30. บรรยายสรุปหลักปฏิบัติวิชชาธรรมกายชั้นกลาง จากสมถวิปัสสนาสู่วิสังขาร และข้อวัตรปฏิบัติแห่งการรู้เห็น

ผู้บรรยาย: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)ไฟล์บเสียงนี้ เป็นการสรุปทบทวนการเจริญภาวนาธรรมชั้นกลาง เพื่อให้ผู้ปฏิบัติเข้าใจความมุ่งหมายและสภาวธรรมที่เกิดขึ้นทั้งในส่วนของสมถะและวิปัสสนา ดังนี้ความหมายและเป้าหมายของ "สมถกรรมฐาน": การรวบรวม "เห็น จำ คิด รู้" ให้หยุดนิ่ง ณ ศูนย์กลางกายการเจริญบริกรรมนิมิตและบริกรรมภาวนา: การพัฒนาจาก "อุคคหนิมิต" สู่ "ปฏิภาคนิมิต"องค์แห่งฌาน และการกำจัด "กิเลสนิวรณ์ 5": การชำระจิตให้ผ่องใสด้วย วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคคตาการเจริญสมาบัติ 8 โดยอนุโลมและปฏิโลม: การเกิดทิพพจักขุ สู่ "พุทธจักขุ" เพื่อรู้แจ้งสังขารและวิสังขารหลักของ "วิปัสสนากรรมฐาน": การพิจารณาสามัญญลักษณะ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา)การพิจารณาความปรุงแต่งของสัตว์โลกในภพ 3: ปุญญาภิสังขาร, อปุญญาภิสังขาร และ อเนญชาภิสังขารกฎแห่งกรรมและการเปลี่ยนภพภูมิ: ตัวอย่างการพ้นวิบากกรรมของเปรตด้วยการรับศีลและอนุโมทนาบุญการพิจารณาสติปัฏฐาน 4 สู่วิสังขาร: การเข้าถึง "พระนิพพาน" อันเป็นอมตธรรม และอริยสัจ 4โอวาทข้อควรระวังสำหรับบรรพชิตและคฤหัสถ์: การสำรวมวาจา และข้อห้ามเรื่องการอวด "อุตตริมนุสสธรรม"หลักการดำเนินจิตที่ถูกต้อง: การเจริญสติสัมปชัญญะด้วยหลัก "ดับหยาบไปหาละเอียด เป็นธาตุล้วนธรรมล้วน"ท่านอธิบายว่า "สมถกรรมฐาน" มุ่งหมายให้อบรมจิตใจให้หยุดนิ่งเป็นสมาธิ โดยคำว่า "ใจ" นั้นได้แก่ "ความเห็นด้วยใจ ความจำ ความคิด ความรู้ 4 อย่าง ให้รวมหยุดเป็นจุดเดียวกัน" ณ ศูนย์กลางกายเหนือระดับสะดือ 2 นิ้วมือ ผู้ปฏิบัติต้องอาศัย "บริกรรมนิมิต" นึกให้เห็นจุดเล็กใสกลางดวงแก้วกลมใส ควบคู่กับ "บริกรรมภาวนา" ว่า "สัมมาอะระหัง"เมื่อใจหยุดนิ่ง จะเกิดภาพนิมิตขึ้น หากเห็นชั่วคราวเรียกว่า "อุคคหนิมิต" หากเห็นถาวรและย่อขยายได้เรียกว่า "ปฏิภาคนิมิต" การที่ใจเกาะและประคองนิมิตได้ ถือว่าจิตมีอารมณ์ "วิตก วิจาร" เมื่อจิตละเอียดขึ้นจะเกิด "ปีติ" "สุข" และ "เอกัคคตา" (เป็นหนึ่งนิ่งอยู่) องค์แห่งฌานทั้ง 5 ในปฐมฌานนี้ มีคุณสมบัติในการ "กำจัดกิเลสนิวรณ์ เครื่องกั้นปัญญา" 5 ประการให้ออกจากใจเมื่อดำเนินจิตลึกซึ้งขึ้นไปจนถึงจตุตถฌานและอรูปฌาน 4 แล้ว ผู้ปฏิบัติจะต้องเจริญ "สมาบัติ 8 โดยอนุโลมและปฏิโลม" เพื่อชำระกิเลสนิวรณ์ให้สิ้นเชิง เมื่อใจผ่องใส จะเกิด ทิพพจักขุ ทิพพโสต (ตาทิพย์ หูทิพย์) เจริญขึ้นเป็น สมันตจักขุ ปัญญาจักขุ และ "พุทธจักขุ ความรู้แจ้งในสังขารธรรม และวิสังขาร" อันเป็นการรู้แจ้งแทงตลอดไปถึงพระอริยสัจ 4เมื่อเข้าถึง "ธรรมกาย" และ "พระนิพพาน" แล้ว ผู้ปฏิบัติจะเริ่มใช้องค์ญาณพิจารณาสภาวธรรมที่ประกอบด้วยปัจจัยปรุงแต่ง (สังขาร) ว่ามี "สามัญญลักษณะ" คือเป็น "อนิจจัง... เป็นทุกข์... แตกสลายหมดสภาพเดิมของมันไป" (อนัตตา) ซึ่งนี่คือ "วิปัสสนาปัญญา"ท่านให้ใช้ญาณของธรรมกายตรวจดูการเวียนว่ายตายเกิดในภพ 3 เพื่อให้เห็นสภาวะการปรุงแต่งของสัตว์โลก ได้แก่:อปุญญาภิสังขาร: บาปอกุศลปรุงแต่งให้ไปเกิดใน "ทุคติภพ ได้แก่ ภพของเปรต สัตว์นรก อสุรกาย สัตว์เดรัจฉาน"ปุญญาภิสังขาร: บุญกรรมดีปรุงแต่งให้ไปเกิดใน "สุคติภพ คือ ไปเกิดในภพของมนุษย์ ของทิพย์ คือเทวโลก"อเนญชาภิสังขาร: ฌานสมาบัติที่ไม่หวั่นไหว ปรุงแต่งให้ไปเกิดในชั้น "รูปพรหม และอรูปพรหม"นอกจากนี้ ท่านยังยกตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงภพภูมิว่า สังขารนั้นไม่เที่ยง (อนิจจัง) เช่น "เปรต" บางตน เมื่อได้รับศีล ไตรสรณคมน์ และ "อนุโมทนาส่วนบุญ" ธรรมที่ทำให้เป็นเปรตจะโตและใสขึ้น เปลี่ยนสภาพไปเกิดเป็นมนุษย์ หรือเทวดาได้ตามกรรม การยกธรรมชาติขึ้นพิจารณาเช่นนี้ จัดเป็นวิปัสสนาในหมวด กายานุปัสสนา เวทนานุปัสสนา จิตตานุปัสสนา และธรรมานุปัสสนา (สติปัฏฐาน 4)การพิจารณาดังกล่าวเป็นพื้นฐานให้ไปเห็น "วิสังขาร คือพระนิพพาน" ซึ่งไม่ประกอบด้วยปัจจัยปรุงแต่ง มีสภาพเที่ยง เป็นบรมสุข ("นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ") และสถิตยั่งยืนไม่ต้องตาย ("อมตธรรม") ทำให้รู้แจ้งในอริยสัจ 4 คือ ทุกขสัจจะ สมุทัยสัจจะ นิโรธสัจจะ และมัคคสัจจะ อันเป็นเป้าหมายสูงสุดในช่วงท้าย ท่านได้ให้โอวาทสำคัญอย่างเด็ดขาด โดยเฉพาะแก่พระภิกษุและสามเณร ว่าห้ามพูดหรืออวดอ้างการรู้การเห็น เพราะหาก "เจตนาอวดอุตตริมนุสสธรรม แม้มีในตนแก่อนุปสัมบัน ก็เป็นอาบัติปาจิตตีย์... แต่ถ้าไปทำเข้าอวดอุตตริมนุสสธรรม... โดยที่เราไม่มีจริง บางทีมันเป็นปาราชิกไปเลย" ส่วนคฤหัสถ์ก็ห้ามนำไปคุยฟุ้งซ่าน หรือใช้ญาณไปพยากรณ์ให้ผู้อื่น เพราะเป็นการเปิดช่องให้ "ภาคมาร" สอดแทรกความปรุงแต่งเข้ามา ทำให้เห็นผิดพลาดได้กิจที่แท้จริงของผู้ปฏิบัติมีเพียงประการเดียว คือการประคองสติสัมปชัญญะ "ดับหยาบไปหาละเอียด เป็นธาตุล้วนธรรมล้วนที่ใสบริสุทธิ์ไว้เสมอ" ให้เห็นและเป็นธรรมกายอยู่เสมอในทุกอิริยาบถเพื่อชำระกิเลส จนกว่าจะถึงความเป็นพระอรหันต์