Rozmawiamy

In this episode, philosopher and sociologist Michał Kozłowski speaks with Professor Andrea Pető, one of the leading scholars of gender, memory politics, and illiberalism, to explore contemporary Hungary as a political laboratory of the 21st century.The conversation offers a deep analysis of Viktor Orbán’s regime, understood not as a coherent ideological project, but as a system driven by what Pető calls illiberal pragmatism. Rather than producing stable values, this model operates through flexibility, opportunism, and strategic adaptation to shifting political and economic conditions.A central concept discussed is the “polypore state”—a parasitic structure that feeds on external resources, particularly those of the European Union, while redistributing them to sustain a loyal political elite. This framework reveals how power can be maintained without ideological consistency, relying instead on control over institutions, narratives, and material flows.The episode also addresses the paradox of women’s support for the regime, initially mobilized through the promise of “emancipation within the home” and the symbolic valorization of motherhood. Today, however, these policies are evolving toward more restrictive measures, including challenges to women’s higher education and reproductive rights.A significant part of the discussion focuses on memory politics and historical revisionism, particularly the narrative of Hungary as a “double victim” of both Nazi Germany and the Soviet Union. This framing obscures local responsibility and is accompanied by a broader geopolitical and cultural shift toward Eastern affiliations.The conversation further examines Hungary’s complex relationship with Russia, highlighting the tension between historical trauma and present-day political alliance, as well as the selective suppression of historical narratives that conflict with current geopolitical interests.Ultimately, Hungary emerges as a model case of democratic erosion, whose mechanisms are increasingly observed—and in some cases replicated—by political movements worldwide. The episode concludes with reflections on the durability of such systems and the challenges of rebuilding democratic discourse in deeply polarized societies.Guest: Andrea Pető – Professor of Gender Studies at Central European University (Vienna), research affiliate at the CEU Democracy Institute, and member of the Hungarian Academy of Sciences. Her work on gender, illiberalism, and memory politics has been translated into over 25 languages.Host: Michał Kozłowski – Philosopher, sociologist, and professor at the University of Warsaw, specializing in 17th-century philosophy, the history of the far right, and the social function of art.

W podcaście zatytułowanym "Matka ze stali. Jak upadła Stocznia Gdyńska?", prowadzonym przez Adama Leszczyńskiego, goście analizują historię, rozwój i dramatyczny upadek jednego z najważniejszych polskich zakładów przemysłowych w kontekście premiery książki "Dwie Stocznie".Stocznia Gdyńska przez dekady była symbolem nowoczesności, ambicji i społecznego awansu. Dla wielu nie była tylko miejscem pracy, ale całym światem — źródłem dumy, stabilizacji i poczucia sensu. Jak to się stało, że tak potężny zakład upadł? W podcaście Instytutu Narutowicza wracamy do historii „matki stoczni”, by opowiedzieć o jej sile, wyjątkowości i dramatycznym końcu. To rozmowa o wielkim przemyśle, marzeniu o nowoczesności, kosztach transformacji i o ludziach, którzy razem ze stocznią stracili coś znacznie więcej niż tylko pracę.Goście podcastu:Piotr Filipkowski - Socjolog i adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w badaniach z zakresu historii mówionej (oral history) oraz analizie biograficznej. Jest autorem nagradzanej książki Historia mówiona i wojna oraz współautorem monografii Dwie stocznie. Budowa statków od socjalizmu do Unii Europejskiej. Realizował liczne projekty badawcze w Polsce, Austrii i Niemczech, zajmując się doświadczeniem transformacji oraz pamięcią o II wojnie światowej.Leszek Piątkowski - Emerytowany pracownik Stoczni Gdyńskiej, z wykształcenia elektryk. Przez dekady związany z wydziałem produkcyjnym, gdzie osiągnął szczyt kariery zawodowej na stanowisku zastępcy kierownika wydziału elektrycznego. Świadek rozkwitu stoczni w latach 70. oraz jej ostatecznego upadku w 2009 roku, na emeryturę odszedł tuż przed likwidacją zakładu.Odcinek powstał dzięki współpracy z Muzeum Miasta Gdyni.

W dwudziestym odcinku podcastu Rozmawiamy Adam Leszczyński rozmawia z prof. Mikołajem Cześnikiem o klasowej pogardzie w Polsce i o tym, jak współczesne elity patrzą na resztę społeczeństwa. Punktem wyjścia jest pytanie, czy pogarda to trwała cecha polskiego życia publicznego, czy raczej powracający mechanizm, uruchamiany w momentach społecznych i politycznych napięć. Rozmowa dotyczy także źródeł nierówności, dziedzictwa postfeudalnego, stygmatyzacji pracy fizycznej, lęku przed różnorodnością poglądów oraz języka, którym opisuje się dziś konflikty społeczne i polityczne. Profesor Cześnik pokazuje, dlaczego w Polsce tak trudno rozmawiać o interesach klasowych i czemu miejsce języka klasowego często zajmuje język narodowego resentymentu. To odcinek o polskiej kulturze politycznej, niewidzialnych elitach, społecznych hierarchiach i o tym, jak pogarda wpływa na demokrację. Gościem programu jest prof. Mikołaj Cześnik – politolog i socjolog, profesor Uniwersytetu SWPS, badacz zachowań wyborczych, postaw politycznych Polaków i socjologii polityki.

W aktualnym odcinku Rozmawiamy" Adam Leszczyński rozmawia z dr. Mateuszem Ratyńskim – autorem książki „Walka o nową Polskę. Stanisław Miłkowski i jego agraryzm” – o Stanisławie Miłkowskim (1905–1945), jednym z najbardziej oryginalnych i zapomnianych polskich myślicieli politycznych XX wieku.Czym był jego nowoczesny agraryzm: „trzecią drogą” między kapitalizmem a komunizmem, opartą na demokracji, samorządności i spółdzielczości? Skąd brała się jego krytyka „pańskiej Polski” II RP, spory w ruchu ludowym oraz zaskakująco aktualne wątki bliskości natury, które dziś brzmią jak zapowiedź myślenia ekologicznego?Dr Mateusz Ratyński - historyk, kierownik Działu Naukowo-Badawczego Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, dyrektor Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach, zajmuje się historią XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem ruchu ludowego i biografistyki, autor kilkunastu monografii naukowych i źródłowych.Publikacja odcinka towarzyszy premierze książki: https://instytutnarutowicza.bigcartel.com/product/mateusz-raty%C5%84ski-walka-o-now%C4%85-polsk%C4%99-stanis%C5%82aw-mi%C5%82kowski-i-jego-agraryzm

W nowym odcinku „Rozmawiamy” Przemysław Witkowski rozmawia z Krzysztofem Łukszą o tym, jak działa radykalizacja: bańki informacyjne, presja środowiska, spiskowe narracje (także pandemiczne) i moment, kiedy zaczynają pękać „pewniki”.Rozmowa nawiązuje do wywiadu naszego gościa z Rafałem Pankowskim, który znajdziecie w najnowszej książce instytutu: „Im ostrzej, tym lepiej. Do i od radykalizacji” Książkę możecie zakupić w naszym sklepie internetowym: https://instytutnarutowicza.bigcartel.com/product/rafa%C5%82-pankowski-przemys%C5%82aw-witkowski-im-ostrzej-tym-lepiej

Najnowszy odcinek podcastu Instytutu Narutowicza to rozmowa Adama Leszczyńskiego z Bronisławem Wildsteinem o sporze wokół diagnozy współczesnego Zachodu i sensu konserwatywnego projektu. Punktem wyjścia jest przedstawiana przez gościa wizja „świata na opak” oraz teza o dominacji tzw. „ideologii emancypacji”, rozumianej jako postmarksistowski nurt dążący do osłabienia tradycyjnych tożsamości narodowych, religijnych i biologicznych. Prowadzący konsekwentnie kwestionuje te ujęcia, wskazując m.in. możliwość odmiennej interpretacji obecnej sytuacji Europy jako okresu stabilizacji, pokoju i dobrobytu oraz problematyzując konserwatywne odwołania do „powrotu do korzeni” jako potencjalnie oparte na wartościach wyobrażonych. Bronisław Wildstein – publicysta, pisarz i działacz opozycji antykomunistycznej, odznaczony Orderem Orła Białego. W PRL współpracował z KOR, był współzałożycielem Studenckiego Komitetu Solidarności; przyjaciel Stanisława Pyjasa, przez lata zabiegał o wyjaśnienie okoliczności jego śmierci. W latach 80. przebywał na emigracji we Francji, pracował m.in. dla Radia Wolna Europa. W wolnej Polsce był prezesem zarządu TVP (2006–2007). Autor m.in. Dolina nicości oraz Bunt i afirmacja. Obecnie publicysta tygodnika „Sieci”.

W najnowszym odcinku podcastu „Rozmawiamy” prof. Adam Leszczyński rozmawia z Sylwią Czubkowską o władzy, jaką globalne firmy technologiczne sprawują nad państwami, gospodarką i codziennym życiem obywateli. Punktem wyjścia do rozmowy jest książka książka naszej gościni „Bóg techy. Jak wielkie firmy technologiczne przejmują władzę nad Polską i światem”.

W najnowszym odcinku podcastu Rozmawiamy pochylamy się nad jednym z najbardziej kontrowersyjnych i zarazem najbardziej wpływowych zjawisk politycznych PRL: środowiskiem tzw. „partyzantów” Mieczysława Moczara. Punktem wyjścia jest najnowsza książka prof. Pawła Machcewicza „Narodowy komunizm po polsku. ‘Partyzanci’ Moczara” – pierwsza pełna, syntetyczna i krytyczna analiza fenomenu, który próbował połączyć nacjonalizm z komunistyczną legitymizacją władzy.Gość: prof. Paweł MachcewiczProwadzi: prof. Adam Leszczyński

W najnowszym odcinku prof. Adam Leszczyński rozmawia z Aleksandrą Jakubczak, autorką książki „Przewodnik po Warszawie czasów rewolucji 1905 roku”, o jednym z najważniejszych – a wciąż zbyt słabo obecnych w zbiorowej pamięci – momentów polskiej nowoczesności.Rewolucja 1905 roku była pierwszym masowym zrywem politycznym, który łączył walkę o niepodległość z walką o prawa społeczne. To czas wielkich strajków, robotniczego gniewu, radykalnych kobiet i próba zmiany świata – od codziennych warunków życia po fundamenty ustroju.Jakubczak zabiera słuchaczy w intelektualną i topograficzną podróż po mieście ogarniętym protestem i nadzieją, pokazując, jak rewolucja 1905 roku współtworzyła nowoczesną tradycję polskiej lewicy.Partnerem publikacji jest Dzielnica Śródmieście m.st. Warszawy.Książka powstała we współpracy z Domem Spotkań z Historią ze środków Warszawskiego Funduszu Książki Historycznej.

Gender. Bestia w lekarskim kitlu czy prawicowe oszustwo?W rozmowie Dominika Puchały z dr Ludmiłą Janion – kulturoznawczynią, adiunktką w Ośrodku Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego i członkinią Pracowni Gender/Sexuality – podejmujemy temat znaczenia pojęcia gender w nauce i debacie publicznej.Rozmowa analizuje, jak termin z obszaru humanistyki i nauk społecznych został przekształcony w ideologiczny konstrukt wykorzystywany w sporach politycznych i światopoglądowych. Dyskutujemy o źródłach kampanii przeciwko tzw. „ideologii gender”, a także o tym, jakie funkcje pełni dziś w polskim dyskursie konserwatywnym.Dr Ludmiła Janion w swoich badaniach zajmuje się przemianami kulturowymi lat 90., studiami nad seksualnością i teorią queer. W rozmowie wskazuje, jak strach przed „gender” stał się narzędziem politycznej mobilizacji i dlaczego debata wokół tego pojęcia mówi więcej o lękach społecznych niż o samych naukach o płci.

W najnowszym odcinku podcastu Rozmawiamy zastanawiamy się, jak mówić o wojnie — bez paniki, ale też bez naiwności. Punktem wyjścia do rozmowy jest książka Agnieszki Lichnerowicz „Idzie wojna? Spodziewaj się najlepszego, przygotuj na najgorsze”, będąca jednym z najważniejszych głosów o bezpieczeństwie społecznym we współczesnej Polsce.Agnieszka Lichnerowicz – dziennikarka, znana z programów i reportaży radiowych dotyczących polityki i bezpieczeństwa międzynarodowego. Była nominowana do nagrody Grand Press, za reportaż na temat ludobójstwa jezydów w Sindżarze.dr Barbara Markowska-Marczak – filozofka i socjolożka, adiunkt w Instytucie Socjologii Collegium Civitas, badaczka pamięci zbiorowej, kultury politycznej i społecznych aspektów nowoczesności.

W najnowszym odcinku podcastu „Rozmawiamy” dr dr Roland Zarzycki rozmawia z Filipem Konopczyńskim – analitykiem i publicystą zajmującym się polityką cyfrową, regulacją Big Tech i wpływem nowych technologii na demokrację.Punktem wyjścia do rozmowy jest pytanie o to, jak sztuczna inteligencja i cyfryzacja kształtują nasze życie polityczne i społeczne. Dyskutujemy o iluzjach związanych z „cyfrową demokracją”, ograniczeniach regulacji wobec globalnych gigantów technologicznych oraz o tym, jakie wyzwania i zagrożenia niesie ze sobą era AI.To odcinek o przyszłości demokracji w świecie zdominowanym przez technologie – o nadziejach, ryzykach i potrzebie nowego myślenia o wolności i odpowiedzialności w epoce cyfrowej.

Punktem wyjścia do dyskusji prof. Adama Leszczyńskiego z dr Jarosławem Kuiszem jest analiza lęków, które towarzyszą polskiej debacie publicznej – strachu przed utratą niepodległości, obaw o tożsamość narodową czy nieufności wobec integracji europejskiej. Kuisz pokazuje, że polska polityka i kultura od dekad funkcjonują w cieniu doświadczeń historycznych, które wciąż wpływają na nasze myślenie o państwie, narodzie i miejscu Polski w Europie.

W najnowszym odcinku podcastu „Rozmawiamy” dr Przemysław Witkowski rozmawia z Adamem Traczykiem, dyrektorem More in Common Polska, o rosnącej sile skrajnej prawicy w Niemczech. Punktem wyjścia do dyskusji jest nasza najnowsza publikacja, która stanowi wyczerpującą analizę radykalnie prawicowego populizmu u naszych zachodnich sąsiadów.Omawiamy trzy najważniejsze organizacje kształtujące ten nurt: populistyczną partię AfD (Alternatywa dla Niemiec), ruch uliczny Pegida oraz Ruch Identytarystyczny. Analizujemy ich historię, ideologie, strategie i rolę kluczowych postaci, a także powiązania między tymi środowiskami.Rozmowa pokazuje, jak radykalna prawica przekształca niemiecką scenę polityczną i dlaczego stanowi wyzwanie nie tylko dla Niemiec, ale także dla całej Europy.

Mikołaj Winiewski – adiunkt na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, affiliate assistant professor na University of Delaware, członek Instytutu Studiów Społecznych UW. Główne pola zainteresowań to zagadnienia związane z przemocą kolektywną, szeroko rozumiana psychologia stosunków międzygrupowych, antysemityzm oraz zagadnienia związane z metodologią badań i pomiarem zmiennych psychologicznych. Współpracował przy projektach badawczych z organizacjami rządowymi (Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich) i pozarządowymi (Fundacja Stefana Batorego, Kampania Przeciwko Homofobii), których celem było diagnozowanie uprzedzeń. Obecnie zajmuje się m.in. monitoringiem mediów, o czym opowiada w tym odcinku.

Jak bardzo jesteśmy podatni na rosyjską propagandę? W siódmym odcinku podcastu „Rozmawiamy” Roland Zarzycki rozmawia z dr. Bartoszem Rydlińskim o wynikach nowego badania przeprowadzonego przez ABR SESTA dla Instytutu Narutowicza. Raport analizuje obecność narracji Kremla w polskiej przestrzeni publicznej oraz ich wpływ na opinię publiczną.Dr Bartosz Rydliński – politolog, adiunkt w Instytucie Nauk o Polityce i Administracji UKSW, współzałożyciel Centrum im. Ignacego Daszyńskiego, członek ZNP, stypendysta Carnegie Endowment for International Peace – przedstawia najważniejsze wnioski z badania. Rozmowa dotyczy m.in. mechanizmów wpływu propagandy, społecznej podatności na konkretne narracje oraz skutecznych sposobów przeciwdziałania dezinformacji.

Jak wygląda Polska widziana oczami migrantek z Białorusi i Ukrainy? Jakie obrazy, narracje i emocje kształtują ich codzienność? I co się dzieje, kiedy życie spotyka się z propagandą?Ten odcinek to nie przypadkowa rozmowa – to dopełnienie nowego raportu Instytutu Narutowicza, w którym analizujemy działania rosyjskiej i białoruskiej propagandy na platformie Telegram, skierowane do rosyjskojęzycznych mieszkańców Polski.📄 Raport, autorstwa Katarzyny Kwiatkowskiej-Moskalewicz, odsłania mechanizmy dezinformacji, które mają na celu osłabienie zaufania, podsycanie lęku i tworzenie barier między ludźmi.🎧 Podcast przenosi ten temat w przestrzeń osobistych historii – nie analizujemy propagandy, ale rozmawiamy o jej skutkach. O tym, jak się żyje w kraju, który przyjmuje i stawia pewne wyzwania. Gościnie:➡️ Jana Shostak – artystka i aktywistka, Białorusinka mieszkająca w Polsce➡️ Tina Bondarenko –jedna z liderek społeczności ukraińskiej w PolsceProwadzi: Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz📄 Przeczytaj raport: [https://instytutnarutowicza.pl/publikacje/warszawa-nowa-matka-grodow-ruskich-polska-w-propagandowej-narracji-przeznaczonej-dla-rosyjskojezycznych-odbiorcow/]

W najnowszym odcinku Adam Leszczyński rozmawia z Witkiem Orskim – fotografem, artystą wizualnym i kuratorem – o wystawie „Wybielanie”, zrealizowanej w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie.Wystawa ta jest próbą krytycznego spojrzenia na kolonialne dziedzictwo polskich zbiorów muzealnych i mit założycielski związany z wyprawą do Kamerunu z końca XIX wieku. Rozmawiamy o śladach kolonialnego myślenia w polskiej kulturze oraz egzotyzacji i budowaniu dystansu rasowego, oraz o potrzebie uczciwego rozliczenia się z przeszłością instytucji publicznych.Czy Polska rzeczywiście była niewinna w kolonialnym systemie? Co mówią o nas archiwa muzealne i fotografie z Afryki? I dlaczego warto przedefiniować nasze spojrzenie na historię?Witek Orski – artysta wizualny, fotograf i kurator. W swojej pracy bada społeczne i polityczne funkcje fotografii oraz jej miejsce w kulturze wizualnej. Ukończył filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, doktorat obronił na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Wykłada w Szkole Filmowej w Łodzi.

Czwarty odcinek podcastu „Rozmawiamy” bezpośrednio nawiązuje do polemiki Wojciecha Orlińskiego, opublikowanej na jego autorskim blogu, dotyczącej książki Krzysztofa Iszkowskiego: "Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa". Czy biografia Marksa może być jednocześnie opowieścią o jego ideach i słabościach? Czy można rzetelnie przedstawić myśliciela bez mitologizacji?Gościnnie odcinek poprowadził: Wojciech Orliński – dziennikarz, pisarz, eseista, od lat związany z „Gazetą Wyborczą”, autor książek o Lemie, PRL-u i historii kultury popularnej.A gościem był: Krzysztof Iszkowski – ekonomista, historyk idei, doktor nauk humanistycznych, jeden z założycieli „Krytyki Politycznej” i „Liberté!”. Autor m.in. książek "Po co nam Europa? ", "Ofiary losu", "Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa".

Tematem trzeciego odcinka podcastu "Rozmawiamy" jest przywództwo silnych polityków – czy tego nam dziś brakuje i czy skuteczność jest jego kluczowym atrybutem?Tym razem dyrektor Instytutu Narutowicza, prof. Adam Leszczyński, rozmawiał z ambasadorem Grzegorzem Dziemidowiczem o książce Henry’ego Kissingera Przywództwo: Sześć studiów nad strategią światową, współwydanej przez Instytut Narutowicza we współpracy z Nową Konfederacją.W rozmowie poruszono temat przywództwa w historii i polityce, a także samej postaci Henry’ego Kissingera – jego roli, skuteczności oraz kontrowersji, które narosły wokół tej nietuzinkowej postaci.Zapraszamy do wysłuchania rozmowy i poznania spojrzenia Kissingera na przywództwo.

Tematem drugiego odcinka podcastu „Rozmawiamy” jest rewolucja 1905 roku – jedno z najważniejszych, a zarazem najmniej znanych wydarzeń w XX-wiecznej historii Polski.Gościem był prof. Tomasz Nałęcz, autor książki Rewolucja 1905 roku. Próba generalna wskrzeszenia Polski.

"Rozmawiamy" – jest serią rozmów o polityce, historii i ideach, które kształtują naszą rzeczywistość. W pierwszym odcinku dyrektor Instytutu Myśli Politycznej im. G. Narutowicza prof. Adam Leszczyński rozmawia z prof. Antonim Dudkiem o roli ideologii we współczesnej polityce. Czy polityka naprawdę jest dziś postideologiczna? A może ideologie wracają w nowej formie? Jak zmieniały się ich znaczenia od lat 90. do dziś?