9. ข้อวินิจฉัยสภาวธรรม: ความหมายของจิตและวิญญาณ กลไกปฏิจจสมุปบาท และอัตตลักษณะแห่งพระนิพพาน

คำอธิบาย (Description):ผู้บรรยายคือ: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)เนื้อหาของไฟล์นี้เป็นการวิสัชนาตอบปัญหาธรรมที่ลึกซึ้ง ครอบคลุมตั้งแต่การอธิบายความแตกต่างระหว่างวิญญาณและจิต การกำเนิดเบญจขันธ์ตามหลักปฏิจจสมุปบาท กลไกการปฏิสนธิวิญญาณตามแนววิชชาธรรมกาย ไปจนถึงข้อวินิจฉัยขั้นสูงเรื่องอัตตลักษณะและพระนิพพานความหมายและที่มาของจิตและวิญญาณผู้บรรยายตอบคำถามที่ว่า วิญญาณกับจิตเป็นอันเดียวกันหรือไม่ เกิดมาจากที่ไหน โดยเริ่มต้นอธิบายถึงเหตุเกิดของเบญจขันธ์ (ขันธ์ 5) ตามหลักปฏิจจสมุปบาทว่า:รูปขันธ์ เกิดจากปัจจัย คือ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรม และอาหารนามขันธ์ 3 (เวทนา สัญญา สังขาร) เกิดจากปัจจัย คือ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน กรรม และผัสสะวิญญาณขันธ์ เกิดจากปัจจัยทั้งหมดข้างต้นบวกกับรูปนาม (รูปขันธ์ 1 และนามขันธ์ 3)ผู้บรรยายจำแนกธรรมชาติของใจว่าประกอบด้วยนามขันธ์ 4 คือ เวทนา (เสวยอารมณ์) สัญญา (จำอารมณ์) สังขาร (ปรุงแต่งและน้อมไปสู่อารมณ์) และวิญญาณ (รับรู้) ในทางสมมติบัญญัติ หรือในหมู่ผู้ปฏิบัติ มักเรียกธรรมชาติหมวดสังขาร (ที่ทำหน้าที่ปรุงแต่งอารมณ์) ว่าจิต แต่ในทางพระอภิธรรม ท่านมักเหมาเรียกวิญญาณขันธ์ว่าจิต และเรียกเวทนา สัญญา สังขาร ว่าเจตสิก ไม่ว่าจะเรียกอย่างไร สภาวธรรมเหล่านี้ล้วนถูกปรุงแต่ง จึงเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ทั้งสิ้นกลไกการเกิดและธาตุละเอียดตามแนววิชชาธรรมกายพระเดชพระคุณหลวงพ่อวัดปากน้ำได้ปฏิบัติจนเห็นสภาวะลึกซึ้งว่า สัตว์โลกที่มาปฏิสนธินั้น จะมาในรูปแบบของธาตุละเอียด หรือธาตุสำเร็จ ซึ่งย่อส่วน ขันธ์ 5 อายตนะ 12 ธาตุ 18 อินทรีย์ 22 อริยสัจ 4 และปฏิจจสมุปบาทธรรม 12 ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ไว้ภายใน พร้อมทั้งพกเอาอาสวะ อนุสัย (บาป) หรือบารมี อุปบารมี ปรมัตถบารมี (บุญ) ติดมาในจิตสันดานด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิด สรุปสั้น ๆ คือ "กมฺมํ เขตฺตํ วิญฺญาณํ พีชํ ตณฺหาสิเนโห" (กรรมเป็นเสมือนพื้นที่ปลูก วิญญาณเป็นเมล็ดพืช ตัณหาเป็นความชุ่มชื้น) เมื่อสัตว์จะมาเกิด จะเข้าทางศูนย์กลางกายของพ่อ (ชายเข้าขวา หญิงเข้าซ้าย) แล้วถูกดึงดูดไปสู่มดลูกของแม่ เมื่อพ่อแม่ประกอบธาตุธรรมถูกส่วน (คือ ธาตุธรรม เห็น จำ คิด รู้ ตรงกัน) ดวงปฏิสนธิวิญญาณจะไปตั้งที่รังไข่มารดาจากธาตุละเอียดนี้ จะขยายส่วนหยาบออกมาเป็นดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย ซึ่งประกอบด้วยธรรมชาติเห็น จำ คิด รู้ โดยที่เวทนาขันธ์ขยายเป็นดวงเห็น สัญญาขันธ์ขยายเป็นดวงจำ สังขารขันธ์ขยายเป็นดวงคิด (จิต) และวิญญาณขันธ์ขยายเป็นดวงรู้ ซ้อนกันอยู่ที่ศูนย์กลางกาย หากจิตถูกอกุศลเข้าแทรก กายและจิตก็จะเศร้าหมอง เป็นทุคติ ดังพุทธพจน์ "จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา" ผู้ปฏิบัติสามารถใช้ญาณตั้งแต่ มังสจักษุ ทิพพจักษุ สมันตจักษุ ไปจนถึงพุทธจักษุของธรรมกาย เพื่อตรวจดูสภาวะเหล่านี้ได้ทั่วจักรวาล นอกจากนี้ ในสภาวะก่อนจะหลับหรือตาย จิตดวงเดิมจะต้องตกศูนย์ไปปรุงเป็นจิตดวงใหม่เสมอข้อวินิจฉัยเรื่อง อัตตลักษณะ พระนิพพาน และอนัตตาผู้บรรยายได้ตอบคำถามสำคัญที่ว่า "ในโลกนี้มีอะไรเป็นอัตตา ถ้าพระนิพพานยังไม่ใช่" โดยอ้างอิงอนัตตลักขณสูตรว่า พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบว่า "ถ้ารูปเป็นอัตตา รูปก็จะต้องไม่เป็นไปเพื่ออาพาธ (เจ็บป่วย/ทุกข์)" แสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าอัตตลักษณะคือสภาวะที่ไม่อาพาธ ส่วนอนัตตลักษณะคือสภาวะที่เป็นไปเพื่ออาพาธ (ทุกข์)ในสมัยพุทธกาล พระสารีบุตรเลี่ยงที่จะใช้คำว่าอัตตา เพราะลัทธิอื่นมีความเชื่อเรื่องอัตตาต่างกันมากมาย ท่านจึงใช้คำว่า พระนิพพานเป็นปรมัตถัง (มีประโยชน์อย่างยิ่ง) และเป็นสารัง นิพพานัง (เป็นธรรมที่มีสาระ) อย่างไรก็ตาม ลักษณะของพระนิพพานนั้นตรงกันข้ามกับอนัตตาอย่างสิ้นเชิง เพราะพระนิพพาน (ทั้งสอุปาทิเสสนิพพานธาตุและอนุปาทิเสสนิพพานธาตุ) เป็นอสังขตธรรม เมื่อตั้งอยู่ย่อมไม่ปรากฏความแปรปรวน ("ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ") ไม่มีความเสื่อมสลาย และไม่มีความเกิดใหม่ผู้บรรยายตักเตือนว่า ผู้ที่ไม่ได้ปฏิบัติให้ "เข้าถึง รู้ เห็น และเป็น" มักจะนำคำแปลมาตีความผิด ๆ จนกล่าวว่าตายแล้วดับสูญ ซึ่งเป็นการพลัดตกไปสู่อุจเฉททิฏฐิ (ความเห็นว่าสูญ) โดยไม่รู้ตัว การสอนหรือถกเถียงที่ขัดแย้งกับพุทธพจน์ในอนัตตลักขณสูตร ย่อมสร้างโทษภัยและเป็นทางนำไปสู่นรกได้ พระนิพพานธาตุนั้นเป็นอมตธรรมที่ดำรงอยู่อย่างเที่ยงแท้ และเป็นสุขอย่างยิ่งสามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com