Słowianek, przewodnik po gwarach polskich

Jak tłumaczyła dr Ewelina Kwapień, pogranicze Mazowsza, określane także jako Radomskie, to teren położony łukiem od Rawy Mazowieckiej i obejmujące Radom, Zwoleń, Puławy, Ryki, Kozienice. Jest to pogranicze mazowiecko-małopolskie, znajduje się na styku kilku krain.

Jak tłumaczyła dr Ewelina Kwapień, jest to najdalej wysunięty na północny zachód region należący do Małopolski, dlatego gwara sieradzka określana jest jako Pogranicze Małopolsko-Wielkopolsko-Mazowieckie.

- Gwary wytwarzały zarówno grupy społeczne, jak i etniczne po to, by podkreślić swoją odrębność czy żeby utrudnić obcym zrozumienie pewnych informacji. Miasto podobnie jak wieś wytworzyło swój specyficzny język, charakterystyczny dla grup społecznych, zawodowych czy kulturowych, a nawet przestępczych - tłumaczyła dr Ewelina Kwapień.

Gwara żywiecka jest wewnętrznie zróżnicowana. Możemy mówić o gwarze północno-żywieckiej i południowo-żywieckiej. Gwara południowo-żywiecka należy do grupy pasa górskiego, natomiast północno-żywiecka do gwar Pogórza. Dwie podstawowe cechy fonetyczne łączą gwarę żywiecką z dialektem małopolskim. Które? o tym mówiła w audycji dr Ewelina Kwapień.

- Gwara podhalańska bardzo wyróżnia się na tle innych gwar ponieważ jej użytkownicy bardzo dbają o jej utrzymanie i rozwój, pielęgnują kwestie językowe i dbają o to, aby gwara ta trwała - mówiła w audycji dr Ewelina Kwapień.

- Gwara podlaska jest odłamem dialektu mazowieckiego, ale jest bardzo zróżnicowana, a jej odmiany były kształtowane przez liczne wpływy, m.in. białoruski, litewski, ukraiński rosyjski, niemiecki i jidisz - mówiła w audycji dr Ewelina Kwapień.

- Dialekt mazowiecki uznawany był za najbardziej odrębny wśród pozostałych dialektów, jest też bardzo ekspansywny - mówiła w audycji dr Ewelina Kwapień.

Po śląsku, czyli w dialekcie obecnym na terenie Śląska Północnego, Środkowego i Południowego. Po śląsku, to znaczy w jednym z najbardziej charakterystycznych dialektów obecnych w Polsce, jak tłumaczyła dr Ewelina Kwapień.

Gwary Lubelszczyzny Wschodniej obejmują tereny wschodniej części województwa lubelskiego. Dialektologicznie region ten mieści się w obrębie dialektu małopolskiego. W kolejnym odcinku "Słowianka" opisała je dr Ewelina Kwapień.

Tym razem dr Ewelina Kwapień tłumaczyła, czym charakteryzują się gwary, które w przybliżeniu zajmują teren między Krakowem, Katowicami a Częstochową. Jest to południowo-zachodnia część dialektu małopolskiego.

Jak mówiła dr Ewelina Kwapień, typowe cechy gwarowe regionu to wymawianie 're-' zamiast 'ra-', jak w słowach grenica, rerytas - zamiast form granica, rerytas. Oprócz tego na Kujawach chętnie dodaje się w wymowie jotę, np. w imieniu Jagnieszka. Jakie jeszcze ciekawe cechy ma gwara kujawska? O tym w nagraniu audycji.

"Bandzie psiakny dzian" - dr Ewelina Kwapień tłumaczy, dlaczego Kurpie wyodrębniają się wyraziście z północnowschodniej części Mazowsza i jakie są najbardziej wyraziste tam cechy gwarowe.

Z dr Eweliną Kwapień spotykamy się, aby przybliżyć fenomen polskich gwar - zaczynamy od pojęcia dialektu oraz głównych cech językowych różniących dialekty polskie: mazurzenia i fonetyki międzywyrazowej udźwięczniającej oraz zespołów dialektalnych: wielkopolskiego, małopolskiego, mazowieckiego i śląskiego, Kaszub i Ziem Odzyskanych oraz dawnych terenów pruskich.