Piękno zbawia świat

Wyjątkowe dzieło wczesnorenesansowej snycerki polskiej, powstałe najprawdopodobniej w warsztacie krakowskim, ilustruje żywot św. Stanisława biskupa i męczennika. Na dwóch płaskorzeźbionych skrzydłach bocznych widzimy legendę świętego, natomiast w scenie środkowej, w rzeźbie pełnoplastycznej, przedstawiono najbardziej dramatyczny moment  – śmiercionośny zamach na biskupa sprawującego Mszę św. podejmuje sam król Bolesław Śmiały.

Niczym fotograf dokumentujący scenę zawierzenia Maryi  Rzeczypospolitej, Jan Matejko maluje moment ślubowania króla Jana Kazimierza w katedrze lwowskiej, przed ołtarzem Matki Bożej Łaskawej – Ślicznej Gwiazdy Lwowa. Królowi towarzyszy żona – królowa Maria Ludwika Gonzaga oraz postacie, które wsławiły się w tamtym okresie  w dziedzinie politycznej, dyplomatycznej czy wojskowej. Z każdą z nich powiązany jest inny epizod, ukazujący sytuację Polski w XVII. Malarz delikatnie sugeruje nam, że tak jak Maryja wsparła królestwo targane wojnami i najazdem szwedzkim, zgrabione, wewnętrznie rozdarte i skłócone,  tak przyczyni się, jako Królowa naszej Ojczyzny do powrotu Polski na mapę Europy.

Tym razem przedstawiciel złotego wieku malarstwa weneckiego serwuje nam historię związaną z ocaleniem człowieka niesłusznie skazanego na okaleczenie, za oddanie czci relikwiom św. Marka. Epizod cudownej interwencji autora Ewangelii został ujęty w niezwykłą kompozycję - czterech trójkątów stykających się wierzchołkami w środku obrazu.

Tym razem przedstawiciel złotego wieku malarstwa weneckiego serwuje nam historię związaną z ocaleniem człowieka niesłusznie skazanego na okaleczenie, za oddanie czci relikwiom św. Marka. Epizod cudownej interwencji autora Ewangelii został ujęty w niezwykłą kompozycję  - czterech trójkątów stykających się wierzchołkami w środku obrazu.  

Drzwi są absolutnym arcydziełem romańskiej sztuki odlewniczej w Polsce. Dwa brązowe skrzydła, dokumentują na osiemnastu prostokątnych scenach, przedzielonych dekoracyjną bordiurą, żywot patrona Polski św. Wojciecha. Pokazane w malowniczy sposób epizody od narodzin, przez uzdrowienie, oddanie do świątyni, czynione cuda  i męczeńską śmierć podkreślają wyjątkowość tej postaci świętego Wojciecha, postaci powiązanej z losami Polski, zaraz u początków państwowości.

Poprzez połączenie realizmu oraz impresjonizmu, w specyficznie polskim wydaniu, zbuduje Leon Wyczółkowski sylwetkę człowieka miłosierdzia. Człowieka, którego sam zna jako malarza i teoretyka sztuki a jednocześnie, jako społecznika z otwartym sercem. Brata, który z całą wrażliwością pochyla się nad nędzą ludzką, ponieważ w człowieku potrzebującym widzi najdoskonalsze dzieło Boże. Brata, który za wszelką cenę, w niełatwych czasach, pragnie przywrócić napotkanym biednym i głodnym godność osobistą i poprawić ich byt.

Rokokowe spojrzenie na tajemnicę Zmartwychwstania Chrystusa serwuje nam ten wenecki artysta na początku XVIII stulecia tworząc szkic, który zostanie wykorzystany we fresku wypełniającym wnętrze absydy londyńskiej kaplicy w Chelsea. Wirujące w niebiosach anioły, niemalże całkowicie pozbawione ciężkości, unoszący się nad grobem i triumfujący nad śmiercią Chrystus. Jasna paleta barwna, blask światłości, lekkość, dynamika, brak symetrii. Zaskoczeni, powaleni eksplozją zmartwychwstania żołnierze. Obraz niezwykle dekoracyjny, pomyślany, jako panorama niebios otwierających się nad obszarem, który miał być miejscem żałoby a stał się przestrzenią nadziei.  

Na kilka lat przed swoją śmiercią, będący już w podeszłym wieku artysta, maluje niezwykle przejmujący obraz koronowania cierniem Chrystusa. Pokazuje wnętrze piwnicy i oprawców w bestialski sposób znęcających się nad Jezusem. Choć ten temat nie po raz pierwszy pojawił się w twórczości Tycjana,  wersja na którą patrzymy jest dużo bardziej dojrzała, wymowna i przejmująca, nasycona ekspresją, dramatyzmem, cierpieniem. Czy tak wymowny obraz tortur ma związek z życiowym doświadczeniem artysty i przeczuciem zbliżającego się nieuchronnie końca życia? Na to pytanie postaramy się odpowiedzieć w dzisiejszej audycji.

Onieśmieleni, niczym dopuszczeni do jakiejś wielkiej tajemnicy, stajemy wobec obrazu, na którym widać Jezusa i Jego ziemskiego opiekuna Józefa, w warsztacie ciesielskim. Spracowanego choć mocnego starca i młodego, pojawiającego się niczym objawienie Jezusa, z czerni tła wydobywa płomień świecy. Są blisko siebie, w wąskim kadrze, w relacji, w zaufaniu. Nokturn wprowadza nas w nastrój ciszy, refleksji i bezpieczeństwa, pozostawiając widzowi przestrzeń do własnej interpretacji a nawet modlitwy.

Obraz pochodzi z okresu włoskiego  El –Greca, kiedy przebywał on w Wenecji i Rzymie. Nie widać na nim jeszcze charakterystycznej dla późniejszego, hiszpańskiego okresu maniery wydłużania proporcji ciał postaci. Tutaj dominuje absolutne zafascynowanie malarzami weneckimi , jak Tycjan i Tintoretto. Motywem naczelnym wszystkich wersji tego obrazu ( do dziś znamy trzy wersje) jest uzdrowienie niewidomego. Jezus i ślepiec na każdej z nich malowani są w tej samej pozie i w tym samym miejscu. Zachwycać może kontakt między głównymi bohaterami – Jezusem cudotwórcą, który pochyla się nad chorym oraz człowiekiem, który poznaje Go poprzez dotyk, oczekując uzdrowienia.

Omdlewająca „niby z rozkoszy”( jak podaje Biblia)- królowa Estera, podtrzymywana przez swe dwie dwórki oraz zrywający się z tronu groźny, bezwzględny król Aswerus są bohaterami obrazu. Autorka ucieka jednak od schematu ikonograficznego, który dla podkreślenia dramaturgii wydarzeń ukazywał te sceny z Księgi Estery w zupełnie inny sposób. Król nie wyciąga tutaj nad królową berła na znak swej łaski wobec niej. Artemisia Gentileschi w genialny sposób kieruje naszą uwagę na inny aspekt tego wydarzenia, na spryt i mądrość kobiety, która korzystając ze wszystkich atutów swej urody, łapie w sidła podstępu mężczyznę . W  wyniku zdobycia jego przychylności zdobywa następnie akt łaski dla swego narodu.

Żaden inny malarz w historii tak wyraźnie nie podkreślił związku sceny Przemienienia na Górze Tabor z męką i śmiercią Chrystusa  oraz z Jego zmartwychwstaniem. Fra Angelico maluje nam moment, kiedy Piotr, Jakub i Jan usłyszeli już głos Boga wydobywający się z obłoku. Zdali sobie sprawę z oglądania Chwały Boga i zasłaniają twarze. W Starym Testamencie nikt kto oglądał chwałę Boga nie mógł ujść z życiem. Dociera do ich świadomości informacja, że w tym widzeniu obecna jest  cała Trójca Święta. Jezus jako człowiek, Bóg Ojciec w słyszanym głosie i Duch Święty w obłoku czyli chwale.

Obraz malowany w technice akwareli na kartonie. Pochodzi z okresu pobytu malarza w Rzymie. Jak wiemy z notatek samego artysty powstał  w okresie Wielkiego Postu z tęsknoty za Polską. Fałat rejestruje nam przebieg Środy Popielcowej w jednym z rzymskich kościołów. Wielkopostną zadumę na twarzach, pokorę, wszystko to, co malarz doskonale pamięta z rodzimego krajobrazu polskich wsi i miast. Na podziw zasługuje tu ogromne mistrzostwo w ukazaniu detali, niezwykle rzadkie dla trudnej sztuki akwareli, posługującej się rozmytą plamą barwną.

Rewolucyjny projekt z planem elipsy poziomej - ustawionej na krótszej osi, na której znajdują się wejście oraz prezbiterium z ołtarzem głównym. W długich ramionach elipsy zgodnie z zamówieniem jezuitów, dla których kościół był projektowany, symetryczne rozmieszczone zostały dodatkowe cztery ołtarze oraz nisze, w których znajdują się konfesjonały. Fasada również nowatorska łącząca dwie największe inspiracje Berniniego: sztukę antyku oraz architekturę Michała Anioła a wszystko to połączone z linią krzywą – znakiem rozpoznawczym tego architekta.

Rzeźba świętej męczenniczki znajduje się w kościele pod jej wezwaniem w Rzymie. To jedna z pierwszych kobiecych sylwetek wykonanych przez Berniniego. Stylizując młodziutką (zgodnie z żywotem zaledwie 14 letnią ) Bibianę na antyczną westalkę autor dokonuje pewnego rodzaju przenośni. Kapłanki bogini Westy miały strzec ognia. Bibiana w całkowitym zaufaniu Bogu, mimo tortur, ustrzegła czystości oraz wiary.

Fresk obrazuje scenę opisaną w Ewangelii św. Jana. Ofiarowanie, o którym tam mowa odbyło się w świątyni jerozolimskiej. Malarz dla zobrazowania gmachu świątynnego wybiera architektoniczną formę cyborium rozpiętego nad ołtarzem niczym niebiosa nad ziemią. Korzystając z symboliki cyborium, które od czasów średniowiecznych budowane było nad grobami lub relikwiami świętych a także nad chrzcielnicami, sygnalizuje wymowę całości. Ofiarowanie Jezusa zgodnie z proroctwem obecnego na fresku Symeona zapowiada Jego przyszły chrzest – czyli narodzenie do życia chrześcijańskiego a tym samym rozpoczęcie ziemskie misji nauczycielskiej oraz przyszłą śmierć, czyli narodzenie dla nieba.

Pełen kontrastów obraz ukazuje wizję Szawła, który zmierza do Damaszku i zostaje powalony przez tajemniczą światłość z nieba. O tym, że patrzy oczyma serca świadczą jego przymknięte powieki oraz rozchylone usta. Za chwile podejmie dialog z Chrystusem. Jest zaskoczony i zdezorientowany. Jego towarzysze skupieni w zaciemnionej części obrazu są wystraszeni, słyszą ale nie wiedzą , w które dokładnie miejsce na niebie skierować wzrok. Tylko świat stworzony, reprezentowany tutaj przez konie i psa bezbłędnie rozpoznaje w pojawiającym się na niebie Jezusi swojego Stwórcę.

To jeden z pierwszych obrazów religijnych artysty, dla którego normą jest malowanie tego co nierealne i co daje niezliczoną ilość interpretacji. Salvadore Dali by zmierzyć się z tematyką walki duchowej, jaką prowadzi św. Antoni, jest zmuszony sięgnąć do hagiografii, zasad teologii moralnej oraz pism mistyków hiszpańskich. W połączeniu z niezwykle bujną wyobraźnią artysty całość daje piorunujące wrażenie.

Ten obraz z wielu powodów moglibyśmy dziś nazwać „obrazem edukacyjnym”. Po pierwsze zaangażowani w jego powstanie znani nam artyści, tacy jak Sandro Botticelli czy Leonardo da Vinci ucząc się malarstwa, faktycznie dopiero stawiają w pracowni Verrocchia pierwsze kroki w swojej karierze. Po drugie edukacyjny jest także dla nas, gdy tropimy na niewielkiej przestrzeni płótna pociągnięcia pędzla każdego z nich.  Pouczająca pozostaje dla nas także bogata w symbole kompozycja, w której sam Verrochio streszcza tu tajemnicę chrztu, wydarzenia opisanego przez wszystkich czterech ewangelistów i tajemnicę męki Jezusa, która nadejdzie.

Otwarty tryptyk ukazuje nam scenę Pokłonu Trzech Króli, moment objawienia się Jezusa już nie tylko pastuszkom ale całemu światu stworzonemu a także władcom przybywającym z różnych stron. To jeden z niewielu obrazów tego artysty, w którym nie zobaczymy fantastycznych potworów. Co zatem zobaczymy? Przepiękny krajobraz, niezwykle szczegółowy, obrazujący realia ówczesnego świata, to właśnie dzięki niemu dostrzegamy także przepiękne przesłanie o tym, że Bóg uniża się by narodzić się w naszej rzeczywistości i współodczuwać nasze troski a każdy z nas jest dla niego wyjątkowy.

Wczesny obraz holenderskiego artysty pochodzący najprawdopodobniej jeszcze z czasów terminowania w pracowni Pietera Lastmana ukazuje fragment Dziejów Apostolskich, w którym poznajemy historię św. Szczepana – jednego z diakonów, powołanych do pomocy dwunastu Apostołom. Na obrazie dostrzegamy moment tuż przed śmiercią męczennika, już po tym jak osunął się na kolana. W niezwykle wymowny sposób artysta przedstawia wizję, jakiej doznaje św. Szczepan i jego całkowite zatopienie w modlitwie.

Na próżno szukać tej sceny w Biblii, o tym jakie były kulisy zaręczyn Maryi i Józefa mówią nam teksty apokryficzne, w tym Protoewangelia Jakuba. To one wyjaśniają, że kandydaci do ręki Maryi przybywają ze swoimi różdżkami i oczekują na znak. Na obrazie Perugina, różdżka także się pojawia, choć nie zakwita, a też nie wylatuje z niej gołębica. Wymalowani zostali również inni kandydaci, a jeden z nich ostetnacyjnie przełamuje ową różdżkę na znak przegranej. Podobnie dzieje się na obrazie ucznia mistrza z Perugii czyli Rafaela. Doskonała kompozycja obrazu z otwartą na przestrzał świątynią jerozolimską sygnalizuje, że w przyszłości konsekwencje czynu z planu pierwszego w  obejmą cały świat.

Zwycięstwo prawa moralnego nad władzą świecką - to główny temat obrazu flamandzkiego mistrza baroku. Obraz namalowany został pod silnym wypływem Rubensa, który analogiczny temat, w dużo większej skali wymiarowej i w sobie właściwym stylu popełnił  już w 1615 r. U van Dycka zachwyca gra spojrzeń i budowanie napięcia poprzez fizjonomię postaci. W tak wczesnym dziele widać talent do portretu, który w przyszłości stanie się domeną malarza, dając mu sposobność do uzyskania na angielskim dworze królewskim tytułu „pierwszego malarza zwyczajnego w służbie Ich Królewskich Mości”.

Cztery epizody z życia świętego Mikołaja, zgodne z Żywotami świętych, poznajemy przypatrując się wymalowanym przez Ambrogio Lorenzettiego skrzydłom poliptyku.  Pierwszy z nich ukazuje Świętego w znanej scenie podrzucania złotych monet na posag trzem córkom ubogiego szlachcica. Dzieło to ukazuje nam także historyczną scenę konsekracji Mikołaja na biskupa Miry, a także obrazuje cud wskrzeszenia chłopca i cud pszenicy. Ten ostatni związany jest z uratowaniem od zatonięcia kupieckich statków i uratowania marynarzy, w wyniku czego św. Mikołaj staje się także patronem marynarzy i żeglarzy.  

Umiłowanie krzyża i  poczucie wybrania, zaszczyt umierania taką samą śmiercią jak Zbawiciel  - te cechy św. Andrzeja, które pozostawia nam apokryf dotyczący żywota apostoła, wymalował na swoim płótnie hiszpański malarz José Ribera. W samym centrum obrazu na ziemi leży krzyż w kształcie X, na nim posadzono apostoła, całkowicie przygotowanego na to męczeństwo. Gestem rozłożonych dłoni wydaje się on ponaglać swoich oprawców do wykonania wyroku. Postawa apostoła kompletnie niezrozumiała w dzisiejszym świecie zawstydza nas, dla niego jest tylko drogą do rychłego spotkania z Chrystusem.

Mozaika pochodzi z 2 poł XIII w.,  znajduje się na galerii kościoła Św. Mądrości Bożej w Konstantynopolu (dzisiejszym Stambule), ukazuje nam trzy postacie. Chrystusa widzianego frontalnie  - jako Pantokratora, w geście błogosławieństwa oraz Bogurodzicę i św. Jana Chrzciciela widzianych w ujęciu en trois quatre. Typ ikonograficzy deesis koncentruje się na motywie wstawiennictwa u Boga Ojca, na co wskazują modlitewne gesty postaci świętych. Na szczególną uwagę zasługuje piękny modelunek światłocieniowy wykonany za pomocą tessery.

Na niewiele ponad 60 lat po wyniesieniu do chwały ołtarzy pierwszego generała Towarzystwa Jezusowego – św. Ignacego Loyoli, na sklepieniu jezuickiego kościoła San Ignazio w Rzymie, w brawurowym stylu, kolejny z jezuitów  - Andrea del Pozzo, wymaluje triumf świętego założyciela a także triumf samego zakonu.  Stworzy iluzję piętra nieistniejącej architektury, na której usadowi personifikacje czterech kontynentów, na jakie dotarła nauka głoszona przez zakon. Samego świętego, oczekującego na spotkanie z Trójcą Świętą, umiejscowi na niebiosach w samym środku programu ikonograficznego całego przedstawienia.

To pierwszy z dwunastu obrazów, otwierający cykl Dzieje cywilizacji Polski. Jego głównym bohaterem jest stojący nad brzegiem Jeziora Lednickiego książę  Mieszko I, opierający się znamiennie o krzyż – sugerujący, że na wierze i moralności chrześcijańskiej oparta zostanie cała przyszła państwowość podległego mu kraju. Do księcia zmierza ubrana w jasny strój  z płonącą świecą w dłoniach i wiankiem na głowie jego przyszła żona, Dobrawa. Artysta ukazuje nam również chrzest ludności, którego dokonują biskup Jordan  i św. Wojciech. Obecność tego drugiego w szatach pontyfikalnych znamionuje już przyszłe wydarzenia z historii Polski związane z pielgrzymką cesarza Ottona III w katedrze w Gnieźnie w roku 1000.

Obraz odchodzenia z tego świata zatwardziałego grzesznika malowany jest dokładnie rok po tym, jak Goya stworzył wizję „dobrej śmierci”, przedstawiając umierającego św. Józefa w otoczeniu Maryi i Jezusa. Tym razem nastrój obrazu napawa ogromnym niepokojem a w przestrzeni płótna pojawiają się demony. Ekspresję wprowadza sam święty Franciszek Borgia, zdumiony dokonującym się cudem i rozgrywającą się przed jego oczyma sceną.

Artysta urodzony w Królewcu ale działający w kręgu zakonu cystersów, głównie w Polsce, maluje historię św. Judy Tadeusza. Scenę męczeństwa apostoła, przedstawia jako jedną z kilkunastu, w cyklu ukazującym dwunastu apostołów oraz kilku innych świętych kościoła katolickiego. Kompozycyjnie bardzo bliski Rubensowi, stylistycznie Rembrandtowi. Obrazuje apokryficzną historię dotyczącą pobytu św. Tadeusza w Persji, gdzie wraz ze św. Szymonem w pogańskiej świątyni Apolla i Diany wyrzucają demony z posągów bóstw.

Niderlandzki artysta przedstawia nam w swoim obrazie wnętrze zamkowej komnaty otwartej trzema oknami na krajobraz idealnego miasta. W tym samym wnętrzu umieszcza Madonnę z Dzieciątkiem i przyklękającego przed Nią św. Łukasza, który w szybkim szkicu utrwala rysy Maryi. Zarówno święty malarz jak i my zostajemy dopuszczeni do oglądania bardzo intymnej sceny karmienia Dziecka. W przedstawieniu bardzo odczuwalny jest nastrój spokoju i ciszy, którego nie burzy ani obecność Łukasza ani kolejnych pokoleń oglądających.

Vasari -autor żywotów słynnych artystów malarzy, rzeźbiarzy i architektów przedstawia nam św. Hieronima  na pustyni otoczonego niemal z każdej strony przez pokusy. Jedyną bronią świętego jest krucyfiks, w który wpatruje się usiłując odgonić od siebie uderzające pokusy miłości, nieczystości a nawet pokusę sławy. Stylistycznie artysta wykorzystuje doświadczenie wielu mistrzów dojrzałego renesansu, wzoruje się także na Michale Aniele, który do końca życia pozostawał dla Vasariego największym artystycznym autorytetem.

Obraz ukazuje nam wizję św. Dominika, podczas której święty ten otrzymuje od Maryi różaniec, jako powszechne narzędzie pomocne człowiekowi w każdej trudnej sytuacji. Na obrazie dostrzegamy ludzi wszystkich stanów i w różnym wieku, którzy czekają na różaniec. Mężczyzna, który spogląda na nas i szarpie za rękaw Dominika, próbuje skupić uwagę świętego na kolejnych pokoleniach oglądających, którzy podobnie jak ludzie jemu współcześni przychodzą prosić o szczególną interwencję Maryi i Jezusa w swoim życiu a różaniec pozostaje dla nich najlepszym łącznikiem ze światem duchowym.

Anioł, jako wysłannik Boży zstępuje do rzeczywistości czyśćca, pełnej płomieni, które nie parzą lecz oczyszczają. Symbolika obrazu przesycona jest tematyką uwolnienia, oczyszczenia i ideą modlitewnego orędownictwa, na co wskazują wybrane postaci świętych, którzy przywoływani są w chwili śmierci. Na temat czystości i oczyszczenia wskazuje nam również symbol lilii, który jednocześnie wiążemy także z postacią Maryi orędowniczki dusz czyśćcowych.

To jeden z cyklu trzech obrazów dotyczących żywota świętego apostoła, namalowany na zlecenie kardynała Matea Contreilego do kaplicy kościoła św. Ludwika Króla Francji w Rzymie. Bohater obrazu – Mateusz ukazany w kapłańskich szatach, pada na schodkach prezbiterium tuż przy widocznej mensie ołtarzowej , gdzie jeszcze przed chwilą sprawował eucharystię. Napastnikiem jest półnagi mężczyzna – poganin. Scenie przyglądają się przerażeni uczestnicy mszy św. O tym, że scena ta, zatrzymana niczym w fotograficznym kadrze, zakończy się śmiercią apostoła, świadczy pojawiający się anioł, który wciska w otwartą dłoń Mateusza palmę męczeństwa.

To pierwsze po powrocie z ośmioletniego pobytu artysty z Włoch duże zlecenie, nad jakim pracował. Tytułowe podniesienie krzyża, któremu towarzyszy nagromadzenie ciał postaci mężczyzn zaangażowanych w ustawienie krucyfiksu na ziemi, widzimy w środkowym obrazie. To co dzieje się w skrzydłach bocznych choć koresponduje z częścią środkową, stanowi niejako oddzielny motyw. Ramy obrazu głównego wydają się być zbyt ciasne, by pomieścić  wszystkich uczestników dramatu. Najbardziej konsekwentna we wszystkich trzech częściach tryptyku jest przyroda i ukazana sceneria. Zgodnie z tytułem dzieła, Rubens położył akcent na ogromny ciężar, z jakim zmagają się podnoszący krzyż, sugerując nam wszystkim, że jest to ciężar grzechów, jakie wziął na siebie Jezus.

Kwatera znajdująca się po lewej stronie, w skrzydłach stałych ołtarza Mariackiego, widoczna wyłącznie po jego zamknięciu, usytuowana  jest pośrodku cyklu dotyczącego życia Matki Bożej, między scenami: Spotkanie Joachima i Anny oraz Edukacja Maryi w świątyni jerozolimskiej. Kolejny już raz mistrz z Norymbergi w przepiękny sposób opowiada życie współczesnych mu mieszczan krakowskich, tym razem jesteśmy świadkami niezwykle intymnej sceny – narodzin.  Wnętrze mieszkalne, oraz stroje portretowanych kobiet: będącej w połogu Anny oraz  towarzyszących jej trzech położnych, świadczą o zamożności gospodarza domu. Nastrój ciszy i ciepła emanuje z płaskorzeźby, przypominając nam o tym, że oto w narodzinach Maryi dokonuje się ważny etap w historii zbawienia człowieka.

Obraz zbudowany w oparciu o bliski kadr przedstawia trzy fizjonomie. Kata, męczennika oraz  kobiety, nie z własnej woli uwikłanej w intrygę. W przedstawieniu tym pobrzmiewają jednak echa przeszłości samej artystki i wciąż niezabliźnione rany doznanej krzywdy, upokorzenia, zazdrości i zawiści. Temat biblijny kolejny raz staje się dla niej okazją do wewnętrznych przemyśleń i pracy nad sobą.

Przekrój wiekowy i stanowy, bractwa i grupy parafialne, feretrony i sztandary – personalne i duchowe bogactwo Kościoła zaprezentował Hipolit Lipiński w historycznym obrazie, który z ogromnym realizmem pokazuje formującą się przed wejściem do świątyni procesję Bożego Ciała.  Scena   ukazana w pogodny, ciepły dzień. Nastrój obrazu spokojny, mimo zgiełku panującego na placu przed gotyckim kościołem św. Barbary w Krakowie.

W łuku, w głębi nieistniejącej kaplicy za pomocą geometrii matematycznych wyliczeń i osiągnięć perspektywy Massacio maluje fresk w kościele Santa Maria Novella .  Dominują w nim dwa motywy ikonograficzne: Tron Łaski oraz grupa Ukrzyżowania. To nowatorskie dzieło zachwyca nie tylko nowatorskimi rozwiązaniami iluzjonistycznymi  ale doskonałym rysunkiem i modelunkiem postaci.

Temat zaczerpnięty z Dziejów Apostolskich. Paweł przed trybunałem greckim, pilnującym czystości i poziomu głoszonej nauki i religii, na wzgórzu Aresa głosi Ateńczykom Boga, w którym wszyscy żyjemy, poruszamy się i jesteśmy oraz dobrą nowinę o zmartwychwstaniu. Wśród słuchających Pawła Rafael bardzo wyraźnie wyodrębnił trzy grupy postaci.

Apokryficzny temat doskonale znany nam Polakom dzięki powieści Henryka Sienkiewicza. Piotr za namową chrześcijan ucieka z Rzymu, gdzie trwają prześladowania wyznawców Chrystusa. Ucieka by ocalić naukę Mistrza i zanieść ją innym wierzącym. Nie odejdzie jednak zbyt daleko…przy via Appia ukazuje mu się zmartwychwstały Jezus i na pytanie Piotra: Dokąd podążasz ? – deklaruje, że idzie do Rzymu,  jeszcze raz umrzeć, skoro Piotr z niego ucieka. Z tym tematem mierzy się Annibal Carracci tworząc niezwykle sugestywny obraz zbudowany przez gest obu postaci.

Fresk znajdujący się w Kaplicy Sykstyńskiej ukazuje prymat św. Piotra. Stojący w centrum, na pierwszym planie Jezus przekazuje klęczącemu Piotrowi obiecane w Ewangelii klucze do królestwa – symbol władzy, pierwszeństwa wśród apostołów oraz przewodzenia na ziemi kościołowi Chrystusowemu. To jednak nie cała treść wielopostaciowego i wielowątkowego przedstawienia, do którego odczytywania wraz  z nami zapraszamy w dzisiejszej audycji.

To jeden z nieoczywistych obrazów, interpretacyjna łamigłówka, w którą malarz wciąga widza, jednocześnie wymagając od niego znajomości Biblii i bystrości umysłu. Velázquez każe nam zatrzymać się na istocie tego, co dokonało się w Emaus i zachęca by umiejętnie przesłanie orędzia o zmartwychwstaniu Chrystusa przenieść na naszą codzienność.

Gotycko – renesansowe, rzeźbione dzieło sztuki na sześciu przestrzeniach relacjonuje nam najważniejsze sceny z życia głównego patrona Polski. Hagiografia przenika się tutaj z legendą oraz potwierdzonymi cudami. Ukazuje wskrzeszonego Piotra zaświadczającego prawo Stanisława do wsi Piotrawin. Przedstawia moment jego zabójstwa dokonany przez króla Bolesława Śmiałego i bezczeszczenie jego zwłok  oraz prezentuje ponownie, cudownie zrośnięte członki  ciała Świętego.

Homagium i inwestytura malują się na pierwszym planie wielkoformatowego i wielopostaciowego dzieła Jana Matejki obrazującego chlubę Korony. Na znajdującą się na kolanach króla Zygmunta Starego otwartą Biblię przysięga , pozostając w przyklęku ostatni wielki mistrz krzyżacki Albrecht Hohenzollern. Nie wszystko jednak w tym obrazie zwiastuje świetlaną przyszłość  naszego państwa.    

Wzruszająca, pełna napięć, dramatyzmu a jednocześnie napawająca spokojem, czcią i troską scena, została skomponowane piramidalnie. W przedstawieniu grupy Ukrzyżowania, która za pomocą całunu ściąga z krzyża swojego Zbawiciela zastosowano trzy rodzaje wysokości. Postacie znajdują się w strefie górnej, środkowej i dolnej a samo ciało Jezusa przechodzi przez wszystkie te poziomy. Mistrzowski rysunek i barwa ujawniają tu wpływy wielkich włoskich mistrzów, których podziwiał flamandzki artysta  i którym z całą pewnością  oddaje tutaj hołd.

Osnute tajemnicą, odbywające się w ciemności i ciszy ogrodu Zmartwychwstanie Jezusa, w obrazie weneckiego mistrza wypełnione jest jednocześnie siłą eksplozji oraz zdumienia. Kompozycja sprawia, że gubimy się nie czując pionu ani poziomu. Nad naszymi głowami unosi się, ukazany w skrótach perspektywicznych Chrystus, z szatami rozpostartymi niczym skrzydła anioła. Światłość wydobywająca się spod unoszonego przez aniołów wieka grobu zaskakuje uśpionych żołnierzy. Z dala, o brzasku poranka, do ogrodu zbliżają się kobiety.

Monumentalna, ogromnych rozmiarów, wielowątkowa scena Ukrzyżowania została namalowana w weneckiej Scuola Grande di San Rocco. Krzyż Chrystusa stoi w centrum wydarzeń, na jakie składają się zgiełk związany z krzyżowaniem łotrów, i ustawianiem ich narzędzi tortur, ból i lament uczennic i uczniów Jezusa, rozmowy tłumów, zawziętość grających w kości, obojętność gapiów, odgłosy prychania obecnych tu zwierząt: koni, osłów, wielbłądów, psów. Wszystko to możemy poczuć, niemalże usłyszeć, wpatrując się w doskonały rysunek i mistrzowskie barwy, jakie wyszły spod pędzla weneckiego mistrza.

Wyjątkowo rozbudowany ikonograficznie motyw Ecce Homo - prezentacji umęczonego, ubiczowanego i ukoronowanego cierniem Jezusa został w obrazie polskiego malarza zredukowany do jednej tylko postaci.  Sylwetkę Zbawiciela widzimy frontalnie w ujęciu od pasa, w tle za nim fragment architektury dziedzińca Piłata. Malarz stawiając nam tak wyraźnie przed oczy upokorzonego Chrystusa, każe nam tym samym pochylić się nad Jego samotnością, opuszczeniem przez najbliższych i zachęca by kontemplować Jego rany.