Schrijvers in Baarn

Lies van Gogh (1859-1936) was de jongere zus van Vincent van Gogh. Ze kwam in 1893 in Baarn wonen waar ze tot haar dood woonde. Lies schreef gedichten. Maar weinig mensen konden haar poëzie waarderen. Meer bekendheid verwierf ze als 'de zuster van....'.

Maria Dermoût (1888-1962) heeft maar een paar maanden in Baarn gewoond. Dat was aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen zij gedwongen werd uit het platgebombardeerde Arnhem te vertrekken. Toch hebben zij en Baarn meer met elkaar gemeen dan dit korte verblijf doet vermoeden. Zij zijn aan elkaar verbonden door 'de gordel van smaragd', zoals het oude Nederlands-Indië wordt genoemd. In Baarn staan tientallen oude villa's die zijn gebouwd met geld dat in Indië is verdiend. In de boeken van Maria Dermoût speelt het oude Indië een prominente rol. In deze podcast bespreekt Kester Freriks, de biograaf van Maria Dermoût haar leven en werk. 

Dit keer gaat het niet over een enkele schrijver, maar over een landgoed waar in de tweede helft van de 19de eeuw talloze kunstenaars bij elkaar kwamen. Schrijvers, schilders en componisten. Jong waren ze en ze voelden zich hemelbestormers. Nachtenlang discussieerden zij over de vraag hoe zij het ingedutte kunstwereldje in Nederland zouden kunnen opschudden. Tot op zekere hoogte is dat gelukt. Zeker de schrijvers die naam hebben gemaakt als de Tachtigers, hebben een vernieuwing in de literatuur weten te bewerkstelligen. Het landgoed heette (en heet) Ewijkshoeve en was eigendom van de rijk Amsterdamse familie Witsen.

In deze vijfde aflevering aandacht voor de schrijver en journalist Abraham de Bull (1823-1888). Tijdens zijn leven was hij een bekende verschijning en maakte hij furore als hoofdredacteur van de conservatieve Amsterdamsche Courant en als declamator van voornamelijk eigen dichtwerk. Tegenwoordig is hij niet meer dan een voetnoot in de biografie van Jacob van Lennep, wiens vriend hij is geweest. Luister hoe De Bull kleur heeft gegeven aan het culturele landschap van de 19de eeuw.

Lodewijk van Deyssel (1864-1952) is een pseudoniem van Karel Joan Lodewijk Alberdingk Thijm. Hij is een van die bijzondere schrijvers die de Nederlandse literatuur heeft opgeleverd. Hij heeft 25 jaar in Baarn gewoond. Het was zijn meest productieve tijd als schrijver. Van Deyssel behoorde tot de beweging van Tachtig, een stelletje kunstenaars die in de tweede helft van de 19de eeuw de kunstwereld wilde opschudden. Maar niet alleen vanwege zijn boeken heeft hij faam verworven. Ook zijn levensstijl en de anekdotes die er rondom zijn persoon zijn ontstaan, hebben tot die faam bijgedragen.

W.H. van Eemlandt is een pseudoniem van Willem Hendrik Haasse. Onder die naam schreef hij in de jaren vijftig van de vorige eeuw 16 detectives die uiterst succesvol waren. Volgens zijn dochter Hella Haasse zaten de boeken goed in elkaar en was hij een uitstekend stilist. Ook Rinus Ferdinandusse, de onlangs overleden journalist en kenner van het detectivegenre, oordeelde positief: "Van Eemlandts plots waren uiterst inventief, technisch zeer gedetailleerd en zijn met de charme van duidelijke gedateerdheid nog zeer leesbaar."

D.A.M. Binnendijk (1902-1984) was dichter, literair criticus, leraar en een uitstekend netwerker. Hij heeft Nederlandse les gegeven van 1928 tot 1945 aan Het Baarnsch Lyceum, het Vossius en het Barlaeus gymnasium. Daarna werd hij tot aan zijn pensionering hoofd Kunstzaken van de gemeente Amsterdam. In die laatste baan heeft hij veel gedaan voor het culturele leven in de hoofdstad. Er is geen biografie te lezen van kunstenaars en schrijvers die bekend werden in de jaren na WO II, of de naam van Binnendijk staat wel in het persoonsregister vermeld. Hij is de aanstichter van de 'vorm-of-vent-discussie' in het interbellum waardoor hij ruzie kreeg met zijn boezemvriend Menno ter Braak. Een belangrijk man die op de achtergrond veel heeft betekend voor literair Nederland. In deze podcast gaat Leon Hanssen, biograaf van Menno ter Braak, uitgebreid in op de persoon van Binnendijk.

Henriette de Beaufort (1890-1982) heeft naam gemaakt als biograaf van onder meer Gijsbert Karel van Hogendorp, Cornelis van Vollenhoven, Rembrandt en Willem de Zwijger. Zowel literaire critici als historici roemen haar biografieën: ze zijn prima leesbaar en goed gedocumenteerd. Schrijfster Thera Coppens zegt dat Henriette de Beaufort als een van de eerste auteurs 'gevoel' heeft gelegd in de biografie. Zij heeft ook het leven van Willem de Zwijger beschreven en zegt veel te hebben geleerd van de manier waarop De Beaufort met de stof omging.