ASTRONOMİYE YÖN VEREN BİLİM ADAMI: BİTRÛCÎ-23 MAYIS 2025-MEVLANA TAKVİMİ

XII. yüzyılda astronomi alanında öne çıkan Bitrûcî, Kurtuba’nın kuzeyinde bulunan Bîtrûc (Pedroche) şehrinde doğmuştur. Avrupa edebiyatında ise “Alpetragius” adıyla tanınmaktadır. Bitrûcî’nin doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 13. yüzyılın hemen başlarında vefât ettiği görüşü ağır basmaktadır. Bitrûcî, Klasik Dönem’den başlayarak XIII. yüzyıla kadar tartışmasız bir biçimde egemen olan Batlamyûs astronomisini eleştirmiş, bu doğrultuda hocası İbn-i Tufeyl’in de telkinleriyle “Kitâbü’l-Hey’e (Astronomi Kitâbı)” adlı meşhur eserini kaleme almış ve kendisi de bir sistem kurmuştur. Bitrûcî, İbn-i Bâcce ile başlayan ezZerkâlî, Câbir b. Eflâh ve İbn-i Tufeyl ile devam eden Batlamyûs astronomisinin eleştirilmesi konusunda Endülüs’ün en olgun ismi olmuştur.Batlamyûs, yer merkezli âlem modelini savunmaktaydı. Ona göre yedi gezegen (Ay, Güneş, Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn), sabit durumda olan yerin çevresinde düzgün ve dairevi bir biçimde hareket ediyordu. Bitrûcî ise gök küreyi dokuz tane kâbul ederek, göğün iç içe duran bütün kürelerinin en üstteki dokuzuncu kürenin etkisiyle hareket ettiğini savunmuştur. Bitrûci’nin bu Aristoteles fiziğine uygun sistemi özellikle İslâm astronomları tarafından kâbul görmüştür. Eseri, 1217’de Michael Scott tarafından Latince’ye çevrilmiştir ve böylece Endülüs dışı Avrupa’ya ulaşma imkânı bulmuştur. Bitrûcî’nin astronomi sistemi 13. Yüzyıl Avrupası’nda büyük yakınlar uyandırmıştır. Bununla birlikte Grosseteste, Albetus Magnus, Roger Bacon ve Nikolas Kopernik gibi isimler de Bitrûcî’nin eserinden ve kullandığı sisteminden faydalanmışlardır.(Erol Çetindal, Endülüs’te YetişenMüslüman Bilim Adamları ve Bilim Dünyasına Katkıları, s.34-36)