Tłoczone z danych

W trzecim odcinku serii Architekci gospodarki przenosimy się do XIX-wiecznej Europy - świata wielkich fabryk, gwałtownej industrializacji i rosnących napięć społecznych. To właśnie w tej epoce swoje idee formułuje Karol Marks, jeden z najbardziej wpływowych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych myślicieli w historii ekonomii.W odcinku poznacie jego drogę od filozofii i dziennikarstwa do analizy kapitalizmu, rolę Engelsa w życiu Marksa, teorię wartości dodatkowej, konflikt klasowy, czy pojęcie alienacji. Przyglądamy się też temu, jak Marks rozumiał wyzysk i dlaczego uważał, że kapitalizm zawiera w sobie mechanizmy prowadzące do konfliktów i nierówności.To również próba uczciwej konfrontacji jego przewidywań ze współczesnymi danymi. Czy stopa zysku rzeczywiście musi spadać? Czy kapitał nieuchronnie koncentruje się w rękach nielicznych? I czy położenie pracowników stale się pogarsza? Marks nie daje nam dziś gotowych odpowiedzi, ale wciąż zmusza do stawiania pytań o to, kto korzysta ze wzrostu gospodarczego, kto ponosi jego koszty i jaką rolę odgrywają w tym instytucje.

Tętniący życiem Londynu przełomu XVIII i XIX wieku - świat giełdy, finansów i rodzącego się kapitalizmu. To właśnie tam poznajemy Davida Ricardo, człowieka, który nie był ani profesorem, ani akademikiem, a mimo to stworzył jedne z najważniejszych teorii w historii ekonomii.W audycji poznajemy jego drogę od maklera giełdowego, który dorobił się fortuny, do jednego z najbardziej wpływowych myślicieli ekonomicznych. Przyglądamy się jego analizie podziału dochodu między klasy społeczne, teorii renty gruntowej, roli płac i zysków oraz temu, dlaczego wzrost gospodarczy nie zawsze jest procesem harmonijnym.To także historia idei, która do dziś kształtuje światową gospodarkę - teorii przewagi komparatywnej. Ricardo dowodzi, że w handlu nie chodzi o to, kto jest absolutnie lepszy, ale kto jest relatywnie bardziej efektywny. A przy okazji stawia pytania, które brzmią zaskakująco współcześnie: kto naprawdę korzysta na wzroście, kto ponosi koszty i czy rozwój zawsze oznacza postęp dla wszystkich.

Wyobraźcie sobie XVIII-wieczną Szkocję. Portowe miasteczko, w którym słońce szybko chowa się za horyzont. Nad wodą unosi się mgła, która wdziera się w drewniane nabrzeża. Statki wracają z dalekich podróży. W takim świecie rodzi się człowiek, którego świat później uzna za ojca nowoczesnej ekonomii. To właśnie Adam Smith. Czy naprawdę był tylko apostołem wolnego rynku i „niewidzialnej ręki”, czy raczej myślicielem, który próbował zrozumieć, jak powstaje ład gospodarczy? W premierowym odcinku pochylamy się nad jego drogą od filozofii moralnej i przyjaźni z Davidem Hume’em, przez podróże po Europie, aż po powstanie przełomowego dzieła o bogactwie narodów. Przyglądamy się słynnej fabryce szpilek, idei podziału pracy oraz temu, jak Smith rozumiał rolę państwa, instytucji i konkurencji.To także próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego jedne narody się bogacą, a inne pozostają w stagnacji. I dlaczego odpowiedź Smitha wciąż inspiruje ekonomistów ponad 250 lat później.

Wyższa cena zmniejsza popyt, edukacja podnosi zarobki, stopy procentowe wpływają na inflację, a dobre instytucje sprzyjają rozwojowi. Skąd ekonomiści wiedzą, że to prawda? I jak sprawdzają, czy jeden czynnik rzeczywiście wpływa na drugi, a nie tylko występuje obok?Tym razem na warsztat bierzemy ekonometrię jako jedno z najważniejszych narzędzi współczesnej ekonomii. To dzięki niej ekonomiści próbują przejść od teorii do danych, od intuicji do pomiaru i od ciekawej opowieści do empirycznej weryfikacji.Dowiemy się, dlaczego dane nie mówią same za siebie, czym jest model ekonometryczny, jak działa regresja liniowa i dlaczego „ceteris paribus” to nie tylko nazwa podcastu, ale też życzenie każdego badacza gospodarki. Wyjaśnimy, czym różni się korelacja od przyczynowości, po co ekonomiści kontrolują inne zmienne i dlaczego czasem można powiedzieć: pokaż mi swój model, a powiem ci, kim jesteś.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Ile dziś wartjest dyplom wyższej uczelni? Czy studia w Polsce wciąż zwiększają zarobki, czypremia za wykształcenie systematycznie maleje? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz(Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).    W rozmowie z Aleksandrą Majchrowską analizujemy,jak zmienia się wycena dyplomu na polskim rynku pracy, dlaczego różnice płacmiędzy absolwentami a osobami bez studiów maleją oraz jak wpływają na to płacaminimalna, struktura gospodarki i cyfryzacja.Czy rynek pracy jest w stanie wchłonąć blisko 300tysięcy nowych absolwentów rocznie? Czy uczelnie powinny kształcić wąskozawodowo, czy rozwijać kompetencje ogólne? Dlaczego sektor publiczny oferujeniższą premię za wykształcenie niż sektor prywatny? I skąd biorą się różnice wwycenie dyplomu kobiet i mężczyzn?Rozmawiamy o tym:• dlaczego premia za wyższe wykształcenie w Polscespada• jak wzrost płacy minimalnej wpływa na zarobkispecjalistów• czy doświadczenie zawodowe traci na wartości• czym jest substytucyjność na rynku pracy• dlaczego młodzi pracownicy coraz częściej czująfrustrację na starcie karieryTo rozmowa o inwestycji w edukację i jej stopiezwrotu. O tym, czy studia są dziś przepustką do wyższych zarobków, czy tylkojednym z wielu elementów układanki. 🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:45 - Czydyplom jest dziś jeszcze coś wart?6:11 - Czystudia wyższe się opłacają?12:53 - Danedotyczące struktury zatrudnienia16:10 - Danedotyczące absolwentów i absolwentek27:03 - Czypremia za wykształcenie się kurczy?33:00 - Czyświadomość o rynku pracy jest powszechna?39:44 - Apka dowynajmu pracowników44:27 - Czysektor publiczny docenia wykształcenie?52:22 - Na ilewykonywana praca wykorzystuje umiejętności uzyskane na studiach?54:51 - Liczbaodcinka / Outro 🎙️ Gościni:Aleksandra MajchrowskaProfesor UniwersytetuŁódzkiego. Jej badania naukowe dotyczą przede wszystkim rynku pracy, wszczególności regionalnych aspektów rynków pracy, elastyczności zatrudnieniaoraz skutków wzrostu płacy minimalnej. https://www.uni.lodz.pl/pracownicy/aleksandra-majchrowska  🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 

Nie każda nierówność jest widoczna na pierwszy rzut oka. Czasem kryje się w nieopłaconym rachunku, braku własnego pokoju do nauki albo w tym, że jedna osoba dziedziczy mieszkanie, a druga zaczyna dorosłość od czynszu, kredytu i dużej dozy niepewności.Dlatego dziś przyglądamy się temu, jak naprawdę dzieli się dobrobyt. Wyjaśniamy, czym różnią się nierówności od ubóstwa, dlaczego dochód nie jest tożsamy z majątkiem i dlaczego sam wzrost gospodarczy nie wystarczy, jeśli jego owoce trafiają głównie do wybranych grup.Poznajmy takie pojęcia jak współczynnik Giniego, ubóstwo relatywne, minimum egzystencji, czy mobilność społeczna. Wyruszamy w opowieść o starcie życiowym, bezpieczeństwie, szansach i granicach, za którymi różnice - zamiast motywować - zaczynają zamykać ludziom drogę awansu. CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Polska szybko się starzeje. Czy nasz system opiekidługoterminowej jest gotowy na rosnącą liczbę osób w wieku 80 i 90 lat? I czy w przyszłości godną starość będzie można sobie po prostu kupić? Zaprasza: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza).   Kim są więźniowie czwartegopiętra? W rozmowie z Pawłem Kubickim analizujemy skutki kryzysu demograficznegodla rynku pracy, systemu emerytalnego oraz opieki społecznej i zdrowotnej. Cosię stanie, gdy liczba osób w wieku poprodukcyjnym przewyższy liczbępracujących? Jak połączyć ochronę zdrowia z pomocą społeczną, by stworzyćsprawny system wsparcia seniorów?Rozmawiamy o tym:kim są „więźniowie czwartego piętra” i jakie bariery infrastrukturalne utrudniają starzenie się w miastachdlaczego reformy demograficzne wymagają planowania na dekadyjak rosnąca liczba osób niesamodzielnych zmieni lokalne społecznościczy depresja i demencja wymuszą nowe podejście do projektowania przestrzeniczego o kryzysach społecznych nie widać w danych statystycznych, a widać wbiografiach i pamiętnikach.To rozmowa o przyszłościstarzenia się w Polsce. O pieniądzach, instytucjach i relacjach społecznych. Otym, czy solidarność międzypokoleniowa przetrwa próbę demografii.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:44 - Czy możemy paść ofiarą własnego sukcesu?5:38 - Dla czyjego dobra myślimy o świecie?11:30 - Na co powinniśmy uważać w świecie ze starszą demografią?18:32 - Czy ekonomiści mają plan dla starszego świata?27:33 - Konfrontacja z nową sytuacją31:41 - Pamiętniki z okresu przemiany 38:49 - Co zapożyczają ekonomiści od etnografii?42:10 - Liczba odcinka / Outro  🎙️ Gość: Paweł KubickiProfesor SGH, badacz problematyki starości, niepełnosprawności i wykluczeniaspołecznego. Nawiązując do tradycji przedwojennych badań organizuje konkursypamiętnikarskie, zbierając materiał badawczy będący podstawą wielu cennychanaliz.https://scholar.google.com/citations?user=FKMMjrAAAAAJ&hl=pl  🕹️ Montaż:Maximillian Nosal

Handel jest tak oczywistą częścią naszego życia, że prawie go nie zauważamy. Poranna kawa, telefon w kieszeni, samochód, ubrania, elektronika - za każdym z tych produktów stoi sieć wymiany, która łączy ludzi, firmy i państwa z różnych części świata.W nowym odcinku „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” opowiadamy o tym, dlaczego ludzie i państwa w ogóle handlują. Wracamy do Adama Smitha i podziału pracy, do Davida Ricarda i przewagi komparatywnej, a także do pytania, dlaczego nie opłaca się robić wszystkiego samemu.To odcinek o imporcie, eksporcie, cłach, kursach walutowych, bilansie handlowym i bezpieczeństwie gospodarczym. Pokazujemy, że import nie zawsze oznacza słabość, eksport nie zawsze oznacza sukces, a handel nie jest prostą grą, w której ktoś wygrywa kosztem innych. To mechanizm współpracy, specjalizacji i zależności, a jednocześnie potężne źródło dobrobytu.​CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy dane naprawdę pokazują, jak działa świat… czy tylko to, co chcemy w nich zobaczyć? I dlaczego wiele „oczywistych” wniosków z danych okazuje się błędnych? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).Punktem wyjścia jest jedna z najbardziej kontrowersyjnych hipotez w ekonomii: że spadek przestępczości w USA może mieć związek z decyzja o legalizacji aborcji podjęta kilkanaście lat wcześniej. Ale ta rozmowa szybko staje się czymś więcej niż analizą jednego badania. To opowieść o tym, jak interpretować dane, czym naprawdę różni się korelacja od związku przyczynowo-skutkowego i dlaczego tak łatwo pomylić jedno z drugim.Razem z MarcinemMazurkiem (mBank) zaglądamy pod kolderkę danych: jak powstają badania, jak działa analiza danych w ekonomii i kiedy możemy mówić o przyczynach, a kiedy tylko o współwystępowaniu zjawisk. Rozmawiamy też o tym, dlaczego polityka publiczna i biznes często opierają się na błędnych wnioskach. To odcinek o tym, jak nie dać się zwieść liczbom i odróżniać korelację od przyczynowości. 🧠 To odcinek o tym:• dlaczego korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego• jak działa analiza danych w ekonomii i jakie ma ograniczenia• czym są eksperymenty naturalne i jak pomagają badać rzeczywistość• skąd wzięła się hipoteza łącząca aborcję ze spadkiem przestępczości• dlaczego nawet głośne badania mogą prowadzić do sporów i korekt• jak błędna interpretacja danych wpływa na decyzje polityczne i biznesowe 🕰️ CZASÓWKA:00:00 - Intro: kontrowersyjna hipoteza00:51 - Czy aborcja może wpływać na przestępczość?05:00 - Dlaczego proste wyjaśnienia nie wystarczają10:09 - Gdzie intuicja myli się z danymi15:03 - Policja, kary i ich rzeczywisty wpływ20:50 - Jak bada się przyczynowość w ekonomii26:18 - Eksperymenty naturalne: jak działa „los” w danych33:12 - Gdzie badania zaczynają się chwiać41:25 - Krytyka i poprawki metodologiczne49:42 - Czy wyniki przetrwały próbę czasu53:33 - Nowe badania i alternatywne wyjaśnienia57:28 - Granice eksperymentów w ekonomii1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie 🎙️ Gość: Marcin Mazurek Ekonomista z doktoratem z SGH, związany z mBankiem, specjalizujący się w analizie danych i rynków finansowych. Na codzien zajmuje się interpretacją złożonych zależności ekonomicznych i tłumaczeniem ich na język decyzji gospodarczych.🕹️ Montaż: Maximillian Nosal  #ekonomia#analizadanych #statystyka #rynkifinansowe #politykapubliczna 

Dlaczego jedni wysyłają dziesiątki CV i nie dostają odpowiedzi, a inni prowadzą firmy i mówią, że nie ma ludzi do pracy? Rynek pracy pełen jest takich pozornych sprzeczności. Tu nie wystarczy, że popyt spotka się z podażą. Praca nie jest zwykłym towarem, a do powstania zatrudnienia potrzebujemy czegoś więcej.W nowym odcinku sprawdzamy, jak naprawdę działa rynek pracy. Wyjaśniamy, czym jest bezrobocie, jak się je mierzy, czym różni się bezrobocie rejestrowane od BAEL i dlaczego nie każda osoba, która nie pracuje, jest statystycznie bezrobotna.To także odcinek o płacach, kompetencjach, sile przetargowej, płacy minimalnej, migracjach, demografii i technologii. W tej podróży towarzyszą nam wielcy ekonomiści: Smith, Keynes, Becker, Schumpeter, Ricardo, Marks i Clark, jako przewodnicy po różnych sposobach myślenia o pracy. Bo rynek pracy to nie tylko statystyki. To miejsce, w którym gospodarka spotyka się z czasem, bezpieczeństwem i godnością człowieka.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy reforma emerytalna, płaca minimalna albo tania herbata naprawdęzmieniają życie ludzi, czy tylko dobrze wyglądają w danych? O przyczynowości,ekonomii i pułapkach interpretacji opowiada Michał Myck. Zapraszają: JoannaTyrowicz i Marcin Bojanowski.Rozmawiamy o tym, dlaczego samo„tłoczenie z danych” nie wystarcza, jeśli chcemy zrozumieć świat. Bierzemy nawarsztat jeden konkretny przykład, gdy dane same niczego nie powiedzą: wiek,czas i rok urodzenia splatają się w jeden statystyczny węzełek, którego nie dasię rozwiązać samym patrzeniem na wykres.W odcinku pojawia się herbata,która mogła ratować życie nie dlatego, że była herbatą, lecz dlatego, żewymagała gotowania wody. Są też klasyczne badania o płacy minimalnej, polskareforma emerytalna z 1999 roku i pytanie, dlaczego gospodarstwa domowe nieuzupełniają prywatnymi oszczędnościami całej utraty przyszłych emerytur.To rozmowa o tym, jak działaanaliza przyczynowo-skutkowa, jak bada się skutki reform, czym są naturalneeksperymenty i dlaczego dobra polityka publiczna potrzebuje empirycznej pokory.Dowiesz się, dlaczego dobre dane bywają mniej oczywiste niż dobra opowieść, iczemu projektowanie reform bez zrozumienia ludzkich zachowań może skończyć siękosztownym mirażem.🧠 To odcinek o tym:dlaczego w badaniach społecznych tak trudno odróżnić wpływ wieku, czasu i rokuurodzenia;jak naturalne eksperymenty pomagają badać przyczynowość tam, gdzie nie da sięcofnąć życia ludzi jak taśmy w laboratorium;czemu tańsza herbata w XVIII-wiecznej Wielkiej Brytanii może być historią ośmiertelności, jakości wody i sile danych;co badania Carda i Kruegera pokazały o płacy minimalnej, zatrudnieniu i intuicjachekonomicznych;jak reforma emerytalna z 1999 roku wpłynęła na prywatne oszczędności przyszłychemerytów;dlaczego ochrona przedemerytalna może działać inaczej na osoby już zatrudnione, ainaczej na tych, którzy szukają pracy.Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy. 🕰️ CZASÓWKA:00:00 - Początek: skąd wiadomo,co jest przyczyną?00:40 - Tłoczenie: dane to dopiero początek03:18 - Chwila: wiek, czas i rocznik w jednym splocie08:27 - Herbata: gotowana woda i spadek śmiertelności13:25 - Minimalna: płaca minimalna kontra intuicja17:24 - Emerytalna: reforma 1999 i prywatne oszczędności22:25 - Przedemerytalna: ochrona pracownika i reakcje rynku28:01 - Podsumowanie: jak wyłapać efekt reformy34:06 - Numerek: 30%, czyli szklanka w 70% pusta38:08 - Zakończenie: po co nam więcej badań empirycznych🎙️ Gość:Michał MyckMichał Myck jest profesoremekonomii, współtwórcą Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA. W badaniach pokazuje,jak z danych wydobywać nie tylko wzory, ale też wiarygodne wnioski oprzyczynach i skutkach. Jego zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkimkwestie społeczne, rolę świadczeń, transferów i podatków, a także decyzjewewnątrz gospodarstw domowych.  🕹️ Montaż: Aleksandra Łapkiewicz

Budżet państwa to nie tylko arkusz z liczbami. To opowieść o tym, jakie państwo budujemy w krótkiej i długiej perspektywie. Bo za każdą pozycją w ustawie budżetowej kryje się decyzja, czy więcej stawiamy na zdrowie czy może obronność, obniżamy podatki czy zwiększamy wydatki, stawiamy inwestycje już dziś czy wolimy mniejsze zadłużenie jutro. Budżet pokazuje, gdzie kończą się polityczne obietnice, a zaczyna prawdziwy rachunek.Maciej opowiada, skąd państwo bierze pieniądze, na co je wydaje i co się dzieje, gdy wydatki są większe niż dochody. Poznacie różnicę między deficytem a długiem publicznym, oraz zrozumiecie, jak działają obligacje skarbowe i dlaczego państwo nie jest zwykłym gospodarstwem domowym, choć też nie może wydawać bez końca.To także odcinek o zaufaniu. Bo dług publiczny sam w sobie nie musi być problemem. Może finansować inwestycje, bezpieczeństwo i rozwój. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się sposobem odkładania trudnych decyzji na przyszłość. Wtedy budżet przestaje być tylko planem dochodów i wydatków, a staje się testem odpowiedzialności państwa.CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Gdzie znajduje się finansowe centrum świata? Londyn?Nowy Jork? A może Chiny? Kto naprawdę rządzi globalnymi finansami i czy dominacja dolara jest zagrożona? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W rozmowie z Dariuszem Wójcikiem analizujemy historię pieniądza, ewolucję centrów finansowych orazgeopolitykę globalnych rynków – od Antwerpii i Potosí po światłowody między Chicago a Nowym Jorkiem oraz sztuczną inteligencję. Dlaczego Antwerpia stała się finansowym sercem Europy, mimo że Hiszpania była polityczną potęgą? Jak Napoleon nieświadomie pomógł Londynowi zostać globalnym centrum finansowym? Czy Nowy Jork naprawdę zdetronizował Londyn, czy oba miasta tworzą dziś finansową oś świata? To odcinek o tym:jak powstają iupadają centra finansowedlaczego kapitałucieka przed brakiem wolnościczy Chiny mogą staćsię nowym globalnym centrum finansowymjak polityka wpływana pieniądzdokąd zmierzaglobalizacja finansowaRozmawiamy także o Singapurze i o tym, czy sankcje finansowe mogą osłabić globalnąpozycję dolara. Sprawdzamy, jak technologia i milisekundy decydują dziś oprzepływach kapitału oraz czy cyfrowy pieniądz i AI zmieniają reguły gry.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro1:05 - Czy pieniądz trzeba było wymyślić?8:44 - Antwerpia w szesnastym wieku17:10 - Jakie czynniki decydują o centrum finansowym świata?22:11 - Co sprawia że ta rola spada?28:36 - W jakim stopniu konkurują centra finansowe o wpływy?39:29 - Singapur jako centrum finansowe Azji46:21 - Czy globalizacja narzuca nowe technologie?55:33 - Jak Singapur sobie radzi z wysoką wartością kapitału w relacji do PKB?59:40 - Na ile globalizacja jest podobna do ewolucji?1:04:47 - Czy finanse istniały by bez innowacji?1:09:07 - Czy możliwy jest świat w którym odkrywamy miejsce gdzie finanse rozwinęły się w całkiem inny sposób?1:10:25 - Liczba odcinka / Outro🎙️ Gość: Dariusz WójcikProfesor NationalUniversity of Singapore specjalizujący się w finansach globalnych, geografiiekonomicznej oraz zrównoważonym rozwoju. Autor pierwszego na świecieAtlasu Finansów. Profesor Oxford University, Jest redaktoremczasopisma Finance &Space i założycielemGlobal Network on Financial Geography. https://www.geog.ox.ac.uk/staff/dwojcik.html⁠🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

W trzeciej części serii o pieniądzu przyglądamy się euro - projektowi, który miał być czymś więcej niż wygodną walutą na wakacje. Euro to obietnica stabilności, głębszej integracji i większego zaufania między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Ale też historyczny eksperyment, w którym jedna polityka pieniężna musi pasować do gospodarek o różnej produktywności, poziomie zadłużenia, historii i odporności na kryzysy.W tej opowieści cofamy się do załamania systemu z Bretton Woods, pierwszych europejskich prób stabilizacji walut, ECU, raportu Delorsa i traktatu z Maastricht. Pokazujemy, dlaczego Europa uznała, że wspólny rynek potrzebuje wspólnego pieniądza. I co państwo zyskuje, ale też traci, gdy rezygnuje z własnej waluty, stóp procentowych i zarządzania kursem.To odcinek o ambicji, zaufaniu i cenie integracji. O Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii i Włoszech, gdzie kryzys strefy euro odsłonił słabości wspólnej waluty. Ale też o Słowacji, państwach bałtyckich, Chorwacji i Bułgarii, gdzie euro stało się narzędziem stabilizacji, głębszej integracji i europejskiej wiarygodności. Bo euro nie jest prostą historią sukcesu ani porażki. To opowieść o tym, jak trudno zbudować jeden pieniądz dla wielu różnych gospodarek, i jak wiele zaufania potrzeba, żeby taki projekt przetrwał.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Nie każda mapa nierówności pokazujeprawdziwe granice gospodarki. W tym odcinku pytamy, dlaczego jedne miasta iregiony przyciągają płace, ludzi i usługi, a inne zostają w tyle. Zapraszają:Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).Paweł Bukowskipokazuje, że nierówności to nie tylko różnice między bogatymi i biednymiosobami. To także pytanie o miejsce: czy twoje zarobki, szanse i koszty życiazależą od tego, czy mieszkasz w Warszawie, Londynie, Manchesterze, MińskuMazowieckim czy na obrzeżach metropolii?W odcinkurozbrajamy pozornie proste porównania regionów. Bo jeśli w jednym kraju„regionem” jest dzielnica Londynu, a w innym całe miasto, to dane potrafiąopowiedzieć historię w krzywym zwierciadle. Dlatego rozmowa prowadzi przezlokalne rynki pracy, aglomeracje, metropolizację, globalizację, automatyzację,spadek znaczenia związków zawodowych i pytanie, dlaczego bogaci coraz bardziejróżnią się między miejscami, a biedni coraz częściej zarabiają podobnieniezależnie od adresu.Dowiesz się,dlaczego Wielka Brytania wcale nie musi być rekordzistką nierównościprzestrzennych, czemu Francja jest w badaniach osobliwym wyjątkiem i jak rynekmieszkaniowy może decydować o tym, czy duże miasta pozostaną dostępne także dlanauczycieli, pracowników usług i młodych ludzi. To rozmowa o ekonomii miast,rynku pracy i ukrytej geografii szans.🧠 To odcinek o tym: czym są nierówności przestrzenne i dlaczego nie wystarczy porównywać średnich dochodów między regionami jak lokalne rynki pracy lepiej opisują życie gospodarcze niż granice administracyjne;dlaczego Londyn, Warszawa czy Manchester nie kończą się tam, gdzie kończy się gmina albo powiat;jak globalizacja, automatyzacja i przejście od przemysłu do usług zmieniły mapę płac;dlaczego związki zawodowe, negocjacje zbiorowe i płaca minimalna mogą zmniejszać różnice między miejscami;co metropolizacja, mieszkania i demografia mówią o przyszłości dużych miast.Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy. 🕰️ CZASÓWKA:00:00 -Dochody, majątki i geografia nierówności00:48 - Czym są nierówności przestrzenne?05:44 - Czy lepiej żyć w bogatym mieście?08:40 - Jak naprawdę porównywać regiony?14:43 - Nowa mapa: lokalne rynki pracy18:00 - Które kraje są najbardziej nierówne przestrzennie?23:57 - Związki zawodowe jako hamulec nierówności28:50 - Od przemysłu do usług: wielka zmiana strukturalna31:45 - Czy uniwersytety ratują miasta?37:03 - Polaryzacja rynku pracy43:32 - Metropolizacja i granice dużych miast46:48 - Mieszkanie: prawo czy towar?50:47 - Demograficzne tsunami56:17 - Numerek odcinka🎙️ Gość: PawełBukowskiPaweł Bukowskijest ekonomistą związanym z University College London i Polską Akademią Nauk. Zawodowozajmuje się nierównościami. W podkaście opowiada o tych przestrzennych,lokalnych rynkach pracy, płacach i tym, jak zmiany strukturalne gospodarki przepisująmapę szans między miastami, regionami i peryferiami.🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 

Skoro pieniądz nie opiera się już na złocie ani srebrze, to co właściwie sprawia, że nadal mu ufamy? Odpowiedzi na to pytanie szukamy pośród współczesnych instytucji, które stoją na straży jego stabilności: banku centralnego, Rady Polityki Pieniężnej i narzędzi polityki pieniężnej. To odcinek, w którym jasno wskazujemy, że decyzje o stopach procentowych, celu inflacyjnym czy płynności systemu finansowego nie są aderwane od naszej codzienności. Wręcz przeciwnie. To decyzje, które wpływają na raty kredytów, ceny mieszkań, wartość oszczędności, inwestycje firm i nasze bieżące zakupy. Poznajemy nowe pojęcia, które pozwalają nam lepiej zrozumieć dyskurs publiczny: inflacja, deflacja i stagflacja. Wyjaśniamy, czym jest koszyk inflacyjny, dlaczego „moja inflacja” może różnić się od oficjalnej i dlaczego polityka monetarna oraz fiskalna powinny iść w tym samym kierunku. Jeśli zgadzamy się, że pieniądz to zaufanie, to musimy zaakceptować, że to zaufanie ma swoją cenę. CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Jaka jest prawdziwa skala wypadków przy pracy? Co naprawdę mówią dane i kto poprawia bezpieczeństwo? Z danych tłoczy Beata Javorcik (Oxford & EBRD).W rozmowie z Beatą Javorcik analizujemy, jak mierzy się bezpieczeństwo pracy, dlaczego dane międzynarodowebywają niespójne i skąd biorą się ogromne różnice w raportowaniu między krajami.Czy kapitał zagraniczny poprawia standardy BHP? Czy przejęcie firmy przez międzynarodowego inwestora możerealnie zmniejszyć liczbę poważnych wypadków? A jeśli tak – czy chodzi o technologię, organizację pracy, szkolenia, czy presję reputacyjną w globalnych łańcuchachdostaw? Rozmawiamy o tym: dlaczego statystyki wypadków przy pracy tak bardzo się różnią; czy zagraniczne firmy są bezpieczniejsze od lokalnych; gdzie czai się większe ryzyko – w pracy fizycznej czy biurowej; jak mierzyć ergonomię i zdrowie psychiczne; jak globalizacja wpływa na standardy bezpieczeństwa pracy.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:48 - Ile osób umiera w pracy?7:48 - Z czego wynika mniejsza lub większa liczba wypadków?14:18 - Zależność między pochodzeniem kapitału a skutkami dla pracowników21:32 - James Bond i zasady BHP27:20 - Czy firmy chcą czy muszą przestrzegać zasad bezpieczeństwa?34:19 - Skąd firmy biorą kulturę korporacyjną?41:45 - Bezpieczeństwo fizyczne a bezpieczeństwo mentalne45:58 - Japońska fabryka w Tajlandii46:51 - Liczba odcinka / Outro🎙️ Gościni: Beata JavorcikGłówna ekonomistka Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju oraz profesor ekonomii Uniwersytetu Oksfordzkiego (jako pierwsza kobieta w historii objęła tam Statutory Professorship in Economics).  Specjalizuje się w handlu międzynarodowym i inwestycjach bezpośrednich.https://www.economics.ox.ac.uk/people/beata-javorcik 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Co łączy starożytną Lidię, Grecję i Rzym, a także rody Medyceuszy, Fuggerów i Mikołaja Kopernika? Odpowiedź brzmi: pieniądz. A dokładniej historia tego, jak ludzie nauczyli się nadawać wartość metalowi, papierowi i dobrze nam dziś znanemu czystemu zapisowi. W tym odcinku cofamy się do świata pierwszych monet, pierwszych wielkich wymian i bankierów, żeby opowiedzieć, skąd właściwie wziął się pieniądz i dlaczego stał się jedną z najważniejszych instytucji w dziejach cywilizacji.To podróż od barteru i kruszcu, przez narodziny monety w starożytności, rozwój handlu i bankowości w średniowiecznej i renesansowej Europie, aż po refleksje Kopernika o psuciu monety i jakości pieniądza. To także opowieść o tym, jak pieniądz stopniowo przestawał być tylko rzeczą, a stawał się coraz bardziej zaufaniem, czyli wspólną umową, bez której trudno wyobrazić sobie nowoczesną gospodarkę.To odcinek, który pozwala zrozumieć, dlaczego pieniądz to coś znacznie więcej niż tylko środek płatniczy. To opowieść o historii wartości, zaufania i jednego z najbardziej niezwykłych mechanizmów ludzkości.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Jak jeden mały paragon zmienia produkcję w dziesiątkach zakładów? Jak działają i przenikają się decyzje w retailu? Czy dane faktycznie zmieniają biznes – czy tylko tworzą kolejne raporty? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W tym odcinku zaglądamy za kulisy retailu i sprawdzamy, jak w praktyce wykorzystywane są dane: od pojedynczegoparagonu po decyzje obejmujące sprzedaż, logistykę i współpracę z dostawcami.Bo dane w handlu to nie tylko analizy i dashboardy. To konkretne wybory: co trafia na półkę, ile zamówić, kiedy dostarczyć i jak zaplanować promocję.Rozmawiamy o tym:  jak z milionów transakcji powstają realne decyzje biznesowe dlaczego „intuicja” często jest efektem pracy na danychjak testy i eksperymenty wpływają na sprzedaż i zachowania klientóww jaki sposób dane łączą retail, logistykę i dostawcówdlaczego skala ma znaczenie – i co to znaczy w praktyce.To rozmowa o tym, jak działa współczesny retail – jako jeden system, w którym dane przepływają między sprzedażą, operacjami i partnerami biznesowymi.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:53 - Czy do prowadzenia firmy nie wystarczy tylko intuicja?5:25 - Jak się zdobywa intuicję do prowadzenia firmy?11:31 - Jakie dane są tyle cenne że opłaca się je badać?16:59 - Jakie dane zbiera Biedronka?23:54 - Jak Biedronka używa swoje dane30:01 - Jak algorytmy mogą pomagać pracownikom?40:57 - Czy jest sposób żeby reszta rynku korzystała z tych danych?46:59 - Jak można ocenić wartość danych?53:50 - Co mówią o nas nasze osobiste algorytmy?1:02:08 - Jakie opinie o Biedronce po analizie okazały się inne?1:07:54 - Liczba odcinka / Outro 🎙️Gość: Marek Złakowski 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Kryzysy gospodarcze nie spadają z nieba. One dojrzewają. W nowym odcinku bierzemy pod lupę momenty, w których gospodarka przestaje wierzyć w przyszłość, a wraz z nią przestają wierzyć banki, firmy, inwestorzy i konsumenci.To odcinek o tym, że kryzysy nie są tylko sprawą rynków finansowych i czerwonych wykresów. Za każdym wielkim załamaniem stoją też ludzkie emocje, nadmierny optymizm, dług, pękające bańki, błędy instytucji i nagły zwrot oczekiwań.W tym odcinku dowiesz się między innymi o:- mechanizmach, które najczęściej prowadzą do kryzysów,- tym, jak boom zamienia się w panikę,- Wielkim Kryzysie z 1929 roku,- szoku naftowym lat 70.,- kryzysie finansowym 2008 roku.To także opowieść o tym, że gospodarka nie jest stabilną maszyną, którą można raz ustawić i zostawić. Jest światem tworzonym przez ludzi, a ludzie, jak wiemy, nie są doskonali. Jeśli chcecie lepiej zrozumieć, skąd biorą się kryzysy, dlaczego tak trudno je zatrzymać i czemu niemal zawsze „po fakcie” wydają się oczywiste, ten odcinek poleca się uwadze. CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Dlaczego Polska wydaje na badania tylko 1,5% PKB? Czy problemem jest brak pieniędzy, czy brak zaufania do nauki? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).  W rozmowie z Krzysztofem Pyrciem analizujemy finansowanie nauki w Polsce, rolę grantów, prywatnych inwestycji oraz to, dlaczego polski biznes rzadko inwestuje we własne badania. Zastanawiamy się, czy rozsmarowywanie środków po wszystkich uczelniach ma sens, czy lepiej budować silne centra doskonałości. Rozmawiamy o tym:dlaczego społeczne zaufanie do nauki w Polsce jest niskieczy 1,5% PKB na badania to strukturalny problemjak działa system grantowy i dlaczego wskaźnik sukcesu bywa niebezpiecznyczym jest „masa krytyczna” w świecie akademickimdlaczego firmy wolą adaptować technologie z zagranicy niż finansować własne badaniajak budować prestiż i dumę z polskich sukcesów naukowych To rozmowa o pieniądzach, ambicjach i jakości. O tym, czy polska nauka może gonić światową czołówkę i co musiałobysię zmienić, by przestać startować z tyłu stawki. 🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:45 - Czy nauka jest potrzebna w codziennym życiu?3:59 - Badania podstawowe vs badania aplikacyjne11:27 - Jak rozpoznać różne rodzaje badań?18:27 - Ludzie racjonalni reagują na bodźce25:12 - Czy trzeba finansować więcej projektów?33:54 - Zwiększenie konkurencyjnego finansowania38:32 - Czy istnieje bariera między nauką a biznesem?45:10 - Czynniki prowadzące do przełomów58:05 - Cel Tłoczone z Danych 1:04:04 - "Nie palimy komitetów, zakładamy własne"1:12:48 - Liczba odcinka / Outro 🎙️Gość: Krzysztof PyrćWirusolog, profesor nauk biologicznych, Prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Lider grupy badawczej Virogenetics.  🕹️Montaż: Maximillian Nosal 

Giełda to jedyne miejsce, gdzie handluje się… przyszłością. Nie kupujemy tam tego, czym firma jest dziś. Kupujemy to, czym w naszym przekonaniu może być jutro. I właśnie dlatego na giełdzie obok liczb zawsze są emocje: nadzieja, strach, euforia, panika. W nowym odcinku zgłębiamy historię tej niezwykłej instytucji: od kupców spotykających się w Brugii, przez narodziny nowoczesnej giełdy w Amsterdamie, aż po współczesny rynek kapitałowy, który finansuje rozwój całych gospodarek.Bo giełda to nie tylko wykresy. To mechanizm, który pozwala: zamieniać oszczędności w inwestycje,dzielić ryzyko między tysiące ludzi,finansować innowacje i rozwój,I jednocześnie miejsce, w którym bardzo łatwo uwierzyć, że ceny mogą rosnąć w nieskończoność.Ten odcinek nie jest przypadkowy. 16 kwietnia mija 35 lat od pierwszej sesji GPW w Warszawie - momentu, w którym Polska wróciła do świata rynku kapitałowego i zaczęła budować jedną z kluczowych instytucji nowoczesnej gospodarki. Bo giełda to miejsce, w którym gospodarka podejmuje decyzje o swojej przyszłości.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy po przyjęciu euro ceny w Polsce gwałtownie wzrosną? Czy własna waluta naprawdę chroni nas przed kryzysami? Ile naprawdę może nas kosztować przyjęcie euro, a ile odkładanie tego w czasie?? Odpowiedzi szukamy z Jakubem Borowskim. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).  W rozmowie z Jakubem Borowskim analizujemy koszty i korzyści wejścia Polski do strefy euro. Sprawdzamy, czyobawy przed skokowym wzrostem cen mają potwierdzenie w danych oraz czy płynny kurs złotego jest tarczą ochronną, czy raczej dodatkowym źródłem niestabilności.Czy rezygnacja z autonomicznej polityki pieniężnej to ryzyko, czy element długofalowej strategii rozwoju? Jaką rolę mogą pełnić podatki i redystrybucja w stabilizowaniu gospodarki bez własnej waluty? I czy w obecnej sytuacji geopolitycznej euro jest wyłącznie decyzją ekonomiczną, czy także kwestią bezpieczeństwa? Rozmawiamy o tym: czy przyjęcie euro podnosi cenyjakie są realne koszty rezygnacji ze złotegoczy istnieje optymalny moment wejścia do strefy euroczym jest koszt czekaniaczy „najpierw dogonić, potem wejść” ma dziś sens To rozmowa o pieniądzu, stabilności i miejscu Polski w Europie. O tym, czy euro to ryzyko, czy strategiczna decyzja na dekady.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:42 - Dla czego nie jesteśmy jeszcze w strefie euro?6:19 - Czy Polacy chcą być w strefie euro?12:13 - Czy nasze badania o euro są już przestarzałe?22:06 - O co chodzi w dopasowaniu do strefy euro?31:29 - Co to jest wstrząs asymetryczny?43:04 - Czy kurs walutowy poszedł w złą stronę?48:01 - Selektywny klub euro54:43 - Czy powinniśmy być w strefie euro?1:02:22 - Inflacja vs płaca w Polsce1:07:41 - Synchronizacja cykli koniunkturalnych1:14:37 - Liczba odcinka / Outro 🎙️Gość: Jakub BorowskiDoktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Szkole GłównejHandlowej w Warszawie. Specjalizuje się w integracji monetarnej i polityce pieniężnej. W latach 2002–2007 kierował Wydziałem Polityki Pieniężnej w NBP i współtworzył raport o kosztach i korzyściach przystąpienia Polski do strefyeuro. 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 

Każdego dnia podejmujemy dziesiątki decyzji: kupujemy, sprzedajemy, rezygnujemy, czekamy, zmieniamy zdanie. I robią to także  miliony innych ludzi - często nie znając się nawzajem, mając różne potrzeby, dochody i oczekiwania.Brzmi chaotycznie, ale działa. I to całkiem sprawnie. A mowa o rynku. W nowym odcinku zaglądamy „pod maskę” rynku i analizujemy, co tak naprawdę stoi za tym mechanizmem. Czym jest popyt i podaż, jak powstają ceny i dlaczego są jednym z najważniejszych nośników informacji w gospodarce.Ale nie zatrzymujemy się na podstawach. Rozmawiamy też o tym:dlaczego rynek często znajduje się poza równowagą,skąd biorą się nadwyżki i niedobory (nie tylko przez ceny),czym jest elastyczność i dlaczego jedne rynki dostosowują się szybciej niż inne,oraz gdzie kończą się możliwości rynku i zaczyna rola instytucji.Bo rynek to nie są tylko liczby. To sposób, w jaki próbujemy się ze sobą dogadać - bez słów.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy Polska właśnie przeżywa swój najlepszy okres gospodarczy w historii? A jeśli tak – to dlaczego tak trudnonam w to uwierzyć?  W rozmowie z Marcinem Piątkowskim – ekonomistą i autorem książki „Złoty Wiek” – przyglądamy się ostatnim 30–35 latom rozwoju Polski. To historia, która według wielu danych stawia nas wśród największych sukcesów gospodarczych świata.Ale czy to naprawdę „złoty wiek”? A może efekt sprzyjających okoliczności?Rozmawiamy: skąd wziął się polski sukces gospodarczy?dlaczego rozwijaliśmy się szybciej niż wiele krajów Azji?jaką rolę odegrała Europa i integracja z Zachodem?czym jest koncepcja „5E” rozwoju?dlaczego wciąż jesteśmy krajem o niskich inwestycjach?co blokuje dalszy rozwój – instytucje, kredyt, struktura gospodarki?i czy Polska potrafi przejść z etapu „doganiania” do „liderowania”?To także rozmowa o tym, jak mierzyć sukces: czy wystarczy PKB, czy trzeba patrzeć na jakość życia, edukację i realne doświadczenia ludzi. Na końcu pojawia się kluczowe pytanie: czy Polska ma plan na kolejne 25 lat – i czy naprawdę może stać się jedną z najważniejszych gospodarek Europy?🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro1:00 - Po co nam koncepcja „polskiego złotego wieku”?7:55 - Większość krajów się nie rozwija / „5 E”12:04 - Najważniejsze „E”?20:46 - Zalety powiązania Polski z Europą26:38 - Jak interpretować opinie o polskich sukcesach?34:47 - Czy polityka gospodarcza jest raczej dobra czy zła?45:05 - Makroekonomia vs. mikroekonomia51:31 - Co zrobić, aby polski biznes wszedł na kolejny etap rozwoju?1:00:07 - Wskaźnik urbanizacji1:07:29 - Liczba odcinka / Outro 🎙️ Gość: Marcin PiątkowskiZwiązany z Akademią Leona Koźmińskiego i Bankiem Światowym. Pracował też z Międzynarodowym Funduszem Walutowym, a wcześniej z instytucjami finansowymi w Polsce. Autor książki Europe’s Growth Champion o gospodarczym sukcesie Polski. Specjalizuje się w tym, co rzadko wychodzi w Polsce: opowiadaniu o naszym sukcesiegospodarczym światu.https://marcinpiatkowski.com 🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

Przez tysiące lat historia gospodarki była historią… stagnacji. Ludzie pracowali więcej, ale nie żyli lepiej. Gdy pojawiał się postęp, znikał w tłumie wraz ze wzrostem liczby ludności.I nagle, mniej więcej 200 lat temu, coś się zmieniło. Świat przyspieszył. Maciej zagłębia się w przyczyny wzrostu gospodarczego. Od świata Malthusa, w którym rozwój „zjadała” demografia, przez cichą rewolucję rolną, która uwolniła ludzi z pracy na roli, aż po rewolucję przemysłową i moment, w którym gospodarka zaczęła rosnąć naprawdę. W tym odcinku poznacie Jospeha Schumpetera i jego „twórczą destrukcję”, Roberta Solowa, który pokazał, że sama praca i kapitał nie wystarczą, oraz Paula Romera, który powiedział wprost: to idee napędzają wzrost. To jest opowieść o zmianie świata. I o bardzo konkretnej historii… naszego kraju. Bo Polska w ciągu jednego pokolenia przeszła drogę, która kiedyś zajmowała stulecia.CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy w polskim systemie finansowym jest „za dużo pieniędzy”? I jeśli tak – to dlaczego firmy wciąż narzekają na brak kredytu?  W rozmowie z Mateuszem Szczurkiem rozbieramy na części pierwsze pojęcie nadpłynności sektora bankowego. Okazuje się, że setki miliardów złotych „leżących” w Narodowym Banku Polskim nie są niewykorzystanym potencjałem, który można po prostu skierować do gospodarki.Wyjaśniamy: czym naprawdę jest nadpłynność i skąd się bierzedlaczego więcej kredytów nie zmniejszy tej „góry pieniędzy”czemu banki częściej kupują obligacje niż finansują firmyjakie regulacje ograniczają akcję kredytowądlaczego część projektów „nie mieści się w systemie”i czemu Polska ma mało kredytu mimo szybkiego wzrostu gospodarczegoRozmawiamy też o tym, jak działa współczesna bankowość – dużo bardziej regulowana i ostrożna niż w przeszłości – oraz dlaczego niektóre inwestycje w ogóle nie nadają się do finansowania kredytem.To odcinek o tym, że problem polskiej gospodarki nie polega na braku pieniędzy – tylko na tym, jak (i czy) potrafimy je wykorzystać. 🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:47 - Czy banki „siedzą” na pieniądzach?6:18 - Obligacje skarbowe dla banków15:06 - Skąd się wzięła nadpłynność banków?18:57 - Nadpłynność w polskim systemie bankowym21:36 - Czy nadpłynność jest dobra czy zła?27:51 - Procesy zabezpieczania banków30:43 - Ryzyko działalności bankowej39:53 - Jakie projekty warto finansować?43:52 - Zwiększanie kredytu vs zmniejszanie deficytu50:01 - Ryzyko zależności między państwem a bankami1:00:24 - Liczba odcinka / Outro🎙️ Gość: Mateusz SzczurekMa doktorat z Sussex University, w Polsce studiował na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie później też wykładał. Jego badania dotyczyły płynności, w tym międzynarodowej, integracji finansowej oraz kryzysów walutowych. Wybrany do Europejskiej Rady Fiskalnej. W wolnych chwilach pełnił funkcję ministra finansów, obecnie członek zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego. https://pl.wikipedia.org/wiki/Mateusz_Szczurek🕹 Montaż: Maximillian Nosal

Gospodarka nie działa dlatego, że ludzie są doskonali – to już wiemy. Działa, ponieważ istnieją reguły, które pozwalają nam sobie ufać. Codziennie zawieramy dziesiątki umów i porozumień. Często z ludźmi, których nigdy nie spotkamy. Kupujemy, sprzedajemy, inwestujemy. I zakładamy, że druga strona dotrzyma słowa. To założenie nie bierze się znikąd. Maciej zagłębia się w instytucje, które stanowią fundament architektury gospodarki. To one tworzą ramy, w których rynek w ogóle może istnieć, ograniczają niepewność i sprawiają, że współpraca między nieznajomymi staje się możliwa. Od intuicji Adama Smitha, przez reguły gry Douglassa Northa i koszty transakcyjne Coase’a, po Acemoglu i Robinsona, którzy pokazują, dlaczego jedne kraje się rozwijają, a inne utknęły w miejscu. Bo gospodarka to nie tylko produkcja i liczby. To przede wszystkim zaufanie zbudowane na zasadach. Czas wyruszyć w podróż po ekonomii instytucjonalnej.CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy naprawdę banki siedzą na kasie, a firmy nie chcą zniej korzystać? Dlaczego ponad połowa polskich średnich i dużych przedsiębiorstw nie korzysta z żadnego kredytu? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).  W rozmowie z Martą Petką Zagajewską analizujemy polski rynek kredytowy, relację kredytów dla firm do PKB oraz to, dlaczego Polska znajduje się w ogonie Europy pod względem finansowania przedsiębiorstw przez banki. Skąd bierze się „kredyt Schrödingera” – sytuacja, w której kredyt jest jednocześnie dostępny i niedostępny? Czy problem leży po stronie banków, oceny ryzyka i regulacji, czyraczej w mentalności firm, które wolą rozwijać się wyłącznie z własnej gotówki?Rozmawiamy o tym:dlaczego polskie firmy rzadziej korzystają z kredytu niż ich europejscy konkurenciczy wzrost organiczny bez finansowania zewnętrznego to strategia bezpieczeństwa czy hamulec rozwojujak leasing wpływa na statystyki kredytowedlaczego niskie inwestycje przekładają się na produktywność i wynagrodzeniaczy transformacja energetyczna i sztuczna inteligencja mogą pobudzić popyt na finansowaniejak niskie prywatne nakłady na B+R wpływają na pozycję Polski w globalnych łańcuchach wartościTo rozmowa o pieniądzu, ryzyku i ambicji. O tym, czy polskie firmy naprawdę nie potrzebują banków – czy tylko tak im się wydaje.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:44 - Dwie zwrotki w piosence o kredytach8:49 - Kredyt w polskich firmach16:32 - Czy kredyt naprawdę urósł?20:31 - Czy firmy powinny być płynne?25:31 - Korzyści leasingu31:46 - Historia kredytu w firmach35:50 - Czy inwestowanie jest dobrą strategią?42:17 - Przyszłość naszej gospodarki50:56 - Programy wzrostu banków na polskim rynku59:10 - Co by się stało gdybyśmy mieli więcej inwestycji?1:06:15 - Liczba odcinka / Outro🎙️ Gościni: Marta Petka-ZagajewskaSzefowa Zespołu Analiz Makroekonomicznych banku PKO BP. Ekonomistka specjalizująca się w analizie cyklu koniunkturalnego i polityki pieniężnej. 🕹 Montaż: Maximillian Nosal

Czy człowiek w ekonomii to chłodny kalkulator zysku? A może istota pełna emocji, skrótów myślowych i społecznych norm? Bierzemy pod lupę jeden z najważniejszych mitów nowoczesnej ekonomii, czyli mit racjonalności. Od Adama Smitha, przez Herberta Simona, aż po Kahnemana i Tversky’ego. To historia o tym, jak ekonomia najpierw uprościła człowieka, by zbudować teorię, a dziś próbuje go odzyskać. Maciej opowiada, dlaczego ignorowanie ludzkiej natury może prowadzić do kryzysów oraz dlaczego bez instytucji, norm i zaufania nawet najbardziej elegancki model przestaje działać. I dlaczego gospodarka czasem zawodzi właśnie wtedy, gdy najbardziej liczymy na jej stabilność?CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy polskie firmy naprawdę nie inwestują? A może problem leży w tym, jak mierzymy inwestycje?W rozmowie z Marcinem Wolskim z Europejskiego Banku Inwestycyjnego analizujemy wyniki najnowszej ankiety inwestycyjnej EBI. Z danych wynika, że aż 4 na 5 firm w Polsce deklaruje inwestycje. Dlaczego więc w statystykach makro wciąż widać relatywnie niską relację inwestycji do PKB?Rozmawiamy o tym:czym różni się inwestycja w księgowości firmy od inwestycji w rachunkach narodowychdlaczego leasing, software i rozwiązania energetyczne nie zawsze widać w twardych danychjak Polska wypada na tle innych krajów UEdlaczego firmy rzadziej wdrażają zaawansowane technologie, w tym GenAIjakie są główne bariery inwestowania: niepewność, koszty energii i brak pracownikówZaskakujące wnioski? Polskie firmy są bardzo świadome ryzyk klimatycznych i inwestują w efektywność energetyczną, ale jednocześnie postrzegają transformację jako zagrożenie. Coraz więcej z nich deklaruje inwestycje, mimo globalnej niepewności.To rozmowa o tym, jak naprawdę wygląda proces inwestowania w Polsce – i dlaczego same dane makro nie wystarczą, by go zrozumieć.🕰️ Czasówka:0:00 - Intro0:41 - Czy firmy często inwestują?6:57 - Co kwalifikuje się jako inwestycja?8:34 - Znaczenie danych ankietowych13:37 - Szybki monitoring w NBP22:01 - Wyniki badań o inwestycjach28:19 - Jakie cechy Polska gospodarka dzieli z krajami regionu?32:42 - Co to znaczy, że 4 na 5 firm inwestuje w Polsce?40:04 - Czy mamy wystarczająco dużo zasobów dla nowych firm?49:19 - Spadek produktywności przemysłowej56:51 - Co możemy zrobić żeby ułatwić inwestowanie firm w Polsce?1:05:28 - Liczba Odcinka / Outro Gość: Marcin WolskiMa doktorat z University of Amsterdam, ekonomista Europejskiego Banku Inwestycyjnego, specjalizuje się w inwestycjach przedsiębiorstw, transformacji cyfrowej, produktywności i konkurencyjności gospodarek.  🕹 Montaż: Maximillian Nosal

Czy ekonomia naprawdę zaczyna się od inflacji, stóp procentowych i skomplikowanych wykresów? A może od dużo prostszego pytania: co wybrać, gdy nie możemy mieć wszystkiego? Wyruszamy w podróż od ogniska pierwszych wspólnot, przez narodziny własności i pierwsze długi, aż po idee, które ukształtowały współczesny system gospodarczy. Maciej przedstawia historię ekonomii, zanim stała się „ekonomią”, i zobaczysz, że to opowieść przede wszystkim o ludziach, decyzjach i regułach, które organizują nasze wspólne życie. CeterisParibus x Tłoczone z danych To podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym? Zaprasza Maciej Krzysztoszek.

Czy państwo może zadłużać się w nieskończoność? Czy kraj może zbankrutować we własnej walucie? I kiedy dług publiczny przestaje być bezpieczny? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). W rozmowie z Wojciechem Paczosem analizujemy, czym naprawdę jest bankructwo państwa, jak działa dług publiczny i dlaczego deficyt budżetowy bywa zarówno narzędziem stabilizacji, jak i źródłem ryzyka.Dlaczego państwa rzadko bankrutują całkowicie? Czy istnieje bezpieczny poziom długu w relacji do PKB? Jak inflacja wpływa na realną wartość zadłużenia i dlaczego bywa nazywana „podatkiem inflacyjnym”? Czym różni się dług krajowy od zagranicznego i jakie ma to konsekwencje dla gospodarki?Rozmawiamy o tym:czy zrównoważony budżet zawsze ma senskiedy dług publiczny wypycha inwestycje prywatnejak kapitał zagraniczny wpływa na koszty finansowania państwadlaczego wiarygodność kredytowa decyduje o tym, czy rząd może prowadzić politykę antykryzysowąjakie wyzwania – system podatkowy, wydatki zbrojeniowe, waloryzacja świadczeń – kształtują dziś strategię długu w PolsceTo rozmowa o granicach bezpieczeństwa finansów publicznych. O tym, kiedy dług jest narzędziem rozwoju, a kiedy zaczyna działać jak zapalnik.🕰️ Czasówka:0:00 - Intro0:46 - Czy komuś jest potrzebny zerowy deficyt budżetowy?5:39 - Ile długu jest zdrowe?13:33 - Pożyczanie aby wspierać gospodarkę19:05 - Od czego zależy wybór zadłużenia krajowego vs zadłużenia zagranicznego?28:53 - Rola państwa w dostarczaniu dóbr publicznych36:56 - Ekonomia reputacji44:47 - Czy czas zmniejszyć dług publiczny?52:21 - Liczba odcinka / Outro 🎙 Gość: Wojciech PaczosMakroekonomista, wykładowca Cardiff University, pracownik Instytutu Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk. Jego badania koncentrują się na ekonomii międzynarodowej, polityce pieniężnej i fiskalnej oraz systemie bankowym. Jest współzałożycielem i prezesem think tanku Dobrobyt na Pokolenia.  🕹 Montaż: Maximillian Nosal

Gdzie te kobiety? Ile z nich naprawdę zasiada w zarządach i radach nadzorczych firm? Sprawdzimy na przykładzie 2 milionów europejskich przedsiębiorstw!Czy więcej kobiet to lepsze wyniki finansowe? Wyższe zyski? Co z płacami? Jedna kobieta na kierowniczym stanowisku robi różnicę, czy potrzeba więcej, żeby coś się zmieniło? I na koniec, czy dyskryminowane w firmach kobiety uciekają w samozatrudnienie? Odpowiedzi tłoczymy z danych z Joanną Tyrowicz. Zapraszają: Magdalena Smyk-Szymańska & Marcin Bojanowski. 🔗  STRONA ODCINKA:https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek25-WWW ⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:43 Gdzie te kobiety?5:08 Jedna kobieta robi różnicę?8:02 Mechanizm reputacyjny10:33 Paprotki 14:59 Nie szkodzą?21:00 Dwa mln firm24:30 Bohaterki28:40 Ucieczka32:19 Numerek34:19 Zakończenie  📚 ŹRÓDŁA:·      Gender Board Diversity Dataset (GBDD)

Jak zrobić efekt kuli śniegowej w nauce w Polsce? Odpowiedzi szukają Joanną Tyrowicz (GRAPE) i Łukasz Woźny (SGH) w rozmowie z Anna Korzekwą-Józefowicz z Narodowego Centrum Nauki. Zapraszamy do posłuchania!Dlaczego w Polsce prywatne finansowanie badań podstawowych niemal nie istnieje? Jak pod tym względem wyglądamy na tle innych krajów o podobnym poziomie rozwoju? W jaki sposób efekt ciepłego blasku (warm glow) wpływa na motywację darczyńców i czy bycie mecenasem nauki może być elementem budowania marki pracodawcy? Dlaczego budowanie nowych struktur badawczych obok skostniałych instytucji publicznych może być najskuteczniejszą drogą do zmiany całego systemu nauki w Polsce? Jakie korzyści podatkowe mogą skłonić polskiego przedsiębiorcę do sfinansowania naukowca zamiast po prostu zapłacenia podatku?Jakie wnioski płyną z danych z Japonii i Korei dotyczących tzw. efektu mnożnikowego, w którym każda złotówka wydana przez państwo na badania jest wielokrotnie refinansowana przez sektor prywatny? W jaki sposób zagraniczne modele, takie jak fundowanie katedr przez firmy w USA czy finansowanie prestiżowych ośrodków badawczych przez organizacje pracodawców w Szwecji, wpływają na rozwój tamtejszej nauki? Co polski przedsiębiorca może zyskać, patrząc na swój biznes okiem naukowca, i dlaczego taka perspektywa bywa dla prezesów firm zaskakująca oraz odkrywcza?Jakie bariery utrudniają dziś współpracę nauki z biznesem w Polsce? Dlaczego polskie biura prawne na uczelniach bywają większą barierą dla darczyńców niż brak funduszy w samym biznesie?W jaki sposób stworzenie niezależnych ścieżek finansowania obok instytucji publicznych mogłoby zdynamizować rozwój najzdolniejszych polskich badaczy? Dlaczego finansowanie konkretnych stanowisk dla doktorantów może być dla firm najprostszym i najbardziej efektywnym sposobem na wspieranie przełomowych badań? Czy bycie mecenasem nauki może stać się dla polskich liderów biznesu nowym standardem aspiracyjnym, podobnym do wspierania sztuki czy sportu? W jaki sposób mechanizm „magic call”, znany z uczelni takich jak Stanford, kształtuje postawy absolwentów i ich poczucie obowiązku wspierania macierzystych jednostek? Gościni: Joanna TyrowiczJoanna Tyrowicz jest współzałożycielką GRAPE, profesorką nauk ekonomicznych, związaną z Uniwersytetem Warszawskim. W latach 2007-2017 pracowała w Instytucie Ekonomicznym Narodowego Banku Polskiego, specjalizując się w zagadnieniach dotyczących rynku pracy i gospodarstw domowych. W kadencji 2022-2028 członkini Rady Polityki Pieniężnej. Fulbright Scholar (Columbia University) oraz Mellon Fellow (w Netherlands Institute for Advanced Studies), gościła także w IAAEU w Trewirze oraz w IOS w Regensburgu. Gość: Łukasz WoźnyŁukasz Woźny jest profesorem zwyczajnym w SGH w Warszawie. Odbył staże badawcze m.in. w Belgii (Louvain-la-Neuve), USA (Pheonix), Wielkiej Brytanii (Oxford, Glasgow). Jego zainteresowania naukowe obejmują m.in.: dynamiczne (stochastyczne) modele równowagi ogólnej, równowaga rekursywna, niespójność czasowa decyzji, optymalne kontrakty (m.in. projektowanie wynagrodzeń), strategiczne interakcje decyzyjne w IO, gry stochastyczne oraz duże gry. Publikuje m.in. w Journal of Economic Theory, Theoretical Economics, Economic Theory, Games and Economic Behavior, Journal of Economic Dynamics and Control, International Journal of Game Theory, Journal of Mathematical Economics. Był stypendysta Komisji Europejskiej, Fundacji Fulbrighta, MNiSW. Otrzymał nagrodę Prezesa Rady Ministrów za wysoko ocenione osiągnięcia będące podstawą nadania stopnia doktora habilitowanego. Finalista Nagród Naukowych tygodnika Polityka 2017. Był gościem odcinka podcastu GRAPE | Tłoczone z danych o tym, dlaczego rzucamy palenie dopiero od jutra.

Małżeństwo z miłości czy z rozsądku? Na chwilę czy na całe życie? Decyduje przypadek czy przeznaczenie? Kto zyskuje, a kto traci? Państwo zachęca, czy raczej zniechęca do małżeństwa? Któremu z małżonków dobrze robią ulgi podatkowe? Jaką rolę w związku odgrywa pralka automatyczna? I co ma z tym wszystkim wspólnego gaz łupkowy?  Jak to widzą ekonomistki? Co mówią dane? Jaki jest klucz do małżeństwa? Gościnią trzeciego odcinka podcastu GRAPE #tłoczonezdanych jest Oliwia Komada. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski. 🔗  STRONA ODCINKA:https://grape.org.pl/news/podcast-grape-malzenstwo-dla-opornych  ⏱ CZASÓWKA:00:00 Początek00:46 Małżeństwo się opłaca?02:55 Klucz do szczęścia08:25 Zmiany, zmiany…15:45 Podatki małżeńskie19:11 Koszty rosną23:19 Gaz, gaz łupkowy26:34 Szczęśliwy numerek27:19 Zakończenie 

Dlaczego odkładamy obowiązki na później? Palenie rzucamy od jutra, a nie od dziś, choć wiemy, że nam szkodzi. Smacznie czy zdrowo – co jemy, a co innym dajemy? Dlaczego nie chodzimy na siłownie tak często jakbyśmy chcieli i ile nas to kosztuje? Lepiej być naiwnym czy wyrafinowanym? Jakie to wszystko ma znaczenie dla polityki gospodarczej? I po co nam system emerytalny? A na deser, jak to jest z cierpliwością małżeńską? Gościem podcastu GRAPE | Tłoczone z danych jest ekonomista Łukasz Woźny. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski.⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:27 Rzucamy palenie6:19 Niespójna racjonalność10:05 Smacznie czy zdrowo?17:50 Siłka23:22 Naiwny vs. wyrafinowany 27:49 Klimatycznie33:31 Gospodarka46:22 Żal emerytalny52:17 Cierpliwość małżeńska54:14 Numerek57:00 Zakończenie

Upadłość konsumencka – to koniec czy nowy początek? Sprawdzamy na przykładzie reformy prawa upadłościowego w Stanach Zjednoczonych. Kto bankrutuje i dlaczego? Lekkoduchy? A może przyczynami są choroba, utrata pracy, czy po prostu pech? Czy droższa upadłość zachęca zadłużonych do terminowej spłaty zobowiązań? A może pozbawiła szansy na nowy start tych, którzy nie z własnej winy popadli w finansowe tarapaty? Co mają z tym wspólnego karty kredytowe? Kto nie może sam kupić alkoholu, ale już ma zmierzoną zdolność kredytową? I dlaczego trzeba się zadłużać, by ją poprawić? O paradoksach bankructwa po amerykańsku rozmawiamy z ekonomistą Jaromirem Nosalem z Boston College w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Piotr Żoch.  🔗  STRONA ODCINKA:https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek19-WWW ⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:52 Upadłość8:39 Zły dług17:16 Ranking21:52 Pech28:55 Ucieczka31:16 Sen szaleńca36:31 Reforma39:31 Polska42:51 Numerek44:33 Zakończenie 📚 ŹRÓDŁA:•   Insolvency after the 2005 bankruptcy reform – Stefania Albanesi, Jaromir Nosal: https://www.jaromirnosal.net/uploads/6/0/7/5/60756213/draft_april2022.pdf •   Born to be (sub)prime: an exploratory analysis – Helena Bach, Pietro Campa, Giacomo De Giorgi, Jaromir Nosal, Davide Pietrobon: https://www.jaromirnosal.net/uploads/6/0/7/5/60756213/cepr_bornsubprime.pdf  🍇 O TŁOCZONE Z DANYCHKobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami. Nowy odcinek co dwa tygodnie w niedzielne poranki na kanałach Kultury Liberalnej.

Dlaczego nauka nie jest klasyczną inwestycją, a mimo to przynosi jedne z najwyższych zwrotów w gospodarce? Odpowiedzi szukamy z Joanną Tyrowicz i Szymonem Glonkiem z Dziennika Gazety Prawnej w podcaście GRAPE | Tłoczone z danych. Do posłuchania!Jak prywatne wsparcie pomaga budować zespoły badawcze i przyciągać najlepszych naukowców, którzy inaczej wyjeżdżają np. do Silicon Valley? Ile kosztuje zbudowanie silnego, konkurencyjnego zespołu badawczego na 3–5 lat? Jakie mechanizmy na Zachodzie sprawiają, że firmy traktują wsparcie nauki jako element misji, dumy i budowania marki? Co muszą zrobić polskie firmy i fundacje rodzinne, żeby w najbliższych latach powstało w Polsce więcej prywatnych centrów badawczych na światowym poziomie?Dlaczego nauka nie jest klasyczną inwestycją, a mimo to przynosi jedne z najwyższych zwrotów w gospodarce? Czemu nie da się zaplanować przełomów naukowych i jak to się dzieje, że często ich zastosowania okazują się zupełnie inne niż początkowo zakładano? Jakie przykłady historyczne pokazują, że największe korzyści z badań podstawowych przychodzą niespodziewanie i po wielu latach? Dlaczego przynoszą wyższy zwrot z inwestycji niż budowa dróg, szkół czy szpitali?Co zyskują firmy finansując badania podstawowe?Jak wygląda model prywatnego finansowania badań podstawowych w USA, Szwecji czy Niemczech? Jaki mają w nim udział środki pochodzące ze źródeł prywatnych? Dlaczego w Polsce prywatne firmy praktycznie nie finansują badań podstawowych prowadzonych przez zespoły naukowe? Jakie bariery – finansowe, kulturowe, systemowe – sprawiają, że polskie firmy wolą inwestować w sport lub sztukę niż w naukę? Dlaczego polskie uczelnie i instytuty mają tak niskie szanse na granty (tylko 10-12 % projektów dostaje finansowanie), a w USA czy w Niemczech jest to 25-30%? Jakie są realne koszty życia i pracy naukowca w Polsce – pensje doktorantów, asystentów, liderów projektów – i dlaczego to odstrasza talenty?Gościni: Joanna TyrowiczWspółzałożycielka GRAPE, profesorka nauk ekonomicznych, związana z Uniwersytetem Warszawskim. W latach 2007-2017 pracowała w Instytucie Ekonomicznym Narodowego Banku Polskiego, specjalizując się w zagadnieniach dotyczących rynku pracy i gospodarstw domowych. W kadencji 2022-2028 członkini Rady Polityki Pieniężnej. Fulbright Scholar (Columbia University) oraz Mellon Fellow (w Netherlands Institute for Advanced Studies), gościła także w IAAEU w Trewirze oraz w IOS w Regensburgu.Odcinek ukazał się także na kanale Dziennika Gazety Prawnej.

Dlaczego ekonomiści badają coming-outy? Jak dane z mediów społecznościowych pomagają zrozumieć ten proces? I co oznaczają dla gospodarki tzw. strefy wolne od LGBT? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Janem Gromadzkim (Uniwersytet Ekonomiczny w Wiedniu) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Piotr Żoch (GRAPE). Do posłuchania!  Czy wyjście z szafy naszych znajomych ma większy wpływ niż publiczne wystąpienia celebrytów? Jak dane z twitterowej akcji #jestemLGBT ujawniły efekt „kuli śnieżnej” w coming outach? Jak bliskie relacje zmniejszają strach przed odrzuceniem i zachęcają do ujawniania tożsamości? Czy decyzja o ujawnieniu tożsamości wpływa na życie zawodowe i społeczne? Czym różnią się koszty społeczne i ekonomiczne dla osób LGBT+ oraz innych mniejszości? Jakie są różnice między parami jednopłciowymi a różnopłciowymi pod względem aktywności zawodowej, bezrobocia czy posiadania dzieci? Jak uchwały tworzące strefy wolne od LGBT wpłynęły na migracje, w tym odpływ młodych i wykształconych osób z powiatów je wprowadzających? Czy nietolerancja w najbliższym otoczeniu prowadzi do emigracji?🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:38 - Dla czego ekonomista zajmuję się coming-outami?11:54 - LGBT i sojusznicy na internecie22:07 - Jedno płciowe związki w kategoriach ekonomicznych31:32 - Czy pracodawcy nie doceniają pracowników w jedno płciowych związkach?35:24 - Czy orientacja seksualna ma wpływ na decyzję na rynku pracy?42:14 - Czy polityka anty-LGBT ma efekt na ekonomię?48:42 - Liczba odcinka / Outro BIO Jan Gromadzki jest adiunktem w Katedrze Ekonomii na Uniwersytecie Ekonomicznym w Wiedniu oraz współpracownikiem naukowym Instytutu Ekonomii Nierówności na tej samej uczelni. Współpracuje również z Instytutem Ekonomii Pracy IZA. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na efektach transferów pieniężnych, technologicznych i instytucjonalnych przyczynach nierówności płacowych oraz ekonomii LGBTQ i płci.Strona internetowa: https://www.jgromadzki.com/ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez Ministerstwo Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. 

Kapitał walczy z pracą, a praca z kapitałem? Jaką część urobku firm trafia do pracowników? Czy cała reszta to zysk przedsiębiorcy? Jak to wygląda w przemyśle, a jak w usługach, jak w małych, a jak w dużych firmach? Jaki wpływ na wyniki ma wysoki poziom samozatrudnienia w Polsce? Udział wynagrodzeń rośnie czy maleje i dlaczego tak się dzieje? Jaki wpływ ma na to płaca minimalna? Czy płace nadążają za produktywnością? Co mówią oficjalne dane, a co pokazują dokładniejsze badania? Jakie wnioski płyną z unikalnego badania GRAPE obejmującego informację o 180 tys. działających w Polsce firm? Niski udział płac w firmach jest trwały czy przejściowy? Jakie są różnice między Polską a Europą Zachodnią? Polscy pracodawcy dzielą się z pracownikami zyskami sprawiedliwiej niż europejscy? Co w tej układance zmienia przenoszenie miejsc pracy do innych państwa? Negocjacje płacowe to przeciąganie liny między przedsiębiorcą a pracownikami? A może większy wpływ ma na to sytuacja na rynku pracy, w konkretnych branżach, samej firmy? Jaki wpływ na podział owoców pracy ma automatyzacja i sztuczna inteligencja? Odpowiedzi szukamy z Jakubem Growcem w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz & Sebastian Zalas. Do posłuchania! ⏱ CZASÓWKA:0:00 Wstęp0:41 Polska6:19 Rośnie/maleje16:15 Badania27:51 Co wiemy?32:39 AI43:50 Numerek45:06 Zakończenie 🍇 O TŁOCZONE Z DANYCHKobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami. Nowy odcinek co dwa tygodnie w piątkowe poranki. 🗣 ODEZWIJ SIĘ:Twitter: ⁠https://twitter.com/grape_org⁠Facebook: ⁠https://facebook.com/grape.org⁠LinkedIn: ⁠https://www.linkedin.com/company/grape_org⁠Instagram: ⁠https://www.instagram.com/grape_org/⁠YouTube: ⁠https://www.youtube.com/@grape_org⁠WWW: ⁠https://grape.org.pl/⁠E-mail: ⁠[email protected]⁠

Z Marcinem Wrońskim z SGH odkrywamy historię gospodarczą Polski. Na najnowszy odcinek podcastu GRAPE | Tłoczone z danych zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Piotr Żoch (GRAPE). Do posłuchania!  Czym jest historia gospodarcza? Jak można badać dawne dzieje w ekonomii? Czy współczesne miary gospodarcze, jak PKB, mają zastosowanie do przeszłości? Skąd ekonomiście czerpią dane do rekonstrukcji polskiej gospodarki? Na jakie trudności napotykają np. przy szacowaniu danych dla gospodarki w XI wieku? Jak się lustruje majątki królewskie czy inwentarze chłopskie? Co nam mówią przedwojenne statystyki cen i płac? Czym był polski Złoty Wiek w gospodarce? Jak wypadała gospodarka Polski na tle Anglii czy Holandii? Co było kluczowym czynnikiem różnic gospodarczych? Jak wyglądały zasoby ludzkie, urbanizacja i nierówności w XVI-wiecznej Polsce? Jaki wpływ na gospodarkę miała epidemia dżumy w Europie Zachodniej i jej brak w Polsce? Kiedy w Polsce pojawiła się gospodarka rynkowa? Jaką rolę pełniły w tym procesie miasta i mieszczaństwo? Co zmieniły zabory? Gdzie rozpoczął się proces industrializacji Polski i jak przebiegał? Jaka była dynamika wzrostu gospodarczego w II RP? Jak przebiegała integracja gospodarcza państwa po zaborach? Jaki był wpływ inwestycji publicznych na rozwój? Jaką rolę odegrała reforma rolna? Jakie były jej skutki społeczne? Czy nierówności wzrosły? Plus lista priorytetów ekonomicznych II RP. Marcin Wroński jest adiunktem w Kolegium Gospodarki Światowej Szkoły Głównej Handlowej. W trakcie doktoratu odbył półroczną wizytę badawczą w Paryskiej Szkole Ekonomii na zaproszenie prof. Thomasa Piketty’ego. W roku akademickim 2024-2025 był visiting fellow w Centrum Studiów Europejskich Uniwersytetu Harvarda. Współpracuje również z World Inequality Database, Global Labor Organization, CERGE-EI Foundation. Członek Komisji Nadzoru Finansowego. Bada nierówności ekonomiczne i mobilność społeczną w Polsce. Interesuje się również polityką publiczną oraz historią gospodarczą. Jest kierownikiem grantu Narodowego Centrum Nauki OPUS „Długookresowa zmiana nierówności ekonomicznych i mobilności międzynarodowej w Polsce”. Strona internetowa: https://sites.google.com/view/marcin-wronski 

Koniec roku to czas podsumowań i planów na przyszłość, dlatego w tym odcinku pytamy: Skąd możemy wiedzieć, co się wydarzy? Jak prognozuje się przyszłość? Jaka jest trafność przewidywań ekspertów? Dlaczego jedne prognozy się sprawdzają, a inne nie? A także: Czy da się przewidzieć rewolucję? Skąd możemy wiedzieć, jak nowa technologia wpłynie na naszą rzeczywistość? Czy liderzy kształtują naszą przyszłość? Skąd rządy, ministerstwa, agencje czy inwestorzy mogą wiedzieć, w co inwestować miliardy dolarów? Oraz jakie są mocne i słabe strony studiów nad przyszłością? Jak na te pytania odpowiadają ekonomiści, a jak progności? Odpowiedzi tłoczymy z danych z futurologiem Kacprem Nosarzewskim. Zaprasza: Joanna Tyrowicz.⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:37 Przyszłość4:03 Ewangelizatorzy10:24 Pytania17:26 Prognozowanie23:05 Wynalazki25:59 Komercjalizacja29:53 Eksperci36:04 Kryteria44:29 Postęp48:36 Widoki53:21 Numerek🔗 STRONA ODCINKA:https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek24-WWW

Pewna jest tylko śmierć i podatki? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Wojciechem Kopczukiem (Uniwersytet Columbia) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania!  Po co nam podatki? Czy chodzi tylko o finansowanie potrzeb państwa, czy może ich celem powinna być również redystrybucja i wyrównywanie szans? Jak mądrze redystrybuować, nie powodując strat w całej gospodarce? Jakie podatki powodują więcej szkód niż pożytku? Dlaczego lepiej wybierać podatki, które najmniej ingerują w procesy rynkowe? Czy nierówności majątkowe są problemem? A może to naturalny efekt gospodarki? Czy warto opodatkowywać majątek? Jak mocno można opodatkować najbogatszych, żeby nie uciekli z majątkiem do rajów podatkowych? A raje podatkowe – czy to rzeczywiście taki wielki problem? Ile naprawdę państwa tracą, gdy podatnicy wyprowadzają pieniądze za granicę? Wojciech Kopczuk jest profesorem ekonomii na Uniwersytecie Columbii w Nowym Jorku. Współpracuje również z National Bureau of Economic Research. Specjalizuje się w polityce podatkowej oraz nierównościach dochodowych i majątkowych. Od 2017 roku pełni funkcję redaktora naczelnego prestiżowego Journal of Public Economics.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:46 - Po co są podatki?10:48 - Czy podatek majątkowy jest właściwy?19:50 - Czemu ekonomiści mają spory o podatkach majątkowych?26:55 - Problemy z danymi opodatkowania38:47 - Trudności w opodatkowaniu majątku vs dochodu44:43 - Śmierć i podatki52:00 - Liczba odcinka / Outroℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠. 

Czy obligacje to bezpieczna inwestycja? Na jaki zysk możemy liczyć w przyszłości? Co nam mówi ich cena i skąd się bierze? Wybrać obligacje na rok, dwa czy pięć lat? Ile wynosi premia za ryzyko? Czy rynek ma zawsze rację? Jak czytać oczekiwania rynkowe? I czy krzywa może się wyprostować? O swoich badaniach (i nie tylko) opowiada ekonomista dr Marcin Dec w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Joanna Tyrowicz & Marcin Bojanowski.*Opowiadamy o badaniach naukowych, nie udzielamy porad inwestycyjnych.🔗 STRONA ODCINKA: https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek27-WWW⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:41 Ryzyko8:52 Oczekiwania14:04 Ceny18:00 Rynek25:13 Historia28:48 Krzywe40:17 Polska43:41 Numerek45:49 Zakończenie🍇 O TŁOCZONE Z DANYCHKobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami. 🗣 ODEZWIJ SIĘ:Twitter: https://twitter.com/grape_orgFacebook: https://facebook.com/grape.orgLinkedIn: https://www.linkedin.com/company/grape_org

Jaka jest szansa trafienia głównej nagrody w europejskich loteriach? Loterie to podatek od marzeń czy od głupoty? Odpowiedzi szukamy z ekonomistą Michałem Krawczykiem (Uniwersytet Warszawski) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania!  Jak działają loterie? Co naprawdę kupujemy grając w lotto? Dlaczego tak chętnie ryzykujemy swoimi pieniędzmi, choć szanse wygranej są mikroskopijne? Co w ogóle sprawia, że gramy? Czy mamy jakikolwiek wpływ na wygraną? Czy kumulacja kusząca setkami milionów zwiększa szanse na wygraną? Czym jest „złudzenie kontroli” i jak przejawia się w podejmowaniu decyzji o grach losowych? Dlaczego w loterii skreślamy swoje liczby, choć losowo wybrane przez maszynę mają takie same szanse na wygraną?  Co sprawia, że mimo niskiego prawdopodobieństwa wygranej, ludzie chętnie kupują losy na loterie? Jaką rolę odgrywa informowanie graczy o rzeczywistych szansach na wygraną i jak to wpływa na ich decyzje? Jakie byłyby najbardziej racjonalne strategie uczestnictwa w loteriach, jeśli już decydujemy się grać? Jaka jest różnica między państwową loterią a hazardem w kasynach? Czy loterie to najbezpieczniejsza forma hazardu? Czy można się od nich uzależnić? Ile z zakupu losu trafia do puli nagród, a ile do budżetu państwa? A na deser numerek odcinka: jaka jest szansa trafienia głównej nagrody w europejskich loteriach?ℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠. 

Co to jest ubóstwo energetyczne? Czy to tylko kwestia niskich dochodów i wysokich kosztów energii? Co ma do tego efektywność energetyczna? Można mieć zamek w Prowansji i być ubogim energetycznie? Jaki jest Twój komfort cieplny i jak to się ma do ubóstwa? Przy jakiej temperaturze w mieszkaniu zaczyna się ubóstwo energetyczne? Ile wiemy o ubóstwie energetycznym w Polsce? Co mówią oficjalne statystyki? Jak się je tłoczy? Co spycha ludzi w ubóstwo energetyczne? Kto jest najbardziej narażony na ubóstwo energetyczne? Emeryci czy rodziny wielodzietne? Mieszkańcy bloków czy domów? Bardziej dotyka wschodniej czy zachodniej Polski? Mieszkańcy jakich województw są na nie najbardziej narażeni?  Ubóstwo energetyczne spada czy rośnie? Co zmienił kryzys energetyczny i pandemia? Kogo najbardziej dotknęły? Ile kosztowały nas dopłaty do energii elektrycznej? Jakie są bariery wyjścia z ubóstwa energetycznego? Jak państwo może przezwyciężyć ubóstwo energetyczne? Kogo wspiera, a komu powinno pomagać? I czy opłaca się gasić światło? Odpowiedzi szukamy z Jakubem Sokołowskim z InstytutuBadań Strukturalnych w tym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) & Joanna Tyrowicz (GRAPE). Do posłuchania! ⏱ CZASÓWKA:0:00 Wstęp0:50 Ubóstwo12:39 Dane18:05 Geografia24:38 Demografia28:42 Przyczyny38:30 Wybory43:35 Skutki48:18 Rozwiązania1:00:28 Numerek1:01:29 Zakończenie 🍇 O TŁOCZONE Z DANYCHKobiety pomagają kobietom w karierze? Urlopy ojcowskie obniżają mężczyznom pensje i pozbawiają ich awansów? Czy da się prowadzić samochód zgodnie z przepisami? Jaka jest cudowna broń w walce z długiem państwa? Kim był kapitan Nemo i co ma wspólnego z polską prywatyzacją? Odpowiedzi tłoczymy z danych wraz z najlepszymi polskimi ekonomistkami i ekonomistami.  🗣 ODEZWIJ SIĘ:Twitter: https://twitter.com/grape_orgFacebook: https://facebook.com/grape.orgLinkedIn: https://www.linkedin.com/company/grape_org

Samozatrudnieni to prawdziwi przedsiębiorcy czy spryciarze korzystający z luki podatkowej? Czy Polskę zalała wielka fala przedsiębiorczości po wprowadzeniu podatku liniowego dla przedsiębiorców? Gdzie leży granica między faktyczną przedsiębiorczością a fikcyjnym samozatrudnieniem? Jak wygląda skala tego zjawiska w Polsce na tle innych krajów? Ile społeczeństwo faktycznie traci na optymalizacji podatkowej – i czy koszt ten jest rzeczywiście znaczący? Na ile stawka podatku liniowego dla przedsiębiorców jest efektem ekonomicznej kalkulacji, a na ile kopiowaniem zagranicznych wzorców? Czy preferencje podatkowe dla samozatrudnionych rzeczywiście pobudzają innowacyjność i wzrost gospodarczy? A może korzystają na nich tylko najbogatsi? Jak podatki wpływają na nasze decyzje zawodowe? Ile działalności gospodarczych nie zatrudnia pracowników?  Odpowiedzi szukamy z ekonomistką Justyną Klejdysz (Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium) w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).Justyna Klejdysz jest doktorantką na Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium oraz współpracuje z Instytutem Badań Gospodarczych (IFO). Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na podatkach, transferach społecznych oraz postawach wobec polityk publicznych. Interesuje się także zastosowaniem przetwarzania języka naturalnego (NLP) w badaniach ekonomicznych. 🕰️ CZASÓWKA:0:00 Unikanie podatków i składek03:34 Opodatkowanie działalności gospodarczej w Polsce07:54 Jednoosobowa działalność i kontrakty11:36 Formy samozatrudnienia i ich skutki15:04 Korzyści niższego opodatkowania firm17:37 Reforma podatkowa: jednolita stawka PIT22:26 Wpływ systemu podatkowego na przedsiębiorczość23:58 Ewolucja dystorsji systemu podatkowego28:32 Plany rozwojowe vs. rzeczywistość32:16 Krytyka testu przedsiębiorcy36:05 Wpływ podatku liniowego na budżet37:26 Niższy podatek zwiększa wpływy41:20 Fikcyjne samozatrudnienie: skala problemu45:41 Fikcyjna działalność gospodarcza.49:56 Historia Liczby 19% w podatkach51:40 Debata o liczbie 19 i jej znaczeniuProwadzenie: Patrycja Maciejewicz & Joanna TyrowiczMontaż, opis, postprodukcja: Maximilian Nosalℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez Ministerstwo Nauki w ramach Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II. 

Co decyduje o tym, czy firmy są ekologiczne? Czym są zielone inwestycje? Jak rozpoznać greenwashing? Ile może zyskać biznes na przejściu z brunatnej na zielona stronę mocy? Czy banki grają w zielone? Jak mogą przyspieszyć transformację energetyczną? Co ma kredyt do klimatu? Tańszy pieniądz na zielone inwestycje? Droższe finansowanie dla nieekologicznych przedsiębiorstw albo twarda odmowa kredytowania? Czym dla przemysłu jest scenariusz covidowy i czy da się go powtórzyć bez pandemii? Jak zmiany klimatyczne przekładają się na gospodarkę? Na czym oprzeć wzrost gospodarczy, żeby był bardziej zielony? Jaką rolę mają do odegrania banki centralne? Czy mogą zachęcić banki komercyjne do zazielenienia akcji kredytowych? Oraz czy Tesla jest zieloną firmą? Ile kilometrów trzeba przejechać jej autem, żeby emisja wyszła na zero? O przyszłości zielonej bankowości rozmawiamy z ekonomistą Marcinem Kacperczykiem. Zaprasza: Joanna Tyrowicz.⏱ CZASÓWKA:0:00 Początek0:17 Zielona ekonomia8:06 Kredyt & klimat12:31 Greenwashing17:15 Mała stabilizacja22:36 Banki centralne w grze27:28 Związane ręce32:12 Zielona Tesla?38:51 Trendy42:24 Brunatne ryzyko48:51 Numerek50:16 Zakończenie 🔗 STRONA ODCINKA:https://tinyurl.com/GRAPE-Odcinek16-WWW

Wiele osób wierzy, że nowa technologia uratuje środowisko, ale czy nasza planeta ma wystarczająco dużo zasobów, aby sprostać temu rozwojowi? Czy przekroczyliśmy już tę granicę? Odpowiedzi szukamy z Karoliną Safarzyńską z Uniwersytetu Warszawskiego w najnowszym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza, wyborcza.biz) & Joanna Tyrowicz (GRAPE).Skąd wiemy, które produkty pochodzą ze źródeł etycznych i ekologicznych, a które nie? Gdzie jest granica ponownego użycia i recyklingu? Czy nasza planeta ma wystarczająco dużo zasobów, aby stworzyć technologię, która pozwoli nam osiągnąć neutralność węglową lub ujemną emisję dwutlenku węgla? Dlaczego czujemy potrzebę ciągłego kupowania najnowszych produktów, nawet jeśli stare nadal spełniają nasze wymagania? Jak obecny klimat ma się do prognoz sprzed lat? W jaki sposób osobiście usprawiedliwiamy nasz negatywny wpływ na środowisko? I co najważniejsze – co możemy zrobić już teraz, aby przestać niszczyć środowisko?Do posłuchania!🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:42 - Czy wzrost gospodarczy ma granicę?4:02 - Czym jest gospodarka obieguzamkniętego?12:06 - Których materiałów nie da sięprzerobić?18:20 - Rozumowanie wybielające sumienie25:10 - Badania dotyczące gospodarki obieguzamkniętego33:37 - Skąd wiemy, które produkty sąetyczne?41:11 - Liczba odcinka / Outro Prowadzenie: Patrycja Maciejewicz & Joanna TyrowiczMontaż, opis i postprodukcja: Maximilian Nosalℹ️ Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznawanych przez ⁠Ministerstwo Nauki⁠ w ramach ⁠Programu Społeczna odpowiedzialność nauki II⁠.