8. อารมณ์แห่งสมถภูมิ 40 การใช้นิมิตแห่งสมาธิ และการเจริญวิปัสสนาตามหลักวิชชาธรรมกาย

ผู้บรรยาย: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)เนื้อหาของการบรรยายนี้ครอบคลุมการอ้างอิงพระไตรปิฎกเกี่ยวกับการเจริญสมถะและวิปัสสนา การอธิบายธรรมชาติของใจ โครงสร้างธาตุธรรม และความสำคัญของการใช้นิมิตเพื่อรวมใจเข้าสู่สมาธิตามแนวทางของพระเดชพระคุณหลวงพ่อวัดปากน้ำ พระมงคลเทพมุนี (สด จนฺทสโร)สรุปหัวข้อการบรรยายพระพุทธดำรัสว่าด้วยสมถะและวิปัสสนา: การอ้างอิงคัมภีร์อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต เรื่องความสงัดเงียบและการถือเอา "นิมิตแห่งสมาธิจิต วิปัสสนาจิต" เพื่อความบริบูรณ์แห่งมรรคผลและพระนิพพานความหมายของ "พุทธานะสาสะนัง": การอธิบายพระโอวาทปาติโมกข์ ว่าเป็นคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่ใช่เพียงผู้รู้ทั่วไปการพิจารณาสติปัฏฐาน "ณ ภายใน" และ "ณ ภายนอก": สภาวธรรมที่พระพุทธองค์ทรงรู้แจ้งทะลุตั้งแต่ร่างกายมนุษย์ไปจนถึง "อุปาทินนกสังขาร" และ "อนุปาทินนกสังขาร" ทั่วทั้งจักรวาล สุคติภูมิ ทุคติภูมิ จนถึง "อายตนะโลก" และ "พระนิพพาน"อารมณ์แห่งสมถภูมิ 40: การแจกแจงอารมณ์กรรมฐาน 40 ประการตามคัมภีร์วิสุทธิมรรค เช่น กสิณ 10 อสุภ 10 อนุสสติ 10 เป็นต้นการใช้ "อาโลกสัญญา" และความสำคัญของนิมิต: การที่พระพุทธเจ้าทรงใช้แสงสว่างและรูปในการกำจัด "อุปกิเลสของสมาธิ" และการใช้นิมิตเพื่อรวมธรรมชาติของใจธรรมชาติของใจ 4 อย่าง: การทำงานของธาตุ "เห็น จำ คิด รู้" และการรวมใจเป็น "เอกัคคตาจิต"พัฒนาการของสมาธิและองค์ฌาน: ลำดับการเกิด "บริกรรมนิมิต" (คณิกสมาธิ), "อุคคหนิมิต" (อุปจารสมาธิ) และ "ปฏิภาคนิมิต" (อัปปนาสมาธิ) สู่ "ปฐมฌาน" ถึง "จตุตถฌาน"โครงสร้างของธาตุธรรมเบื้องต้น: การตั้งอยู่ของเบญจขันธ์ และโครงสร้าง "ศูนย์ 5 ศูนย์" ประกอบด้วยมหาภูตรูป 4 อากาศธาตุ และ "วิญญาณธาตุ"วิปัสสนาปัญญาและการพิจารณาไตรลักษณ์: ความเข้าใจที่ถูกต้องในประโยค "สัพเพ ธัมมา อนัตตาติ" ว่ามุ่งหมายให้เกิด "นิพพิทาญาณ" (ความเบื่อหน่ายในทุกข์) ซึ่งยังไม่ใช่ขั้นที่เห็นพระนิพพาน ("วิสังขาร")การเกิดวิปัสสนาญาณฉับพลัน: กรณีศึกษาพระวักกลิ ที่อาศัยสมาธิตั้งมั่นเพียงชั่วขณะจิตเดียวเมื่อเห็นโอภาสจากพระพุทธองค์ จนบรรลุ "อรหัตมรรค อรหัตผล" พร้อมด้วยปฏิสัมภิทาญาณเนื้อความย่ออย่างละเอียดในไฟล์นี้ เริ่มต้นด้วยการยกพระพุทธดำรัสจาก พระไตรปิฎก บาลี ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ 22 อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต มาอธิบายหลักสมถวิปัสสนากรรมฐาน โดยตรัสว่า ภิกษุต้องเป็นผู้โดดเดี่ยว ยินดียิ่งในความสงัดเงียบ จึงจะสามารถ "ถือเอานิมิตแห่งสมาธิจิต และวิปัสสนาจิตได้" เมื่อถือเอานิมิตได้แล้ว ย่อมทำให้ "สัมมาทิฏฐิแห่งวิปัสสนา" และ "สัมมาสมาธิแห่งมรรคและผล" บริบูรณ์ นำไปสู่การละ "สังโยชน์ทั้งหลาย" และ "ทำนิพพานให้แจ้งได้" ในที่สุด พร้อมกันนี้ ผู้บรรยายได้ชี้แจงถึง "พระโอวาทปาติโมกข์" ในประโยค "สัพพปาปัสสะ อะกะระณัง กุสะลัสสูปะสัมปะทา สะจิตตะปริโยทะปะนัง เอตัง พุทธานะสาสะนัง" ว่าคำว่า "พุทธานะสาสะนัง" ควรแปลตรงตัวว่าเป็นคำสอนของ "พระสัมมาสัมพุทธเจ้า" ผู้ตรัสรู้เป็นองค์แรก ไม่ใช่แปลกว้าง ๆ ว่าเป็นคำสอนของ "ผู้รู้" ใด ๆ ก็ได้ในการปฏิบัติ สำหรับแนวทางวิชชาธรรมกายของหลวงพ่อวัดปากน้ำ ท่านฉลาดเลือกใช้ "อาโลกกสิณ" หรือการเพ่งกสิณแสงสว่าง ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางที่พระพุทธองค์ทรงใช้ "อาโลกสัญญา" (กำหนดแสงสว่างและรูป) เมื่อครั้งยังเป็นพระโพธิสัตว์ เพื่อกำจัด "อุปกิเลสของสมาธิ" จนเจริญทิพยจักษุและอาสวักขยญาณได้ผู้บรรยายเน้นย้ำว่า การใช้ "นิมิต" ไม่ใช่การติดนิมิต แต่เป็นเครื่องมือจำเป็นในการรวมธรรมชาติของใจที่ประกอบด้วย "เห็น จำ คิด รู้" ซึ่งกระจายอยู่ ให้มารวมกันเป็น "เอกัคคตาจิต" การเพ่งนิมิตจะพัฒนาสมาธิเป็นลำดับขั้น ได้แก่:"บริกรรมนิมิต" ให้ผลเป็น "ขณิกสมาธิ""อุคคหนิมิต" เป็นสมาธิขั้น "อุปจารสมาธิ""ปฏิภาคนิมิต" เป็นสมาธิขั้น "อัปปนาสมาธิ" เมื่อจิตมีสมาธิตั้งมั่นเป็น "ศีลวิสุทธิ จิตตวิสุทธิ" แล้ว จึงจะก้าวเข้าสู่การเจริญวิปัสสนาปัญญาได้ ผู้บรรยายได้อธิบายหลักไตรลักษณ์ในคาถา "สัพเพ สังขารา อนิจจาติ... สัพเพ ธัมมา อนัตตาติ" ว่า เมื่อพิจารณาจนเห็นด้วยปัญญา ("ยะทา ปัญญาย ปัสสติ") ว่าสังขารไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา ย่อมเกิด "นิพพิทาญาณ" หรือการ "เบื่อหน่ายในทุกข์" ผู้บรรยายเน้นย้ำว่า คำว่า "สัพเพ ธัมมา" ในบริบทนี้ ไม่ได้รวมถึงพระนิพพาน (วิสังขาร) ตามที่บางคนตีความ เพราะพระนิพพานเป็นสุข ไม่ต้องเบื่อหน่าย การพิจารณานี้ยังอยู่ในขั้นเจริญวิปัสสนาปัญญาเพื่อให้จิตเบื่อหน่ายในสังขาร ยังไม่ถึงขั้น "โคตรภูญาณ" หรือญาณที่เห็นพระนิพพานสามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com