1. อาการตรัสรู้และบาทฐานแห่งวิชชา 3: จากสมถกัมมัฏฐานสู่การแทงตลอดปฏิจจสมุปบาทธรรม

คำอธิบาย (Description):ผู้บรรยายคือ: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)เนื้อหาของไฟล์นี้เป็นการอธิบายลำดับสภาวธรรมแห่งการบรรลุพระอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณของพระพุทธองค์ โดยอ้างอิงหลักฐานจากพระไตรปิฎกเพื่อยืนยันว่าสมถกัมมัฏฐานและฌานสมาบัติคือบาทฐานที่ขาดไม่ได้ในการเกิดวิปัสสนาปัญญาคืนวันเพ็ญเดือนวิสาขะและการกำจัดกิเลสนิวรณ์ 5ผู้บรรยายเริ่มต้นเหตุการณ์ในคืนวันเพ็ญเดือนวิสาขะ ว่าพระมหาบุรุษทรงประทับบนรัตนบัลลังก์ ณ โคนต้นพระศรีมหาโพธิ์ ทรงอธิษฐานจิตอย่างเด็ดเดี่ยวด้วยอำนาจบารมี 30 ทัศ จากนั้นทรงเจริญสมถะภาวนาโดยใช้อาโลกกสิณ หรืออานาปานสติ เป็นฐาน จนเข้าถึงจตุตถฌาน (ฌานที่ 4) เพื่อใช้องค์แห่งฌาน (วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตา) กำจัดกิเลสนิวรณ์เครื่องกั้นปัญญาทั้ง 5 ประการ ทำให้พระทัยตั้งมั่น บริสุทธิ์ผ่องใส และอ่อนโยนควรแก่งานการบรรลุวิชชา 3 ตามลำดับยามเมื่อพระทัยตั้งมั่นดีแล้ว ในยามต้นแห่งราตรี ทรงน้อมพระทัยไปเพื่อบรรลุปุพเพนิวาสานุสติญาณ (วิชชาที่ 1) ทรงระลึกชาติของพระองค์และสัตว์โลกได้นับภพไม่ถ้วนในยามกลางแห่งราตรี ทรงเจริญฌานสมาบัติใหม่แล้วน้อมพระทัยไปเพื่อจุตูปปาตญาณ (วิชชาที่ 2) ทรงหยั่งรู้การจุติและปฏิสนธิของสัตว์โลก ว่าล้วนเวียนว่ายตายเกิดเป็นไปตามกฎแห่งกรรมในยามปลายแห่งราตรี ทรงพิจารณาปฏิจจสมุปบาทธรรมทวนไปทวนมา เพื่อหาต้นเหตุแห่งทุกข์ จนทรงเห็นแจ้งว่าอวิชชา (ความไม่รู้) เป็นปัจจัยให้เกิดสังขาร วิญญาณ นามรูป อายตนะ ผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ ชาติ ชรา มรณะ การพิจารณานี้นำไปสู่การแทงตลอดในอริยสัจ 4 ด้วยญาณ 3 คือ สัจจญาณ (รู้ว่าทุกข์มีจริง) กิจญาณ (รู้กิจที่ควรทำ เช่น สมุทัยควรละ) และกตญาณ (กิจนั้นทำเสร็จแล้ว) รวมเป็นอาการ 12 ทรงบรรลุอาสวักขยญาณ (วิชชาที่ 3) เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าโดยสมบูรณ์กลไกการจุติและปฏิสนธิผู้บรรยายได้ขยายความกลไกของวัฏสงสารในภาคปฏิบัติว่า เมื่อใกล้ตาย จิตดวงเดิมจะตกศูนย์และจะปรากฏกรรมนิมิตอารมณ์ (ภาพกรรมที่เคยทำ) หรือคตินิมิตอารมณ์ (ภาพภพภูมิที่จะไปเกิด) หากจิตเสวยอารมณ์ที่เป็นอกุศล ย่อมสอดคล้องกับพุทธพจน์ที่ว่า จิตเต สังกิริฏเฐ ทุคติ ปาฏิกังขา (เมื่อจิตเศร้าหมองแล้วทุคติเป็นที่หวัง) จิตดวงสุดท้ายจะถ่ายทอดกรรมไปปรุงแต่งจิตดวงใหม่ ทำให้กายในกายกลายเป็นทุคติทันที ผู้บรรยายได้ยกอุทาหรณ์ในสมัยพุทธกาลเรื่องภิกษุที่หลงรักจีวรใหม่ เมื่อมรณภาพ อาศัยอำนาจของอุปาทานทำให้จิตไปปฏิสนธิเป็นเล็นเฝ้าจีวรอยู่ถึง 7 วันหลักฐานจากพระไตรปิฎกและความจำเป็นของสัมมาสมาธิเพื่อปกป้องหลักปฏิบัติ ผู้บรรยายได้อ้างอิงหลักฐานจากพระไตรปิฎก "โพธิราชกุมารสูตร" ที่ทรงยืนยันว่า พระพุทธองค์ทรงเจริญ ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน จนจิตตั้งมั่นปราศจากอุปกิเลสเสียก่อน จึงทรงโน้มน้อมจิตไปเพื่อวิชชา 3 นอกจากนี้ยังได้ยกเทศนาของหลวงพ่อวัดปากน้ำเรื่องวิชชาภาคิยะว่าสมถะทำหน้าที่ประหารราคะ (ความกำหนัดยินดี) ส่วนวิปัสสนาทำหน้าที่ประหารอวิชชา (ความไม่รู้)ท้ายที่สุด ผู้บรรยายได้อ้างอิงคัมภีร์วิสุทธิมรรคเพื่อตอกย้ำว่าสมาธิคือ "อาสันนการ" (เหตุใกล้) ที่ทำให้วิปัสสนาปัญญาเกิด ดังพระบาลี สมาหิโต ยะทา ภูตัง ปะชานาติ (ชนผู้มีสมาธิตั้งมั่นแล้ว ย่อมรู้ตามจริง) การเจริญสัมมาสมาธิในมรรคมีองค์ 8 อย่างน้อยตั้งแต่ปฐมฌานขึ้นไป จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งยวด เพื่อให้มีพลังเพียงพอในการประหารสัญโยชน์เบื้องต่ำให้ขาดสะบั้นเป็นสมุจเฉทปหาน และก้าวเข้าสู่ความเป็นพระอริยบุคคลในที่สุดสามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com