Eureka ท่องโลกวิทยาการ

รายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้จะพาคุณไปเจาะลึกเรื่องราวทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่ซ่อนตัวอยู่ในกระบวนการ 'อนัสติโลซิส' (Anastylosis) หรือศาสตร์และศิลป์แห่งการคืนชีพโบราณสถาน ซึ่งเป็นกระบวนการบูรณะเพื่อนำชิ้นส่วนดั้งเดิมกลับมาวางประกอบใหม่ให้ใกล้เคียงกับสภาพเดิมมากที่สุด ใน Episode แรกของซีรีส์นี้ ได้รับเกียรติจาก ดร.ทนงศักดิ์ หาญวงษ์ นักวิชาการอิสระด้านโบราณคดี ผู้คร่ำหวอดในวงการบูรณะปราสาทหินมาอย่างยาวนาน ที่จะมาพูดคุยกับ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ เพื่อไขความลับเบื้องหลังสถาปัตยกรรมหินอันยิ่งใหญ่ โดยเเริ่มต้นจากพื้นฐานสำคัญ ได้แก่ องค์ประกอบและภูมิปัญญาแห่งวัสดุ: ไปทำความรู้จักกับวัสดุหลากหลายชนิดที่ประกอบกันขึ้นเป็นปราสาทหิน ไม่ว่าจะเป็นหินทราย ศิลาแลง อิฐ ปูนปั้น ตลอดจนไม้ เหล็ก และตะกั่ว ที่ซ่อนตัวอยู่ภายในโครงสร้างอย่างแยบยล กระบวนการสร้าง: ถอดรหัสจากภาพสลักบนระเบียงคดที่ปราสาทบายน เพื่อดูขั้นตอนการทำงานของช่างโบราณ ตั้งแต่การ ตัด งัด ลาก ขัด และวาง ซึ่งไม่ได้อาศัยเพียงแค่แรงงานและความแม่นยำทางวิศวกรรมเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงความศรัทธาผ่านการบูชาพระวิษณุกรรม ปัจจัยการเสื่อมสภาพ: ในช่วงสุดท้ายของตอนแรกนี้ จะวิเคราะห์ถึงสาเหตุที่ทำให้ปราสาทหินล่มเสื่อมสภาพ ซึ่งมีทั้งปัจจัยทางธรรมชาติ เช่น สภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง มลพิษทางอากาศ การขยายตัวจากความร้อน-ความเย็น ไปจนถึงตัวการเล็ก ๆ เช่น เกลือ ในขณะที่ไลเคนกลับเป็นสิ่งที่ช่วยปกป้องผิวของวัสดุที่ในปราสาท รวมถึงปัจจัยจากน้ำมือมนุษย์ ทั้งการรื้อทำลายจากความเชื่อที่ต่างกัน หรือความสูญเสียที่เกิดจากไฟแห่งความขัดแย้ง มาร่วมหาคำตอบว่า เราจะรักษาภูมิปัญญาจากอดีตให้คงอยู่สู่อนาคตได้อย่างไรในรายการ Eureka ตอน อนัสติโลซิส: คืนชีวิตให้ปราสาทหิน Episode แรกนี้

เมื่อพูดถึงปรากฏการณ์ที่เขย่าระบบภูมิอากาศโลกอย่างรุนแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษ คำว่า เอลนีโญ และ ลานีญา มักจะปรากฏขึ้นเสมอ ทั้งสองเป็นส่วนหนึ่งของวงจร ENSO (El Niño–Southern Oscillation) ซึ่งยังรวมถึงสภาพเป็นกลางด้วย ENSO เป็นกลไกสำคัญที่นักวิทยาศาสตร์ใช้ในการทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศโลก โดยอาศัยตัวแปรต่าง ๆ เช่น อุณหภูมิพื้นผิวและอุณหภูมิในระดับลึกของน้ำทะเล ความกดอากาศ ทิศทางลม และการก่อตัวของเมฆ เพื่อให้เข้าใจและติดตาม ENSO ได้อย่างเป็นระบบ นักวิทยาศาสตร์ได้พัฒนาดัชนีสำคัญ เช่น SOI (Southern Oscillation Index) และ ONI (Oceanic Niño Index) ซึ่งช่วยบ่งชี้ระดับความรุนแรงของเอลนีโญและลานีญาได้อย่างชัดเจน แม้คำว่า ซูเปอร์เอลนีโญ จะไม่ใช่ศัพท์วิทยาศาสตร์ แต่สื่อมวลชนใช้เรียกเอลนีโญที่มีความรุนแรงมากเป็นพิเศษ ซึ่งในอดีตเกิดขึ้นเพียง 3 ครั้ง คือปี 1982–1983, 1997–1998 และ 2015–2016 แต่ละครั้งสร้างผลกระทบมหาศาลต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม พร้อมทิ้งบทเรียนสำคัญให้มนุษยชาติ ในตอนนี้ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ จะพาผู้ชมไปทำความเข้าใจตั้งแต่พื้นฐานของ ENSO ไปจนถึงการติดตามสถานภาพในปัจจุบัน และชวนคิดต่อว่า โลกของเราอาจต้องเผชิญกับ Super El Niño อีกครั้งในปี ค.ศ. 2026 หรือไม่

รายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้ เราจะพาทุกท่านไปเจาะลึกเรื่องราวของวัสดุที่เปลี่ยนโลกกับหัวข้อ "10 สุดยอดโลหะสร้างอารยธรรมมนุษย์" โดย ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ ซึ่งจบปริญญาเอกด้านโลหะวิทยา จะมาถ่ายทอดเรื่องราวของโลหะผสมที่มีความน่าทึ่ง ทั้งในแง่ของสมบัติทางกายภาพที่เหนือชั้น และการนำไปใช้งานที่สร้างผลกระทบต่อวิถีชีวิตของมนุษย์ตั้งแต่อดีตจนถึงเทคโนโลยีล้ำสมัยในปัจจุบัน สุดยอดโลหะผสมทั้งชนิด 10 ได้แก่Electrum: โลหะผสมตามธรรมชาติของทองคำและเงิน ถูกนำมาใช้ทำเหรียญกษาปณ์ยุคแรกของโลกDuralumin: อะลูมิเนียมผสมที่แข็งแรงแต่มีน้ำหนักเบา เป็นหัวใจสำคัญในการสร้างโครงสร้างเครื่องบินTi-6Al-4V: โลหะผสมไทเทเนียมที่ทนทานและเข้ากับร่างกายมนุษย์ได้ดี นิยมใช้ในอุตสาหกรรมอวกาศและรากฟันเทียมMonel 400: โลหะผสมนิกเกิลและทองแดงที่ทนต่อการกัดกร่อนสูง ใช้ในสภาพแวดล้อมทางทะเลและอุตสาหกรรมเคมีHastelloy: โลหะผสมที่ทนทานต่อกรดและความร้อนรุนแรง เหมาะสำหรับถังปฏิกรณ์นิวเคลียร์และเครื่องจักรเคมีNitinol: โลหะผสมนิกเกิล-ไทเทเนียมที่มีสมบัติ "จดจำรูปร่าง" (Shape Memory) ใช้ในลวดจัดฟันและอุปกรณ์ขยายหลอดเลือดKovar: โลหะผสมที่มีอัตราการขยายตัวทางความร้อนต่ำ ใช้สำหรับผนึกแก้วกับโลหะในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์Alnico: โลหะผสมอะลูมิเนียม นิกเกิล และโคบอลต์ ใช้สร้างแม่เหล็กถาวรที่มีความเสถียรสูงในมอเตอร์และลำโพงNdFeB (Neodymium): แม่เหล็กที่ทรงพลังที่สุดในโลกปัจจุบัน เป็นองค์ประกอบสำคัญในฮาร์ดดิสก์และรถยนต์ไฟฟ้าInconel: โลหะผสมนิกเกิล-โครเมียมที่ทนความร้อนสูงยิ่งยวด ใช้ในใบพัดเครื่องยนต์เจ็ทและท่อไอเสียรถแข่ง นอกจากความรู้ทางทฤษฎีแล้ว ในรายการจะมีการสาธิตการทดลองที่น่าตื่นตาตื่นใจกับ Nitinol หรือโลหะผสมจดจำรูปร่าง ซึ่งจะแสดงให้เห็นว่าโลหะสามารถกลับคืนสู่รูปทรงเดิมได้อย่างน่าอัศจรรย์เมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนแปลง รวมทั้งสภาพความยืดหยุ่นยิ่งยวด (superelasticity) อันน่าทึ่ง.ขอเชิญทุกท่านร่วมเดินทางไปสัมผัสความมหัศจรรย์ของโลหะวิทยาที่ขับเคลื่อนอารยธรรมของเราไปข้างหน้าพร้อมกัน

รายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ  ตอนนี้ เราจะพาคุณไปรู้จักฉากทัศน์ที่อาจเป็นจุดจบของเผ่าพันธุ์มนุษย์ ผ่านแว่นตาของวิทยาศาสตร์ที่ทั้งเข้มข้นและน่าตื่นตาตื่นใจ เราจะเริ่มต้นพิจารณาจากจินตนาการในโลกภาพยนตร์ ไม่ว่าจะเป็นภัยพิบัติทางธรรมชาติอย่างใน The Day After Tomorrow และ Deep Impact หรือภัยจากเทคโนโลยีและวิวัฒนาการใน Rise of the Planet of the Apes, The Matrix และ The Terminator ซึ่งภาพจำเหล่านี้จะนำเราไปสู่คำถามที่ว่า ความเป็นจริงในทางวิทยาศาสตร์นั้นมีความเป็นไปได้เพียงใด ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ และคุณยีนส์ ธรณินทร์ เทพวงศ์ จะมาร่วมวิเคราะห์ฉากทัศน์แห่งการอวสาน ซึ่งแบ่งออกเป็นสองแนวทางใหญ่ด้วยกัน ประการแรกคือภัยพิบัติในขณะที่มนุษย์ยังอาศัยอยู่บนโลก เช่น การขยายตัวของดวงอาทิตย์กลายเป็นดาวยักษ์แดง ปรากฏการณ์เรือนกระจกแบบกู่ไม่กลับ การระเบิดของอภิมหาภูเขาไฟ ไปจนถึงภัยจากน้ำมือมนุษย์อย่างสงครามนิวเคลียร์และปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่อาจไม่เป็นมิตรกับผู้สร้างอีกต่อไป ประการที่สองคือ หากในอนาคตมนุษย์สามารถเดินทางออกสู่ห้วงอวกาศได้ เรายังต้องเผชิญกับภัยระดับจักรวาล อาทิเช่น การระเบิดของรังสีแกมมา (Gamma-ray burst) หรือจุดจบของเอกภพอย่าง Big Rip และ Heat Death ซึ่งทุกประเด็นที่กล่าวมานั้นล้วนมีทฤษฎีและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์รองรับความน่าจะเป็นในระดับที่แตกต่างกัน ขอเชิญทุกท่านร่วมสำรวจจุดสิ้นสุดเพื่อทำความเข้าใจปัจจุบันให้ดียิ่งขึ้นในตอน "อวสานอารยธรรมมนุษย์ในมุมมองของวิทยาศาสตร์"

นิวตริโน เป็นอนุภาคมูลฐานที่มีจำนวนมากที่สุดในจักรวาล ในทุกๆ วินาที มีนิวทริโนนับร้อยล้านล้านตัว พุ่งผ่านร่างกายมนุษย์โดยแทบไม่มีอันตรกริยาใดๆ เลย เหมือนภูตผีที่ทะลุผ่านตัวเราไป นักฟิสิกส์เชื่อว่าพวกมันเก็บซ่อนข้อมูลสําคัญสำคัญหลายอย่างเกี่ยวกับธรรมชาติเอาไว้ ตั้งแต่โครงสร้างของสสารไปจนถึงวิวัฒนาการของเอกภพ เดิมทีนักฟิสิกส์เชื่อว่านิวทริโนไม่มีมวล จนกระทั่งเมื่อ 25 ปีก่อนได้มีการพบปรากฏการณ์การกวัดแกว่งของนิวทริโน (Neutrino oscillation) ซึ่งได้เปิดเผยให้เราเห็นว่าแท้จริงแล้วนิวทริโนเป็นอนุภาคที่มีมวล แม้ว่ามวลของพวกมันจะมีค่าน้อยมาก ๆ อย่างไรก็ตามกลไกการเกิดมวลของนิวทริโนยังเป็นปริศนาของนักฟิสิกส์ ปริศนานี้อาจช่วยให้เราก้าวข้ามพรมแดนของวิชาฟิสิกส์ที่เรารู้จักในปัจจุบัน ทีมนักวิทยาศาสตร์จากประเทศไทยได้เข้าร่วมกับทีมนักวิทยาศาสตร์นานาชาติ ในการทดลองที่อยู่ลึกลงไปใต้พื้นดินกว่าหนึ่งกิโลเมตร เพื่อตามล่าหาอนุภาคผีนิวทริโน และไขปริศนาของฟิสิกส์พื้นฐานที่อาจนำเราไปสู่อีกมิติของจักรวาล

วันนี้เราจะพาทุกท่านไปสำรวจโลกของ  'โอริงามิ' (#Origami) หรือ #การพับกระดาษ แม้ว่าโดยดั้งเดิมศิลปะการพับกระดาษนี้จะถูกส่งต่อในเชิงวัฒนธรรมและสุนทรียศาสตร์ ทว่าในปัจจุบัน โอริงามิได้พัฒนาไปเป็นเป็นศาสตร์แห่งการออกแบบที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในหลากหลายสาขาวิชา ไม่ว่าจะเป็นการออกแบบเสื้อผ้า อัญมณี มัณฑนศิลป์ สถาปัตยกรรม ไปจนถึงขั้นสูงอย่างวิศวกรรม เคมี ชีววิทยา หรือแม้แต่จักรวาลวิทยา แก่นแท้ของโอริงามิ คือ การใช้ทักษะเชิงเรขาคณิตเพื่อแปลงวัสดุแบนราบสองมิติ ให้กลายเป็นรูปแบบ (pattern) หรือรูปร่าง (shape) ที่มีมิติซับซ้อนทั้งในรูปแบบ 2 มิติ 3 มิติ หรือแม้กระทั่งแนวคิดใน 4 มิติ ผ่านกระบวนการที่เส้นรอยพับมาบรรจบกันจนเกิดจุดตัด มุม และพื้นที่ย่อย ซึ่งกระบวนการเหล่านี้ล้วนมีทฤษฎีบททางคณิตศาสตร์รองรับอย่างแม่นยำ เช่น ทฤษฎีบทของมะเอกาวา (Maekawa Theorem) และทฤษฎีบทของคาวาซากิ (Kawasaki Theorem) นอกจากนี้ เรายังสามารถใช้โอริงามิในการแก้โจทย์ทางคณิตศาสตร์ที่ซับซ้อน เช่น การถอดรากที่ 3 ของ 2 ได้อย่างน่าอัศจรรย์ ในรายการตอนนี้ เราได้รวบรวมแบบพับที่น่าสนใจและทรงคุณค่ามานำเสนอ เริ่มตั้งแต่ความสวยงามของนกเพนกวิน นกกระพือปีก เรือใบ และนกยูงหลากหลายรูปแบบ ไปจนถึงโมเดลที่สามารถหมุนเล่นได้ กล่อง 4 มิติ และดอกกุหลาบคาวาซากิอันลือชื่อ ยิ่งไปกว่านั้น เราจะเจาะลึกถึงแบบพับมิอุระ (Miura-ori) ซึ่งเป็นพื้นฐานของกลไกการกางแผงโซลาร์เซลล์ในอวกาศ รวมถึงการใช้แบบพับเพื่อจำลองโครงสร้างมหภาคของเอกภพที่ถูกกำหนดโดยสสารมืด (Dark Matter) ขอเชิญทุกท่านร่วมสัมผัสจุดบรรจบที่ลงตัวระหว่างศิลปะและวิทยาการ พร้อมกันใน Eureka ท่องโลกวิทยาการ

จากจุดเริ่มต้นในตอนที่แล้วที่เราได้ร่วมเดินทางย้อนเวลาไปกับ รองศาสตราจารย์สุรพล นาถะพินธุ นักโบราณโลหะวิทยาแถวหน้าของเมืองไทย เพื่อทำความเข้าใจรากฐานของ 'ยุคสำริด (Bronze Age)' ตั้งแต่ภาพรวมระดับโลกอย่างดินแดนตะวันออกกลางและจีน มาจนถึงร่องรอยการผลิตสำริดในดินแดนไทย และปิดท้ายด้วย 'ไก่และสุ่มสัมฤทธิ์' จากแหล่งโบราณคดีดอนตาเพชร ในตอนที่ 2 นี้ เราจะก้าวสู่ 'ยุคเหล็ก (Iron Age)' ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่พลิกโฉมหน้าประวัติศาสตร์โลก เมื่อเทคโนโลยีการถลุงแร่ธาตุที่แข็งแกร่งกว่าเดิมกลายเป็นกุญแจสำคัญในการสร้างแสนยานุภาพและการขยายอาณาจักร เราจะไปทำความรู้จักกับชาวฮิตไทต์ (Hittites) ผู้กุมความลับในการผลิตอาวุธเหล็กปริมาณมากจนก้าวขึ้นมามีชัยเหนือสมรภูมิโบราณในระยะแรก สำหรับในประเทศไทย เราจะเจาะลึกหลักฐานชิ้นสำคัญจากแหล่งโบราณคดีโนนนกทา จังหวัดขอนแก่น และบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี พร้อมระลึกถึงบทบาทของนักโบราณคดีระดับตำนานอย่าง Prof. Wilhelm G. Solheim และ Donn Bayard นอกจากนี้ อาจารย์สุรพลจะพาเราไปสำรวจเมืองโบราณจันเสน แหล่งโบราณคดีบ้านใหม่ชัยมงคล รวมถึงความทรงจำอันล้ำค่า ณ บ้านท่าแค จังหวัดลพบุรี ซึ่งเป็นสถานที่แห่งแรกที่ท่านได้สวมบทบาทผู้อำนวยการขุดค้น อาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม นักประวัติศาสตร์คนสำคัญ ได้เขียนไว้ในหนังสือ ‘ในดินแดนแห่งสุวรรณภูมิ’ หน้า 166 ว่า “….นายพิกอตต์ (Vincent Pigott) นั้นได้ทำการขุดค้นทางโบราณคดีที่ ‘ห้วยโป่ง’ อำเภอโคกสำโรง ในขณะที่อาจารย์สุรพล นาถะพินทุ ทำการขุดค้นที่ ‘บ้านท่าแค’ อำเภอเมืองลพบุรี อาจกล่าวได้ว่าการขุดค้นทางโบราณคดีอย่างมีระบบในระยะหลังนี้เป็นงานของนักโบราณคดีทั้งสองคนนี้ก็ว่าได้” ทั้งนี้ในหนังสือเล่มดังกล่าว หน้า 168 ระบุว่า “แต่ที่โดดเด่นก็คือที่ ‘บ้านท่าแค’ ที่เป็นชุมชนพื้นฐานที่ทำให้เกิดเมืองละโว้หรือลพบุรีขึ้นมา และพัฒนาการของบ้านเมืองสมัยทวารวดีในบริเวณซีกตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยานั้น อาจกล่าวได้ว่ามีพื้นฐานมาจากสังคมที่มีการถลุงโลหะและการแสวงหาธาตุโลหะเป็นพื้นฐาน เพราะภูมิภาคนี้มีแหล่งแร่ธาตุ เช่น ทองแดงและเหล็ก ดีกว่าที่อื่นในประเทศขณะนั้น” อาจารย์สุรพลจะมาขยายความในประเด็นสำคัญที่ว่ามานี้ ที่พลาดไม่ได้คือ การเปิดเผยหัวใจสำคัญของ 'วิทยาศาสตร์ในงานโบราณโลหะวิทยา' ผ่านหลักการ 3 ประการ ได้แก่ (1) วัตถุโลหะชิ้นหนึ่งทำจากอะไร? โดยใช้การวิเคราะห์ธาตุองค์ประกอบ (2) วัตถุโลหะชิ้นนั้นทำขึ้นมาได้อย่างไร? โดยการใช้การวิเคราะห์โครงสร้างจุลภาค (3) วัตถุโลหะชิ้นนั้นพบร่วมกับวัตถุอื่น ๆ อะไรบ้าง?เมื่อทราบข้อมูลทั้งหมดแล้ว ก็จะนำไปตีความจากบริบทแวดล้อม เพื่อถอดรหัสว่าวัตถุชิ้นนั้นมีความหมายอย่างไรต่อประวัติศาสตร์และสังคมมนุษย์ ปิดท้ายด้วยแง่คิดที่เปี่ยมด้วยแรงบันดาลใจ อาจารย์สุรพลจะมาเฉลยคำตอบว่า "อะไรคือความสุขที่แท้จริงของการเป็นนักโบราณโลหะวิทยา" มาร่วมเปิดโลกวิทยาการที่เชื่อมโยงอดีตเข้ากับปัจจุบันไปพร้อมกันในรายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ

Eurekaท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้จะพาทุกท่านท่องโลก 'โบราณโลหะวิทยา' (Archaeometallurgy) ผ่านมุมมองและประสบการณ์อันยาวนานของ รองศาสตราจารย์ สุรพล นาถะพินธุ นักโบราณโลหะวิทยาแถวหน้าของเมืองไทยและอดีตคณบดีคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้เริ่มต้นเส้นทางสายนี้จากความช่างสังเกตในวัยเยาว์ เมื่อครั้งไปทัศนศึกษาที่แหล่งโบราณคดีดอนตาเพชรขณะที่กำลังศึกษาอยู่ในชั้นปีที่ 3 ความสงสัยที่ว่าคนในอดีตสร้างสรรค์เครื่องมือเหล็กขึ้นมาได้อย่างไรได้เป็นแรงผลักดันสำคัญที่ทำให้อาจารย์สุรพลมุ่งเน้นงานด้านนี้ และอาจารย์สุรพล ได้ศึกษาต่อในระดับปริญญาโทที่ University of Pennsylvania สหรัฐอเมริกา โดยทำวิทยานิพนธ์เจาะลึกเรื่องสำริดสมัยโบราณในประเทศไทย เนื้อหาในตอนนี้ อาจารย์สุรพลได้ปูพื้นฐานความเข้าใจตั้งแต่ระบบการแบ่งยุคสมัยทางโบราณคดีออกเป็น ยุคหิน ยุคสำริด และยุคเหล็ก ตามแนวคิดของนักวิชาการชาวเดนมาร์กที่ได้รับการยอมรับไปทั่วโลก พร้อมกับเผยให้เห็นพัฒนาการทางเทคโนโลยีที่ซับซ้อนของมนุษย์ โดยเริ่มจากการใช้ทองแดงบริสุทธิ์ พัฒนามาสู่การผสมสารหนูจนเกิดเป็น สำริดชนิดแรก เรียกว่า Arsenical Bronze ก่อนจะก้าวเข้าสู่ยุคการผสมดีบุกและตะกั่ว นอกจากนี้ อาจารย์สุรพลยังพาไปสำรวจเส้นทางการค้าทางทะเลที่เชื่อมโยงกับดินแดน 'ดิลมัน' (Dilmun) แหล่งแลกเปลี่ยนดีบุกที่สำคัญในอดีต พร้อมทำความรู้จักกับแร่ธาตุพื้นฐานอย่าง Malachite, Azurite, Chalcopyrite และ Bornite ที่เป็นต้นกำเนิดของทองแดง นอกจากด้านวัสดุศาสตร์แล้ว อาจารย์สุรพลยังนำเสนอแง่มุมด้านศิลปะและวัฒนธรรมผ่านตัวอย่างโบราณวัตถุจากจีนและบาบิโลน โดยเฉพาะเทคนิคการหล่อแม่พิมพ์แบบหลายชิ้นประกบของจีน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่สะท้อนถึงขีดความสามารถในการออกแบบขั้นสูงและความเชื่อทางวัฒนธรรมที่ลึกซึ้ง ในส่วนของประเทศไทย รายการจะพาไปสำรวจเหมืองทองแดงโบราณที่สำคัญ เช่น ภูโล้น จังหวัดหนองคาย และย่านเขาวงพระจันทร์ จังหวัดลพบุรี ซึ่งเป็นแหล่งผลิตโลหะขนาดใหญ่ที่เชื่อมโยงกับแหล่งโบราณคดีสำคัญอย่างบ้านโป่งมะนาวและบ้านซับเหว ปิดท้ายด้วยความมหัศจรรย์ของ 'ไก่และสุ่มสำริด' รวมถึง 'ลูกปัด' รูปแบบต่าง ๆ จากแหล่งโบราณคดีดอนตาเพชร  ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงถึงเครือข่ายความเชื่อมโยงทางอารยธรรมระหว่างอินเดีย ไทย เวียดนาม และจีนตอนใต้ที่แน่นแฟ้นเกินกว่าที่เราเคยคาดคิด นี่เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเดินทางย้อนรอยโบราณโลหะวิทยาเท่านั้น เพราะยังมีเรื่องราวที่น่าตื่นเต้นและทรงคุณค่ารอให้เราไปค้นหาต่อใน เปิดโลกโบราณโลหะวิทยา ตอนที่ 2

ในยุคที่โลกกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำแบบน้ำไหลเวียน หรือ Recirculating Aquaculture System (RAS) ได้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อเป็นคำตอบของการผลิตสัตว์น้ำอย่างยั่งยืน ในตอนนี้ ดร.ยศกร ประทุมวัลย์ วิศวกรอาวุโสและหัวหน้าทีมวิจัยคอมพิวเตอร์ช่วยในการคำนวณทางวิศวกรรม ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (เอ็มเทค: MTEC) จะมาร่วมพูดคุยกับ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ เพื่อพาผู้ชมไปรู้จักกับระบบน้ำไหลเวียนที่กำลังเป็นทางเลือกสำคัญของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำยุคใหม่ ที่อาศัยหลักการนำน้ำกลับมาบำบัดและหมุนเวียนใช้ใหม่อย่างต่อเนื่อง ช่วยลดการสูญเสียน้ำ ควบคุมคุณภาพน้ำได้อย่างแม่นยำ และเพิ่มประสิทธิภาพการเลี้ยงในพื้นที่จำกัด รองรับการผลิตเชิงพาณิชย์ตลอดทั้งปีโดยไม่ขึ้นกับฤดูกาล นอกจากนี้ ผู้ชมยังจะได้ทำเข้าใจเทคโนโลยีการคำนวณทางวิศวกรรมขั้นสูง (Computer Aided Engineering: CAE) ซึ่งถูกนำมาประยุกต์ใช้แก้ปัญหาทางวิศวกรรมในหลากหลายอุตสาหกรรม ตั้งแต่ยานยนต์ การผลิต ไปจนถึงการแพทย์ ช่วยลดต้นทุน ลดเวลาในการพัฒนา และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ เตรียมพบกับการผสมผสานระหว่างวิทยาการด้านการเลี้ยงสัตว์น้ำและเทคโนโลยีการคำนวณอันล้ำสมัย ที่จะเปิดโลกทัศน์ใหม่ให้กับการผลิตอาหารและการพัฒนาอุตสาหกรรมไทยในรายการ Eurekaท่องโลกวิทยาการ 

เราจะพาคุณไปทำความเข้าใจกับปรากฏการณ์ธรรมชาติที่ทรงพลังที่สุดอย่างหนึ่ง คือ "ฟ้าผ่า" ซึ่งไม่ได้มีแค่ภาพจำของสายฟ้าที่พุ่งลงมาจากฟ้าแบบที่เราคุ้นเคยเท่านั้น แต่ยังมีกลไก การทำอันตรายได้หลายแบบ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ จะมาไขข้อสงสัยและอธิบายประเด็นพื้นฐานไปจนถึงความรู้ใหม่ที่อาจเปลี่ยนความเข้าใจเดิม ๆ ของคุณโดยเฉพาะกลไกอันตราย 6 รูปแบบ ที่ฟ้าผ่าทำร้ายเราได้ ได้แก่Direct Strike: การถูกฟ้าผ่าโดยตรงแบบจัง ๆContact (Conduction): อันตรายจากการสัมผัสวัตถุที่นำกระแสไฟฟ้าขณะเกิดฟ้าผ่าSide Flash (Side Splash): เมื่อกระแสไฟฟ้า "กระโดด" จากวัตถุข้างเคียงเข้าหาตัวเราGround Current (Step Voltage): กระแสไฟฟ้าที่ไหลกระจายตามพื้นดิน ซึ่งส่งผลต่อคนและสัตว์ในวงกว้างUpward Streamer: กระแสที่ไหลย้อนขึ้นจากพื้นดินเพื่อตอบรับประจุจากเมฆBlast Wave: คลื่นกระแทกจากอากาศที่ขยายตัวอย่างรุนแรง พิเศษสุดสำหรับตอนนี้ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ จะมาเปิดเผยความรู้ใหม่จากงานวิจัยว่า "โลหะชิ้นเล็ก ๆ" สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด SideFlash ได้ในบางเงื่อนไข พร้อมรับชมภาพการทดลองสาธิตกลไกจำลอง และวิเคราะห์กรณีศึกษาที่เกิดขึ้นจริงหลายกรณีเพื่อเป็นอุทาหรณ์เตรียมตัวให้พร้อม แล้วไปหาคำตอบพร้อมกันใน Eureka ท่องโลกวิทยาการ

ยินดีต้อนรับเข้าสู่รายการ Eurekaท่องโลกวิทยการ ที่จะพาคุณไปสำรวจโลกแห่งวิทยาศาสตร์ใกล้ตัว พบกับ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ และคุณยีนส์ ธรณินทร์ เทพวงค์ ที่จะมาร่วมสนทนาและวิเคราะห์ เหตุการณ์ภัยพิบัติทางธรรมชาติครั้งสำคัญที่เพิ่งเกิดขึ้นในช่วงวันที่ 22-26 มกราคม ค.ศ. 2026 นั่นคือการถาโถมของพายุฤดูหนาว "Fern" (Winter Storm Fern) ในสหรัฐอเมริกา ซึ่งส่งผลกระทบเป็นวงกว้าง รายการนำเสนอรายละเอียดเชิงลึกเพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับความแตกต่างทางกายภาพของหยาดน้ำฟ้าประเภทต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็น หิมะ (Snow), ฝนเยือกแข็ง (Freezing Rain) และ ฝนน้ำแข็ง (Ice Pellet) รวมถึงการไขข้อข้องใจเกี่ยวกับคำศัพท์อุตุนิยมวิทยาอย่างคำว่า "Sleet" ซึ่งมีความหมายแตกต่างกันไปตามภูมิภาค โดยในสหรัฐอเมริกาจะหมายถึงฝนน้ำแข็ง (Ice Pellet) ขณะที่ในสหราชอาณาจักร ไอร์แลนด์ และออสเตรเลีย กลับหมายถึง หิมะผสมฝน (Rain/Snow Mixture) ส่วนในแคนาดานั้น แม้ในทางราชการจะยึดตามนิยามเดียวกับสหรัฐฯ แต่ในภาคประชาชนยังคงมีการใช้ในความหมายที่หลากหลาย นอกจากนี้ ดร.บัญชา จะพาคุณไปทำความรู้จักกับกลไกทางสภาพอากาศที่เกี่ยวข้องอย่าง Polar Vortex โดยจำแนกให้เห็นความแตกต่างระหว่าง Stratospheric Polar Vortex และ Tropospheric Polar Vortex พร้อมทั้งอธิบายปรากฏการณ์ Sudden Stratospheric Warming (SSW) ซึ่งเป็นตัวแปรสำคัญที่เข้าไปรบกวนความเสถียรของ Polar Vortex จนนำไปสู่สภาวะอากาศหนาวเย็นจัดอย่างเฉียบพลัน รวมทั้งยังครอบคลุมไปถึงนิยามของ Cut-off Low (หรือ Cold Core Low) กลไกการเกิดพายุหมุนนอกเขตร้อน (Extratropical Cyclone) และอิทธิพลของพายุ Nor'easter ที่มักสร้างความเสียหายในแถบชายฝั่งตะวันออกของสหรัฐอเมริกา ย้อนรอยเหตุการณ์พายุฤดูหนาวครั้งประวัติศาสตร์ เพื่อถอดบทเรียนจากอดีต อาทิ พายุ Uri (2021) ในสหรัฐฯ, พายุ Filomena (2021) ในสเปน และ Blizzard of 1993 หรือที่รู้จักกันในนาม "Storm of the Century" เข้าใจกลไกของธรรมชาติที่ส่งผลต่อคนจำนวนมากไปพร้อมกันใน Eurekaท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้

รายการ Eurekaท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้เป็นตอนพิเศษเพื่อเฉลิมฉลอง 1 ศตวรรษแห่งกลศาสตร์คลื่น (Wave Mechanics) ซึ่งถือเป็นกุญแจดอกสำคัญในการไขปริศนาโลกควอนตัม ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ จะสนทนากับ คุณธรณินทร์ เทพวงค์ เจาะลึกถึงรูปแบบของกลศาสตร์ควอนตัมที่นักฟิสิกส์ให้ความนิยมอย่างสูง เนื่องจากมีพื้นฐานมาจากสมการคลื่นที่คุ้นเคย โดยมีจุดเริ่มต้นจากอัจฉริยภาพของ แอร์วิน ชเรอดิงเงอร์ (Erwin Schrödinger) ผู้ต่อยอดจินตนาการเรื่อง "คลื่นสสาร" จาก หลุยส์ เดอบรอยล์ จนกลายเป็นรากฐานที่สั่นสะเทือนวงการวิทยาศาสตร์ผ่านผลงานตีพิมพ์ระดับตำนาน 6 ฉบับ ภายในเวลาเพียง 6 เดือน ในปี ค.ศ. 1926 หัวใจของทฤษฎี ทำความเข้าใจสมการชเรอดิงเงอร์ (Schrödinger equation) และฟังก์ชันคลื่น (Wave Function) ซึ่งทำหน้าที่จัดเก็บข้อมูลของวัตถุควอนตัมในรูปแบบจำนวนเชิงซ้อนที่แสนนามธรรม และในเดือนมิถุนายน ปี ค.ศ. 1926 เมื่อ มักซ์ บอร์น (Max Born) เสนอ Born rule เพื่อตีความปริมาณเชิงซ้อนให้กลายเป็นความน่าจะเป็นที่ตรวจวัดได้ นอกจากนี้ยังกล่าวถึงการประยุกต์ใช้กลศาสตร์คลื่นในเรื่องต่าง ๆ เช่น โครงสร้างอะตอม, ปรากฏการณ์ทะลุอุโมงค์ (Quantum Tunneling) ทฤษฎีแถบพลังงานของแข็ง, ควอนตัมด็อท (Quantum Dots) ไปจนถึงสถานะที่ 5 ของสสารอย่าง คอนเดนเสทแบบโบส-ไอน์สไตน์ (Bose-Einstein Condensate) ปิดท้ายด้วยความน่าทึ่งของสมการดิแรก (Dirac equation) ที่ผสานสมการชเรอดิงเงอร์เข้ากับทฤษฎีสัมพัทธภาพพิเศษ จนนำไปสู่การทำนายการมีอยู่ของปฏิสสาร (antimatter) ร่วมออกเดินทางท่องโลกวิทยาการไปกับเราในวาระครบรอบ 100 ปี ของกลศาสตร์คลื่นได้ใน รายการ Eurekaท่องโลกวิทยาการ

วิศวกรรมอุตสาหการ คืออะไร ? และทำไมวิศวกรคนหนึ่งถึงทำงานได้ตั้งแต่ อุปกรณ์การแพทย์, อุตสาหกรรมยานยนต์, งานอิเล็กทรอนิกส์ ไปจนถึงการจัดการอุบัติภัยนิวเคลียร์ แม้จะไม่ใช่ศาสตร์เดียวกันโดยตรง แต่ก็สามารถแก้ปัญหาได้แทบทุกสนาม ในตอนนี้ รายการ Eurekaท่องโลกวิทยาการ จะพาคุณไปรู้จัก “โลกของวิศวกรอุตสาหการ” ผ่านเรื่องราวของ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. สุภมาศ สุชาตานนท์ (อาจารย์ปูนิ่ม) อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เส้นทางชีวิตนักวิจัยที่ไม่เคยทำงานซ้ำเดิมเลยสักวันจากห้องแล็บ สู่อุตสาหกรรม และโลกแห่งปัญหา ที่คุณจะได้เห็นว่า ศาสตร์อย่าง Reverse Engineering ไม่ได้ใช้แค่สร้างอวัยวะเทียมให้สัตว์ แต่ยังนำไปประยุกต์กับ การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทย สองโลกที่ดูห่างไกล แต่เชื่อมกันได้อย่างน่าทึ่ง และเรื่องเล่าสนุก ๆ จากชีวิตการทำงานในญี่ปุ่น ปรัชญาการทำงานที่ชื่อว่า Kodawari (โคดาวะริ) “การเอาใจเราไปใส่ในงานที่ทำ” ที่ตอนนี้ไม่ใช่แค่เรื่องวิศวกรรม แต่คือเรื่องของ “คน” ที่อยู่เบื้องหลังนวัตกรรม ตอนที่จะทำให้คุณรู้ว่า ความพิถีพิถัน + ความคิดสร้างสรรค์ = นวัตกรรมที่แท้จริงเพราะสุดท้าย "วิศวกรรมที่ดีที่สุด คือวิศวกรรมที่มีหัวใจ" 

นวัตกรรมไม่ได้มีไว้เพื่อทำให้ชีวิตมนุษย์ดีขึ้นเท่านั้น แต่ยังสามารถ ยกระดับคุณภาพชีวิตของสัตว์ได้ด้วยเช่นกัน โลกของ "นวัตกรรมเพื่อสัตว์" กำลังเกิดขึ้นจริงในประเทศไทย รายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ จะพาคุณไปรู้จักงานวิจัยฝีมือคนไทย ที่ผสาน วิศวกรรม เทคโนโลยี และความเข้าใจในชีวิตสัตว์เข้าด้วยกันอย่างลงตัว และใช้งานได้จริง ตั้งแต่การวางแผนการรักษา การออกแบบและสร้างเครื่องมือ อุปกรณ์ผ่าตัด อวัยวะเทียม ไปจนถึง AI สำหรับงานทางสัตวแพทย์พูดคุยกับ ผศ.ดร.สุภมาศ สุชาตานนท์ (อาจารย์ปูนิ่ม) นักวิจัยที่สร้างตั้งแต่ Digital Twin เพื่อทดสอบการรักษาโดยไม่ต้องทดลองกับสัตว์จริง ชวนรู้จักอุปกรณ์ผ่าตัดเฉพาะทางสำหรับสัตว์หลายชนิด ไปจนถึงนวัตกรรมที่ดูเหมือนเล็กน้อย อย่างแอปพลิเคชันติดตามสุขภาพกระต่าย แต่มีผลต่อการป้องกันโรคอย่างแท้จริงเราจะพาไปชมตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า นวัตกรรมที่ดีที่สุดไม่ได้เกิดจากการควบคุม แต่เกิดจากความเข้าใจอย่างแท้จริง จากบทเรียนของอุปกรณ์จับบังคับเต่า  อันนำไปสู่ข้อคิดว่า “การจับบังคับที่ดีที่สุด คือการไม่บังคับ” นอกจากนี้ ยังมีงานวิจัยที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของการใช้เทคโนโลยีเพื่อคุณภาพชีวิต นั่นคือ อวัยวะเทียมปากเทียมนก“งานวิจัยนี้อาจไม่ได้เปลี่ยนโลกทั้งใบ… แต่มันได้เปลี่ยนชีวิตของนกเหล่านี้ตลอดไป”Eureka ท่องโลกวิทยาการ ตอน “นวัตกรรมเพื่อสัตว์” จะทำให้คุณเห็นว่านักวิจัยไทยสามารถสร้างนวัตกรรมระดับโลก เพื่อสิ่งมีชีวิตอื่นได้จริง และบางครั้ง นวัตกรรมที่ล้ำที่สุด ไม่ใช่เทคโนโลยี แต่คือวิธีที่มนุษย์เลือกใช้ในการดูแลชีวิตรอบตัวอย่างมีคุณค่าและความหมาย

ถ้าวิศวกรรมสามารถสร้างเครื่องจักรได้ — แล้วมันจะสามารถ ต่อชีวิตให้สัตว์ตัวหนึ่งได้หรือไม่? ในตอนนี้ รายการ Eureka จะพาผู้ชมไปรู้จักกับศาสตร์ใหม่ที่กำลังเปลี่ยนอนาคตของการดูแลสัตว์ — วิศวกรรมสัตวแพทย์ (Veterinary Engineering) ศาสตร์ที่ผสานพลังของวิศวกรรม เทคโนโลยี และความเมตตา เพื่อเปลี่ยน “ข้อจำกัดของชีวิตสัตว์” ให้กลายเป็น “โอกาสใหม่ในการอยู่รอด” เราจะได้พบกับ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุภมาศ สุชาตานนท์ อาจารย์ประจำภาควิชาวิศวกรรมอุตสาหการ คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ อาจารย์ปูนิ่ม ผู้เชี่ยวชาญด้าน วิศวกรรมสัตวแพทย์และเทคโนโลยี #3DPrinting ผู้บุกเบิกการนำทฤษฎีทางวิศวกรรมมาสร้างผลลัพธ์จริงในโลกการแพทย์สำหรับสัตว์ แต่สิ่งที่ทำให้งานวิจัยของอาจารย์ปูนิ่มแตกต่าง ไม่ใช่แค่ความเก่งด้านวิศวกรรม — หากคือการเป็น วิศวกรผู้รักนก ความรักในสิ่งมีชีวิตตัวน้อยนี้เอง ที่ก่อให้เกิดงานวิจัยซึ่ง “ทำเพื่อนก จากหัวใจของคนรักนก” นวัตกรรมจึงไม่ได้ถูกสร้างขึ้นจากสมการหรือเครื่องมือเพียงอย่างเดียว หากแต่ถูกหล่อหลอมขึ้นด้วยความตั้งใจ ราวกับว่า "ใส่หัวใจของตัวเองลงไป" ตอนนี้จะพาเราไปสำรวจว่า วิศวกรรมสามารถช่วยสัตว์ได้อย่างไร ตั้งแต่การออกแบบอุปกรณ์ทางการแพทย์ อวัยวะเทียม เทคโนโลยีเพื่อการรักษา ไปจนถึงการยกระดับคุณภาพชีวิตของสัตว์เลี้ยง สัตว์ป่า และสัตว์ที่กำลังรอความช่วยเหลือ หนึ่งในตัวอย่างที่ทรงพลังที่สุด คือ การออกแบบและสร้างปากเทียมสำหรับนกด้วยเทคโนโลยี 3D Printing งานวิจัยที่เปลี่ยน “ความสิ้นหวัง” ให้กลายเป็น “โอกาสในการมีชีวิตต่อ”ดังที่อาจารย์ปูนิ่มกล่าวไว้ว่า “งานวิจัยนี้อาจจะเปลี่ยนแปลงโลกทั้งใบไม่ได้ แต่มันได้เปลี่ยนชีวิตของนกเหล่านี้ตลอดไป”นี่ไม่ใช่งานวิจัยที่เกิดขึ้นในห้องแล็บเท่านั้น แต่ยังเกิดจากการ พานักศึกษาบุกโรงพยาบาลสัตว์ เพื่อค้นหาปัญหาจริงในระบบการทำงาน และนำ ทฤษฎีทางวิศวกรรมอุตสาหการ มาปรับปรุงกระบวนการรักษา ลดภาระของสัตวแพทย์ เพิ่มประสิทธิภาพของทีมแพทย์ ที่สำคัญที่สุด — ทำให้สัตว์ได้รับการรักษาที่ดีขึ้น รวดเร็วขึ้น และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นจริง Eureka ท่องโลกวิทยการ ตอน “วิศวกรรมสัตวแพทย์: เทคโนโลยีเพื่อชีวิตสัตว์” จะพาคุณไปเห็นว่า วิศวกรรมไม่ได้มีหน้าที่แค่สร้างเครื่องจักร แต่สามารถ “ออกแบบความหวัง” และ “ต่อชีวิต” ให้กับสิ่งมีชีวิตได้จริง — และบางครั้ง… มันอาจเปลี่ยนทั้งโลกของใครบางตัวไปตลอดกาล 

"ทราบหรือไม่ว่าในประเทศไทยของเรานั้นเคยมีภูเขาไฟมาก่อน ?" ถึงแม้ในปัจจุบันประเทศไทยจะไม่ได้อยู่ตรงบริเวณแนวรอยต่อของแผ่นธรณี อย่างเช่น หมู่เกาะญีปุ่น หมู่เกาะฟิลิปปินส์ แต่ในอดีตเราเคยอยู่ตรงบริเวณรอยต่อระหว่างแผ่นธรณีไซบูมาสุ (Sibumasu block)หรือฉานไทย (Shan-Thai block) และแผ่นธรณีอินโดจีน (Indochina block) มาก่อน เมื่อแผ่นธรณีทั้งสองเคลื่อนที่เข้าหากันทำให้เกิดภูเขาไฟตลอดแนว จึงไม่น่าแปลกใจที่ในประเทศไทยของเราจะมีร่องรอยของภูเขาไฟทั้งอายุแก่อายุอ่อนหลงเหลือให้เห็นในหลายพื้นที่ ในรายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้ จะพาทุกท่านไปรู้จักกับ'ดอยผาคอกหินฟู' และ 'ดอยผาคอกจำป่าแดด' สองภูเขาไฟยุคควอเทอร์นารีที่ดับไปแล้ว (extinct volcano) แต่ยังคงรูปลักษณ์ของปากปล่อง (Crater) และหลักฐานการไหลหลากของธารลาวาไว้ได้อย่างชัดเจน ในพื้นที่รอยต่อระหว่างอำเภอแม่เมาะ และอำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง

แสงคือสิ่งที่เราพบเจอทุกวัน ดูเหมือนธรรมดา แต่แท้จริงแล้วเต็มไปด้วยความลึกลับและเรื่องราวน่าทึ่งที่ท้าทายความเข้าใจของมนุษย์ ตั้งแต่ปรากฏการณ์เล็กๆ ที่เกิดขึ้นกับร่างกาย ไปจนถึงความจริงอันยิ่งใหญ่ของจักรวาล ในตอนพิเศษของ Eureka ท่องโลกวิทยาการ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ จะสนทนากับคุณธรณินทร์ เทพวงค์ พาเราไปเปิดโลก “10 เรื่องสนุกๆ เกี่ยวกับแสงและการมองเห็น” ที่จะทำให้คุณตื่นตะลึงกับสิ่งที่คิดว่าคุ้นเคย แต่กลับแปลกและน่าพิศวงกว่าที่เคยรู้ ชวนไปรู้จัก....อาการจามเมื่อเห็นแสงจ้า (Photix sneeze reflex) ปรากฏการณ์ประหลาดที่บางคนจามทันทีเมื่อเจอแสงแดดแรง ๆ สิ่งมีชีวิตเปล่งแสงในทะเลลึก ความงามและกลไกทางธรรมชาติที่ใช้แสงเพื่อเอาตัวรอด มนุษย์ก็เปล่งแสงอ่อน ๆ ได้ แม้จะไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่ร่างกายเรามีการปล่อยแสงเล็กน้อยออกมาContrast illusion ภาพลวงตาที่ทำให้เรามองเห็นความแตกต่างของแสงและสีผิดไปจากความจริง จากหมุนเบนแฮมอันน่าพิศวง แผ่นหมุนที่ทำให้เกิดภาพลวงตาและการรับรู้แสงแบบแปลกประหลาด Hybrid images ภาพที่สามารถมองเห็นต่างกันขึ้นอยู่กับระยะการมอง ภาพแสดงแสงเป็นได้ทั้งคลื่นและอนุภาค หลักฐานสำคัญที่เผยธรรมชาติสองด้านของแสง แสงมีอัตราเร็วในสุญญากาศคงที่เสมอ ความจริงพื้นฐานที่เป็นรากฐานของทฤษฎีสัมพัทธภาพ โฟตอนไม่รับรู้เวลาแบบที่เรารับรู้ มุมมองที่ทำให้เราเข้าใจความแตกต่างระหว่างโลกของอนุภาคกับโลกของเรา แสงแรกแห่งเอกภพ ร่องรอยโบราณที่บอกเล่าเรื่องราวกำเนิดจักรวาล ทั้งหมดนี้จะทำให้คุณเห็นว่า “แสง” ไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ทำให้เรามองเห็น แต่ยังเป็นประตูสู่ความมหัศจรรย์ของธรรมชาติและจักรวาลที่รอให้เราไปค้นพบ

 รายการ Eureka ท่องโลกวิทยาการ ตอนนี้ เราจะพาทุกท่านร่วมย้อนรอยหน้าประวัติศาสตร์สำคัญของมนุษยชาติ ในวาระครบรอบหนึ่งทศวรรษแห่งการอุบัติขึ้นของ "ดาราศาสตร์คลื่นความโน้มถ่วง" (Gravitational Wave Astronomy) ในอีพีนี้ ดร. บัญชา ธนบุญสมบัติ จะตอบคำถามคุณยีนส์ ธรณินทร์ เทพวงค์ เพื่อให้ภาพรววและเกร็ดน่ารู้เกี่ยวกับเส้นทางการพัฒนาดาราศาสตร์คลื่นความโน้มถ่วง นับตั้งแต่จุดเริ่มต้นของแนวคิดที่ไอน์สไตน์เคยพยากรณ์ไว้ผ่านสมการอันซับซ้อนที่ระบุว่าการสั่นสะเทือนของกาลอวกาศสามารถแผ่ออกไปได้ด้วยอัตราเร็วแสง และเป็นไปตามสมการการแผ่รังสีควอดรูโพล (Quadrupole Radiation Formula) ซึ่งอธิบายว่าการแผ่พลังงานนี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมวลมหาศาลมีการเคลื่อนที่แบบไม่สมมาตร เราจะย้อนไปดูทั้งช่วงเวลาแห่งความลังเลใจของไอน์สไตน์เอง งานวิจัยสนับสนุนจากนักฟิสิกส์รุ่นต่อมาอย่าง Felix Pirani และหลักฐานเชิงประจักษ์ครั้งสำคัญจากพัลซาร์คู่ PSR B1913+16 ของ Hulse และ Taylor ที่วงโคจรแคบลงอย่างสอดคล้องกับทฤษฎี จนนำไปสู่การทุ่มเทออกแบบเครื่องตรวจจับ LIGO โดย Rainer Weiss และคณะ ร่วมเดินทางจากวินาทีแรกที่ LIGO ตรวจพบสัญญาณการรวมตัวของหลุมดำสองหลุม สู่ยุคสมัยแห่ง "ดาราศาสตร์พหุพาหะ" (Multi-messenger Astronomy) ที่เราไม่ได้เพียงแค่ "ดู" จักรวาลผ่านแสงอีกต่อไป แต่เรายังสามารถ "ฟัง" เสียงสะท้อนจากเหตุการณ์รุนแรงที่สุดในเอกภพได้ ไม่ว่าจะเป็นการชนกันของดาวนิวตรอน หรือความพยายามล่าสุดในการสร้างเครือข่ายตรวจจับระดับโลกอย่าง Virgo, KAGRA และโครงการในอนาคตที่ล้ำสมัยอย่าง LISA ในห้วงอวกาศ