Yeryüzü Tanığı

Son aylarda artan yağışlar sonrası göllerden güzel haberler geliyor ancak sadece mevsimsel yağışlarla göllerin geri gelmesi mümkün olmuyor. Marmara Gölü, Eber Gölü ve diğer göllerin son durumunu değerlendiriyoruz.  

1 Mayıs vesilesiyle küresel çevre algısındaki çelişkileri, sosyal medya etkisini ve yaklaşan COP31 zirvesi etrafında iklim adaleti tartışmalarını ele alırken; Türkiye’de doğa politikaları ve avcılık kararları üzerinden ekolojik mücadelenin güncel durumunu değerlendiriyoruz. 

Yeterince gündemimize giremeyen İstanbul kuzey demiryolu projesini ve bu projenin şehrin doğasına etkilerini; nesli kritik derecede tehlike altına giren Afrika penguenlerini ve bu sene beklenen Süper El Niño ve kahve krizini konuşuyoruz. 

Zor kayıpların ve artan şiddetin gölgesinde insanın doğaya ve birbirine yönelttiği yıkımı tartışırken; doğanın iyileştirici gücü ve dayanışma örnekleri üzerinden yeni bir söz arayışını gündeme taşıyoruz. 

23. Radyo Şenliği özel yayınında Yeryüzü Tanığı programının yapımcıları Dicle Tuba Kılıç ve Güven Eken, doğanın geleceğin aynası olduğunu ve ekoloji mücadelesinin aslında insanın kendi yaşamını koruma çabası olduğunu vurgularken, Apaçık Radyo’nun bu çok sesli yapıyla bu hikâyeleri görünür kılan bir dayanışma alanı olduğunu hatırlatıyor: “Doğada başlayan her şey, sonunda insanın hayatına ulaşır; bu yüzden o sesi duyan ve duyuran her yer bir dayanışma alanıdır.”

Yücel Sönmez Zeytinyağı Kütüphanesi, İzmir Seferihisar’da açıldı. Açık Radyo programcısı olan ve çok erken yaşta aramızdan ayrılan canımız Yücel’in hayalini, onun ismiyle yaşayacak. ​​​​​​​Siz hiç ses kütüphanesi duydunuz mu? Zeytinyağının ardından özellikle su altındaki seslerin kaydedildiği bir ses kütüphanesi ve onun kurucusu İpek Oskay’ın çalışmaları gündemimizde. Ayrıca Anadolu'da bu hafta doğa hakları savunucuları için çok hareketli geçti ve biz de neler olduğuna hızlı bir bakış atıyoruz.  

Akdeniz’in dört bir yanından gelen sivil toplum örgütleriyle, Tunus’tan Arnavutluk’a, Karadağ’dan Fas’a uzanan hatta suyun ve onun haklarını savunanların hikâyelerini konuşuyoruz.

Kıyılardan iç bölgelere, vadilerden-ovalardan dağlara uzanan coğrafyalarda bahar, farklı zamanlarda ve farklı biçimlerde yaşanıyor.Mart'tan Temmuz'a kadar Anadolu’nun farklı yerlerinde baharın nasıl yaşandığını gelin hep birlikte dinleyelim.

Leylekler, kırlangıçlar, ebabiller bir bir geliyor! Kuşların göçüyle başlayan baharı konuşuyoruz.İklim krizine sebep olan ülkelerin, iklim değişikliği üzerinde en az etkisi olan ülkelere verdiği iklim fonlarının kesilmeye başlaması, Kanada’nın risk altındaki türleri korumak için finanse ettiği projeler ve Kazakistan’ın kar leoparlarının yaşadığı milli parkı nasıl koruduğu ise diğer gündemlerimiz.

🔹Afyon'daki Eber Gölü’ne gittik, neler gördük? 🔹Yeni Gine’de yok olduğu sanılan iki memelinin yeniden bulunması🔹İran’ın doğası🔹Kadınların ve onların doğasının yok edilişi  

Küba’dan Hindistan’a, Brezilya'dan Fransa'ya başarılı Agroekolojik tarım örnekleri ve Türkiye’nin Kadim Üretim Havzaları üzerine konuşuyoruz.  

Anadolu'da daha önce benzerine rastlanmamış bir mücadeleye tanıklık ediyoruz: Eber Gölü'nü geri getirmek için yapılan çalışmaları değerlendiriyoruz. Bir başka gündemimiz de denizin kıyılarını, nehirlerin taşkın alanlarını geri alması. Türkiye'nin dört bir yanında yaşanan felaketler engellenebilir mi? 

Kazakistan’ın doğa korumadaki başarılı çalışmalarını ele alıyoruz.Bu çalışmaların başında dünyanın dördüncü büyük gölü olan Aral Gölü’nün restorasyonu geliyor. 2000li yıllarda neredeyse tamamen kuruyan gölün tarım ve su politikalarındaki düzenlemelerle nasıl kurtarıldığını konuşuyoruz.​​​​​​​İkinci gündemimizde ise fevkalade güzellikteki Latmos Dağları ve bölgedeki madencilik çalışmaları yer alıyor. 

Deprem gibi doğa olaylarında insandan başka hiçbir canlı topluluğu büyük yıkımlar yaşamıyor. Yanlış inşa edilmiş şehirler, yaşamımızı elimizden alıyor.Biz de doğa ile uyumlu şehirleşmenin temel ilkelerini, dünyada bu konuda atılan adımları ele alıyoruz. 

🔹Bir penguen nereye gider? Peki dünya nereye gidiyor? Venezuela, Danimarka, İran...🔹Ukrayna'da bombalanan baraj bir ekosisteme dönüşüyor.

Birleşmiş Milletler’in yeni raporuna görei dünyadaki tatlı su kaynaklarının yenilenme sınırı aşıldı! “Küresel su iflası” olarak tanımlanan geri dönülmez bir sürece girdiğimiz ortaya konuldu. Yeni çalışmalar, Konya Havzası’nda zeminin çok yavaş ama sürekli biçimde çöktüğünü gösteriyor. Peki, bu çöküşten bir geri dönüş yok mu? 

Yaşam alanlarına el konulmasına karşı Akbelen ve İkizköy’de yükselen direnişi; özellikle kadınların ön saflarda yer aldığı bu mücadelenin ekolojik, hukuki ve toplumsal boyutlarıyla konuşuyoruz. 

Yabani memeli hayvanların biyokütlesi insanların kültesinin toplamının %10'undan daha az. Dünyadaki memelilerin ise sadece %5'i yaban hayvanı. Kalanını insanlar ve onları beslemek için yetiştirilen evcil hayvanlar oluşturuyor. Dünya üzerindeki etkimizi, sayılarla ortaya koyan bir araştırmayı konuşuyoruz. 

🔹Dünyada doğanın hakları için gerçekleşen kazanımlar🔹Sivil hareketlerin yeni dönemi🔹Türkiye’de kazanılan davalar 

🔹Yangınlar ve seller dünyanın ana gündemiydi.🔹Türkiye’de Süper İzin Yasası ile yeni bir mücadele dönemi başladı.🔹Kuraklık ve su krizi, politikaların değişmesini sağladı.

🔹İstanbul'un kuzeyinde neler oluyor? Şehrin yaşam kaynağına yapılan 'yeni şehri' konuşuyoruz.🔹Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin yarısından fazlasının petrol ve doğalgaz için ihaleye açılması gündemimizde. 🔹Kuraklıktan etkilenen HES'ler hedeflenen enerjiyi sağlamıyor: Peki buna şaşırdık mı? Biraz da HES'lerin nasıl yapıldığını ve HES mücadelesini hatırlayalım. 

Kaş–Finike yoluna ilişkin mahkeme iptal kararından yola çıkarak Antalya’nın doğasını ne kadar tanıdığımızı sorguluyor; bu eşsiz coğrafyanın biyoçeşitliliğine kısa bir bakış atarken gıdanın doğa ve kültürle ilişkisini, Toprak Ana Günü etkinliklerini, gastronomi bölümlerinin önemini, içimizdeki “ayı” olma arzusunu ve İstanbul’daki Yarımburgaz Mağarası’nda ayılarla aynı mekânı paylaşan insanların yaşadığı dönemi konuşuyoruz.

🔹Köyceğiz'deki Namnam Çayı üzerindeki Balcılar Barajı'na karşı yöre halkının açtığı dava kazanıldı: Sandras Dağları'nın eteklerinde verilen ilham verici mücadele🔹Edremit'te sulak alan üzerine yapılan Organize Sanayi Bölgesi'ndeki su baskını ve dere yataklarına inşaat yapma ısrarı 🔹Hollanda'nın havai fişek yasağı kararı 

Doğa korumanın öncülerinden Tansu Gürpınar’ı özlemle anıyor ve Türkiye’nin doğa koruma tarihinde geçirdiği dönüşüme Gürpınar'ın bıraktığı izlerden hareketle bakıyoruz. Ayrıca Yeni Zelanda’nın 2025 yılına kadar 2,5 milyon kediyi öldürmeyi hedeflediğini açıklayan tartışmalı planını, kararın arka planını ve ekolojik gerekçelerini ele alıyoruz.  

Hatay’daki Milleyha Kuş Cenneti’nde yaşanan son gelişmeleri ve bu alanı küresel ölçekte önemli kılan özellikleri ele alıyoruz. Ayrıca sekiz göl için hazırlanan Acil Eylem Planı’nı tartışıyor; göllerin geri kazanılmasının gerçekten mümkün olup olmadığını soruyoruz. Son olarak ise tüm dünyanın iki haftadır takip ettiği Brezilya’daki COP30 Biyoçeşitlilik Zirvesi’ne uzanıyor; Amazon yerlilerinin BM toplantı alanındaki protestosunu, Şef Raoni’nin temaslarını, Raoni ailesinin yıllar önceki Hasankeyf ziyaretini ve halkların ortak mücadelesini konuşuyoruz.

🔹Geçtiğimiz yıl İstanbul'da kaçırılmaya çalışılırken yakalanan ve Zeytin ismi verilen yavru Goril, neden Türkiye’de esir tutuluyor? Bakanlığın kararına Nijerya'dan ve pek çok sivil toplum kuruluşu ve uzmandan tepkiler var.🔹Avrupa'nın gündeminde Sivil toplum kuruluşlarının yok oluşu var: Peki sivil toplumun zayıflaması ne anlama geliyor? 🔹İzmir'de şahit olduğumuz Orhanlı Zeytin Festivali bize ne anlatıyor: İmecenin tekrar varoluşunu ve UNESCO listesine giren zeytinlikler gündemimizde. 🔹İzlanda’da ilk kez sivrisinek görüldü! İklim camiası buna ne diyor? 

Kırşehir’i yok edecek altın madenlerinin ilkinin Çevre, Şehircilik ve İklim Bakanlığı onay sürecinden geçmesinin ardından bu projenin sonuçlarını, neyi nasıl yok edeceğini ele alıyor ve ardından madenlerin havza bazında etkilerini konuşuyoruz. 

Dünya, doğasını endişe verici bir hızla kaybediyor; küresel yaban hayatı popülasyonları sadece 50 yılda %73 oranında azaldı ve bilim insanları bu hafta gezegenin ilk felaket noktasına ulaşıldığı konusunda uyardı.Dünya Doğa Koruma Birliği, 2030 yılına kadarki çalışmalarına rehberlik edecek yeni bir 20 yıllık Stratejik Vizyon ve dört yıllık Program açıkladı. 

Tokat Almus’taki madene karşı alınan zaferden Ankara Gölbaşı’ndaki kömür madeni davasına, Muğla Gökova ve İzmir Tire kararlarından Kaş-Kalkan-Finike yoluna kadar… Türkiye’nin dört bir yanında doğayı, suyu ve yaşam alanlarını savunan yurttaşların hukuk yoluyla elde ettiği kazanımlara odaklanıyoruz.

🔹50 yılda dünyadaki yaban hayatı nüfusunun %73 yok oldu. Bu yok oluşun nedenlerini nedir?🔹Doğanın haklarını tanımayan, yaşam alanlarını maden ve enerji şirketlerine açan torba yasaya karşı Anayasa Mahkemesi'nde açılan dava görüşülmeye başladı. Davaya sivil toplum kuruluşları ve şahıslar nasıl müdahale oluyor? 🔹Karadeniz’de hiçbir bilimsel temeli olmayan açıklamalar yayılmaya çalışılıyor ve ayıların öldürülmesi amaçlı bir söylem geliştiriliyor. Yaşam alanları paramparça edilen, aç bırakılan ayıların hakları gündemimizde.

🔹Yeni bir keşif: Zürafaların tek bir tür değil, dört ayrı tür olduğu ortaya çıktı! Ayrıca yedi de alt tür tespit edildi.🔹Hatay Samandağ’da inşaat için tarım alanları yok ediliyor. 5 Ekim’de miting düzenlenecek. 🔹 Avrupa kuş gözlem günü etkinliklerini kaçırmayın, 11 ilde 22 etkinlik var.   

Anadolu doğa hareketini konuşuyoruz bu hafta. Büyük Anadolu Yürüyüşü'nden günümüze, doğa mücadelelerinde neler yaşandı? Anadoluyu Vermiyoruz sloganı nasıl ortaya çıktı? Doğa savunucuları nerelerde neler yapıyor?

 🔹Finlandiya ve Polonya, hem düşman tanklarının geçişini engellemek, hem de iklim değişikliğinin etkilerini azaltmak için kendi sınırlarını bataklığa çevireceğini duyurdu.  Doğal alanların restorasyonunun, güvenlik amacıyla gündeme geldiğine ilk kez tanık oluyoruz.🔹Akbelen'de zeytin katliamı başladı ve hemen ardından tüm muhalif partiler süper izin yasası olarak bilinen torba yasanın iptali için AYM'ye başvurdu. Madenler ve kırsal üretimler arasında yaşanan çatışmalarda neler oluyor? 

Türkiye’nin enerji güvenliğini ve kömür yatırımlarını konuşuyor, Bakan'ın Soma'da yaptığı açıklamanın detaylarına iniyoruz.  Soma'daki açıklamanın ardından uzman STK'lardan oluşan İklim Ağı da bir basın toplantısı düzenledi: Türkiye’ye bir iklim hedefi belirlemesi için ortak çağrı yaptı. Peki, İklim Ağı neler öneriyor?

 🔹Maya uygarlığının doğa ile kurduğu derin ilişkinin sürdüğü tropik ormanlar için tarihi bir antlaşma yapıldı. Meksika, Guatemala ve Belize, toplam 5.7 milyon hektarlık dev bir koruma bölgesi için anlaştı.🔹Yangın sonrası ormanlar nasıl diriliyor? Akdeniz ormanlarındaki çeşitliliği ve ilham verici dayanma gücünü ele alıyoruz. 🔹Doğanın direnme gücü insanda da yok mu? Gazze'ye yardım götürmek için 44 ülkeden yüzlerce aktivistin olduğu Küresel Sumud Filosu da gündemimizde... 

Türkiye'nin en büyük ikinci tatlısu gölü olan Beyşehir Gölü nasıl kurutuluyor? Göl neden Konya havzasındaki aşırı sulamaya kurban ediliyor?Öte yandan Eskişehir'deki Küllüoba kazısında ilginç bir keşif yapıldı: 5200 yıl önce kuraklıkla mücadele için arpa ve buğday yerine karaburçak tercih edildiği, hayvancılıkta ise koyun yerine keçinin tercih edildiği ortaya çıkarıldı.Bu hafta, Türkiye'nin kuraklık ve çölleşmeye karşı stratejik çözümler geliştirmek yerine suyunu nasıl boşa harcadığını ve hangi yanlışlarda neden ısrar ettiğini konuşuyoruz.

Yanlışlıkla, bir göl yeniden canlandırıldı: Karaburun'dan hem güzel hem de şaşırtıcı bir haberimiz var.Patara'dan örnek bir mücadeleye tanık oluyoruz: Koruma altındaki Gerenlik Koyu'nun parka dönüştürülmesi için yapılacak ihaleye halk da katılacak ve itiraz edecek ve gerekirse ikinci kez hukuki mücadele ile durdurulacak.Nedir bu öldürme motivasyonu?: Avcılar, yanan alanların ava kapatılmasını protesto ediyor. Yaban hayvanlarının durumu ve avcılık lobisini konuşuyoruz.

Yeryüzü Tanığı'nda Sahte olmayan diplomalarla yok edilen doğamız, kaçırılan goril Zeytin, tropik kuşlardan haberler var. Peki? Türkiye’de güzel şeyler olmuyor mu? Ordu ve İkizköy’den haberler yine Yeryüzü Tanığı’nda.

Dünya Mirası alanlarının yaklaşık %73'ünün suyla ilgili tehlikeler açısından yüksek risk altında olmasına, Kırşehir'in altın madenlerine karşı başarılı mücadelesine, Konya Ovası'nı sulamak için yeni bir tünelin planlanmasına ve Yunanistan'ın su krizine karşı ulusal eylem planına değiniyoruz. 

Yangınların sebeplerini, belediye yetkilerinin AFAD’a devrini, kent parklarının inşaata açılmasını ve Birleşmiş Milletler raporuna göre Türkiye’yi tehdit eden kuraklık riskini konuşuyor ve ayrıca su tehlikeleri altındaki Dünya Mirası alanlarına da değiniyoruz. 

Yapay zekânın çevresel maliyeti: Görünmeyen karbon ayak izleri, veri merkezlerinin su ve enerji tüketimiİklim Kanunu Anayasa Mahkemesi’nde: Kanunun iptali istemiyle açılan davanın detayları ve olası etkileriİklim Kanunu hakkında doğru bilinen yanlışlar: Kapsamı ne, etkisi ne olabilir?Balinalara hukuki kişilik hakkı: Yeni bir ekolojik adalet yaklaşımı mümkün mü?

Meclis'te oylanmaya başlayan Torba Yasası'na karşı çıkmak için Denizli Avdan'dan Ankara'ya, TBMM önüne bir ayda dört kez gelen Hatice Teyze ve nicelerini konuşurken, ABD'de tarihinin en büyük barajının yıkılma hikayesini, yerli halkın restore edilen nehirde yaptığı yolculuğuna değiniyoruz.  

NASA raporuna göre deniz seviyelerindeki rekor yükseliş ve iklim krizinin kıyı alanları ile muz üretimi gibi coğrafyalara etkileri tartışıyoruz. Yeni nükleer füzyon teknolojisi potansiyeli farklı açılardan değerlendirilirken, çevre yasaları (sıfır atık, barajlar) ve mevzuatın yetersizliği eleştiriyor, Marmara Denizi'ndeki müsilaj sorunu ve arıtma tesisleri, yapay sulak alanlar gibi olası çözümleri ve bireysel çabayla Mileyha Kuş Cenneti'nin korunması gibi olumlu örnekleri konuşuyoruz.