චෛතසික සහ අකුසල චෛතසික පිළිබඳ හැඳින්වීම

චෛතසික සහ අකුසල චෛතසික පිළිබඳ හැඳින්වීමමෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන චිත්ත සහ චෛතසික අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතාවය සහ චෛතසික වර්ගීකරණය පිළිබඳව මූලික හැඳින්වීමක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් අවධානය යොමු කරනු ලබන කරුණු පහත පරිදි වේ:චිත්තය යනු අරමුණක් දැනගැනීමේ මූලික ක්‍රියාවලිය (Focus) බවත්, චෛතසික යනු ඒ හා බැඳී පවතින විවිධ මානසික ස්වභාවයන් බවත් පැහැදිලි කිරීම.චෛතසික 52 ප්‍රධාන කොටස් තුනකට වර්ගීකරණය කිරීම: අඤ්ඤසමාන චෛතසික (13), අකුසල චෛතසික (14) සහ සෝභන චෛතසික (25).අකුසල චෛතසික 14 පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විග්‍රහය: මෝහ, අහිරික, අනොත්තප්ප, උද්ධච්ච, ලෝභ, දිට්ඨි, මාන, දෝස, ඉස්සා, මච්ඡරිය, කුක්කුච්ච, ථීන, මිද්ධ සහ විචිකිච්ඡා.අකුසල චෛතසික සහ අකුසල සිත් 12 අතර පවතින සම්බන්ධතාවය සහ ඒවා එකිනෙක මිශ්‍ර වී විවිධ සිත් නිර්මාණය වන ආකාරය.මෝහය, දිට්ඨිය සහ මානය වැනි චෛතසිකවල මූලික ලක්ෂණ සහ ඒවා ප්‍රායෝගිකව සිත තුළ ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.📌 දේශනාවේ ප්‍රධාන මාතෘකා:(00:00:00) ආරම්භය(00:00:28) නමස්කාරය සහ හැඳින්වීම - දේශනය ආරම්භ කරමින් පසුගිය සතියේ සාකච්ඡා කළ කරුණු පිළිබඳ කෙටි මතක් කිරීමක් සිදු කිරීම.(00:01:11) චිත්ත සහ චෛතසික අතර සම්බන්ධතාවය - චිත්තය යනු අරමුණක් කෙරෙහි පවතින අවධානය (Focus) බවත්, චෛතසික යනු ඒ හා බැඳී පවතින මානසික සාධක බවත්, මේවා එකිනෙකින් වෙන් කළ නොහැකි ලෙස සහජාතව උපදින බවත් පැහැදිලි කිරීම.(00:08:38) චෛතසික වර්ගීකරණය - චෛතසික 52 ප්‍රධාන කොටස් තුනකට (අඤ්ඤසමාන 13, අකුසල 14, සෝභන 25) බෙදා දක්වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.(00:17:23) අකුසල චෛතසික 14 පිළිබඳ හැඳින්වීම - සිත කිලිටි කරන අකුසල චෛතසික 14 ලැයිස්තුගත කිරීම.(00:17:30) මෝහ, අහිරික, අනොත්තප්ප සහ උද්ධච්ච චෛතසික - සෑම අකුසල සිතකම යෙදෙන සර්ව අකුසල සාධාරණ චෛතසික හතර (මෝහ, අහිරික, අනොත්තප්ප, උද්ධච්ච) පිළිබඳ විග්‍රහය.(00:27:30) ලෝභ, දිට්ඨි සහ මාන චෛතසික - ලෝභය, වැරදි දැකීම (දිට්ඨි) සහ මානය යන චෛතසිකවල ස්වභාවය සහ ඒවා ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පැහැදිලි කිරීම.(00:34:43) දෝස, ඉස්සා, මච්ඡරිය සහ කුක්කුච්ච චෛතසික - දෝසය සහ ඒ හා බැඳුණු ඉරිසියාව, මසුරුකම සහ පසුතැවිල්ල (කුක්කුච්ච) යන චෛතසික පිළිබඳ විස්තර කිරීම.(00:42:55) ථීන, මිද්ධ සහ විචිකිච්ඡා චෛතසික - සිතේ සහ චෛතසිකවල මැලිබව (ථීන-මිද්ධ) සහ සැකය (විචිකිච්ඡා) පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.(00:48:58) අකුසල චෛතසික සහ අකුසල සිත් 12 අතර සම්බන්ධය - අකුසල චෛතසික විවිධ ප්‍රමාණයන්ගෙන් මිශ්‍ර වීමෙන් අකුසල සිත් 12 (ලෝභ මූල 8, දෝස මූල 2, මෝහ මූල 2) නිර්මාණය වන ආකාරය.(00:58:52) Q&A: 'Focus' යන්න සඳහා භාවිතා වන සිංහල වචනය කුමක්ද? - Focus යන්න සඳහා 'අවධානය' යන වචනය භාවිතා කළ හැකි බව පැහැදිලි කිරීම.(00:59:24) Q&A: චිත්ත සහ ඒකග්ගතාවය අතර වෙනස කුමක්ද? - චිත්තය යනු අරමුණක් දැනගැනීම බවත්, ඒකග්ගතාවය යනු එම අරමුණේ එක් අංශයක් මත සිත රඳවා තැබීම බවත් උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කිරීම.(01:03:15) Q&A: ලෝභ මූල සිත් වර්ගීකරණයේදී 'දිට්ඨිය' ප්‍රධාන සාධකයක් ලෙස ගන්නේ ඇයි? - සක්කාය දිට්ඨිය වැනි වැරදි දැකීම් ප්‍රහීණ කිරීම සෝවාන් මාර්ගයේදී ඉතා වැදගත් වන බැවින් දිට්ඨියට ප්‍රමුඛතාවයක් ලබා දී ඇති බව පැහැදිලි කිරීම.(01:08:24) Q&A: චිත්තය ස්වභාවයෙන්ම ප්‍රභාස්වරද? - 'පභස්සරමිදං භික්ඛවේ චිත්තං' යන බුද්ධ වචනය විග්‍රහ කරමින්, පටිසන්ධි සහ භවංග සිත් අකුසල චෛතසිකවලින් තොර බැවින් ඒවා ප්‍රභාස්වර ලෙස හඳුන්වන බව පැහැදිලි කිරීම.(01:20:07) Q&A: මෝහය නිසා පරමාර්ථ ධර්ම දැකීමට බාධා ඇති වේද? - මෝහය යනු අරමුණක නියම ස්වභාවය වසා දමන ස්වභාවය බවත්, එය පවතින විට සිත අරමුණට ඇලීම, ගැටීම හෝ මුළා වීම සිදු වන බවත් පැහැදිලි කිරීම.(01:34:43) Q&A: ශ්‍රද්ධාව සහ ඉන්ද්‍රිය/බල අතර පවතින සම්බන්ධය කුමක්ද? - ශ්‍රද්ධාව යනු සිත පිරිසිදු කරන ස්වභාවය බවත්, එය අධ්‍යාත්මික දියුණුවේදී ඉන්ද්‍රියයක් සහ බලයක් ලෙස ක්‍රියා කරන ආකාරයත් පැහැදිලි කිරීම.පූජ්‍ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.007_Fundamentals of Theravada Buddhism (New Course)_What are Paramatthadhammas? (Part II)_28-02-2021