Tomek w Azji

"Gdyby na Ziemi istniała piąta pora roku, z pewnością byłaby wiosną rozwozicieli jedzenia". To fragment wiersza z tomiku poezji "Niski lot", który uhonorowany został jedną z najważniejszych nagród literackich w Chinach. W Państwie Środka jest ponad 80 milionów kurierów i rozwozicieli jedzenia. Niezauważalni, niedoceniani i źle opłacani – ich głos – dzięki poezji – staje się słyszalny.

Czego i kogo boją się chińskie władze? Między innymi książek i księgarzy. W Państwie Środka powiększa się indeks ksiąg zakazanych. Póki co – nie płoną tam stosy, ale w byłej brytyjskiej kolonii aresztowano księgarzy oskarżonych o sprzedaż książek krytycznych wobec władz Hongkongu.

Jeden z najbardziej fascynujących i trudno dostępnych regionów świata. Niegdyś - na czołówkach gazet. Teraz coraz bardziej zapomniany. Mowa o Tybecie. O tym, że Tybetańczycy są poddawani represjom ze strony chińskich władz - to wiemy od lat. Kiedy świat odwraca od Tybetu oczy - Tybet płonie. Przypominając o cierpieniu mieszkańców regionu w najstraszliwszy sposób.

Chiny to kraj pełen sprzeczności, gdzie z niuansów można odczytać prawdę o nim. W kraju, gdzie humanoidy już teraz zaczynają pracować ramię w ramię z człowiekiem, chińska komunistyczna partia obchodziła w tym tygodniu 105 urodziny. Jak działa mechanizm chińskiej propagandy, a może jest też czego się bać?

Choć reprezentanci tego kontynentu mają raczej małe szanse na wygraną podczas mistrzostw świata w piłce nożnej, mundialowe emocje towarzyszą także Azjatom. Piłka nożna, która potrafi przecież rozpalić rywalizację między zwaśnionymi narodami - w Azji jest to sport ponad podziałami.

Święto Smoczych Łodzi to w Chinach i na Tajwanie oficjalne święto państwowe. Niezwykłe nawet jak na chińskie realia. Jego tradycje sięgają ponad 2000 lat. Jak połączyć przesilenie wiosenne, dramatyczną śmierć poety i karmienie ryb kulkami ryżu? To potrafią tylko Chińczycy...

Czy zagrożone wyginięciem zwierzę może być narzędziem politycznego wpływu? Historia pandy wielkiej i Chin pokazuje, że tak. Chińskie władze wykorzystują pandy jako element dyplomacji. Pandami się nagradza, zabierając pandę - można ukarać. Dziś Tomek Sajewicz opowie dlaczego panda wielka postrzegana jest także jako koń trojański komunistycznych Chin.

Czy kartka w kalendarzu może stać się nielegalną? Czy pamięć może być przestępstwem? W Chinach, gdzie partia nie raz przepisywała historię, jest to możliwe. 4 czerwca 1989 roku kiedy w Polsce rodziła się demokracja, w Chinach czołgi brutalnie stłumiły prodemokratyczne protesty studenckie. Chińskie władze zrobiły wiele przez 37 lat, żeby Chińczycy zapomnieli o jednej z najczarniejszych kart w ich historii.

Czy fascynacja kulturą kraju może także prowadzić do operacji plastycznych? Rosnąca popularność południowokoreańskiej kultury to fenomen ostatnich lat. Ale Koreańczycy mają nie tylko K-POP. Jest także K-BEAUTY. To cały przemysł - od kosmetyków po procedury medyczne, które do Korei Południowej przyciągają równie mocno co tamtejsza muzyka.

Korea Północna podbiła Koreę Południową... Gdyby to była wiadomość z natury informacji politycznych - byłaby sensacją. Tym nie mniej Korea Północna, a dokładnie piłkarki z tego kraju pokonały Koreanki z Południa. I to na ich własnym terytorium. Korea Północna świętuje. Południe - pomimo przegranej też, bo sport to obecnie jedyna nić łącząca obydwa państwa koreańskie.

Kiedy cesarz przyjmuje króla to muszą być czerwone dywany, wiwatujące tłumy i najwykwintniejsze dania. Chiński przywódca Xi Jinping z rozmachem godnym cesarza przyjął prezydenta Donalda Trumpa. Tym razem zaglądamy do kuchni wizyt najważniejszych polityków w Chinach...

Pindapata to rytuał codziennego zbierania jałmużny przez buddyjskich mnichów, szczególnie widoczny na ulicach Laosu, Birmy czy Tajlandii. Zakonnicy o świcie przyjmują od wiernych pożywienie i drobne datki. W prowincji Pathum Thani w Tajlandii jeden z przeorów oddalone od siebie wsie codzienne odwiedza poruszając się łodzią, po brzegi wypełnioną... czworonogami.

Długie weekendy to specjalność Chińczyków, gdzie w roku kalendarzowym są trzy tak zwane "Złote Tygodnie". To przedłużony nawet do 7 dni okres wolnego od pracy. Co się dzieje kiedy miliard osób zaczyna na raz się przemieszczać?

Co łączy syntetyczny jedwab, pistolety na wodę i… prezerwatywy? Ze względu na kryzys na Bliskim Wschodzie rosną nie tylko ceny benzyny na stacjach paliw, ale także ceny wielu produktów. Niektóre z nich - na przykład jak syntetyki - są całkowicie zależne od cen ropy. Stąd w Indiach zaczyna brakować sztucznego jedwabiu, w Tajlandii górę poszły ceny pistoletów na wodę, a w Malezji... prezerwatyw.

Niegdyś najbogatsza brytyjska kolonia, dziś jedno z najbiedniejszych państw Azji Południowo-Wschodniej. Targana wojną domową i przewrotami Birma - lub jak chcą obecne władze Mjanma, ponownie jest na ustach całego świata. Junta wojskowa "złagodziła" wyrok byłej przywódczyni tego kraju - Aung San Suu Kyi. Laureatka pokojowego Nobla zamiast 27 lat w więzieniu spędzić ma... 22 lata. Nieuznawane na świecie władze Mjanmy starają się w ten sposób "przypodobać" społeczności międzynarodowej. Dziś opowieść o Birmie - historia książek zakazanych.

Algorytmy mediów społecznościowych zazwyczaj przedstawiane są w złym świetle. Sprawiają, że docierają do nas obrazy lekkie, łatwe i przyjemne. Jak się okazuje, algorytmy mogą dać także "drugie życie". W Japonii "wskrzesiły" karierę pewnego gitarzysty...

Jesienią ubiegłego roku GEN Z w Nepalu powiedziało dość. W jednym z najbardziej fascynujących kulturowo ale i najbiedniejszych państw świata wybuchły zamieszki. Zapłonęły sądy i parlament, obalono władze. Wiosną tego roku w wyborach w Nepalu zwyciężyła partia, na czele której stoi głos pokolenia Z. 35-letni Balendra Shah - raper, który został politykiem - jako najmłodszy w historii stanął na czele nepalskiego rządu.

Efekt motyla to koncepcja z teorii chaosu, według której drobne, pozorne nieistotne zdarzenie (np. trzepot skrzydeł motyla) może wywołać ogromne i nieprzewidywalne skutki w innym miejscu i czasie - np. tornado. O tym jak w nieprzewidywalny sposób konflikt na Bliskim Wschodzie zmienia codzienne życie Azjatów - Tomek Sajewicz.

Japończycy mają szczególne zwyczaje związane z Walentynkami. Te były przecież miesiąc temu - 14 lutego. W Japonii miesiąc później - 14 marca, jest obchodzona powtórka Walentynek o nazwie "Dzień Biały". Zagadkę podwójnych Walentynek i kolorów rozwiązuje Tomek Sajewicz.

Kogut zajmuje szczególne miejsce w kulturze balijskiej. Jadąc przez wyspę przy drogach widać wielkie plecione kosze, w których właściciele kogutów wystawiają je pokaz. Na Bali walki kogutów to krwawy sport, ale w świecie i tak pełnym przemocy Tomek Sajewicz dziś opowiada historię o miłości. Człowieka do... koguta.

To smutna historia z happy endem, która do japońskiego zoo sprowadziła tysiące nowych odwiedzających, Japonii dała nowego super-bohatera bohatera, a w jednej z wielkich sieci handlowych zapewniła sprzedaż tysięcy pluszaków. Posłuchajcie historii Puncha – japońskiego makaka z zoo w Ichikawie.

Nowy Rok według kalendarza księżycowego, to nie tylko data graniczna między starym a nowym. W Chinach i wielu krajach Azji Południowo-Wschodniej to czas, który rządzi się wieloma regułami. Niektóre z nich mogą budzić zdziwienie. Tomek Sajewicz dziś o obchodach Roku Ognistego Konia, który rozpoczął się w tym tygodniu.

Cisza i spokój wypełniają przestrzeń buddyjskich klasztorów. W przerwach między postami, medytacją i zgłębianiem religijnych nauk, z klasztornych korytarzy wylewa się jednak dziecięcy zgiełk. Dzieci w buddyjskich klasztorach w Birmie zazwyczaj to nie sieroty wychowywane przez mnichów. To młodzi mnisi.

Co zrobić, kiedy sportowcy nie zakwalifikują się na igrzyska olimpijskie, a przywódca państwa bardzo chce podziwiać sportowe zmagania? Można zorganizować własne zawody. Gdzie? Oczywiście” w Korei Północnej. Tomek Sajewicz zebrał azjatyckie ciekawostki związane z rozpoczętymi wczoraj XXV Zimowymi Igrzyskami Olimpijskimi Mediolan-Cortina.

Od pięciu lat Mjanmą rządzi wojskowa junta. Ta niegdyś najzamożniejsza brytyjska kolonia, dziś popada w coraz większą biedę, a za sprawą krwawych rządów – izolacji a arenie międzynarodowej. W ciągu ostatniego miesiąca odbywały się tam wyreżyserowane wybory, które miały pokazać, że wojskowi mają mandat społeczeństwa. Jak sytuacja wygląda naprawdę?

Singapur to jedno z najbogatszych miejsc na ziemi. Kuszące niczym Babilon - wiszącymi ogrodami, podniebnymi basenami czy wyścigami Formuły 1. Teraz ma aspiracje stać się centrum sztuki Azji Południowo-Wschodniej. Co znajduje się pod podszewką bogactwa, wysokich technologii i porządku? 

Premier Japonii - Sanae Takaichi, potrafii nie tylko zaśpiewać "Happy Birthday" ale też zagrać ostro... na perkusji i to w obecności dygnitarzy innych państw. Nazywana jest "Żelazną Damą: japońskiej metaliki i nie tylko chodzi tu o jej... zamiłowania do heavy metalu.

Chiny zmagają się z olbrzymim kryzysem demograficznym. Wieloletnia polityka jednego dziecka odbija się reżimowi czkawką, dlatego Pekin wprowadza podatki na antykoncepcję i próbuje w ten sposób niejako zmusić Chińczyków do rodzenia dzieci.

Chiny zmagają się z olbrzymim kryzysem demograficznym. Wieloletnia polityka jednego dziecka odbija się reżimowi czkawką, dlatego Pekin wprowadza podatki na antykoncepcję i próbuje w ten sposób niejako zmusić Chińczyków do rodzenia dzieci.

Trzeci tydzień trwają walki na granicy Kambodży i Tajlandii. Około stu osób zginęło, ale ponad milion musiało uciekać przed artylerią. Tomek Sajewicz jest w okolicach Siem Reap, gdzie rozmawiał z uchodźcami po kambodżańskiej stronie granicy.

W Azji marketing atakuje już od listopada. Tym razem wyciągamy przedświąteczne smaczki o dziwnych zwyczajach w całej Azji - poczynając od Chin, przez Malezję i Indonezję. Odwiedzamy też największą fabrykę świątecznych ozdób... oczywiście w Chinach.

Wielka polityka i historia znów się splatają. Na granicy Tajlandii i Kambodży ponownie trwają walki. Powodem ma być dostęp do khmerskich świątyń. W negocjacje pokojowe ponownie zaangażował się prezydent Stanów jednoczonych - Donald Trump. Poprzedni, wynegocjowany przez niego rozejm, trwał niespełna dwa miesiące.

Rok temu w Korei Południowej wprowadzono stan wojenny... Powodem miało być zagrożenie ze strony Korei Północnej. Parlament odwołał jednak dekret prezydenta i napiętą sytuację załagodzono. Jak dziś twierdzą Koreańczycy, była to zdana na piątkę lekcja demokracji.

W Hongkongu doszło do tragicznego w skutkach pożaru ośmiu ponad 30-piętrowych budynków mieszkalnych. Zginęło kilkadziesiąt osób. Rozmiar katastrofy ma też związek z przeludnieniem, jakie dotyka azjatyckie miasta, w tym Hongkong...

Chiny, kiedy kogoś lub czegoś nie aprobują, nie przebierają w środkach, żeby wyrazić swoje niezadowolenie. Czy owoce morza, jazz i kreskówki mogą paść ofiarą polityki? W Chinach, które rozzłościła wypowiedź nowej premier Japonii – mogą.

Wygnany naród Rohindżów walczy o przetrwanie. Ich domy, z których wypędzono ich dwa lata temu, nie istnieją - zrównały je z ziemią birmańskie spychacze. Rohindżowie, którzy zdecydują się powrócić do Birmy, zostaną umieszczeni w specjalnie zbudowanych przez rząd osiedlach o standardzie podobnym do bangladeskich obozów. Próbują uciec z tych obozów do innych krajów, lecz nigdzie nie są mile widziani, a morska podróż prowizorycznymi łodziami jest bardzo niebezpieczna.  

To problem nie tylko turystów ale też mieszkańców Japonii. Odnotowano tam rekordową liczbę ataków niedźwiedzi - w tym roku ich ofiarami padło już ponad 200 osób, z których niektóre nie przeżyły. Agresywność niedźwiedzi jest łączona z nieurodzajowi żołędzi, co skłania te zwierzęta do wychodzenia na tereny zamieszkałe w poszukiwaniu pożywienia...

W Polsce święto zmarłych przypada na początku listopada, w Chinach obchodzi się je w kwietniu. U nas dla upamiętnienia zmarłych pali się znicze, a w Chinach... papierowe pieniądze - choć ostatnio od tej tradycji już się odchodzi. Dlaczego? W Chinach co roku organizowanych jest ok. 11 milionów pogrzebów, w związku z tym odchodzi się także od tradycyjnych pochówków, gdyż zajmują one za dużo miejsca.  

To największe czystki w kręgu najwyższych władz w Chinach. Powód - korupcja i nadużycia na szcztach władzy. Z szeregów Komitetu Centralnego Partii Komunistycznej Partii Chin usunięto ostatnio aż 14 członków, w tym aż ośmiu generałów. Starsza generacja wojskowych odchodzi, a w jej miejsce wchodzi młodsza generacja. Jaki wpływ będą miały te zmiany na politykę zagraniczną Chin. 

Premierem Japonii ma zostać po raz pierwszy w historii... kobieta. Sana Takaichi nazywana już teraz jest Żelazną Damą Dalekiego Wschodu, ale wciąż ratio kobiet w administracji np. Tokio to zaledwie około 16 procent. Co oznacza kobieta-premier w kraju gejsz i czy Japonia jest na to gotowa?

Choć wielu z nas taki kraj jak np. Tajlandia kojarzy się z tolerancją i otwartością, to osoby tej samej płci mogą oficjalnie wstępować tam w związki małżeńskie dopiero od stycznia tego roku. Na mapie Azji taką możliwość mają mieszkańcy jeszcze dwóch państw - Nepalu i Tajwanu. Nie dołączy do nich Hongkong, będąca częścią Chin była brytyjska kolonia, gdzie władze zawetowały ustawę, która miała to umożliwić.

Co stanie się, jeśli pokoleniu Z odbierze się dostęp do Instagrama, Facebooka czy Tik Toka? Jeśli dzieje się to w kraju, gdzie dostęp do mediów dla większości to jedyne okno na świat ludzie czują, że okradziono ich nawet z marzeń. Jedno z najbardziej fascynujących miejsc na mapie świata, ale też i najbiedniejszych - zapłonęło gniewem pokolenia Z, które rządzącym Nepalem mówi: dość!

Cztery lata temu jedna z okładek brytyjskiego tygodnika "The Economist" na Taiwanie wywołała skrajne emocje. Znalazł się na niej kontur wyspy umieszczony na mapie radaru z podpisem "Najniebezpieczniejsze miejsce na Ziemi". Tajwan to wyspa, na której można odnaleźć spokój pośród pięknych krajobrazów, plaż i bogactwa lokalnych kultur. Cztery lata później oburzonych okładką "The Economist" jest coraz mniej, a kraj przygotowuje się do konfrontacji z Chinami, które wyspę uznają za swoją. Czy filmy i książki mogą być narzędziem do przygotowań wojennych? O tym dziś Tomek w Azji. 

Chiny to nie tylko najludniejszy kraj na świecie pod względem liczby mieszkańców. To także kraj, w którym jest najwięcej na świecie... kotów. Z 600 milionów czworonogów, które towarzyszą ludziom na całym świecie, aż 400 milionów kotów mieszka w Azji,  z czego 100 -  w Chinach. Miłość do kotów napędza chińską gospodarkę i… pobudza czytelnictwo. 

Sztuczna inteligencja pojawia się w kolejnych obszarach ludzkiej aktywności/ Teoretycznie ma nam ułatwiać życie. W Chinach, gdzie - jak mówi wielu - dziś jest nasze jutro, trwa udoskonalanie modeli sztucznej inteligencji. Chińskie władze ogłosiły także plan rozwoju humanoidów - robotów, które teoretycznie mają wspomóc, a może i zastąpić ludzi w przyszłości. Prace nad humanoidami są już tak zaawansowane, że w Pekinie zorganizowano dla nich … igrzyska. 

Wu Lan to jedna z najwybitniejszych tłumaczek polskiej literatury w Chinach. Tłumaczyła m.in. Miłosza, Tokarczuk, Kapuścińskiego. Wielka historia Chin i jej najciemniejsze karty przypadkiem splotły jej los z Polską i naszym językiem, choć ona sama uważa, że było to przeznaczenie.

Opowieści o tym miejscu, w dzieciństwie - przynajmniej tym bardziej "analogowym" kilkadziesiąt lat temu - rozbudzały wyobraźnię. W epoce rozwijających się dopiero kreskówek - legendarni, ale i zupełnie współcześni superbohaterowie - mieszkali właśnie tam. Mowa o Klasztorze Shaolin, kolebce kung-fu. Kiedy półtora tysiąca lat tradycji zderza się z potrzebami, możliwościami i realiami XXI wieku, wtedy uwalnia się wielka energia...

Indonezyjska wyspa Bali fascynuje swoją kulturą. Coraz więcej turystów zmienia oblicze tego miejsca, niestety nie na lepsze. Lokalne tradycje i kulturę tego miejsca pielęgnuje mieszkająca tam od kilkunastu lat Gosia Bogusz. Co trzeba zrobić, żeby na Bali zostać uznanym za "swojego"? 

Jak szybko turystyczny raj może zmienić się w miejsce, gdzie nad głowami przelatują pociski? Na granicy Tajlandii i Kambodży wystarczył jeden dzień. Trzeci dzień trwają tam walki, jednakże od dziesięcioleci tlił się tam spór graniczny, którego początki sięgają pracy francuskich kartografów z czasów kolonialnych. W tym odcinku o tym, że zabytek oraz Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO mogą stać przyczyną bombardowań.

Egzotyczna, fascynującą różnorodnością, ale mogąca też budzić - jak się okazuje - uzasadniony niepokój - kuchnia chińska. Kurczak z orzeszkami ziemnymi, czy kaczka po pekińsku to te najbardziej znane potrawy kuchni chińskiej. Ale co każda z 31 prowincji i regionów, to własne zwyczaje kulinarne. W tym odcinku o najbardziej nietypowych, chińskich daniach.