Uit de wandelgangen

Vorige week zorgde het verhaal van oud-raadslid Gertjan Tillema over externe beïnvloeding van de interne D66-wethoudersverkiezing voor opschudding. In deze aflevering wordt besproken wat daar volgens andere betrokkenen is gebeurd. En wat de kwestie zegt over de politieke cultuur in het stadhuis.Onder andere wethouders Arjan Kampman (PvdA) en Mark Teutelink (BBE) reageren op hun vermeende bemoeienis met het D66-wethoudersproces en geven hun eigen lezing van de gebeurtenissen. Daarnaast schuift oud-GroenLinks-fractievoorzitter Jelle Kort aan. Hij waarschuwt voor een nieuwe praktijk waarbij wethouderskandidaten al vroeg onderwerp van gesprek worden, terwijl de inhoudelijke onderhandelingen nog volop bezig zijn. Hoe gezond is het dat namen van kandidaten al circuleren voordat de inhoud vastligt? Wat is daarvan het effect? Intussen melden bronnen dat de gesprekken tussen PRO, BBE, VVD en ChristenUnie inmiddels zijn begonnen, wat kan daarover worden gezegd?

In deze aflevering te gast: oud-D66-fractievoorzitter Gertjan Tillema. Zijn stoel bleef opvallend leeg tijdens de de-installatie van de gemeenteraad, en daar blijkt een verhaal van diepe frustratie, interne strijd en vermeende beïnvloeding van buitenaf achter te zitten.Tillema vertrok bij D66 na een lidmaatschap van 19 jaar. Hij vertelt in deze uitzending nog voelbaar gefrustreerd wat daar volgens hem aan voorafging. En hij reageert op uitspraken in de vorige aflevering over een ‘oude koe’ die volgens sommigen nog altijd voor schuring zorgt tussen partijen in de stad: was Tillema wel het brein achter de geruchtmakende breuk in 2022, waarbij D66, PvdA en ChristenUnie hun vertrouwen in coalitiepartner VVD opzegden?Naast de persoonlijke perikelen analyseert Tillema de strategie in de huidige formatie. Waarom had je volgens hem al lang kunnen zien aankomen dat het ‘bondje’ tussen PRO Enschede en D66 geen stand zou houden? Wat zou hij de formerende partijen PRO, BBE, VVD en CU adviseren, gekeken naar de huidige verhoudingen in het stadhuis? En mocht het tot een akkoord komen, hoe gaat de komende raadsperiode er dan uitzien?

Het is stil in het stadhuis, zeker nu het vakantietijd is en vier partijen zich terugtrekken om te onderhandelen. Tijd om te reflecteren dus. In deze aflevering schuift ook oud-raadslid Joost Nijhuis aan en praten we over een terugkerend thema: 'oude koeien' die nog altijd invloed kunnen hebben op de formatie.Veel van die oude koeien komen uit de periode van het zogeheten Fellini-akkoord (2018-2022), waarin Nijhuis raadslid was. Een coalitie die begon met vertrouwen en goede onderlinge verhoudingen, maar eindigde in wantrouwen en politieke breuken. Wat ging daar mis? En belangrijker: wat zegt dat over hoe een coalitie tot stand kan komen - en wat 'm in stand houdt? Persoonlijke verhoudingen, informele contacten en gemiste borrels blijken minstens zo bepalend als inhoudelijke verschillen.Hoe groot is de invloed van oude conflicten op de huidige formatie? Zijn die littekens inmiddels verdwenen – of spelen ze nog altijd mee op de achtergrond? En wat weegt uiteindelijk zwaarder: inhoudelijke verschillen of onderling vertrouwen?

De voorgestelde samenwerking tussen PRO (GroenLinks-PvdA) en het blok van Burgerbelangen en VVD werd drie weken geleden nog met verbazing ontvangen en leek uitgesloten: de verschillen waren groot en het vertrouwen ontbrak. Afgelopen week werden alle blokkades echter uitgesproken. Er bleek voldoende basis om samen verder te gaan, maar met wie? Hoewel op die laatste vraag geen gezamenlijk antwoord kwam, ligt er nu toch een advies: PRO, BBE, VVD en ChristenUnie. Dit keer tot verbazing bij onder meer D66 en CDA, die vallen nu buiten de boot en reageren kritisch op het proces.Was het wantrouwen van de eerdere weken echt of vooral politiek spel? Hoe stevig is het vertrouwen waarop deze coalitie nu wordt gebouwd? Waarom is uiteindelijk voor de ChristenUnie gekozen als vierde partij? En wat betekent het dat D66 en CDA zich gepasseerd voelen voor de verhoudingen in de raad?

De verkenning is de verlenging ingegaan met nieuwe informateurs Jorrit Eijbersen en Carlo Verhaar. Zij onderzoeken of GroenLinks-PvdA, Burgerbelangen en VVD ondanks onderlinge verschillen samen verder kunnen. Opvallend: de politieke achtergrond van de verkenners lijkt de uitersten in het speelveld te weerspiegelen. Tegelijkertijd zijn inmiddels bij alle partijen die serieus kans maken op een collegeplek de wethouderskandidaten bekend - ook het CDA heeft een naam naar voren geschoven.Maar hoeveel wethouders komen er eigenlijk? Zes lijkt logisch, maar met de huidige vijf partijen in beeld kom je al snel op zeven uit - en dat brengt kosten en politieke gevoeligheden met zich mee. Er wordt ook alvast hardop nagedacht over de ultieme impasse: wat gebeurt er als deze verkenning toch mislukt - en ook andere puzzels niet kunnen worden gelegd?

De formatie zit in een nieuwe fase: een ‘verlengde verkenning’ tussen GroenLinks-PvdA en het blok van Burgerbelangen en VVD. Nieuwe verkenners zijn aangesteld om te onderzoeken of de drie grootste partijen voldoende vertrouwen hebben om überhaupt de inhoudelijke onderhandelingen in te gaan met elkaar. Tegelijkertijd presenteren partijen hun wethouderskandidaten: bij D66 is dat zoals verwacht Martijn Braber, maar bij GroenLinks-PvdA zorgen Narda Teke-Bozkurt en Willemijn Punte-Zwart voor de nodige verrassing.Wie nam eigenlijk het initiatief voor die verlenging - en waarom is dat relevant om te weten? Heeft deze tussenfase echt kans van slagen, of is het vooral uitstel van een onvermijdelijke impasse? En wat betekent de keuze voor deze wethouderskandidaten voor dat verdere verloop?

In deze tweede aflevering van Uit de wandelgangen staat het rapport van de verkenners in Enschede centraal. Voormalig burgemeester Onno van Veldhuizen en Alifa-directeur Suzan Veldhuis hebben afgelopen twee weken gesprekken gevoerd met alle partijen en hen naar de voorkeurscoalitie gevraagd. Het advies luidt: probeer tot een coalitie te komen met GroenLinks-PvdA, Burgerbelangen, VVD en D66. Eventueel aangevuld met ChristenUnie. Dat zijn 24 of 25 zetels, van de 39 in de gemeenteraad.Maar zitten alle partijen daar wel op te wachten? Met name bij Burgerbelangen en VVD klinkt er verbazing over het advies. Hoe vaak is de voorkeurscoalitie eigenlijk genoemd? En is de verbazing van het blok BBE-VVD gespeeld of woedt er een interne ideeënstrijd? En wat betekende die lege zetel bij D66 eigenlijk, afgelopen week bij het afscheid van de oude gemeenteraad?

In de eerste aflevering van Uit de wandelgangen bespreken we de eerste week van de Enschedese formatie. De uitslag zorgt voor een lastige puzzel. GroenLinks-PvdA is de grootste, maar samenwerking met het blok van Burgerbelangen en VVD lijkt ingewikkeld. Wie praat met wie? Welke blokkades dienen zich aan? En welke rol spelen ‘de poppetjes’ in dit politieke schaakspel? Van opvallende uitspraken in het duidingsdebat tot verschuivingen door voorkeurstemmen: de eerste contouren van de formatie worden zichtbaar.