Polska i Polacy na całym świecie

Bywa, że w losach jednej rodziny odbijają się dzieje całego pokolenia, a nawet narodu. Historia Eleny Kaczorowskiej, lekarki i przedstawicielki Polonii w Uzbekistanie, jest opowieścią o przymusowym przesiedleniu, represjach, życiu z dala od ojczyzny, ale także o niezwykłej sile rodzinnej pamięci i przywiązaniu do Polski.

Dla repatriantów powrót do Polski nie zawsze oznacza łatwy start. Janina Kuzmina, repatriantka z Uzbekistanu i współtwórczyni Centrum Pomocy Repatriantom w Warszawie, przekonuje, że potrzebują oni większego wsparcia w odnalezieniu się w polskim społeczeństwie.

Jacqueline Maria Burkot jest przedstawicielką piątego pokolenia Polaków w Brazylii. Jej przodkowie wyemigrowali z Galicji do południowej Brazylii w 1885 roku. W jej rodzinie język polski przetrwał przez pokolenia – w domu, w modlitwie, pieśniach i codziennych rozmowach. Dziś Jacqueline jest fizjoterapeutką, przedsiębiorczynią, śpiewa w polonijnym zespole "Orzeł", a język przodków wykorzystuje także w pracy z pacjentami. Jej polszczyzna brzmi inaczej niż współczesny język używany w Polsce. Jest żywym śladem języka, który jej przodkowie zabrali ze sobą z Galicji ponad 140 lat temu.

Dla wielu młodych ludzi w Kazachstanie polska tożsamość nie jest jedynie wpisem w dawnych dokumentach – to żywy język, świadomy wybór i plan na przyszłość. Renata Temralieva, liderka polonijna z Ałmaty i członkini Młodzieżowej Rady przy Senacie RP, opowiada o powrotach do korzeni, nauce języka ojczystego i nowej fali Polonii, która śmiało spogląda w stronę Ojczyzny.

Warsztaty językowe, konkurs na limeryki, debaty młodzieżowe, działania artystyczne i spotkania z wybitnymi ekspertami. Instytut Rozwoju Języka Polskiego po raz drugi aktywnie uczestniczył w Polonia Camp. Tegoroczna edycja pokazała, że nauka języka polskiego może odbywać się poprzez twórczość, zabawę i budowanie relacji, a młodzi Polacy chcą rozmawiać po polsku nie tylko o swojej tożsamości, ale również o wyzwaniach współczesnego świata.

Choć prof. Adam Piotr Żukiewicz, pianista koncertowy, na stałe mieszka i rozwija karierę akademicką oraz muzyczną w Ameryce Północnej, jego więzi z ojczyzną pozostają niezwykle silne. Koncertowanie w Polsce łączy z wyjątkową misją – zapoznawaniem zagranicznych studentów z polską kulturą.

Twórczość Georga Johana Tribowskiego, malarza o skomplikowanej biografii i niezwykle oryginalnym dorobku artystycznym, można oglądać na wystawie „W drodze. Malarstwo Georga Johana Tribowskiego (1935–2002)” w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu. Ekspozycja prezentuje ponad 120 prac artysty i ukazuje zarówno jego artystyczną ewolucję, jak i historię człowieka poszukującego własnej tożsamości między Polską a Niemcami. O wystawie w Polskim Radiu dla Zagranicy opowiadały jej kuratorki – Magdalena Kołtunowicz i Paulina Szymalak-Bugajska – oraz pomysłodawca projektu Tadeusz Deptuła.

Jeszcze kilka lat temu wielu potomków polskich emigrantów w Brazylii mówiło z goryczą, że Polska o nich zapomniała. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Do polonijnych miejscowości docierają nauczyciele z Polski, przyjeżdżają zespoły folklorystyczne i turyści, a młodzi Brazylijczycy polskiego pochodzenia coraz chętniej uczą się języka swoich przodków. O przemianach zachodzących w brazylijskiej Polonii opowiadali w Polskim Radiu dla Zagranicy Marzena Kowalczyk-Jassak, nauczycielka języka polskiego skierowana do Brazylii przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, oraz podróżnik i autor cyklu „Śladami Polonii” Mateusz Jakubowski.

Senat RP konsekwentnie rozwija współpracę z Polonią i Polakami mieszkającymi za granicą, dostosowując swoje działania do wyzwań współczesnego świata i oczekiwań kolejnych pokoleń emigracji. O nowych priorytetach Senatu, rekordowym Konkursie Senat–Polonia 2026, wsparciu dla mediów polonijnych oraz przygotowaniach do Polonia Camp 2026 mówił w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy dyrektor Biura Polonijnego Senatu RP, Artur Kozłowski.

Zespół Pieśni i Tańca "Dobroń" wrócił z wyjątkowej podróży do Brazylii, gdzie jako pierwszy zespół z Polski w historii wystąpili podczas Festiwalu PolFest International. Wizyta okazała się czymś znacznie więcej niż artystycznym wyjazdem – była spotkaniem z potomkami polskich emigrantów, którzy mimo upływu ponad 150 lat wciąż pielęgnują język, tradycję i pamięć o swojej ojczyźnie.

W dniach 23–26 lipca w Warszawie odbędzie się druga edycja Polonia Camp 2026 – wyjątkowego wydarzenia integrującego młodzież polonijną z różnych zakątków globu. Tegoroczne spotkanie zgromadzi rekordową liczbę 1500 uczestników – zapowiadała w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy Małgorzata Kopka-Piątek z Instytutu Spraw Publicznych.

Na Kubie wciąż jeździ więcej fiatów 126p niż mogłoby się wydawać. W kraju pogrążonym w głębokim kryzysie gospodarczym polskie samochody stały się symbolem zaradności i taniego transportu. Właśnie dlatego Endy Gęsina-Torres, były dziennikarz związany z Polską i Kubą, uruchomił w Hawanie „Polsky" - pierwszy prywatny sklep z częściami do „Malucha”.

Po latach życia w Uzbekistanie Janina Kuzmina wraz z rodziną wróciła do Polski, korzystając z możliwości repatriacji. Dziś studiuje na Uniwersytecie Warszawskim, działa na rzecz osób wracających do ojczyzny w Stowarzyszeniu Centrum Pomocy Repatriantom i przekonuje, że choć program repatriacyjny daje Polakom ze Wschodu szansę na nowe życie, nadal wymaga zmian. W rozmowie opowiada o rodzinnej historii, zachowaniu polskiej tożsamości na emigracji oraz problemach, z jakimi mierzą się repatrianci po przyjeździe do kraju.

- Chciałabym, żeby moje dziecko żyło w świecie, w którym tożsamość nie wyklucza, a język nie dzieli ludzi – mówi poetka i antropolożka Olga Ozarenkova, autorka debiutanckiego tomu „Niespełnione sny”. O wielokulturowych korzeniach, poezji przekraczającej granice i niezwykłym projekcie wydawania wierszy w językach swoich przodków, opowiedziała Polskiemu Radiu dla Zagranicy, wraz z Barbarą Czechmeszyńską-Skowron.

Jak wychować dzieci w kilku językach i jednocześnie zachować silną więź z polskością? O tym opowiadają Martyna Górniak-Pełech oraz jej dzieci – Krysia i Ksawery, którzy od kilku lat mieszkają w Szwajcarii. Ich historia pokazuje, że wielojęzyczność nie tylko otwiera świat, ale także pomaga świadomie budować własną tożsamość.

Ponad trzy miliony potomków polskich emigrantów mieszka dziś w Brazylii. Dla wielu z nich język polski, tradycje i pamięć o przodkach pozostają ważnym elementem tożsamości, mimo że od przybycia pierwszych osadników minęło już ponad 150 lat. O tym, jak wygląda codzienna praca z brazylijską Polonią, opowiada Marzena Kowalczyk-Jassak – nauczycielka skierowana przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą (ORPEG), od czterech lat pracująca w stanie Rio Grande do Sul.

Sergiusz Andruszkiewicz jest potomkiem polskiej szlachty zesłanej na Sybir. Cztery lata temu spełnił marzenie swoje oraz kilku pokoleń swojej rodziny i wrócił do Polski. Na własnej skórze przekonał się jednak, że system administracyjny wciąż nie jest przygotowany na przyjęcie takich jak on. Z Sergiuszem Andruszkiewiczem – sekretarzem Mazowieckiego Stowarzyszenia Pamięci Zesłańców Sybiru rozmawiamy o biurokratycznych przeszkodach, sankcjach i codziennych trudnościach, z jakimi mierzą się potomkowie Polaków, którzy zdecydowali się wrócić do ojczyzny.

Siedem Polek z Chicago odtwarza tradycje Pomocniczej Służby Kobiet, formacji działającej przy Armii generała Władysława Andersa podczas II wojny światowej. Poprzez spotkania z młodzieżą, udział w uroczystościach patriotycznych i kontakty z weteranami dbają o to, by pamięć o służbie kobiet nie została zapomniana.

Przedstawicielki środowiska polonijnego w Porto mówią o wyzwaniach życia w rozproszeniu, roli Domu Polskiego oraz inicjatywach, które mają łączyć Polaków w Portugalii – od pikników po zajęcia dla dzieci i warsztaty edukacyjne. Rozmowa z Danutą Kondek – asesorem w Konsulacie Honorowym RP w Porto, Idą Wojtan-Seymour – prezes Stowarzyszenia Associação Casa Polónia - Dom Polski w Porto oraz Magdaleną Pydzińską-Almeida – wiceprezes stowarzyszenia i koordynatorką Szkółki Języka Polskiego.

W Australii rusza nowa inicjatywa skierowana do młodych przedstawicieli Polonii. „Polonia ma talent” to ogólnokrajowy festiwal, którego celem jest prezentacja talentów muzycznych i artystycznych oraz integracja młodego środowiska polonijnego. Z Dorotą Biliniewicz z Polish Australian Youth Gathering Team rozmawialiśmy o nowej inicjatywie skierowanej do młodych przedstawicieli Polonii w Australii.

Podczas oficjalnej wizyty polskiej delegacji parlamentarnej w Kazachstanie jednym z kluczowych tematów rozmów stała się sprawa dostępu do dokumentów dotyczących pierwszej masowej deportacji Polaków z 1936 roku. Sprawa jest paląca, ponieważ mimo upływu blisko 90 lat od tamtych tragicznych wydarzeń, historycy wciąż odbijają się od zamkniętych drzwi gabinetów byłego KGB.

Choć pochodzi z rodziny o niemieckich korzeniach, od lat fascynuje go polska kultura ludowa. Thiago Neiderdt z południa Brazylii nauczył się języka polskiego, studiował prace Oskara Kolberga i dziś tworzy tradycyjne stroje ludowe inspirowane regionalnymi wzorami z Polski. Jego historia pokazuje, jak silnie polski folklor potrafi przyciągać także osoby spoza kraju.

Ponad stu nauczycieli skierowanych przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą już wkrótce rozpocznie pracę w szkołach i ośrodkach polonijnych na czterech kontynentach. Do nowego roku szkolnego przygotowują się podczas dorocznej konferencji zorganizowanej w Warszawie przez ORPEG. W wydarzeniu uczestniczyła ministra edukacji Barbara Nowacka, która podkreśliła znaczenie ich pracy dla podtrzymywania polskiej tożsamości poza granicami kraju.

Ukryte leśne cmentarze, zapomniane nazwiska w archiwach i groby, które znikają bez śladu. Piotr Ketnowski, twórca projektu Ostoja Pamięci, od lat dokumentuje miejsca pochówku polskich ofiar II wojny światowej na terenie Niemiec. Jak podkreśla, walka toczy się dziś nie tylko o pamięć historyczną, ale także o fizyczne ocalenie grobów ludzi, którzy zginęli w wyniku pracy przymusowej, represji i wojennej przemocy.

Dzielą ich od Warszawy tysiące kilometrów i trudna, bolesna historia deportacji. Choć ich rodzice często nie mówili już po polsku, a w dokumentach dziadków radzieccy urzędnicy zostawiali puste plamy, oni mówią wprost: „Jesteśmy Polakami”. Młodzi liderzy z Kazachstanu próbują tchnąć nową energię w tamtejsze organizacje polonijne. Na swojej drodze spotykają jednak mur – zarówno ten wynikający z odległości, jak i ten wzniesiony przez nowe, rygorystyczne przepisy w samej Polsce. Zapraszamy!

Polska badaczka, poetka i dziennikarka, dr Bogumiła Żongołłowicz, została uhonorowana prestiżowym Orderem Australii. To wyjątkowe odznaczenie otrzymała za wieloletni, wybitny wkład w dokumentowanie dramatycznych losów powojennej Polonii na antypodach. Laureatka, która od 1991 roku mieszka w Australii, podkreśla, że jej praca to nie tylko zapełnianie białych plam w historii, ale przede wszystkim przekazywanie pamięci przyszłym pokoleniom.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego udostępnił pierwsze materiały edukacyjne opracowane na podstawie "Ram programowych polonijnej edukacji językowo-kulturowej". To kolejny etap działań mających na celu wsparcie nauczania języka polskiego wśród Polonii i Polaków mieszkających za granicą.

Ponad pięć lat spędził w białoruskim więzieniu. Po uwolnieniu po raz pierwszy wystąpił przed Parlamentem Europejskim, gdzie odebrał Nagrodę Sacharowa i apelował o wsparcie dla więźniów politycznych oraz polskiej mniejszości na Białorusi. W rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy Andrzej Poczobut mówił o sytuacji Polaków za wschodnią granicą, swojej determinacji, by wrócić do kraju, oraz o znaczeniu pamięci historycznej.

Historia Polaków w Kazachstanie to opowieść o cierpieniu, przymusowych deportacjach, ale także o niezwykłej solidarności i zachowaniu narodowej tożsamości. Katarzyna Ostrowska, szefowa Związku Polaków w Kazachstanie, podkreśla, że pamięć o wydarzeniach z 1936 roku pozostaje żywa zarówno wśród Polaków, jak i Kazachów

Język polski używany przez potomków emigrantów w Brazylii może wkrótce zostać wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego tego kraju. O wyjątkowym projekcie dokumentowania polszczyzny zachowanej przez kolejne pokolenia Polonii, a także o rosnącym zainteresowaniu polską kulturą i językiem wśród Brazylijczyków polskiego pochodzenia, opowiadał w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy dr Fabricio Vicroski – polsko-brazylijski naukowiec, historyk, archeolog i działacz polonijny.

Historia Polaków w Uzbekistanie to opowieść o zesłaniach, wojnach, przetrwaniu i niezwykłym wkładzie w rozwój regionu Azji Środkowej. To także historia ludzi, którzy mimo dramatycznych doświadczeń zachowali swoją tożsamość i pamięć o ojczyźnie. Właśnie tej tematyce poświęcony jest projekt medialny „Polska diaspora w Uzbekistanie”, w ramach którego mieliśmy okazję odwiedzić ten kraj i spotkać przedstawicieli miejscowej Polonii.

W świecie, w którym codziennie współpracujemy z ludźmi z różnych krajów, kultur i środowisk, coraz większego znaczenia nabiera inteligencja kulturowa. To właśnie jej poświęcona jest książka Angeliny Bejgrowicz – polskiej ekspertki ds. negocjacji, współpracy międzykulturowej i kompetencji globalnych, która od ponad dekady mieszka i pracuje w Brazylii.

Matematyczne modele, cyberbezpieczeństwo na wielką skalę i niezwykła historia rodzinna – to główne tematy rozmowy z dr. Kamilem Mizgierem. Ekspert w zarządzaniu ryzykiem i szef Biura Zarządzania Ryzykiem na Uniwersytecie w Zurychu odwiedził studio Polskiego Radia dla Zagranicy. W wywiadzie opowiedział o swojej pracy w Szwajcarii, solidnym fundamencie, jaki dała mu Politechnika Warszawska oraz o swojej babci, Marii Rosie-Krzyżanowskiej, która zapisała się w historii polskich mediów.

Prof. Seweryn Ozdowski to wybitny australijski obrońca praw człowieka, socjolog i badacz społeczny polskiego pochodzenia. W latach 2000–2005 pełnił prestiżową funkcję Komisarza ds. Praw Człowieka przy rządzie australijskim, stał również na czele Australijskiej Rady ds. Wielokulturowości. Odznaczony Orderem Australii oraz Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi RP.

W Zurychu odbędzie się pierwsze Forum Organizacji Polonijnych w Szwajcarii. To wyjątkowe wydarzenie, zorganizowane przez Polsko-Szwajcarski Instytut Kultury i Edukacji, ma na celu zjednoczenie, integrację oraz wsparcie dynamicznie rozwijającej się społeczności polskiej w tym kraju.

Ostatnie rosyjskie ataki na Kijów przyniosły kolejne zniszczenia w ukraińskiej stolicy. Wśród uszkodzonych obiektów znalazło się także centrum językowo-kulturalne prowadzone przez organizację Language Bridge. Dla setek Polaków i osób polskiego pochodzenia było ono nie tylko miejscem nauki języka, ale również przestrzenią spotkań, integracji i pielęgnowania polskiej tożsamości.

Naszym gościem jest Anna Jachim, autorka bloga Bilingual kid, która mieszka i pracuje we Francji. Osiedliła się tam ponad 20 lat temu i na co dzień wspiera rodziny polonijne oraz wielojęzyczne w dwujęzycznym wychowaniu dzieci. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy!

Choć emocje po uwolnieniu Andrzej Poczobut powoli opadają, temat sytuacji Polaków na Białorusi wciąż pozostaje niezwykle aktualny. Szczególnie trudne położenie dotyczy młodego pokolenia, które dorasta w rzeczywistości coraz silniejszych represji reżimu Aleksandra Łukaszenki. O problemach młodych Polaków mieszkających za wschodnią granicą opowiadał Mirosław Kapcewicz, prezes Fundacja Młode Kresy. Zapraszamy!

Elmira Pak urodziła się w Taszkencie w rodzinie tatarskiego pochodzenia. Dziś mówi o sobie: „jestem Polką”, choć – jak sama podkreśla – do odkrywania własnych korzeni dochodziła stopniowo, przez lata. Wszystko zaczęło się od rodzinnej opowieści.

Choć pochodzi z rodziny o niemieckich korzeniach, od lat fascynuje go polska kultura ludowa. Thiago Neiderdt z południa Brazylii nauczył się języka polskiego, studiował prace Oskara Kolberga i dziś tworzy tradycyjne stroje ludowe inspirowane regionalnymi wzorami z Polski. Jego historia pokazuje, jak silnie polski folklor potrafi przyciągać także osoby spoza kraju.

Losy Polonii w Uzbekistanie to opowieść o pamięci, która przez dziesięciolecia była tłumiona, oraz o tożsamości odkrywanej często dopiero po latach. Dziś jej ważnym głosem jest Olgana Nafikowa – członkini Zarządu Stowarzyszenia "Polonia" w Taszkencie, które od ponad trzech dekad pielęgnuje polską kulturę i tradycję w Azji Centralnej.

Wielokulturowy Uzbekistan od lat pozostaje miejscem spotkania różnych narodów, tradycji i religii. W tej mozaice swoje miejsce odnajduje także polska diaspora, która – choć nieliczna – aktywnie działa na rzecz zachowania języka, kultury i historycznej pamięci. Jedną z najważniejszych organizacji polonijnych w kraju jest kierowane przez Elenę Kondratenko Stowarzyszenie "Polska Klasa" w Taszkencie. Dziś organizacja nie tylko uczy języka polskiego, ale także staje się przestrzenią dialogu polsko-uzbeckiego, współpracy międzynarodowej i budowania relacji między społeczeństwami obu państw.

Ponad dwustu pedagogów, z niemal wszystkich kontynentów, wzięło udział w XII Światowym Zjeździe Nauczycieli, zorganizowanym w Gdańsku przez Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” oraz jego Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli. O idei zjazdu, sile dziedzictwa narodowego i nowoczesnych metodach nauczania rozmawialiśmy z Dariuszem Piotrem Bonisławskim, prezesem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, który przypomniał, że tegoroczny zjazd odbył się w ramach projektu „Polacy Światu – Nobliści”.

Sprawa Andrzeja Poczobuta ponownie skierowała uwagę opinii publicznej na sytuację Polaków mieszkających na Białorusi. O codzienności polskiej mniejszości, represjach oraz niszczeniu polskich organizacji mówiła Anna Paniszewa – działaczka mniejszości polskiej i dyrektorka Forum Polskich Inicjatyw Lokalnych Brześcia i Obwodu Brzeskiego. Zapraszam!

Wszystko zaczęło się od warsztatów z art director z New York Timesa, która wysłała studenckie prace do redakcji. Jedna ilustracja Emilii Miękisz została opublikowana i nominowana do World Illustration Awards w Londynie. To dało stypendium Fulbrighta, studia na RISD i współpracę z New Yorkerem. Po powrocie do Polski ilustratorka porównuje dwa rynki: amerykański, gdzie trzeba być przebojowym i walczyć o uwagę, oraz polski, gdzie trudniej o zlecenia, ale łatwiej o szczerość.

2 maja, w Dniu Polonii i Polaków za Granicą oraz w Dniu Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, szczególna uwaga kieruje się ku milionom rodaków rozsianych po całym świecie. To czas refleksji nad znaczeniem polskiej tożsamości poza granicami kraju, ale także moment, w którym wybrzmiewają konkretne działania na rzecz wsparcia Polonii.

Czy kiedykolwiek czułeś się „pomiędzy”? Ani stąd, ani stamtąd? Dla wielu z nas różnice kulturowe to tylko kwestia języka lub kuchni. Jednak dr Barbara Bartczak, ceniona ekspertka ds. międzykulturowości, przekonuje, że tkwimy w niewidzialnym systemie – Matrixie, który kształtuje każdy nasz gest, decyzję i emocję. Zapraszamy!

Znamy już nominowanych w prestiżowym konkursie Osobowość Roku Polonii Świata 2026. Na liście znaleźli się liderzy z Mołdawii, Wielkiej Brytanii, a nawet Indii. Tegoroczna edycja, której finał zaplanowano w symbolicznym Wilnie, pokazuje, że współczesny patriotyzm za granicą to coś znacznie więcej niż kultywowanie tradycji – to nowoczesne budowanie marki „Polska”. Zapraszam!

Podróże, wielokulturowość i codzienne obserwacje ludzi stały się dla Martyny Górniak-Pełech niewyczerpanym źródłem inspiracji. Tłumaczka, dziennikarka i autorka znanych książek o wychowaniu w wielojęzyczności oraz bestsellerowej „Optymistki” powraca z nową publikacją – odważną, szczerą i motywującą opowieścią o kobietach i dla kobiet.

Trwa siedemnasta edycja konkursu dla młodej Polonii Być Polakiem, którego organizatorem jest Fundacja Świat na Tak, prowadzona przez Joannę Fabisiak. W Warszawie spotkali się jurorzy konkursu, nauczyciele polonijni, którzy omawiali prace uczestników oraz dyskutowali o nowych inicjatywach integrujących Polonię.