بازی ترس و امید

در دوره‌های بحران، بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری از چارچوب‌های کلاسیک فاصله می‌گیرد و عموم تصمیم‌ها تحت‌تأثیر ترس، نااطمینانی و رفتار جمعی شکل می‌گیرند. در چنین شرایطی، بازار به آینه‌ای از واکنش‌های انسانی تبدیل می‌شود؛ واکنش‌هایی که گاه سرعت و شدت آن‌ها، مسیر قیمت‌ها را بیش از متغیرهای بنیادی تغییر می‌دهد. در برنامه نهم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور محمدجواد فرهانیان، مدیرعامل سرمایه‌گذاری معیار و پژوهشگر حوزه مالی رفتاری و همچنین حسین بوستانی، رئیس هیئت‌مدیره کارگزاری آسمان و فعال بازار سرمایه، به سراغ همین نقطه رفتیم؛ جایی که اقتصاد کلاسیک و مالی رفتاری به هم می‌رسند. در این گفت‌وگو بررسی شد که رفتار توده‌ای در بازار سرمایه تا چه اندازه حاصل تصمیم‌های سرمایه‌گذاران حقیقی است و نقش بازیگران حقوقی در شکل‌دهی، تشدید یا حتی هدایت این رفتارها چیست. همچنین این پرسش مطرح شد که آیا در شرایط بحران، حقوقی‌ها صرفاً بازیگران تثبیت‌کننده‌اند یا آن‌ها هم در دام تورش‌های رفتاری گرفتار می‌شوند. بخش مهمی از بحث به مفهوم «انسان اقتصادی» اختصاص داشت؛ فرضی که انسان را به‌دنبال حداکثرسازی منفعت می‌داند، اما در عمل، رفتار بازار نشان می‌دهد که در آن تصمیم‌گیری‌ها همیشه عقلانی نیست. ترس از زیان، تمایل به پیروی از جمع، واکنش‌های هیجانی و سوگیری‌های ذهنی، کارایی بازار را در بزنگاه‌های بحرانی به چالش می‌کشد.