Tygodnik Powszechny: Nauka
by Tygodnik Powszechny
Dziennikarze i eksperci „Tygodnika Powszechnego” prowadzą w świat odkryć, wyzwań i dylematów współczesnej nauki. Zgłębiamy problemy i osiągnięcia świata doby antropocenu, pytamy o przyszłość, jaką widzą badacze, rozmawiamy z najważniejszymi postaciami eksplorującymi zjawiska, które kształtują naszą rzeczywistość. Od astrofizyki i lotów w kosmos po ekologię i mikrobiologię – zapraszamy na wspólną poznawczą przygodę!
Episodes
-
AI jako nowe rzemiosło. Dlaczego kliknięcie nie czyni cię artystą?
W tym odcinku Wojciech Brzeziński rozmawia z Davidem Sypniewskim – projektantem, wykładowcą Uniwersytetu SWPS i kierownikiem Otwartej Pracowni Sztucznej Inteligencji. Rozmowa powstała przy okazji festiwalu Przemiany w Centrum Nauki Kopernik, odbywającego się pod hasłem „Czy AI myśli za ciebie?”.…
more -
Mastodonzaur, młodzi i zaufanie do nauki
Punktem wyjścia rozmowy jest raport „Młodzi o nauce i naukowcach”, który pokazuje, że nastolatki widzą naukę przede wszystkim w jej materialnych przejawach - od aplikacji po szczepionki - ale rzadko mają bezpośredni kontakt z badaczami. W podcaście rozbrajamy stereotyp „siwego pana w kitlu” i...
-
Empatia w epoce sztucznej inteligencji
Rozmawiamy z naukowcami o empatii w epoce sztucznej inteligencji: dr. hab. Marcinem Moskalewiczem z Instytutu Badawczego IDEAS oraz Maciejem Skorko z Centrum Nauki Kopernik. Tegoroczna edycja Festiwalu Przemiany w Centrum Nauki Kopernik odbywa się pod hasłem „Empatia. Dla naiwnych czy…
more -
Przewroty dzieją się nie tylko w szkołach.
W bibliotece w Rawiczu, w galerii sztuki w Krośnie, na sali szkoleniowej z położnymi – wszędzie tam, gdzie edukacja przestaje być formułką, a staje się relacją, odwagą i wspólnym działaniem. Rozmawiamy z trzema kobietami, które codziennie „przewracają” tradycyjne wyobrażenia o tym, gdzie i jak...
-
Kosmos zaczyna się w klasie. Czego uczniowie naprawdę potrzebują, żeby zainteresować się nauką?
Czego uczniowie naprawdę potrzebują, żeby zainteresować się nauką? Czasem wystarczy spojrzeć w niebo – i zrozumieć, że pytania o kosmos to tak naprawdę pytania o życie, technologię, klimat i przyszłość. Tematyka kosmiczna, choć może brzmieć jak domena specjalistów z NASA, w polskich szkołach…
more -
Biokomputery, które myślą jak my? [Miłego antropocenu! #21]
W najnowszym odcinku „Miłego antropocenu!” rozmawiamy o jednej z najbardziej futurystycznych dziedzin współczesnej nauki – biokomputingu. Naszą gościnią jest dr Ewelina Kurtys, neurobiolożka i inżynierka związana ze szwajcarską firmą Final Spark, która pracuje nad komputerami zbudowanymi z......
-
Czy nastąpi koniec historii? [Jeszcze inna przyszłość, odc. 20]
Historia się kończy. Świat wyszedł już z epoki powstających i upadających cywilizacji, z epoki wojen. Granice państwowe powoli się zestalają, a gdy tylko zastygną i wszystkie państwa będą liberalnymi demokracjami, nastąpi koniec historii. Można też uważać inaczej: człowiek przecież nigdy się nie...
-
Z robotem wśród zwierząt [Miłego antropocenu! #20]
Elektroniczny leśnik może jeszcze w tym roku zacząć patrolować polskie lasy. Naukowcy z dwóch poznańskich uczelni pracują nad robotem, którego zadaniem będzie monitorowanie stanu leśnej przyrody. A lasy, jak się okazuje, są dla robota środowiskiem bardziej ekstremalnym niż inne planety. O tym, co...
-
Uczniowski kosmos. Jak edukacja kosmiczna otwiera nowe drzwi dla polskiej młodzieży
Ze szkoły – o krok do kosmosu. Uczestnicy konkursu CanSat muszą podjąć się nie lada wyzwania. Polegając przede wszystkim na własnych siłach, entuzjazmie i umiejętnościach, muszą własnoręcznie zaprojektować i zbudować prototyp satelity, wielkości puszki po napoju. Co daje uczniom takie wyzwanie i...
-
Nadciąga osobliwość technologiczna? [Jeszcze inna przyszłość, odc. 19]
Wiele mówi się dzisiaj o tym, że urządzenia technologiczne zastąpią kiedyś człowieka: że sztuczna inteligencja będzie kiedyś lepiej i szybciej od nas wykonywać wszystkie wyobrażalne zajęcia ludzkie. Jest pewien człowiek, który mówi: świetnie! Dzisiaj chciałbym opowiedzieć, jak na przyszłość…
more -
Dziwne gwiazdy czy obce cywilizacje? [Miłego antropocenu! #19]
Są niezwykle jasne, niezwykle szybkie i niezwykle tajemnicze. Tak zwane szybkie błyski radiowe od kilkunastu lat fascynują astronomów, bo jedne z najbardziej energetycznych zjawisk we wszechświecie wciąż pozostają bez wytłumaczenia. Hipotez jest wiele – od dziwacznych gwiazd-magnesów po obce...
-
IQ ludzkości zaczyna spadać: ale dlaczego? [Jeszcze inna przyszłość odc. 18]
W globalnych badaniach inteligencji zauważono, że już od II wojny światowej systematycznie rośnie IQ całych populacji, i to na całym świecie. Typowy wynik to wzrost o ok. 10-15 punktów od lat 50. do końca XX wieku. W latach 90. w wielu krajach efekt ten, zwany efektem Flynna, zaczął się...
-
Sztuczna inteligencja w każdej gminie. Polski model językowy ma skrócić kolejki do urzędów. [Miłego antropocenu! #18]
Stworzony przez polskich inżynierów wielki model językowy PLLuM ma już wkrótce sprawić, że sprawy urzędowe będzie załatwiać się prościej i sprawniej. Inteligentny asystent urzędnika i aplikacja dla obywateli mogą dramatycznie zmienić to, jak prowadzone będą administracyjne procedury. Czy wielkie...
-
Życie po śmierci Internetu: 4 scenariusze [Jeszcze inna przyszłość odc. 17]
Wszystkie dane wskazują na to, że w ostatnich dwóch latach udział treści generowanych przez boty w mediach społecznościowych wzrósł do ok. 25-50%. Jeśli ten trend się utrzyma – a są powody, by tak sądzić – czeka nas ciekawa przyszłość. Ludzie mogą stać się nieświadomą albo świadomą mniejszością w...
-
Czy w świecie katastrofy klimatycznej sport to wciąż zdrowie? [Miłego antropocenu! #17]
Gośćmi tego odcinka są dr Katarzyna Lindner-Cendrowska z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz dr Marek Konefał z Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. dr Katarzyna Lindner-Cendrowska i dr Marek Konefał są autorami pracy opublikowanej właśnie w magazynie Scientific...
-
Trzy epoki i śmierć internetu [Jeszcze inna przyszłość odc. 16]
Zwykle mówi się o dwóch głównych epokach w dziejach internetu: Web 1.0 i Web 2.0. W pierwszej treść tworzyli właściciele stron, a w tej drugiej – która trwa rzekomo do dziś – użytkownicy. Web 2.0 to więc era „user-generated content”, a jej flagowymi projektami są Facebook, YouTube czy Reddit. Co...
-
Prof. Michał Kosiński: w świecie myślących maszyn [Miłego antropocenu! #16]
Nasz gość opowiada o tym, co to oznacza, że już wkrótce będziemy żyć w otoczeniu maszyn, które przynajmniej udają, że myślą – a może więcej niż tylko udają? Czy jesteśmy w stanie z nimi spokojnie współpracować i nawzajem się rozwijać? Prof. Michał Kosiński jest psychologiem społecznym i data...
-
Czy będziemy szczęśliwi w XXI wieku? [Jeszcze inna przyszłość odc. 15]
Pewnie słyszeliście o światowych rankingach szczęścia? Co ciekawe, dwa najpopularniejsze z nich, "World Happiness Report" i "Gallup Global Emotions" wydają się mówić coś zupełnie przeciwnego. Ba, w pewnym całkiem poważnym badaniu naukowym wykazano, że Brytyjczycy byli szczęśliwsi podczas II wojny...
-
Czy nauka rozkwitnie w XXI wieku? [Jeszcze inna przyszłość odc. 14]
A dzisiaj optymistycznie. XXI to będzie wspaniały okres dla naszego poznania świata: coraz więcej osób ma chęć, czas, pieniądze i dostęp do wiedzy, pozwalające im na realne budowanie nauki. Mikroskopy, teleskopy, laboratoria chemiczne - wszystko to leży dziś u naszych stóp. Mamy też kapitalny...
-
Rodzeństwa wśród zwierząt [Miłego antropocenu! #15]
W okresie świątecznym wszyscy mamy intensywniejszy niż zwykle kontakt z rodzinami, a wiadomo, jak to w rodzinach: relacje bywają różne, zwłaszcza w rodzeństwach. I właśnie o rodzeństwach, tyle że zwierzęcych, rozmawiamy z dr Joanną Bagniewską. Dr Joanna Bagniewska jest zoolożką z uniwersytetu...
-
Czy nauka umrze w XXI wieku? [Jeszcze inna przyszłość odc. 13]
Nie da się drugi raz odkryć, że to Słońce jest pośrodku Układu Słonecznego, że istnieją atomy, że życie ewoluuje, że Wszechświat miał początek. Wszystkie najważniejsze odkrycia naukowe zostały więc już dokonane, a nam zostało tylko nudne szlifowanie szczegółów. Zresztą badania pokazują, że…
more -
Jak diagnozować nasze zdrowie za pomocą... naszego głosu? [Miłego antropocenu! #14]
Najnowsze technologie na zupełnie nieoczekiwane sposoby mogą pomóc diagnozować nasze własne choroby. Gościnią tego odcinka jest dr Daria Hemmerling z Wydziału Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Inżynierii Biomedycznej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Laureatka m.in. Nagrody…
more -
Mikroplastik: co naprawdę o nim wiemy [Jeszcze inna przyszłość #12]
Jak mały musi być śmieć, aby kwalifikował się jako „mikro”? Skąd właściwie się bierze mikroplastik i czy rzeczywiście winne są nasze ubrania i kosmetyki? Ile tak naprawdę jest tego mikroplastiku w głębinach oceanicznych, w lodowcach i wnętrzu ludzkiego ciała? I jakie są realne dowiedzione…
more -
Co spadło pod dzisiejszym Poznaniem 4,5 tysiąca lat temu i co z tego dziś wynika [Miłego antropocenu! #13]
Cofnijmy się w czasie, żeby opowiedzieć o projekcie, który może być realizowany właśnie dzisiaj w Polsce. I żeby zastanowić się nad poważnymi problemami, które naszą cywilizację mogą spotkać w nieodległej przyszłości. Gościem tego odcinka jest dr Anna Łosiak z Instytutu Nauk Geologicznych…
more -
Makroplastik: co to, skąd jest i ile go? [Jeszcze inna przyszłość #11]
Dużo się mówi o mikroplastiku, ale na co dzień natrafiamy głównie na zwykłe odpady plastikowe, czyli, mówiąc naukowo, makroplastik. To on wywołuje też masę problemów ekologicznych, nie mówiąc już o tym, że jest jednym ze źródeł mikroplastiku. Dzisiaj siadamy nad świeżutkim badaniem pokazującym,...
-
Jak oczyścić nasze morze? W Bałtyku czai się bomba ekologiczna [Miłego antropocenu! #12]
Bałtyk był podczas Drugiej Wojny Światowej miejscem zaciekłych walk, a ich pozostałości do dziś leżą na morskim dnie. Konwencjonalna amunicja i broń chemiczna zalegają w wielu miejscach. Także u polskich wybrzeży. Naukowcy z Polskiej Akademii Nauk opracowują plan zabezpieczenia tej potencjalnej...
-
Gdzie zmiany klimatu przyniosą... pozytywne skutki? [Jeszcze inna przyszłość #10]
Wiemy już wiele o negatywnych skutkach globalnych zmian klimatycznych – a niektóre z nich już po prostu obserwujemy. W literaturze naukowej regularnie publikuje się jednak badania opisujące skutki pozytywne: obniżoną emisję i zużycie paliw w związku z otwieraniem się północnych szlaków...
-
Czy jesteśmy sami we Wszechświecie? AGH szuka śladów życia na innych planetach [Miłego antropocenu! #11]
Co mają wspólnego krakowskie Aleje Trzech Wieszczów z Marsem i poszukiwaniem na nim śladów życia? Bardzo wiele. W kampusie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie powstało laboratorium astrobiologiczne, które ma pomóc nam poszukiwać śladów życia poza Ziemią, ale może też pomóc nam lepiej zrozumieć...
-
Co naprawdę mówią naukowcy o przyszłości AI [Jeszcze inna przyszłość #9]
W mediach, gdy mowa o przyszłości AI i człowieka w XXI wieku, często dominuje hurraoptymizm albo hurrapesymizm. A co, gdy poprosimy o wypowiedź kilka tysięcy ekspertów, którzy faktycznie współtworzą tę dziedzinę nauki? Otrzymamy sporo ciekawych, nieintuicyjnych wyników i nieco pogłębiony obraz...
-
Polska odpowiedź na ChatGPT [Miłego antropocenu! #10]
Dlaczego warto nauczyć komputery myśleć po polsku? Gościem tego odcinka jest Sebastian Kondracki, inicjator powstania Bielika – polskiego wielkiego modelu językowego, czyli polskiego odpowiednika ChatGPT. 🌍 „Miłego antropocenu!” to nowy cykl w Podkaście Tygodnika Powszechnego, w którym…
more -
XXI wiek, czyli... złota era eutanazji? [Jeszcze inna przyszłość #8]
UWAGA: Ten odcinek podkastu „Jeszcze inna przyszłość” dotyczy tematu samobójstwa i eutanazji. W pierwszej części pojawią się informacje na temat samobójstwa pewnej osoby. Dla wielu osób słuchanie tych informacji może być emocjonalnie bardzo trudne, a nawet powodować pojawianie się myśli...
-
Uszkodzone dane: kiedy pamięć cyfrowa nas zawodzi? [Miłego antropocenu! #9]
Wyobraźmy sobie, że nagle tracimy dostęp do wszystkich swoich zdjęć, filmów, dokumentów, całego cyfrowego życia. Brzmi jak scenariusz filmu katastroficznego, ale niestety to coraz większy problem. W erze cyfrowej informacji tylko przybywa, a ludzka pamięć przestaje nam wystarczać. Błyskawicznie...
-
Co nauka mówi o starości w XXI wieku: pełnia życia czy długa samotność? [Jeszcze inna przyszłość #7]
W XXI wieku czeka nas długie, szczęśliwe życie: maszyny będą wykonywać za nas pracę, medycyna zapewni nam piękne, zdrowe ciała, a świat wypełni się wesołymi emerytami. Ale z drugiej strony przecież upada instytucja rodziny i więzi międzyludzkie, więc może czeka nas długie, ale samotne i smutne...
-
Polska rakieta osiągnęła przestrzeń kosmiczną. Czy doczekamy się polskiego programu kosmicznego? [Miłego antropocenu! #8]
Dziś mamy całkiem niezwykłą okazję do rozmowy – wręcz historyczną. Po raz pierwszy w historii zbudowana w Polsce rakieta osiągnęła oficjalnie przestrzeń kosmiczną. Rakieta Bursztyn, budowana przez inżynierów z sieci badawczej Łukasiewicz Instytutu Lotnictwa, osiągnęła 101 km wysokości. Czy to...
-
Co mówi nauka o długowieczności człowieka: czy w przyszłości będziemy żyć ponad sto lat? [Jeszcze inna przyszłość #6]
W XXI wieku życie ludzkie będzie coraz dłuższe, a być może nawet uda się spełnić marzenie o nieśmiertelności... Nie, moment! Przecież kolejne państwa dołączają do klubu krajów wysoko rozwiniętych, gdzie dobrobyt pociąga za sobą otyłość, siedzący tryb życia i stres... No chyba, że czeka nas…
more -
Mikroplastik i my: jak korzystać z tworzyw sztucznych, żeby nie szkodzić planecie [Miłego antropocenu! #7]
Naukowcy odkryli go już w chmurach, lodowcach czy na Mount Everest – a jeszcze 20 lat temu nie wiedzieliśmy o jego istnieniu. Gościem tego odcinka jest prof. Richard Thompson z Uniwersytetu Plymouth, który jako pierwszy dostrzegł problem i w 2004 roku stworzył termin „mikroplastik”. To jeden z...
-
Nauka o starości w XXI wieku: szczęśliwe życie do setki czy krach systemu emerytur? [Jeszcze inna przyszłość #5]
Ludzie żyją coraz dłużej, dożywając już powszechnie osiemdziesiątki, albo nawet i setki. XXI wiek będzie w końcu epoką długiego, szczęśliwego życia... Nie, moment, przecież społeczeństwo do funkcjonowania potrzebuje osób młodych, a zwłaszcza pracujących! Bez nich padnie system emerytalny i opieki...
-
Cyfrowa nieśmiertelność: co po nas zostanie dzięki nowym technologiom [Miłego antropocenu! #6]
Jak technologia wpływa na sposób, w który przeżywamy... śmierć i żałobę? Czy nowe technologie mogą uczynić nas nieśmiertelnymi? Gościem tego odcinka jest dr Katarzyna Nowaczyk-Basińska z Leverhulme Center for the Future Intelligence na Uniwersytecie w Cambridge. 🌍 „Miłego antropocenu!” to nowy...
-
Komputery kwantowe ujawnią wszystkie sekrety świata [Miłego antropocenu! #5]
To technologie, które wydają się działać na pograniczu magii. Już wkrótce mogą zmienić to, w jaki sposób komunikujemy się ze sobą i w jak zabezpieczamy swoje najważniejsze tajemnice. Gościem tego odcinka jest prof. Marcin Pawłowski, szef Grupy Kwantowego Cyberbezpieczeństwa i Komunikacji...
-
Medycyna przyszłości: jak mRNA rewolucjonizuje leczenie [Miłego antropocenu! #4]
„Miłego antropocenu!” to cykl w Podkaście Tygodnika Powszechnego, w którym opowiadamy, jak nauka i technika zmieniły nasz świat i jak mogą pomóc go uratować. Gościem tego odcinka jest prof. Jacek Jemielity, kierownik Laboratorium Chemii Biologicznej Uniwersytetu Warszawskiego i prezes spółki...
-
Czy kosmiczne górnictwo uratuje Ziemię? [Miłego antropocenu! #3]
Najlepsza szansa na ratowanie planety czy kolejne, wielkie pole dla ludzkiej chciwości? Kosmos ma byc źródłem niemal nieskończonej ilości surowców, w tym niezbędnych dla zielonej transformacji. Ale czy jesteśmy w stanie je wydobywać? I co ważniejsze – czy będziemy umieli się nimi dzielić w…
more -
Co nauka mówi o scenariuszach zmiany klimatu: czeka nas katastrofa czy zielony świat? [Jeszcze inna przyszłość #4]
„W XXI wieku ludzkość zjednoczy się, aby wspólnie walczyć ze zmianami klimatu, dzięki czemu uda się je cofnąć i naprawić to, co już zepsuliśmy”. Nie, moment! „Nie dogadamy się, państwa i biznesy będą działać dla własnego dobra, a zmiany klimatu będą tylko przyspieszać”. No, chyba że czeka nas...
-
Łukasz Lamża: Jeszcze inna przyszłość (#3) Co czeka ludzkość za sto lat
„Ludzie są jak szarańcza: mnożą się niepowstrzymanie, pokrywając stopniowo całą planetę i wyjadając wszystkie jej zasoby, aż ostatecznie nastąpi katastrofalne przeludnienie”. Nie, moment! „Zmiany klimatu i pandemie stanowią przecież zagrożenie egzystencjalne dla człowieka i w XXI wieku grozi nam...
-
Łukasz Lamża: Jeszcze inna przyszłość (#2) Sztuczna inteligencja
„Sztuczna inteligencja już niedługo osiągnie samoświadomość, prześcignie człowieka, a być może stanie się też dla nas zagrożeniem na poziomie zawodowym, intelektualnym czy nawet egzystencjalnym...”. Nie, moment! „Sztuczna inteligencja to przecież tylko algorytmy, głupie maszynki popisujące się...
-
Miłego antropocenu! (#2) Prof. Zalasiewicz: Ludzkość mniej subtelna niż asteroida
„Miłego antropocenu!” to nowy cykl Podkastu Tygodnika Powszechnego, w którym opowiadamy, jak nauka i technika zmieniły nasz świat i jak mogą pomóc go uratować. W tym odcinku mamy wyjątkowego gościa: jest nim prof. Jan Zalasiewicz, polsko-brytyjski paleobiolog, laureat wielu naukowych nagród, a...
-
Łukasz Lamża: Jeszcze inna przyszłość (#1) Miasta przyszłości
Miasta przyszłości będą gigantycznymi, przeludnionymi, betonowymi klocami emitującymi olbrzymie ilości spalin, dwutlenku węgla i ścieków, toksycznymi dla ludzi i planety... ...Nie, moment, miasta przyszłości będą czystymi, lśniącymi, zielonymi oazami ze szkła i nowych polimerów, w których...
-
Miłego antropocenu! (#1) Astronauta Sławosz Uznański: w kosmos mamy blisko
Oto nowy cykl podkastów „Tygodnika”. Będziemy w nim opowiadali o tym, jak nauka i technika zmieniły nasz świat i jak teraz mogą pomóc nam go uratować. Naszym gościem jest dzisiaj człowiek o wyjątkowo bogatej karierze mimo stosunkowo młodego wieku. Naukowiec, inżynier, elektronik, jeden z…
more -
Łukasz Lamża: Jak stworzyć hodowlany tłuszcz do mięsa in vitro [miesiąc w nauce]
A także: czym są i jak powstały pustynne latawce z epoki kamienia? Gdzie najczęściej mieszkają osoby z depresją? Oraz czy rekiny wstrzymują oddech podczas nurkowania? Na przegląd naukowych wydarzeń minionego miesiąca zaprasza Łukasz Lamża.
About this show
Dziennikarze i eksperci „Tygodnika Powszechnego” prowadzą w świat odkryć, wyzwań i dylematów współczesnej nauki. Zgłębiamy problemy i osiągnięcia świata doby antropocenu, pytamy o przyszłość, jaką widzą badacze, rozmawiamy z najważniejszymi postaciami eksplorującymi zjawiska, które kształtują naszą rzeczywistość. Od astrofizyki i lotów w kosmos po ekologię i mikrobiologię – zapraszamy na wspólną poznawczą przygodę!
Hosted by
Tygodnik Powszechny
Categories