NA TROPIE ZAGINIONYCH SKARBÓW

Kielich i patena ofiarowane katedrze płockiej przez księcia Konrada zwanego później Mazowieckim wpadły podczas wojny w niemieckie ręce. Dzięki Bercie Thiergart zagrabione dzieła sztuki wróciły do Polski, ale wtedy chciał je przejąć dyrektor zamku Królewskiego w Warszawie. 

Co ma wspólnego portret namalowany na kości słoniowej z tragicznymi wydarzeniami jakie miały miejsce w Bieszczadach? Klucz do rozwiązania tajemnicy znajduje się w miejscowości Malawa. 

Rodzina Skórzewskich należała do jednej z najbogatszych w międzywojennej Polsce. Na drodze jej rozwoju znalazły się jednak krawawe przystanki. Ich majątek padł też łupem Niemców. 

Niemcy robili wszystko aby przechwycić i ukraść "Kodeks supraski” Nasi bibliotekarze imali się różnych zabiegów: kręcili, udawali że szukają, podsuwali Niemcom inne rękopisy, ci jednak doskonale orientowali się w warszawskich zasobach. Na lata Kodeks zaginął. Do Polski powrócił dopiero w roku 1968. 

Szukając informacji o skarbie w Bolesławowie w Sudetach, a przy okazji znaleźlismy skarb w całkowicie innym Bolesławowie.   

Kajetan Stefanowicz, był ułanem Legionów Polskich, który w roku 1920 zginął w wojnie polsko-bolszewickiej. Obraz jego utorstwa, „Śmierć Ułana”, został ukradziony z wawelskiej kolekcji przez niemców. Po wielu latch odnleziono go w rękch emerytowanego żołnierza Ludowego Wojska Polskiego.

Celem złodziei udajcych funkcjonriuszy polskich tajnych służb była tzw. Kolekcja Goebbelsa, która byłaby warta według Jana C. około 40 mln zł. Kolekcja ta składał się jednak w większości z falsyfiktów. 

Panorama Racławicka jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów. Przetrwała okupację we Lwowie, ale doznała wielu uszkodzeń. Nowy, komunistyczny okupant nie był ze względu na tematykę zainteresowany pokazywaniem arcydzieła. Stało się to dopiero 14 czerwca 1985 roku - 40 lat po zakończeniu II wojny światowej. 

Henryk Aschkenazy jest owianym mgła tajemniczy przedwojennym przemysłowcem. Wszystko wskazuje, że jeszcze przed wojna wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Mieszkając tam interesował się losami Polski. Podpisał nawet pewien dokument dotyczący Kielc. 

W pałacu w Gołuchowie znajdowała się w okresie międzywojennym wspaniała kolekcja dzieł sztuki którą opiekowała się księżna Maria Ludwika Czartoryska. Podczas II wojny światowej chroniła jak mogła arcydzieła przed niemieckimi rabusiami. To samo czyniła po 1945 roku z sowieckimi okupantami. 

Od końca wojny mija 5 lat, ale to właśnie teraz w Warszawie kończy się pewna epoka. Znany antykwariusz, Jakub Klejman - przeżył wojnę i jako jeden z pierwszych otworzył w 1945 roku swój antykwariat przy ul. Szpitalnej. Co ciekawe był to jedyny z przedwojennych warszawskich antykwariatów, który wznowił działalność w Polsce Ludowej. Klejman zamknął w 1950 roku działalność i przez Anglię wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Zakończyła się era przedwojennych warszawskich antykwariatów.

Abe Gutnajer zachorował, ale przyjaciele nie zostawili go w potrzebie. Znany warszawski specjalista patofizjologii i patomechaniki prof. Franciszek Raszeja wraz ze swoim  asystentem otrzymał specjalną przepustkę na wejście do getta. Dzień przed rozpoczęciem likwidacji getta, 21 lipca 42, roku w mieszkaniu przy ulicy Chłodnej 26 Gutnajer był operowany. To właśnie wtedy do mieszkania weszli Niemcy, Zamordowani zostali wszyscy domownicy, a także osoby wykonujące zabieg operacyjny. 

Po wojnie ktoś poprawił obraz Gierymskiego. "Pomarańczarce" domalowano więcej włosów niż zrobił to sam autor! My skupimy się jednak na opowieści o odzyskaniu ukradzionego obrazu. 

Co łaczy Orońsko, Katowice, Skarżysko-Kamienną, Szczecin i zaaginione obrazy?

28 października 1997 roku, Obraz „Apollo i dwie muzy” wrócił do Polski! Sowieci oddali obraz, ale w zamian dostali 18-wieczną akwarelę, która przed wojną wisiała w ich pałacu w Gatczynie skąd ukradli ją Niemcy, a teraz znajdowała się we Wrocławiu. To jeden z niewielu przypadków odzyskania przedmiotów ze zdziesiątkowanej kolekcji. 

Pałac w Wilanowie znany jest zapewne wszystkim. Nie wszyscy jednak wiedza, że wiekszość eksponatów z kolekcji jeszcze przed wybuchem wojny została zastawiona. Jeszcze bardziej dramatyczne były wojenne losy tamtejszych dzieł sztuki. 

Od 26 września 1939 gubernatorem dystryktu krakowskiego został przez Hitlera mianowany Otto Gustav Wächter. Za swoją kwaterę obrał kamienicę Pod Baranami przy krakowskim Rynku. Jak udało nam się ustalić olbrzymie znaczenie w funkcjonowaniu urzędu ma jego żona, która z uporem maniaka konfiskuje dzieła sztuki. Sam gubernator w tym czasie zajmuje się tradycyjną dla okupantów działalnością morderczą. 18 grudnia 1939 roku Otto Wächter brał udział w masowej egzekucji 52 osób cywilnych przeprowadzonej w Bochni. Po wojnie nie ponieśli kary, a ich losy budza zdziwienie. 

Odzyskiwanie zaginionych dzieł sztuki zalerzy od różnych czynników. Są takie obrazy, które odzyskano dzięki donosom. W taki właśnie sposób do muzeum powrócił obraz Gierymskiego. 

Międzyrzecki Rejon Umocniony pełen jest bunkrów. Pomiędzy nimi Niemcy utworzyli skrytki ze skarbami. Część z nich zostało odkrytych przez Sowietów. Czy wszystkie? 

Leon Wyczółkowski uczył się początkowo malarstwa u Wojciecha Gersona, a później w pracowni Jana Matejki. Od 1909 roku był rektorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Artysta był opiekunem artystycznym Edwarda Rydza, którego bardziej znamy jako Rydza-Śmigłego. Dotyczy to oczywiście czasu zanim został on Marszałkiem Polski.Co stało się z kolekcją malarza? 

Sławny obraz Stańczyk znany jest wielu osobom, ale co się z nim działo po zakończeniu II wojny światowej? 

Zrabowany w czasie II wojny światowej Pontyfikał Płocki – średniowieczny manuskrypt z XII w. – powrócił do Polski po 75 latach. 

Piłsudczyk Adolf Szyszko-Bohusz swoje życie poświęcił dla ratowania Królewskiego Zamku na Wawelu. Przykładów jego działań jest wiele, ale kto wie o strajku pracowników zamku w jego obronie? 

Obraz Jana Matejki pt. "Bitwa pod Grunwaldem" przedstawiający klęske Krzyżaków od początku wojny zaciekle tropiny był przez Niemców, którzy zajęli Polskę. Nie przewidzieli oni pomysłowości naszych rodaków, którzy sprytnie ukryli obraz co uchroniło go zapewne przed zniszczeniem. 

Do najbardziej znanych w Polsce dagerotypów należały te przedstawiające wizerunek sławnego Fryderyka Chopina. Udało się je ewakuować z kraju przed niemcami, ale zginęły w późniejszym okresie. Do dzis nie wiadomo w jakich okolicznościach to nastąpiło. 

Królowa Morza to potoczna nazwa figury Matki Boskiej Swarzewskiej. Ukryta jeszcze przed wybuchem II wojny światowej była zaciekle szukana przez Niemców. Aresztowano kolejne osoby, które po brutalnym śledztwie ginęły, ale okupanci nie dowiedzieli się o miejscu ukrycia. Dopiero obawa o zniszczenie i namowa pewnego księdza sprawiły, że zabytek dostał sie w hitlerowskie ręce. 

Obraz Rubensa "Zdjęcie z krzyża" przetrwał wojne, ale później spłonał w tajemniczych okolicznościach. Katertę kaliska gdzie wisiał strawił pożar. Ponoć w zgliszczach znaleziono część ramy obrazu. Zachowane na nim fragmenty płótna wskazywały na wycięcie obrazu z ram. Ocalały fragment miał ponoć zaginąć w Prokuraturze, a we wszystko była zaangazowana Służba Bezpieczeństwa. 

Dwa obrazy Jana Matejki: "Rejtan. Upadek Polski" oraz "Batory pod Pskowem" zostały wywiezione z Warszawy we wrześniu 1939 roku. Przez pewien czas znajdowały sie pod opieką Kacpra Michalskiego, który był majordomusem Prezydenta RP. Obrazy przetrwały wojne, ale ich opiekun zginął w Katyniu. 

Bohaterem naszej opowieści są zwierzęta ze Stadniny Koni Janów Podlaski. Polska hodowla koni arabskich była olbrzymim skarbem. Najpierw próbowali je ukraść Sowieci, potem Niemcy a na koniec Amerykanie! 

Historia zajęcia i okupacji przez niemców klasztoru na Jasnej Górze jest mało znana. Jeszcze mniej znana jest historia ukrycia obrazu Czarnej Madonny i eksponowania na jej miejscu kopii. 

Księżna Dorota, na którą często mówiono księżna Dino zebrała znaczącą kolekcję obrazów oraz bezcennych listy napisane przez Napoleona Bonapartego, Fryderyka Chopina i ostatniego króla polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ostatni raz skarb Talleyrandów widziano w 1945 roku, ale niektóre ślady wskazują, że nie zaginął...

Sławne arrasy z krakowskiego Wawelu mają już ponad 500 lat. Podczas okupacji Niemcy chcieli je ukraść, ale muzealnicy nie pozwolili na to. Pod ostrzałem samolotów rozpoczęła się akcja ratunkowa podczas której arrasy zawitały także do Sandomierza.

„Hołd Pruski" autorstwa Jana Matejki od początku wojny znajdował się na niemieckim celowniku. Obraz najpierw wywieziono do zamościa, a póćniej w tajemnicy zakopano w Krakowie, gdzie przekeżał do końca wojny. 

Obraz „Madonna pod jodłami” przetrwał wojenną zawieruchę, ale został później ukradziony przez niemieckiego księdza. W Polsce została tylko bezwartościowa kopia. Jak odzyskano sławny obraz?

Fryderyk Borgiel, organista z katedry na Wawelu, powiedział Niemcom o wywiezieniu sławnego Ołtarza Wita Stwosza. Miejsce jego ukrycia wskazał okupantom Arcybiskup Adam Sapieha, który za bardzo nie miał wyjścia. Skrzynie i rzeźbami nie były ukryte, a jedynie złożone w Sandomierzu. Ołtarz został wywieziony z Polski i do kraju powrócił dopiero 30 kwietnia 1946 roku.

Dzieje ołtarza Wita Stwosza, który znajdował się w kościele mariackim w Krakowie pełne są bohaterskich ludzi, którzy chcieli go uchronić przed zagładą i… zdrajców, którzy chcieli się przypochlebić niemieckim okupantom. Jak to się stało, że sławny ołtarz znalazł się we wrześniu 1939 roku w Sandomierzu i kto go zabrał?

Obraz zatytułowany „Portret młodzieńca" autorstwa Rafaela zaginął podczas wojennej zawieruchy. Podobno ktoś go widział w Nowym Yorku, Niemczech a nawet Australii. Top poszukiwań obrazu zaprowadził nas tez do Warszawy….

Zapewne wszyscy słyszeli o sławnym obrazie Dama z gronostajem autorstwa Leonarda da Vinci, który można oglądać w Krakowie. Kto jednak wie jakie były jego losy podczas II wojny światowej? Ta historia obfituje w podróże i włamania. Sensacyjne dzieje trzech polskich obrazów, których szukali Niemcy przedstawiamy w kolejnym odcinku słuchowiska Radia Kielce.

Niewiele wiemy o historii polskiego złota zagarniętego w 1939 roku przez Sowietów. Jeszcze mniej wiemy o tonie złotych sztabek, które podczas okupacji udało się polskim konspiratorom wywieźć z terenu zajętego przez Armię Czerwoną.Bibliografia:Straty złotahttps://www.onet.pl/informacje/nowaeuropawschodnia/ile-panskiego-zlota-wpadlo-w-rece-bolszewikow-losy-skarbca-banku-polskiego-podczas-ii/7zmtyqz,30bc1058. Polscy agencihttps://muzeumsg.strazgraniczna.pl/muz/formacje-ochrony-granic/biografie/1918-1939/kadra/g-j/alfons-jakubianiec/9536,Alfons-Jakubianiec.html. Historia złotahttps://new.org.pl/2755,melnikau_historia_ii_wojna_swiatowa_polska_zsrr_bank_polski.html. Agent Rybikowski https://www.tygodnikpowszechny.pl/szpieg-ze-sztokholmu-140635. IPN o ewakuacji złotahttps://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/wrzesien-1939/34756,Uratowac-zloto.html.Sugihara https://pl.wikipedia.org/wiki/Chiune_Sugihara. Polscy agencihttps://www.newsweek.pl/historia/japonia-nasz-zapomniany-sojusznik/21qe4bp.

Po niemieckim ataku na Francję udało sie wywieźć polskie złoto z terenu walk. Po wielu perypetiach zostało ono złożone na skraju Sahary. Znajdowało się tam łącznie 20 tysięcy skrzynek ze złotem, należącym do banków Francji, Polski, Belgii i Luksemburga. Ich waga to niemal 800 ton.

Jak podczas zawieruchy wojennej uratować przed Niemcami trzy ciężarówki pełne złota, srebra i przedmiotów darowanych przez ofiarnych Polaków na Fundusz Obrony Narodowej?

Amerykańska firma dała polskiemu dyplomacie tysiące dolarów, które miały pomóc w wywiezieniu rezerw bankowych. Jaki interes miał właściciel rafinerii w ratowaniu 75 ton złota? Co ciekawe firma istnieje do dziś, choć pod zmienioną nazwą. Kolejny etap ewakuacji we wrzesniu 1939 roku polskiego złota.

Jaki związek ma amerykański handlowiec pływający pod brytyjską banderą Hong-Kongu z wywiezieniem 75 ton polskiego złota? Szczegóły operacji ujawnimy w najnowszym odcinku słuchowiska.