19. การพิจารณาเห็นจิตในจิต โครงสร้างนามขันธ์ และสภาวะแห่งอายตนนิพพาน

ผู้บรรยาย: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)วัตถุประสงค์ของการพิจารณาเห็นจิตในจิต: การรู้เท่าทันกิเลส อวิชชา ตัณหา อุปาทาน ที่หุ้มซ้อนจิตอยู่การเจริญฌานสมาบัติโดย "อนุโลม" และ "ปฏิโลม": ลำดับการดำเนินจิตตั้งแต่ปฐมฌานถึงปัญจมฌานโครงสร้างธาตุละเอียดของ "เบญจขันธ์": ศูนย์กลางของรูปขันธ์ และองค์ประกอบของมหาภูตรูปโครงสร้างของ "นามขันธ์ 4" (เห็น จำ คิด รู้): การขยายส่วนหยาบเป็นดวงธรรมทั้ง 4 ซึ่งรวมเรียกว่า "ใจ"สภาวะของดวงคิดกับระดับสมาธิ: การสังเกตดวงคิดในระดับน้ำเลี้ยงหัวใจเมื่อจิตเป็นสมาธิ ง่วงซึม หรือฟุ้งซ่านกลไกการเกิด "กิเลสานุสัย" ในจิต: สภาวะของ ปฏิฆานุสัย กามราคานุสัย และ อวิชชานุสัย ที่ย้อมสีดวงจิตความแตกต่างระหว่างใจปุถุชนและกายพ้นโลก: การขยายโตเต็มส่วนธาตุธรรมของธรรมกายเมื่อปราศจากกิเลสการรู้เห็น "อายตนนิพพาน" และ "จักรพรรดิภาคผู้เลี้ยง": การเข้าสู่พระนิพพานของพระสัพพัญญูพุทธเจ้าและพระอรหันต์ขีณาสพอัตตลักษณะแห่งพระนิพพาน: สภาวะที่เป็น วิสังขาร นิจจัง ปรมัง สุขัง อมตํ ปทํ และ อัตตาการแผ่พรหมวิหารธรรมในระดับฌาน และอุทิศส่วนกุศล: การตั้งจิตโปรดสัตว์โลกให้หลุดพ้นจาก "ไตรวัฏฏะ"ไฟล์บรรยายธรรมนี้ มุ่งเน้นการสอนหลักปฏิบัติวิปัสสนา เพื่อให้ผู้ปฏิบัติมีสติ "พิจารณาเห็นจิตในจิต ทั้ง ณ ภายนอก และ ณ ภายใน"ผู้บรรยายสอนให้ผู้ปฏิบัตินำใจจรดนิ่งที่ศูนย์กลางธรรมกายอรหัต แล้วดำเนินจิต "หยุดในหยุด กลางของหยุด" ผ่านดวงธรรมที่ทำให้เป็นทุกกาย (กายเถา 18 กาย) ตามลำดับฌาน (อนุโลม) ดังนี้:ปฐมฌาน: จรดใจกลางดวงธรรม ประกอบด้วย วิตก วิจาร ปีติ สุข และเอกัคคตาทุติยฌาน: ละวิตกวิจาร คงเหลือ ปีติ สุข และเอกัคคตาตติยฌาน: ละปีติ คงเหลือ สุข และเอกัคคตาจตุตถฌาน: ละสุข คงเหลือ เอกัคคตา เป็นหนึ่งนิ่งอยู่ปัญจมฌาน: สำหรับผู้เจริญพรหมวิหารธรรม ศูนย์กลางจะขยายว่างออก ประกอบด้วย เอกัคคตา และ อุเบกขาเมื่อสุดทางแล้ว ให้อธิษฐานลดระดับสมาธิลงทวนกลับ (ปฏิโลม) เพื่อชำระ "ธาตุธรรม เห็น จำ คิด รู้ ให้บริสุทธิ์ผ่องใสซะก่อน"เมื่อธาตุธรรมผ่องใส ให้นำใจหยุดนิ่ง ณ กลางดวงธรรมกำเนิดธาตุธรรมเดิม จะพบ "ธาตุละเอียดของขันธ์ 5 หรือเรียกว่า เบญจขันธ์ เรียงซ้อนกันเป็นชั้น ๆ"รูปขันธ์: ตรงกลางมีธาตุละเอียดคือ ธาตุน้ำ ธาตุดิน ธาตุไฟ ธาตุลม อากาศธาตุ และใจกลางสุดคือ "วิญญาณธาตุ"นามขันธ์ 4: ซ้อนอยู่ในวิญญาณธาตุ ขยายส่วนหยาบออกมาเป็น ดวงธรรม 4 ดวง เรียกว่า "ใจ" ได้แก่ดวงเห็น (ขยายจากเวทนาขันธ์) ขนาดเท่าเบ้าตาดวงจำ (ขยายจากสัญญาขันธ์) ขนาดเท่าดวงตาดวงคิด หรือ ดวงจิต (ขยายจากสังขารขันธ์) ขนาดเท่าตาดำ ลอยอยู่ในเบาะน้ำเลี้ยงของหัวใจดวงรู้ (ขยายจากวิญญาณขันธ์) ขนาดเท่าเมล็ดพริกไทยผู้บรรยายให้สังเกตสภาวะของดวงคิดว่า หากจิตเป็นสมาธิ "ดวงคิดนี่จะลอยปริ่มพอดีกับระดับเบาะน้ำเลี้ยงของหัวใจที่ใส" แต่หากง่วงซึมดวงคิดจะจมลง และหากฟุ้งซ่าน ดวงคิดจะลอยเหนือระดับน้ำเลี้ยง การรู้เท่าทันสภาวะนี้คือการ "พิจารณาเห็นจิตในจิต"เมื่อมีอารมณ์มากระทบจิต กิเลสที่นอนเนื่อง (อนุสัย) จะแสดงตัวออกมาห่อหุ้มและย้อมสีน้ำเลี้ยงจิตปฏิฆานุสัย: เกิดร่วมกับอกุศลจิตเมื่อกระทบอารมณ์ที่ไม่ชอบใจ หุ้มดวงเห็นเป็นสีดำ ๆ หากโกรธจัดจะย้อมน้ำเลี้ยงจิตให้เป็น "สีเขียวเข้ม หรือ แดงก่ำ"กามราคานุสัย: เกิดเมื่อจิตยินดีพอใจในอารมณ์ จะฟุ้งกระจายทำให้ดวงจิตที่เคยผ่องใสขุ่นมัวเป็น "สีชมพู"อวิชชานุสัย: หุ้ม "ดวงรู้" เป็นสีดำ ทำให้ไม่รู้แจ้งในสัจธรรม นำไปสู่การยึดมั่นถือมั่นขันธ์ 5 ด้วยตัณหาและทิฐิ ว่าเป็นตัวตนบุคคลเราเขาแต่หากปฏิบัติธรรมจนกิเลสเหล่านี้เบาบาง ธาตุธรรมจะใสสว่างและโตใหญ่ขึ้น เมื่อถึงกายพ้นโลกคือธรรมกาย เครื่องหุ้มเหล่านี้จะหลุดร่อนออก ดวงธรรม เห็น จำ คิด รู้ จะ "ขยายโตเต็มส่วนธาตุเต็มธรรมของธรรมกาย" และเปลี่ยนเป็น "ญาณรัตนะ" นำไปสู่ความรู้แจ้งเมื่อพิสดารกายจนสุดละเอียด ปล่อยอุปาทานในเบญจขันธ์ได้ "ตกศูนย์เข้าอายตนนิพพาน" ผู้ปฏิบัติจะซ้อนธรรมกายเข้าสู่กลาง "พระนิพพาน คือธรรมกายตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า" ซึ่งประทับบนรัตนบัลลังก์ แวดล้อมด้วยพระอรหันต์ขีณาสพ (ส่วนพระปัจเจกพุทธเจ้าจะประทับอยู่โดด ๆ) ณ ที่นั้น จะพบ "จักรพรรดิ" เป็นประธานของรัตนะ 7 พร้อมแว่นแก้วกล้องแก้วสำหรับต่อญาณทัสสนะผู้บรรยายให้ใช้มือธรรมกายสัมผัสพระเพลา (ขา) ของพระพุทธเจ้าในอายตนนิพพาน เพื่อพิสูจน์ว่ามี "ตัวตน" ไม่ใช่สภาวะว่างเปล่า พระนิพพานเป็น "วิสังขาร" (ไม่ถูกปรุงแต่ง) มีลักษณะเป็น "นิจจัง" (เที่ยงแท้) "ปรมัง สุขัง" (บรมสุขอย่างยิ่ง) และ "อมตํ ปทํ" (ยั่งยืนไม่ตาย) จึงจัดเป็น "อัตตาวิมุตติ" หรือ "อัตตา" ที่แท้จริง ตรงข้ามกับสังขารธรรมในภพ 3 ที่เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตาสามารถศึกษาคู่มือเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com