Cahiliyeden İslamiyet'e Kadın Mustafa ÖZTURK

Kadın, modem zamanlarda İslam'ın yumuşak kamı ola­ rak algılanan bir imgedir. İslam ve kadın kelimeleri bir arada zikredildiğinde, hemen ardından çok kere toplumsal cinsiyet meselesine atıfla eşitlik, hak, kamusal görünürlük gibi kelime ve kavramların telaffuz edilmesi bu imgenin bir sorunlar ve problemler yumağına işaret ettiğini gösterir. Bunun içihdir ki İslam’da ve Kur’an’da erkek konusunu işleyen hemen hiçbir ilmi yayın bulunmamasına rağmen kadınla ilgili yüzlerce ma­ kale mevcuttur. Yine İslam’da erkek konusuna tahsis edilmiş ciddî-ilmî bir kitap mevcut olmamasına rağmen kadmla ilgili onlarca müstakil eser bulunmaktadır. Modem literatürdeki bilgi, görüş ve değerlendirmelerden anlaşılacağı gibi bu konuyla ilgili tartışmalar, başta kadı­ nın tabiatı ve yaratılış özelliklerini anlatan rivayetler olmak üzere kadm-erkek ilişkisi, kadının toplumsal statüsü ve aile hayatıyla ilgili bazı hükümleri muhtevi ayetler ile bu ayetle­ rin klasik tefsirlerdeki yorumlan etrafında odaklanmaktadır. Gerek İslam'ın kadm konusundaki yaklaşımını ilkellik ola­ rak gören oryantalistik söylemlerin, gerekse bu söylemlere İslam dünyasından şu veya bu şekilde destek veren laikçi, çağdaşçı ve feminist çevrelerin kimi zaman tahkir ve tezyife varan tenkitleri karşısında birçok Müslüman araştırmacı bu konuda İslam’ı tezkiye amaçlı eserler kaleme almıştır. Temel amaç tezkiye olunca, söz konusu eserlerdeki dil ve üslup da ister istemez savunmacı (apolojik), hatta tarziye verici, özür beyan edici olmuştur. Oysa klasik İslâmî literatürde böyle bir dil ve üslup kullanılmamıştır. Bu durum, din ve tanrı tasav­ vurundan pratik hayat tarzına değin hemen bütün alanlarda olduğu gibi kadın konusunda da modem dönemde çok köklü bir değişimin yaşandığını gösterir. Bu değişimin ne anlama geldiği, diğer bir ifadeyle, değişmenin iyi mi yoksa kötü yönde mi gerçekleştiği meselesi önemli olmakla birlikte, bu mesele çalışmamızın ilgi alanında değildir. Bizi ilgilendiren husus, modem dönemde ve din bağlamında daha ziyade bir somn olarak algılanan kadm imgesinin ilkin İslam öncesi dönemde, ardından klasik İslâmî dönemde, son olarak da günümüzde nasıl algılandığı ve neye nasıl konu olduğudur. Bu itibarla; kitaptaki ilk yazıda kadının İslam öncesi Arap toplumunda nasıl algılandığı ve hangi konumda bulunduğu meselesi açıklığa kavuşturulmaya çalışılacaktır. Kevn ve fe­ sat âleminde her şey zıddıyla kâim olduğu için, İslam öncesi dönemde kadmm konumu da erkekle birlikte ele alınacak, bu bağlamda ahvâl-i şahsiyye hukukunu oluşturan evlilik, bo­ şanma, iddet, nafaka, miras, nesep gibi konular üzerinde du­ rulacaktır. Bütün bu konuların işlenişinde, İslam öncesi ile sonrası arasında mukayese imkânı sunması açısından İslâmî literatüre de sıkça atıfta bulunulacaktır. İkinci yazıda, İslam'ın klasik dönemlerinde, daha açık bir ifadeyle, Kur’an’m nazil olduğu dönemden genellikle İslam dünyasında modernleşme çağı olarak kabul edilen 19. yüzyı­ lın başma kadar geçen uzun zaman zarfında kadm algısının mahiyeti incelenecek ve bu konu kadınlarla ilgili meseleler­ den söz eden ayetlerin klasik tefsirlerdeki izahları bağlamın­ da irdelenecektir. Çünkü Kur’an İslam’m ilk ve aslî kaynağı olması hasebiyle, Müslümanlar tarihin her döneminde dine atıfla söyledikleri ve söylemek istedikleri her şeyi ona onayla­ ma ihtiyacı hissetmişlerdir. Bu sebeple, klasik dönem İslam dünyasındaki kadm algısıyla ilgili fotoğrafın en net şekilde görüleceği yer Kur’an tefsirleridir.