Słuchatko - stawizny, reportaže, informacije ze Serbow (MDR Serbja)

Wo jeho skutkowanju je Serbske šulske towarstwo zhromadnje ze Serbskim rěčnym centrumom WITAJ, župami a serbskimi šulemi šulerski projekt přewjedło. 120 šulerjow sedmych lětnikow je wjacore serbske institucije wopytało.

W tutym tydźenju by wón swoje 110.narodniny swjećił: spisowaćel Jurij Brězan. Rodźeny we Worklecach – na gymnazij chodźił a pozdźišo bydlił je w Budyšinje – a dołho tež w Hornim Hajnku.

Na swjatku Božeho spěća maja zdobom mužojo swój wulki dźeń, a wosebje rady woni pućuja. Monika Gerdesowa je zaso nowu čaru wuspytała - po pokiwje a zhromadnje z wučerjom biologije, Symanom Šołtu.

Měrliwa rewolucija w něhdyšej NDR, přez kotruž so tutón stat sypny, je mjeztym nimale 37 lět nimo. Su pak přeco hišće temy z woneho časa, kotrež su mało přeslědźene. Jedna tajka rěka “Serbske medije a cenzura”.

Serbske rejowanske skupiny na wopyće w młodźinskim sćelaku.

Před 17 lětami – w nalěću 2009 – je reporterka młodych Serbow w kasernje “Julius Weber” wopytała, a tež k hrodej Bellevue přewodźała. A dweju z nich smy w zašłych dnjach znowa před mikrofon prosyli.

Mejemjetanje wšak započnje so z mejestajenjom. Njewšědna epizoda dokoławokoło mejestajenja pak je so w Chrósćicach 1998 stała. A z njej Monika Gerdesowa swoju časowu jězbu do meje zašłych lětdźesatkow započnje.

W Hornjej Łužicy dźěła wosebity kompetenčny centrum, kiž stara so wo sadowcowe łuki. Je to tak mjenowana załožba "Marijiny doł". Jeje zaměr je, zdźeržeć a dalewuwić sadowcowe łuki, wě Diana Fryčec-Grimmigowa.

13. apryla, budźe tomu 50 lět, zo zemrě w starobje 86 lět Marja Kubašec. Chcemy na nju spominać a někotre wurězki z jeje twórbow słyšeć. Za to je Monika Gerdesowa do rozhłosoweho archiwa pohladnyła.

Při krasnym, słónčnym wjedrje bě wčera po serbskich katolskich wosadach 1360 křižerjow poselstwo wo zrowastanjenju spěwajo šěriło.

Što praja konje poprawom wo jutrach? Jeli bychu rěčeć móhli, by to snano takle klinčało kaž w našej słuchohrě „Jutrowna nóc“, kotruž je Madleńka Šołćic 2008 napisała.

W Němskej dźěła wjacore statysac ludźi we wědomosći. Wědomostne wobłuki su při tym wšelakore a mnohostronske, kaž je Matej Dźisławk zwěsćił. Wón předstaji třoch Serbow, kiž su jemu wo swojim powołanju powědali.

"Wokomiki słónca" bě titul jedneje z basnjow a tež cyłeje zběrki Bena Budarja. Monika Gerdesowa zhladuje na jeho žiwjenje a skutkowanje.

Swědkow, kiž su Druhu swětowu wójnu dožiwili, bywa dźeń a mjenje. A docyła tajkich, kiž su jako wojacy wójnsku jatbu dožiwili. Jedyn z nich bě njeboh Józef Bajtel z Kukowa.

Henrietta Catharina von Gersdorff bě nabožna lyrikarka a spěchowarka pietizma a nic naposledk serbskeje rěče a kultury. Smy so ze stawiznarku Dr. Lubinu Malinkowej wo tutej mudrej a zamóžnej žonje rozmołwjeli.

Rěčny centrum Witaj swjeći, zo je so před 25 lětami załožił. Štož je mjez mandźelskimi slěborny kwas – je pola RCW tajke něšto kaž slěborna nitka mjez tymi, kiž serbsce wuknu a tymi, kiž jich při tym podpěraja.

4. junij w lěće 2016 běše w stawiznach Worklec wusahowacy zrudny dźeń. Přetož na tutym dnju, potajkim před nimale dźesać lětami, rozpušći so tamniši konwent sotrow Božeje předwidźiwosće. Stefan Šmit so tomu wěnuje.

Dźensa je póstniska njedźela a runje nětko su wšitke nory w póstniskim modusu. A wězo tež princowskej poraj ze Serbskich Pazlic a Kulowa. Měsacy dołho su so na wjerški sezony wjeselili a so přihotowali.

Beno Lehmann z Pančic-Kukowa je 80 lět stary a je čas žiwjenja za klóšter Marijina hwězda dźěłał. Je swědk časa, kiž hišće wjele zajimawosćow znaje, tak zo móžeš prajić: “Hdyž stari rěča, njech młodym wuši rostu.”

Betina Wenderothowa předstaji serbsku lěkarku na wuměnku dr. Jěwu Bulankowu z Budyšina. 91-lětna bě lětdźesatki dołho ze swojim mandźelskim Benom praksu nawjedowała.

Krosnowarjo njezapołoža runje w zymje přestawku, ale zwučuja husto w halach, zo bychu potom fit byli, hdyž wjedro to zaso dowoli. Satkularjo mějachu młodostneju we wusyłanju, kiž rozprawještaj wo swojich dožiwjenjach.

Queerness, pride, LGBTQ+ tute hesła so přeco zaso w zwisku z zarjadowanjemi kaž CSD mjenuja. Što wone woznamjenjeja a kak zhladuja Serbja, kiž so sami jako queerni identifikuja, na tute temy, zhoniće wot Clemensa Šmita.

SERVI - to je někotrymžkuli zapřijeće na serbskim hudźbnym polu. Pak jako elektroniska hudźbna skupina, pak jako wudawaćel CDjow. Dźěłowa mnohotnosć wučinja serbskich hudźbnikow wokoło Jana Bělka.

Alena Bětnarjec je wukubłana wučerka, kiž zapołoži runje wjacore měsacy přestawku, a je so njedawno na puć podała na dlěšu jězbu po wjacorych krajach. Wo tym je Beno Šołta so z njej rozmołwjał.

Hdyž słyšimy něšto wo Iraku, mamy drje potom zwjetša jako prěnje wójny a terorizm islamskeho stata IS před wočemi. Chiba Mezopotamisku? Rěce Eufrat a Tigris? Abo bibliske stawizny kaž wulku lijeńcu abo Babylonsku wěžu?

Prěni wulki róžk rěka prěni dźeń noweho lěta. Što drje lěto 2026 Serbam přinjese? Monika Gerdesowa drje žanu škleńčanu kulu nima – a tola je móhła tróšku do přichoda hladać - dokelž je sej protyčku do ruki wzała...

Što woznamjenjeja hody poprawom za dźěći, kotrež njemóža pola swojeje swójby žiwe być? Runje wo tym smy z Juliju Cyžowej porěčeli, kiž dźěła w dźěsćowni.

Měrćin Wjenk wěnuje so we WWW-specialu składnostnje 300. wudaća „Wědy, wědomosće a wunamakankow“ zwěrjećemu wědomju.

Lětsa je tomu 125 lět, zo bu Koło serbskich spisowaćelow załožene. Po wjacorych přestawkach a znowawožiwjenjach drje Koło z lěta 2017 wjace njeeksistuje – tola mnozy serbscy spisowaćeljo so dale angažuja.

Hłós je lětuši instrument lěta a smy sej wot logopedowki Wandy Wokoweje, kantora Bosćija Čórlicha a dźiwadźelnicy Boženy Bjaršec powědać dali, što jim hłós woznamjenja a kak móžemy so wo njón starać.

Lětuše adwentne woknješko jedna wo zakuzłanym dźěćetku. Wone je něme a chodźi w adwenće po wsy a ludźi, kiž je zetkaja, žohnuje. Pójće bliže a poskajće, što so tu stawa a čehodla je dźěćetko po wšěm zdaću zakuzłane.

Njedźelniše wusyłanje 16.11.2025: Monika Gerdesowa je so w zwisku ze žarowanjom prašała, kak su so naše kěrchowy změnili a hišće měnjeja, ale tež wašnja chowanja a pohrjebow.

Swětnišćo wobradźa wědomostnikam njeličomne hódančka. W Hornjej Łužicy maja so přichodnje hoberske mnóstwa datow z uniwersuma zběrać, zo by so to a tamne rozjasniło. A stać ma so to přez “Astrocentrum Łužica” abo DZA.

Clemens Šmit předstaji wěriweho muža pochadźaceho z Lipska, kiž je sej serbsku rěč přiswojił, a kiž so mjeztym tež aktiwnje za to sobu zasadźuje, zo su serbske nabožne wobsahi w syći bóle prezentne.

Monika Gerdesowa je čas “złoteje nazymy” za putnisku šćežku wužiwała. A ta wjedźeše ju w Pólskej po “Pomorskej droze swjateho Jakuba”, horjeka w sewjeru, přeco blisko Baltiskemu morju.

Załožba za serbski lud je sobotu w cyrkwi kubłanišća swjateho Bena w Smochćicach Myto Ćišinskeho spožčiła. Lawreat hłowneho myta je Měrćin Weclich. Spěchowanske myto Ćišinskeho dósta Julijan Nyča.

Měrćin Weclich je dóstał sposćene myto Ćišinskeho. Wón wšak je na serbskim kulturnym polu hižo lětdźesatki aktiwny a jeho mjeno najskerje kóždemu zapřijeće. My smy jeho na rozmołwu do studija přeprosyli.

Nazyma je čas žnjow, a wězo tež kermušow a domchowankow. Najwjetšu tajku w sewjernej Němskej, mjenujcy w Hamburgu, je sej Janek Wowčer wobhladał. A što ma domchowanka w Hamburgu nětko ze Serbami činić?

W Lipsku so štwórtk, 9.oktobra, zahaji nowy semester na Instituće za sorabistiku. Studenća Instituta pak su hižo dlěje ze strukturu a kwalitu wukubłanja njespokojom. Monika Gerdesowa aktualny staw zjima.

Ukrainska holčka Olja, kotraž je ze swojej maćerju wójny dla domiznu wopušćić dyrbjała, njenamaka w serbskej swójbje jenož pomoc a hospodu, ale tež přećelku Leńku a k tomu hišće rěčaceho barika...

Srjedu su so swjedźenske jubilejne dny w Delanach zahajili. Tamniša šula swjeći mjenujcy swoje 50-lětne wobstaće. Diana Fryčec-Grimmigowa je zwjazała jubilejny wěnčk, kiž kładźe wam nětko na blido.

Přeco online, stajnje docpějomne – tola što čini social media poprawom z nami? Dźěći, młodostni a tež starši – wšitcy su potrjecheni.

Zašły tydźeń powědach wo swojich dožiwjenjach w Andach w měsće Arequipa. A wzach Was do Amaconasa sobu, do indigeneho sydlišća. Tónraz podamy so mjez druhim tam, hdźež so złoto ze zemje wudobyła.

„Wuhlo, koks a ćěridło za našu republiku!“ To bě hesło 1955, jako su tam započeli wulkokombinat Čorna Pumpa twarić. Tomu je lětsa 70 lět. Monika Gerdesowa je zestajiła, štož su tehdyši swědkojo wo wonym času powědali.

Peru, přewšo bohaty kraj z wjele chudobu. Bogna Korjeńkowa poby tam z dwanaće dalšimi žurnalistami. Wšitcy su čłonojo towaršnosće katolskich publicistow Němskeje. Hłowny zaměr bě, socialne projekty Carity w Peru wopytać.

Lětsa je sakske industrijne město Kamjenica kulturna stolica Europy. 38 partnerskich komunow ze srjedźneje Sakskeje, Rudnych horin a Šwikawskeho kraja wupjelnjeja tole ze wšelakimi podawkami a wjerškami.

Njedźelniše wusyłanje 03.08.2025: W Slepom a wokolinje, w brunicowym regionje srjedźnjeje Łužicy, so tójšto hiba. Mjez druhim projekty za strukturnu změnu nastawaja. Monika Gerdesowa rozprawja.

Što drje přińdźe wam jako prěnje do mysli, hdyž praju: “Mexiko”? Snano mužojo w sombrerach a z tołstymi cigarami? Chětro hinaša jědź hač my ju znajemy? Snano tež kriminalita a łaćonskoameriska hudźba?

Lětsa je zaso tak daloko: cyła wosada přihotuje so na Pasionsku hru. Lětuši tekst je z pjera Marcela Hozy a Pětra Zahrodnika. Premjera budźe 5. septembra. Monika Gerdesowa probu do lěćnych prózdninow wopytała.

Kulowate narodniny je Marko Šiman štwórtk woswjećił. A přeco hišće je aktiwny a wjele po puću. Šiman je hižo z časa měrliweje rewolucije w sakskim krajnym sejmje a je tuž cyłe wuwiće zašłych 35 lět sobu dožiwił.