اکو ایران | دایره

در شانزدهمین قسمت «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور مجتبی شهبازی، کارشناس بازار سرمایه و محمدمهدی عسگری تحلیلگر اقتصادی به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های این روزهای بازار پرداختیم که چرا بورس پس از بازگشایی، برخلاف بسیاری از پیش‌بینی‌ها، مسیر صعودی را در پیش گرفت و به یکی از پربازده‌ترین بازارهای هفته‌های اخیر تبدیل شد؟ بازاری که تنها چندی پیش درگیر تبعات جنگ، نااطمینانی‌های سیاسی و طولانی‌ترین توقف معاملاتی تاریخ خود بود، حالا با موجی از تقاضا و رشد قیمت‌ها مواجه شده است. اما پرسش اصلی اینجاست که آیا این رشد، صرفاً واکنشی هیجانی به کاهش تنش‌های سیاسی و پایان جنگ است یا ریشه در واقعیت‌های اقتصادی و ارزندگی سهام دارد؟ در این برنامه تلاش کردیم بورس را در کنار بازارهای موازی مانند طلا، ارز و مسکن قرار دهیم و جایگاه امروز بازار سرمایه را از منظر بازدهی، ارزش‌گذاری و ظرفیت رشد مورد بررسی قرار دهیم. همچنین به این موضوع پرداختیم که آیا سرمایه‌گذاران در حال خریدن آینده شرکت‌ها هستند یا صرفاً به تحولات سیاسی واکنش نشان می‌دهند. جمع‌بندی کارشناسان برنامه روشن بود. به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران، بازار سهام در سال‌های اخیر از رشد سایر دارایی‌ها عقب مانده و بخش مهمی از ارزش ذاتی شرکت‌ها هنوز در قیمت سهام منعکس نشده است. از همین رو، روند مثبت این روزهای بورس را نمی‌توان تنها با هیجان سیاسی توضیح داد و بخش مهمی از آن به ارزندگی بازار بازمی‌گردد. البته این تحلیل یک شرط مهم دارد و آن ثبات است. تا زمانی که اقتصاد با شوک جدیدی از جنس جنگ و درگیری نظامی مواجه نشود، اجماع کارشناسان بر این است که بازار سهام همچنان ظرفیت آن را دارد که در میان گزینه‌های اصلی سرمایه‌گذاری، بازدهی بالاتری نسبت به بازارهای رقیب به ثبت برساند.

در برنامه دهم «دایره» به یکی از حساس‌ترین ایستگاه‌های تحلیلی بازار سرمایه یعنی گزارش‌های ۹ماهه شرکت‌ها پرداختیم که می‌توان آن‌ها را نیمه‌نهایی عملکرد بنگاه‌ها دانست. جایی که بخش عمده مسیر مالی شرکت‌ها طی شده و تنها فصل پایانی سال باقی مانده است. این گزارش‌ها در فضایی منتشر شدند که نرخ ارز بیش از گذشته به بازار آزاد نزدیک شده و نشانه‌هایی از کاهش ناترازی‌ها در صورت‌های مالی دیده می‌شود، اما هم‌زمان تحت‌تأثیر فضای پرریسک سیاسی و امنیتی، کمتر از اهمیت واقعی‌شان مورد توجه بازار قرار گرفتند. در برنامه دهم «دایره»، با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور محمد خبری‌زاد و محمد میکائیلی، از تحلیلگران خبره بازار سرمایه، تلاش کردیم نسبت میان گزارش‌های ۹ماهه، وضعیت سودآوری شرکت‌ها، رفتار بازار و چشم‌انداز فصل زمستان را کنار هم قرار دهیم. فصلی که به‌طور سنتی می‌تواند زمان شناسایی سودهای تسعیر ارز و تغییر مسیر بازار باشد، اگر شوک جدیدی به متغیرهای کلان وارد نشود.

در دوره‌های بحران، بازار سرمایه بیش از هر زمان دیگری از چارچوب‌های کلاسیک فاصله می‌گیرد و عموم تصمیم‌ها تحت‌تأثیر ترس، نااطمینانی و رفتار جمعی شکل می‌گیرند. در چنین شرایطی، بازار به آینه‌ای از واکنش‌های انسانی تبدیل می‌شود؛ واکنش‌هایی که گاه سرعت و شدت آن‌ها، مسیر قیمت‌ها را بیش از متغیرهای بنیادی تغییر می‌دهد. در برنامه نهم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور محمدجواد فرهانیان، مدیرعامل سرمایه‌گذاری معیار و پژوهشگر حوزه مالی رفتاری و همچنین حسین بوستانی، رئیس هیئت‌مدیره کارگزاری آسمان و فعال بازار سرمایه، به سراغ همین نقطه رفتیم؛ جایی که اقتصاد کلاسیک و مالی رفتاری به هم می‌رسند. در این گفت‌وگو بررسی شد که رفتار توده‌ای در بازار سرمایه تا چه اندازه حاصل تصمیم‌های سرمایه‌گذاران حقیقی است و نقش بازیگران حقوقی در شکل‌دهی، تشدید یا حتی هدایت این رفتارها چیست. همچنین این پرسش مطرح شد که آیا در شرایط بحران، حقوقی‌ها صرفاً بازیگران تثبیت‌کننده‌اند یا آن‌ها هم در دام تورش‌های رفتاری گرفتار می‌شوند. بخش مهمی از بحث به مفهوم «انسان اقتصادی» اختصاص داشت؛ فرضی که انسان را به‌دنبال حداکثرسازی منفعت می‌داند، اما در عمل، رفتار بازار نشان می‌دهد که در آن تصمیم‌گیری‌ها همیشه عقلانی نیست. ترس از زیان، تمایل به پیروی از جمع، واکنش‌های هیجانی و سوگیری‌های ذهنی، کارایی بازار را در بزنگاه‌های بحرانی به چالش می‌کشد.

▫️شاخص بورس در هفته‌های اخیر نشانه‌هایی از بهبود و نوسانات مثبت را تجربه کرده اما وضعیت نهادهای مالی بازار سرمایه همچنان با ابهام و فشار همراه است. ▫️در برنامه پنجم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور مونا کابلی، مدیرعامل کارگزاری فارابی و ابوالفضل شهرآبادی، مدیرعامل سبدگردان داریک پارس به سراغ همین شکاف رفتیم و وضعیت فضای کسب‌وکار نهادهای مالی فعال در بازار سرمایه را بررسی کردیم. ▫️در این گفت‌وگو تأکید شد که صنعت مالی برای خروج از شرایط فعلی، بیش از هر چیز به ورود پول تازه نیاز دارد؛ نیازی که در سایه رکود کلی اقتصاد و اولویت‌گذاری‌های سیاست‌گذار، کمتر به آن پاسخ داده می‌شود. ▫️از سوی دیگر نیز نرخ‌گذاری دستوری خدمات مالی و فاصله آن با واقعیت‌های اقتصادی، به یکی از چالش‌های جدی این صنعت تبدیل شده و ادامه این وضعیت، مسیر توسعه نهادهای مالی را محدود می‌کند و ضرورت بازنگری و آزادسازی تدریجی را پررنگ‌تر نشان می‌دهد.

▫️رشد نرخ اوراق خزانه، بازار سرمایه را در موقعیتی تازه قرار داده است. ▫️در برنامه چهارم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و حضور مصطفی امیدقایمی مدیرعامل تأمین سرمایه کاردان و محسن خدابخش رئیس هیئت‌مدیره بانک سینا، دقیق‌تر به همین گره اصلی پرداختیم: افزایش نرخ اوراق چه چیزی را در بازار جابه‌جا کرده و کدام معادلات را بی‌اعتبار می کند؟ ▫️در این گفت‌وگو روشن شد که موتور اصلی این تغییر، کسری بودجه و هزینه‌های روزمره دولت است؛ عاملی که نه‌تنها تراز مالی دولت را تحت فشار گذاشته، بلکه مسیر نرخ‌ها را نیز به سمت واقعی‌تر شدن سوق داده است. ▫️مهمانان برنامه تأکید کردند که «افزایش نرخ» لزوماً به معنای «گرانی» نیست؛ بلکه بازده بدون ریسک، تحت اثر مجموعه عوامل اقتصادی به مرز ۴۰ درصد رسیده و اکنون واقعیت بازار همان چیزی است که روی تابلو دیده می‌شود. ▫️بازاری که حالا با پرسش‌های تازه‌ای روبه‌روست: سرمایه‌گذار میان ریسک و بازده چه انتخابی می‌کند و آینده جریان نقدینگی چه چهره‌ای خواهد داشت؟

در سومین قسمت برنامه «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی، یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات این روزهای بازارهای مالی زیر ذره‌بین قرار گرفت: ماهیت رمزارزها و جایگاه آن‌ها در ساختار رسمی اقتصاد ایران. موضوعی که با رشد خیره‌کننده بازار جهانی کریپتو و ورود ابزارهای مبتنی بر بیت‌کوین به بورس‌های بزرگ دنیا، توجه فعالان مالی، رگولاتورها و سرمایه‌گذاران را به شکل جدی به خود جلب کرده است. در این برنامه، ولی‌اله فاطمی، بنیان‌گذار توسن و رضا کیانی، مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران، رو‌به‌روی هم نشستند تا از منظر فناوری، مقررات‌گذاری و ساختار بازار سرمایه، ابعاد کمتر گفته‌شده‌ این پدیده را واکاوی کنند. صندوق‌های مبتنی بر رمزارز، هرچند در جهان تبدیل به یکی از بزرگ‌ترین ابزارهای سرمایه‌گذاری شده‌اند اما پیاده‌سازی آن در ایران نیازمند بررسی دقیق، استانداردسازی و هماهنگی نهادی است. بر اساس داده‌های ارائه‌شده در برنامه، ارزش بازار جهانی کریپتو هم‌اکنون به نزدیک ۳.۵ تریلیون دلار رسیده است.

▫️ در دومین قسمت برنامه «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی، موضوع پرچالش سرمایه‌گذاری در طلا از مسیر ابزارهای نوین بررسی شد؛ بازاری که با رشد قیمت‌ها در یک سال اخیر به دغدغه جدی سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. ▫️ در این برنامه، رحمان آراسته و مصطفی اکرمی رو‌به‌روی هم نشستند تا از منظر خریداران، فعالان و تنظیم‌گران، چالش‌ها و واقعیت‌های این بازار نوظهور را تحلیل کنند. ▫️ تاکنون حدود یک‌ونیم میلیون نفر از مسیر صندوق‌های طلا در بورس کالا وارد این بازار شده‌اند و نزدیک به ۲۵ تن طلا در انبارهای رسمی این بخش ثبت و نگهداری می‌شود. همچنین پلتفرم‌های خرید و فروش طلا حدود ۲.۵ تن طلا، معادل تقریبی ۱۰ درصد حجم طلای بورس کالا را در اختیار دارند. ▫️ این گفت‌وگو، تصویری روشن‌تر از چالش‌ها، ظرفیت‌ها و آینده ابزارهای نوین سرمایه‌گذاری در بازار طلا ارائه کرد؛ بازاری که بیش از هر زمان دیگری نیازمند تنظیم‌گری هوشمند، شفافیت و تعامل میان بازیگران است.

▫️اولین برنامه «دایره پلاس» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور حجت‌اله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، به گفت‌وگویی صریح و بی‌پرده درباره مدیریت بازار در روزهای بحرانی اختصاص یافت. ▫️در این برنامه برای نخستین‌بار روایت جنگ ۱۲روزه از اتاق رئیس سازمان بورس شنیده شد و تشریح شد که مدیریت بحران در آن مقطع چگونه انجام شد و تصمیم‌ها بر چه مبنایی گرفته شدند. ▫️در این گفت‌وگو همچنین بررسی شد که اگر بحران مشابهی دوباره رخ دهد، سناریوی نهاد ناظر برای مواجهه با آن چه خواهد بود و ابزارهای مدیریت ریسک چگونه به کار گرفته می‌شوند. ▫️از حذف دامنه نوسان و تصمیمات پرهزینه تا پیگیری پرونده‌های دنباله‌دار از جمله پرونده ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲، مهم‌ترین پرسش‌های فعالان بازار در این گفت‌وگوی بی‌تعارف مطرح شد. ▫️رئیس سازمان بورس همچنین فشار گروه‌های ذی‌نفع و منافع سازمان‌یافته را عاملی جدی در مخدوش شدن چهره بازار سرمایه دانست و بر ضرورت ایستادگی نهاد ناظر در برابر این فشارها تأکید کرد.

در نوزدهمین قسمت «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و حضور سیدمهدی علم‌الهدی، معاون پذیرش فرابورس ایران و مهدی محمودی،معاون خدمات مالی تأمین سرمایه طاووس خاورمیانه، به یکی از مهم‌ترین مسیرهای ورودشرکت‌ها به بازار سرمایه یعنی عرضه اولیه پرداختیم؛ اما عرضه اولیه تا چه اندازه برای شرکت‌هاجذاب و مقرون‌به‌صرفه است؟ چرا از میان شرکت‌هایی که برای ورود به بازار سرمایه اقدام می‌کنند، کمتر از ۳۰ درصد این مسیر را تا مرحله عرضه طی می‌کنند؟ و چه عواملی باعث شده تمایل بنگاه‌ها به عرضه سهام در بازار سرمایه کاهش پیدا کند؟ این موضوع را از دو سوی میز بررسی کردیم: از نگاه نهاد ناظر و پذیرنده و از منظر نهاد مالی و ارائه‌دهنده خدمات مالی. یکی از چالش‌های اصلی، طولانی بودن فرآیند عرضه از زمان تصمیم شرکت تا اجرای آن بود، فرآیندی که در شرایط اقتصادی پرنوسان می‌تواند هزینه و ریسک ورود به بازار سرمایه را برای شرکت‌ها افزایش دهد. در کنار آن، مدل کسب‌وکار نهادهای مالی و مشاوران عرضه نیز مورد توجه قرار گرفت. وقتی درآمد حاصل از ارائه خدمات پذیرش ومشاوره متناسب با زمان، پیچیدگی و مسئولیت این فرآیند نباشد، ادامه این مسیر براینهادهای مالی نیز جذابیت اقتصادی لازم را نخواهد داشت. در این قسمت از «دایره» تلاش کردیم عرضه اولیه را نه فقط به‌عنوان یک رویداد بورسی، بلکه به‌عنوان یک فرآیند اقتصادی برای شرکت، بازار و نهادهای مالی بررسی کنیم، فرآیندی که برای موفقیت، هم به مسیر کوتاه‌تر و چابک‌تر نیاز دارد و هم به اقتصادی که برای همه بازیگران آن منطقی باشد.

▫️تأمین مالی جمعی به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین بازار سرمایه، این روزها بیش از آنکه با کمبود تقاضا روبه‌رو باشد، با محدودیت‌های ساختاری دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بازاری نوپا که هنوز فاصله معناداری با ظرفیت‌های بالقوه خود دارد. ▫️در برنامه هفتم «دایره» با اجرای علی جبل‌عاملی و با حضور روح‌اله ابوجعفری، کارشناس بازار سرمایه و مهدی فرازمند، مدیرعامل فاینتک، به سراغ همین گره رفتیم و وضعیت تأمین مالی جمعی را از دو زاویه ناظر و سکوی فعال بررسی کردیم. ▫️در این گفت‌وگو تأکید شد که اگرچه فعالیت رسمی و مجوزدار سکوهای تأمین مالی جمعی در ایران تنها حدود پنج سال قدمت دارد، اما نبود بازار ثانویه، سقف محدود ۵۰ میلیارد تومانی و ضعف شناخت عمومی، رشد این ابزار را با چالش مواجه کرده است. ▫️با این حال آمارها نشان می‌دهد تاکنون حدود ۳۰ همت تأمین مالی از مسیر سکوهای تأمین مالی جمعی انجام شده و هرچند این بازار هنوز کوچک است، اما شتاب رشد آن در سال جاری نسبت به سال گذشته، روندی تصاعدی و قابل توجه را ثبت کرده است.