykorzystaliśmy materiały Instytutu.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Agnieszce Przybylskiej, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Rozmawiamy o włóknach, tkaninach, haftach oraz wątkach splatających je z filozofią. Gawędzimy o teorii włóknistej, oświeceniowej biologii, rzemieślnikach, partaczach, wynalazku mikroskopu i …szlafroku Dioderota.Naszą Przewodniczką jest dr Magdalena Krasińska z Wydziału Filozofii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.Rozmowę ilustrujemy reprodukcją (na tkaninie!) rysunku z książki Antoni van Leeuwebhock, Opera Omnia, Leiden 1715, vol. 1, p. 46.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę o myśli współczesnego greckigo filozofa, Panajotisa Kondylisa, prezentującego oryginalny obraz myśli Oświecenia i wnikliwego obserwatora współczesnej kultury i polityki.Naszym Rozmówcą jest prof. Lech Zieliński z Katedry JęzykaNiemieckiego, Japońskiego i Translatoryki UMK w Toruniu.Wspominana w rozmowie strona internetowa, poświęcona Interdyscyplinarnemu Zespołowi Badań nad Myślą Panajotisa Kondylisa jest dostępna pod adresdem Kondylis.umk.pl.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogwedkę o inności. Tym razem jest nieco inaczej, także dlatego, że nadajemy z Młynów Rothera w Bydgoszczy.Porozmawiamy z Zuzanną Szmidt (Młyny Rothera) i Antonim Torzewskim (Fundacja Koherencje), organizatorami podwójnej, ale "zjednoczonej" imprezy: Forum Filozoficznego (które odbyło się 13 lutego) oraz Slamu Filozoficznego - na który możecie się wybrać do Młynów Rothera już wkrótce.Mówimy o spotkaniu dwóch form: debaty i ekspresji filozoficznej, o tożsamości, inności, obcości i dziwności, porządku miłości (ordo amoris) oraz o tym, czy bliźni i blizna mają ze sobą coś wspólnego.Do ilustracji wykorzystaliśmy fragment obrazu Davida Hockneya "The Other Side" (1990-1993) oraz dźwięki z freesound_community from Pixabay. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Specjalny odcinek jubileuszowy z okazji pięciolecia Pogawędnika.Chcemy poświętować wspólnie, dlatego oddaliśmy Wam głos i zaprosiliśmy do zrealizowania pogawędki w formule Q&A, czyli pytań i odpowiedzi.Odpowiadamy na pytania przesłane do redakcji, oddajemy się wspomnieniom, pytamy sami siebie - wreszcie, po pięciu latach! - po co to wszystko.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Rozmowa o książce M. T. Zdrenki pt. "Marginalia. Szkice z okolic etyki" oraz o serii wydawniczej Miniatury etyczne. Ponieważ trudno być zarazam podmiotem jak i przedmiotem rozmowy (twórcą i tworzywem?) - rozmowę prowadzi Piotr Domeracki.Gawędzimy o małej etyce (o której była szerzej mowa w odcinku PF 137), relacji etyki do moralistyki, o granicach naukowego stylu, o tym, czy eugenika jest "małym" problemem etycznym, o małych cnotach i dlaczego wciąż nie powstała książka o małych przywarach.W nagraniu wykorzytaliśmy fragment ścieżki dźwiękowej filmu "Rejs", 1970, w reż. M. Piwowskiego.O innych książkach wydanych w serii mówimy w odcinkach:PF 111 – O sztuce płaszczenia (książka Alphonce'a Silbermanna)PF 41 – O eugenice z prof. Zdzisławą Piątek.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Andrzejowi Dziedzicowi, Przemysławowi Głuchowskiemu, Łukaszowi Jarczewskiemu, Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Robertowi Małeckiemu, Alicji Markowskiej, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Retransmisja webinarium o książce prof. Dominiki Dzwonkowskiej (Katedra Etyki Wydziału Filozofii Chrześcijańskiej UKSW) pt. Virtue Ethics and the Environment.Spotkanie poświęcone jest prezentacji teorii cnót w debacie o etyce środowiskowej, jej perspektywach i trudnościach jakie napotyka. Mowa jest o wybranych sprawnościach moralnego charakteru, odniesionych do wyzwań ekologicznych, niektórych zarzutach pod adresem tej koncepcji, a także próbach sformułowania pytania środowiskowe przywary.Webinarium prowadzi prof. Maciej Bała (UKSW). W dyskusji udział biorą:Autorka książki - prof. Dominka Dzwonkowska, prof. Zbigniew Wróblewski (KUL) oraz prof. Marcin T. Zdrenka (UMK). Pełna wersja wideo dostępna jest tutaj. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na pogawędkę o Gruzji.Gościmy prof. Iwonę Massakę - politolożkę, badaczkę języka i "interdyscyplinarną" humanistkę - jak mówi o sobie - z Katedry Komunikacji, Mediów i Dziennikarstwa, Instytutu Badań Informacji i Komunikacji UMK w Toruniu. Nasza Rozmówczyni jest autorką książki „Szczegóły. Rzecz o Gruzji”.Rozmawiamy o historii i kulturze tego pięknego kraju, zderzamy się ze stereotypami, wspominamy bliższych i dalszych sąsiadów tego kraju oraz opowiadamy o źródłach europejskich aspiracji Gruzinów i Gruzinek.W nagraniu wykorzystaliśmy fragmenty utworów:Sława Przybylska, „Batumi”, komp. Artemi Arwazjanoraz Zespołu ანსამბლი "თბილისი": თუშური i ქართული საცეკვაო. Wspominamy film „Mimino” w reż. Georgi Daneliyi (ZSRR, 1977) i przypominamy fragment muzyki z filmu autorstwa Giyi Kancheliego. Fotografia ilustracyjna odcinka: Iwona Massaka.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

W ostatniej w roku 2024 pogawędzce rozmawiamy o wyzwaniach sztucznej inteligencji w nauczaniu w szkole – nie tylko filozofii i etyki.Naszą przewodniczka jest dr Aleksandrę Kondrat z Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli w Toruniu, prowadzącego szkolenia z wykorzystania sztucznej inteligencji.Dr Kondrat jest nie tylko filozofką i nauczycielką etyki, filozofii i historii, ale też weteranką Pogawędnika. Rozmawialiśmy z nią o filozofii rosyjskiej, którą zajmowała się na studiach (w odcinku PF 33) oraz dolach i niedolach doktora filozofii w szkole (w odcinku PF 86).Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na niezobowiązującą i całkowicie amatorską pogawędkę o filmie i filozofii, czyli o tym,   że filozofujący nie przesiadują tylko w bibliotekach, ale czasem chodzą do kina i oglądają seriale. Wspomnimy ulubione filmy i operatorów filmowych – tych drugich w nawiązaniu do odbywającego się niedawno w Toruniu Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych Camerimage. Uznaliśmy bowiem, że to wydarzenie jest dobrym pretekstem by wrócić do tematu, którym już się zajmowaliśmy. Naszym rozmówcą jest prof. Michał Wróblewski (Instytut Socjologii UMK) – socjolog, filozof i kinoman. W odcinku wykorzystaliśmy kompozycję sygnału Polskiej Kroniki Filmowej, autorstwa Władysława Szpilmana oraz instrumentalną wersją jego utworu „W małym kinie”, która ilustrowała czołówkę programu „W starym kinie” Jerzego Janickiego. Reklama autorstwa Hoyte Van Hoytema, wspominana na końcu rozmowy dostępna jest tutaj.Polecamy Waszej uwadze  rozmowę PF 61 z Jakubem Walickim – absolwentem studiów doktoranckich Uniwersytetu Wrocławskiego, który – oprócz tego, że zna się na myśli Güntera Abla i Hansa Lenka – pasjonuje się kinem i potrafi o nim ciekawie opowiadać. Jest też autorem bloga o filmach „Przemyślane kadry” (https://przemyslanekadry.pl/). Archiwalny odcinek: O interpretacjonizmie i ...filmie | PF 61, na Spotify - tutaj. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na pogawędkę z dr. Zbigniewem Pietrzakiem z Instytutu Filozofii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego, w której wracamy na łono natury.Rozmawiamy o moralnym charakterze relacji człowieka do natury – o tym,  że źródeł moralności można doszukiwać się już wśród innych niż my zwierząt, a  także, że nasz stosunek do natury powinien być nie tylko ekonomiczny czy estetyczny, ale także moralny.Zachęcamy do wysłuchania poprzedniej pogawędki z dr Pietrzakiem pt. O ptakach i filozofii | PF 51.Wykorzystaliśmy dźwięki natury opracowane przez chribonn z serwisu Pixabay i odgłosy maszyn przez Gavin Mogensen z Pixabay. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na pogawędkę o książce Simona Critchleya „Nieustające żądanie”. W ten sposób wracamy do pomysłu, by co jakiś czas rekomendować Wam różne lektury. Nie prezentujemy wyczerpującego wykładu, a jedynie wstępną prezentację problematyki i zaproszenie do dalszej dyskusji. Simon Critchley jest brytyjskim filozofem związanym z the New School for Social Research w Nowym Jorku.Naszym przewodnikiem jest Piotr Domeracki. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/   Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy do wysłuchania odcinka specjalnego – przygotowanego w związku z XXXVII Olimpiadą Filozoficzną. Jest to komentarz to tematu nr 11, przygotowanego przez prof. Kingę Kaśkiewicz (Instytut Filozofii UMK) i zaproszenie do przemyślenia zawartych w nim słów Henryka Elzenberga z „Kłopotu z istnieniem”: „Człowiek „wykształcony” jest to człowiek zewsząd od istoty rzeczy przedzielony mgłą i chmurami cudzych pojęć […] Oryginalność nie polega na tym, żeby rzeczy widzieć poprzez mgłę taką lub inną (…), nie polega też na utrzymywaniu się w niewiedzy cudzych pojęć – ale na tym, że się okiem i ręką sięga poprzez te mgły i chmury, i uderza się bezpośrednio o firmament.” Rozmawiają Marcin Zdrenka i Piotr Domeracki.Zainteresowanym filozofią i aksjologią Henryka Elzenberga polecamy także archiwalny odcinek PF 100 – O Henryku Elzenbergu z dr. Antonim Płoszczyńcem z Uniwersytetu KEN w Krakowie.W nagraniu wykorzystano muzykę PianoAmor z Pixabay.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na pogawędkę o minimach moraliach.Dwaj filozofowie - Theodor Adorno i Andrei Pleșu - napisali w XX wieku, niezależnie od siebie, książki pod tytułem "Minima moralia". Obie prace nardodziły się ze ze sprzeciwu wobec "Etyki Wielkiej" (Magna Moralia) Arystotelesa.Zastanowiamy się, czym starożytny filozofi podpadł obu autorom i dlaczego warto się zastanowić nad proponowaną przez nich tak zwaną "małą etyką".Zachęcamy do samodzielnej lektury obu książek:T. W. Adorno, "Minima Moralia. Refleksje z poharatanego życia, przeł. M. Łukasiewicz, Kraków 1999.A. Pleșu, "Minima moralia. Elementy etyki odstępu", przeł. J. Kornhauser, Kraków 2019. 

Tym razem odwiedzamy pracownię tłumacza dzieł filozoficznych. Przyglądamy się procesowi przekładu i dylematom, które stoją przed osobą zajmującą się udostępnianiem polskim czytelniczkom i czytelnikom klasycznych tekstów filozoficznych.Wydaje się, że nie ma prostszej pracy niż tłumaczenie angielskiego tekstu na język polski. Można by sądzić, że coraz lepsze translatory, boty, programy wytrenowane maszynowym uczeniem na olbrzymiej bazie tekstów zrobią to za nas, a tłumacz jedynie przejrzy przekład, nieco go poprawi i na koniec złoży swój podpis. Cały proces wydaje się prosty. Niektórzy z góry orzekną, że skoro wszyscy język angielski, praca tłumacza jest zbędna.To wszystko jednak nieprawda. Dlatego opowiadamy o tym, jak przebiega tłumaczenie tekstu filozoficznego, dla kogo, a przede wszystkim po co podejmuje się taką pracę.Współpraca realizatorska: Piotr Grzeliński.W nagraniu wykorzystano dodatkowe dźwięki oraz muzykę by PianoAmor z Pixabay. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/   Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na rozmowę o fotografii i filozofii.Naszym rozmówcą jest Antoni Torzewski z Fundacji Koherencje – filozof i fotograf w jednym.Gawędzimy o reprezentacjonizmie i antyreprezentacjonizmie w filozofii, filozofie i komunikologu Vilémie Flusserze, istocie fotografii i jej relacji do malarstwa, etycznym wymiarze fotografii dokumentalnej i wojennej oraz wielu innych kwestiach. Dla pełniejszego obrazu na naszym profilu FB umieściliśmy reprodukcje fotografii, o których rozmawiamy. Jest tam również zdjęcie autorstwa naszego Rozmówcy, które wykorzystaliśmy do ilustracji odcinka, ale które zostało zmodyfikowane przez sztuczną inteligencję do formatu kwadratowego.W nawiązaniu do tematu rozmowy polecamy także archiwalną pogawędkę pt. O estetyce fotografii Jana Bułhaka | PF 20, którą przeprowadziliśmy z dr Jakubem Maciejewskim i prof. Kingą Kaśkiewicz.Dodatkowe dźwięki:  Štefan Baša from Pixabay. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom: Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Zapraszamy na rozmowę o Davidzie Hartleyu (1705-1755), lekarzu i filozofie, rówieśniku Hume’a i autorze "Observations on Man, his frame, his duty, and his expectations" [Uwag o człowieku, jego konstytucji, obowiązkach i tym, na co może liczyć]Hartley zrobił wiele, aby zbudować spójny system filozoficzny. Czerpał z  kartezjańskiego dualizmu psychofizycznego, Locke’owskiej koncepcji idei, Newtonowskiej "Optyki", a swą koncepcję psychologicznego asocjacjonizmu rozwijał równolegle z Hume’em. Stanowisko teoretyczne łączył z poglądami religijnymi zbliżającymi go do unitarian.O tym, dlaczego warto badać takie postaci jak Hartley, rozmawiamy z dr. Bartoszem Działoszyńskim  z Uniwersytetu Warszawskiego, autorem takich książek jak "Cywilizacja. Szkice z dziejów pojęcia w XVIII i XIX wieku", ", "Życie i śmierć trzech koncepcji sztuki", tłumaczem "Biographia literaria" Samuela Coleridge’a. Nasz rozmówca odsłania, jakie tajemnice skrywają tacy myśliciele jak Hartley, Coleridge czy Priestley, których dorobek jest znacznie bogatszy niż powszechnie uważamy.W ilustracji, z uwagi na nieliczne portrety naszego bohatera, odwołaliśmy się do pewnej sztuczki. Portret twarzy Davida Hartleya seniora (1705-1755) częściowo wsparliśmy wizerunkiem jego syna, Davida Młodszego (1732–1813), wynalazcy i polityka. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/  Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych. 

Blaise Pascal mawiał, że całe nasze nieszczęście pochodzi stąd, iż nie umiemy pozostać w spokoju w izbie. Coś nas ciągle gna, podróżujemy, zwiedzamy, gromadzimy obrazy i wspomnienia. Fenomen podróży zasługuje na próbę filozoficznego opisu, zwłaszcza jeśli jest to podróż samotna i w miejsce szczególne – gdzie rządzi piękna, choć surowa natura, gdzie przez kolejne dni i tygodnie jest się sam na sam ze sobą, a za olśniewające widoki trzeba zapłacić wysiłkiem. Zastanawiamy się nad doświadczeniem podróży – takiej, która prowokuje do filozoficznych pytań, a nerwowość codziennej krzątaniny zamienia na intensywność doznań. Staramy się odpowiedzieć na pytanie o to, co szczególnego jest w powolnej, samotnej wyprawie, jak doświadcza się krajobrazu, gdy przez cały dzień nic nie rozprasza uwagi, a wreszcie -  dlaczego pomimo surowości warunków – silnego wiatru i częstego deszczu – często wraca się w takie miejsca.  To jest opowieść o Islandii i jej zachodnich fiordach, o rowerze i wietrze. I o filozofii. Książki, wspomniane w odcinku: Alain de Botton, „Sztuka podróżowania”, przeł. Hanna Pustuła, Czuły Barbarzyńca Press, Warszawa 2010.Berenika Lenard i Piotr Mikołajczak, „Szepty kamieni. Historie z opuszczonej Islandii”, Wydawnictwo Otwarte, Kraków 2022.Berenika Lenard i Piotr Mikołajczak, „Zostanie tylko wiatr. Fiordy zachodniej Islandii”, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2019.Hubert Klimko-Dobrzaniecki, „Zostawić Islandię”, Oficyna Literacka Noir sur Blanc, Warszawa 2016. Więcej informacji i fotografii z wyprawy tutaj.Współpraca realizatorska: Piotr Grzeliński.Dodatkowe efekty dźwiękowe Juan Carlos, Franco Gonzalez z Pixabay.Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę o prostomyślności, czyli pokusie ucieczki w prostotę.Inspirujemy się bajkopisarzem Ezopem, bohaterem dialogu Platona - Eutyfronem, Dylem Sowizdrzałem i całą plejadą przemądrzałych prostaczków.Pytamy, dlaczego zdarza się nam uciekać w ramiona sielankowej prostoty i zdrowego rozsądku, co ma z tym wspólnego szkoła i kultura ekspercka. Przywołujemy koncepcję eutyfroniki Józefa Bańki i próbujemy odróżnić prostomyślność i prostolinijność od zwykłego przemocowego prostactwa złowrogiego Edka z "Tanga" Sławomira Mrożka.W nagraniu wykorzystaliśmy fragment inscenizacji dramatu Sławomira Mrożka "Tango ", w reżyserii Macieja Englerta, w realizacji Teatru Współczesnego w Warszawie i Teatru Telewizji, 1999.Odcinek ilustrujemy postacią przewrotnego, ironicznego i podobno szpetnego bajarza Ezopa, sportretowanego przed Diego Velázqueza.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń,Marcinowi Sadłowskiemu, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na rozmowę o ludziach i innych zwierzętach. Naszym Rozmówcą jest wykładowca i dyrektor COAPE - Centre of Applied Pet Ethology - Andrzej Kinteh-Kłosiński.Rozmawiamy o relacjach, podobieństwach i różnicach między ludźmi i zwierzętami, specyfice ich zachowań i komunikacji. Próbujemy lepiej  zrozumieć zwierzęta i – być może – dowiedzieć się czegoś więcej od nas samych.Nie odnosimy się do głośnej debaty językoznawczej, w kwestii tego czy zwierzęta „zdychają” czy „umierają”, ale być może tworzymy podstawę do tego, by to zagadnienie poważnie rozważyć.Współpraca realizatorska: Piotr Grzeliński.Dla ilustracji wykorzystaliśmy AI (CoPilot), którą poprosiliśmy o pomoc w wyobrażeniu sobie dialogu człowieka i zwierzęcia.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Annie Waw, Magdalenie Zdrence oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę o dziwnej małpie, która bardzo chce się uczłowieczyć - Tytusie de Zoo, czyli bohaterze cyklu komiksów Henryka Jerzego Chmielewskiego.Naszymi Rozmówcami są Prof. Marek Jeziński z Katedry Komunikacji, Mediów i Dziennikarstwa, Instytutu Badań Informacji i Komunikacji UMK oraz prof. Marcin Lisiecki z Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej, Instytutu Nauk o Kulturze UMK.Nasi Goście są autorami pierwszego naukowego opracowania na temat Tytusa pt. Tytus, Romek i A'Tomek i twórczość komiksowa Henryka J. Chmielewskiego. Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Annie Waw, Magdalenie Zdrence, oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę z dr. Jarosławem Spychałą, badaczem historii filozofii i religii oraz tłumaczem z greki i łaciny. Nasz Rozmówca opowiada o obrazie platońskiej jaskini, studiowanym przez niego zarówno jako paradygmat filozoficzny, teologiczny, literacki i filmowy oraz element komunikacji i kreatywności. Jest twórcą nowatorskiej metody edukacyjnej ΛΕΓΩ-ΛΟΓΟΣ, prowadzi filozoficzne warsztaty dla uczniów, studentów i nauczycieli oraz twórców reklam i strategii marketingowych. Pochylamy się również nad najnowszą książką naszego Gościa pt. „Filozofia jako kontemplacja deszczu”.Do ilustracji wykorzystaliśmy grafikę autorstwa Grzegorza Marzewskiego.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Witoldowi Klimczakowi, Marcinowi Lorancowi, Roberowi Małeckiemu, Maciejowi Michałowskiemu, Paulinie Matysiak, Klaudii Noworzyń, Annie Waw, Magdalenie Zdrence, oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy na pogawędkę, w której pytamy po co filozofowi fantastyka i czy można kogoś nauczyć filozofii na podstawie utworów SF oraz co różni twórczość największych fantastów: Stanisława Lema, Philipa K. Dicka i Jacka Dukaja.Naszym przewodnikiem jest dr Jacek Sobota – uznany pisarz, autor prozy fantastyczno-naukowej: „Głos Boga”, „Padlina”, „Wieczór trzech psów”, a także książek poświęconych związkom fantastyki i filozofii. Cykl jego esejów „Wyznania idioty” drukowany był „Nowej Fantastyce". Nasz Gość jest także filozofem, wykładowcą akademickim na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w OlsztynieTym samym wracamy do tematu poruszonego w PF 36 – O fantastyce i filozofii – z dr. Marcinem Kowalczykiem (UKW w Bydgoszczy). Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Marcinowi Lorancowi, Maciejowi Michałowskiemu, Roberowi Małeckiemu, Klaudii Noworzyń, Magdalenie Zdrence, Annie Waw, Paulinie Matysiak, Przemysławowi Głuchowskiemu oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Gawędzimy o ekowerwie albo ekoanimuszu z prof. Ewą Bińczyk (Instytut Filozofii UMK w Toruniu), która dzięki nowej książce pt. "Uspołecznianie antropocenu " wprowadza nas w zupełnie nowy nastrój.Nasza Rozmówczyni podejmuje niełatwe zadanie przezwyciężenia marazmu, przygnębienia i rezygnacji wobec problematyki kryzysu klimatycznego, które opisała w innej książce pt. "Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu". Rozmawiamy o konieczności porzucenia pewnych urojeń w myśleniu o ekonomii, przyrodzie, zmianie klimatu i naszych próbach dotychczasowych przezwyciężenia go.Chcemy wykrzesać nieco nadziei wobec czekającego nas nieuchronnie kryzysu.Do ilustracji odcinka wykorzystaliśmy fragment obrazu Arka Pasożyta (www.parasite.pl) pt. "Tęcza wypoczynkowa", będącego wariacją nt. pracy "Babie lato" Józefa Chełmońskiego (2023, z cykl: Tęcze / Malarstwo Pasożytnicze). Jest on także motywem graficznym okładki książki naszej Gościni.W nagraniu wykorzystano dodatkowe dźwięki z Pixabay.Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Marcinowi Lorancowi, Maciejowi Michałowskiemu, Roberowi Małeckiemu, Klaudii Noworzyń, Magdalenie Zdrence, Annie Waw, Paulinie Matysiak, Przemysławowi Głuchowskiemu oraz grupie Darczyńców anonimowych.

Zapraszamy Was do XIX-wiecznego Wilna.Prof. Tomasz Kupś opowiada o nieco zapomnianym "wileńskim Heraklicie", czyli Johannie Heinrichu Abichcie, który nauczał filozofii na Uniwersytecie Wileńskim w czasach jego wielkiej świetności w latach 1803-1816. Podstawa rozmowy jest książka naszego Rozmówcy pt. Johann Heinrich Abicht – filozof wileński. Działalność naukowa i dydaktyczna (1804–1816). Badania i źródła.Gawędzimy o specyfice tamtych czasów, niekończących się reformach uczelni, gorących sporach i niechęci Jana Śniadeckiego do kantyzmu. Do tego nasz Gość opowiada o wileńskich archiwach, zagubionych rękopisach, pewnych jadowitych ropuchach oraz o tym, kto tam kogo poranił scyzorykiem i dlaczego podpalono drzwi jakiegoś profesora. Do ilustacji wykorzystaliśmy fragment obrazu Józefa Peszki "Widok na katedrę wileńską", 1808.Dodatkowe dźwięki: Alexander Jauk, UNIVERSFIELD,  Max Hammarbäck z serwisu Pixabay (1, 2, 3 oraz 4, 5).Patronat medialny Pogawędnika:Dwumiesięcznik i portal internetowy "Filozofuj!"https://filozofuj.eu/ Dziękujemy za wsparcie naszym wiernym Patronom i Patronkom:Marcinowi Lorancowi, Maciejowi Michałowskiemu, Roberowi Małeckiemu, Klaudii Noworzyń, Magdalenie Zdrence, Annie Waw, Paulinie Matysiak, Przemysławowi Głuchowskiemu oraz grupie Darczyńców anonimowych.Zapraszamy do wsparcia naszej pracy i możliwości rozwoju na platformie Patronite:https://patronite.pl/pogawednik.filozoficzny