17. การเจริญสติปัฏฐาน 4 เบื้องกลาง พิจารณานามขันธ์และปฏิจจสมุปบาทธรรม

ผู้บรรยาย: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)สรุปหัวข้อทั้งหมดการจัดอิริยาบถและการตั้งจิตอธิษฐาน: การรวมใจหยุดนิ่ง และน้อมนำบารมีธรรมเพื่อกำจัดกิเลสนิวรณ์การอาราธนาคุณธรรมเป็นเครื่องประหารอวิชชา: การขอให้ "จรณะ 15" และ "โพธิปักขิยธรรม 37" บังเกิดขึ้นหลักสมถภาวนาเบื้องต้น: การกำหนด "บริกรรมนิมิต" (ดวงแก้วกลมใส) และ "บริกรรมภาวนา" (สัมมาอะระหัง) ณ ฐานที่ 7การเข้าถึง "ดวงปฐมมรรค" และดวงธรรมภายใน: โครงสร้างธาตุ ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ และวิญญาณธาตุการดำเนินจิตด้วยหลัก "ดับหยาบไปหาละเอียด": การเข้าถึงกายมนุษย์ละเอียด กายทิพย์ รูปพรหม อรูปพรหม และธรรมกายการเปลี่ยนแปลงของ "เวทนา" ตามระดับภูมิธรรม: จากทุกขเวทนาในกายหยาบ สู่สุขเวทนาในกายละเอียดการพิจารณาธาตุละเอียดของเบญจขันธ์ (นามขันธ์ 4): โครงสร้างของดวง "เห็น จำ คิด รู้"กลไกการเกิดกิเลสานุสัย (กามราคานุสัยและปฏิฆานุสัย): การปรุงแต่งของจิตเมื่อผัสสะกระทบอายตนะ และสีของน้ำเลี้ยงจิตการพิจารณา "ปฏิจจสมุปบาทธรรม" ณ ภายใน: การ "ตกศูนย์" ของดวงธรรม และการเกิดดับของนามรูปการแผ่พรหมวิหารธรรมและการอุทิศส่วนกุศล: การตั้งจิตเมตตาและสวดบูชาพระรัตนตรัยไฟล์บรรยายธรรมนี้ มุ่งเน้นการสอนเจริญภาวนาทั้งสมถะและวิปัสสนา โดยเน้นที่การ "มีสติพิจารณาเห็นจิตในจิตให้มากขึ้น" ประกอบกับการเห็นกาย เวทนา และธรรม ตามหลักสติปัฏฐาน 4 อย่างลึกซึ้ง  ดังนี้:ผู้บรรยายแนะนำการนั่งขัดสมาธิ (เท้าขวาทับเท้าซ้าย มือขวาทับมือซ้าย) เพื่อป้องกันกิเลสนิวรณ์อย่างถีนมิทธะ (ความง่วง) แล้วตั้งจิตอธิษฐานน้อมนำบารมีที่สั่งสมมาแต่อดีต ตลอดจนคุณพระรัตนตรัยและครูอาจารย์ มาเป็นตบะเดชะ พร้อมขอให้คุณธรรมสำคัญบังเกิด ได้แก่ "จรณะ 15" (เช่น ศีล อินทรีย์สังวร หิริโอตตัปปะ ฌาน 4) และ "โพธิปักขิยธรรม ทั้ง 37 ประการ" (เช่น สติปัฏฐาน 4 อิทธิบาท 4 มรรคมีองค์ 8) เพื่อ "ประหาร คือ ละ อวิชชา กิเลส ตัณหา อุปาทาน เหตุแห่งทุกข์ทั้งหลายให้หมดสิ้นไป"ผู้ปฏิบัติต้องนำใจคือความ เห็น จำ คิด รู้ ไปหยุดนิ่งที่ "ศูนย์กลางกายฐานที่ 7 อันเป็นที่ตั้งกำเนิดธาตุธรรมเดิม" (เหนือระดับสะดือ 2 นิ้วมือ) โดยกำหนด "บริกรรมนิมิต" เป็นดวงแก้วกลมใสสว่าง และ "บริกรรมภาวนา" ท่องว่า "สัมมาอะระหัง" ต่อเนื่องกันไป เมื่อใจสงบจะเข้าถึง "ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย" ซึ่งภายในประกอบด้วยธาตุละเอียดคือ ธาตุน้ำ ดิน ไฟ ลม อากาศธาตุ และมี "วิญญาณธาตุ" เป็นจุดเล็กใสอยู่ตรงกลาง ศูนย์กลางจะขยายออกปรากฏเป็นดวง ศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ ซ้อนกันอยู่ผู้ปฏิบัติต้องดำเนินจิตตามหลัก "ดับหยาบไปหาละเอียด" คือทิ้งความรู้สึกของกายหยาบ ไปสวมความรู้สึกในกายละเอียด เริ่มจากเข้าถึง "กายมนุษย์ละเอียด" นั่งบนองค์ฌานลักษณะคล้ายแผ่นกระจกกลมใส ในขั้นนี้ ผู้ปฏิบัติจะเสวย "สุขเวทนา" ยิ่งกว่ากายมนุษย์หยาบ (ซึ่งมีแต่ทุกขเวทนาและความปวดเมื่อย) ภูมิธรรมจะยกระดับจาก "มนุษยธรรม" สู่ "เทวธรรม" (เมื่อเข้าถึงกายทิพย์ มีหิริโอตตัปปะ), "พรหมธรรม" (เมื่อเข้าถึงกายรูปพรหม มีพรหมวิหาร 4), และเข้าถึง "พุทธธรรม" คือ ธรรมกาย ที่สามารถพิจารณาสังขารธรรมให้เห็นตามความเป็นจริงว่า "เป็นสภาวะที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา"เมื่อเข้าถึงธรรมกายที่สุดละเอียด ผู้บรรยายให้ใช้ญาณของธรรมกายเพ่งกลับลงมาที่ศูนย์กลางกายมนุษย์ เพื่อพิจารณาธาตุละเอียดของเบญจขันธ์ จะพบว่า:รูปขันธ์ ประกอบด้วยธาตุละเอียดของ มหาภูตรูป 4 และอากาศธาตุนามขันธ์ 4 ขยายส่วนหยาบออกมาเป็นดวงธรรมตั้งซ้อนกัน คือ "ดวงเห็น" (เวทนาขันธ์ เท่าเบ้าตา), "ดวงจำ" (สัญญาขันธ์ เท่าดวงตา), "ดวงคิด" (สังขารขันธ์ เท่าตาดำ ลอยในน้ำเลี้ยงหัวใจ), และ "ดวงรู้" (วิญญาณขันธ์ เท่าเมล็ดพริกไทย) ซึ่งรวมเรียกว่า "ใจ"ผู้บรรยายชี้ให้เห็นกลไกของจิตเมื่อมีอารมณ์ภายนอกมากระทบอายตนะ (ตา หู จมูก ฯลฯ) หากปุถุชนรับอารมณ์ที่น่ากำหนัดยินดี จิตดวงเดิมจะ "ตกศูนย์ไปยังศูนย์กลางกายฐานที่ 6" และปรุงเป็นอกุศลจิตดวงใหม่ โดยมี "กามราคานุสัย" หุ้มดวงจิต ย้อมสีน้ำเลี้ยงของจิตให้เป็น "สีชมพู หรือสีดำ ๆ" แต่หากรับอารมณ์ที่ไม่ชอบใจ "ปฏิฆานุสัย" จะเข้าย้อมจิตให้เป็น "สีแดงเข้ม หรือสีเขียว" หรือหากมีโมหะจะเป็น "สีน้ำล้างเนื้อ หรือสีตะกั่วตัด"วงจรการ "ดับแล้วก็เกิด ดับแล้วก็เกิด" ของจิตนี้ ดำเนินไปตามสาย "ปฏิจจสมุปบาทธรรม" (ผัสสะเป็นปัจจัยเกิดเวทนา -> ตัณหา -> อุปาทานและกรรม -> ภพชาติ) การตามดูสภาวะที่เกิดดับและขุ่นมัวหรือผ่องใสของจิตนี้เอง คือการปฏิบัติวิปัสสนาในการ "มีสติพิจารณาเห็นกายในกาย เห็นเวทนาในเวทนา จิตในจิต และธรรมในธรรม เป็นทั้ง ณ ภายในและ ณ ภายนอก" เพื่อให้เกิดธรรมสังเวช และคลายความยึดมั่นถือมั่นสามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com