1026. Mioceńskie gady Polski - nowe znaleziska i ich znaczenie / dr Marcin Górka

Wykład dr Marcina Górki w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Czy w Polsce żyły kiedyś krokodyle, żółwie miękkoskorupowe, warany i inne ciepłolubne gady? Choć dziś brzmi to egzotycznie, w miocenie - kilkanaście milionów lat temu - klimat Europy Środkowej był znacznie cieplejszy, a obszar dzisiejszej Polski wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie.W wykładzie dr Marcin Górka opowiada o mioceńskich gadach Polski i o nowych znaleziskach, które pozwalają lepiej zrozumieć dawny klimat, środowiska oraz migracje zwierząt w Europie Środkowej. To historia oparta często nie na spektakularnych szkieletach, lecz na drobnych fragmentach kości, zębów, płytek skórnych i skorup, które w polskich warunkach mają ogromną wartość naukową.Jednym z głównych tematów wykładu jest specyfika polskiego miocenu. Na mapach geologicznych osady mioceńskie zajmują znaczną część kraju, ale w praktyce dostęp do nich jest bardzo ograniczony. Wiele warstw przykrywają osady czwartorzędowe, a najważniejsze odsłonięcia pojawiają się głównie w kopalniach, sztucznych wyrobiskach, skarpach rzecznych oraz w strefie zapadliska przedkarpackiego.Dr Górka pokazuje, dlaczego każde znalezisko kręgowców z miocenu Polski jest tak ważne. W porównaniu z południowymi Niemcami, Czechami czy innymi lepiej rozpoznanymi regionami Europy, polski zapis kopalny jest fragmentaryczny. Czasem nawet niewielka kość, pojedynczy ząb albo płytka pancerza może dostarczyć informacji o dawnym środowisku, klimacie i zasięgu występowania całych grup zwierząt.W wykładzie pojawia się m.in. kopalnia Bełchatów i pole Szczerców, gdzie odnaleziono szczątki gadów, w tym ślady obecności krokodyli. Takie znaleziska są szczególnie istotne, ponieważ krokodyle należą do zwierząt wrażliwych na temperaturę. Ich obecność wskazuje, że w czasie mioceńskiego optimum klimatycznego warunki w Europie Środkowej były znacznie cieplejsze niż dziś.Ważną część opowieści stanowią także znaleziska z obszaru zapadliska przedkarpackiego i południowych stoków Gór Świętokrzyskich. W osadach związanych z dawnymi środowiskami przybrzeżnymi, rzecznymi i deltowymi odnajdywane są szczątki żółwi, jaszczurek i węży. Wśród nich pojawiają się m.in. żółwie miękkoskorupowe, przedstawiciele padalcowatych, możliwe lacerty, węże związane ze środowiskami lądowymi i wodnymi, a także wyjątkowo interesujące szczątki waranów.Dr Górka tłumaczy również, jak zmieniało się środowisko Europy Środkowej w miocenie. Ważne znaczenie miało mioceńskie optimum klimatyczne, późniejsze ochłodzenie, przemiany Paratetydy, rozwój Karpat oraz zmiany połączeń morskich i lądowych. Wszystkie te procesy wpływały na to, jakie zwierzęta mogły migrować, gdzie znajdowały odpowiednie warunki życia i kiedy znikały z danego obszaru.Szczególnie ciekawy jest wątek żółwi miękkoskorupowych, takich jak Trionyx i Rafetus. Ich występowanie może mówić nie tylko o lokalnym środowisku, ale także o możliwych trasach migracji między Europą Zachodnią, Środkową, Bałkanami i obszarami położonymi dalej na wschód. Z kolei brak krokodyli w młodszych osadach sarmackich wskazuje, że po późniejszym ochłodzeniu klimat nie wrócił już do poziomu znanego z wcześniejszego optimum.Dr Marcin Górka - geolog związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, Katedrą Geologii Basenów Sedymentacyjnych. Zajmuje się m.in. osadami mioceńskimi, paleontologią, sedymentologią oraz rekonstrukcją dawnych środowisk, zwłaszcza w obrębie zapadliska przedkarpackiego i obszarów związanych z Paratetydą.#paleontologia #miocen #gady #MarcinGórka #WydziałGeologiiUW #geologia #skamieniałości #krokodyle #żółwie #warany #jaszczurki #węże #Paratetyda #Bełchatów #GóryŚwiętokrzyskie #zapadliskoPrzedkarpackie #historiażycia #ewolucja #klimat #nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/