ឆ្នាំ២០២៥កន្លងទៅ ពិភពលោកវឹកវរខ្លាំងដោយអំពើហិង្សា សង្គ្រាមកាប់សម្លាប់

អំពើហិង្សា ជម្លោះ សង្គ្រាមកាប់សម្លាប់ជីវិត បាន​កើតមាន​ឡើងខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក ក្នុងឆ្នាំ​២០២៥។ នេះបើផ្អែកតាមរបាយការណ៍​ប្រចាំឆ្នាំ របស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាព ស្ថិតនៅទីក្រុង​អូស្លូ ដែលបានចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី​៩មិថុនា​។ គិតចាប់ពី​ចប់សង្រ្គាម​លោក​លើកទី​២មក ឆ្នាំ​២០២៥ជាឆ្នាំ​ដែល​មានជម្លោះព្រំដែន ជម្លោះ​រវាង​ប្រទេសនិងប្រទេស​ ក្នុងចំនួនច្រើនបំផុត។ ពិភពលោក​បាននិងកំពុងតែវក់វី ជាមួយភាពហិង្សា ជម្លោះ សង្គ្រាមកាប់សម្លាប់​។​ យោងតាម​របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ របស់​វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាព​ នៅទីក្រុងអូស្លូ តួលេខបានបង្ហាញថា​ ឆ្នាំ​២០២៥ គឺជាឆ្នាំដ៏ហិង្សាបំផុត ទាំងចំនួន​ជម្លោះ សង្គ្រាម ទាំងចំនួន​មនុស្ស​ស្លាប់​។ លោកស្រី Siri  Aas Rustad អ្នកស្រាវជ្រាវ​ម្នាក់​នៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពទីក្រុងអូស្លូ ហៅកាត់ថា​ PRIO បាន​លើកឡើងថា ឆ្នាំមុន​ៗលោកស្រី​អាចច្បិចបាន​ចំណុចវិជ្ជមាន​ខ្លះ​នៅក្នុងសន្និដ្ឋានបូកសរុប តែឆ្នាំ​២០២៥គឺរកចំណុចវិជ្ជមាន​មិនបានសោះ មាន​តែ​វិបត្តិហិង្សាពាស​​ពេញពិភពលោក​។ នៅឆ្នាំ​២០២៥ មាន​ជម្លោះ​បាន​ផ្ទុះ​ឡើងចំនួន​៦៥ករណី ដែល​មានពាក់ព័ន្ធយ៉ាងហោច​ជាមួយ​ប្រទេសមួយ​។ ចំនួន​នេះ​ គឺច្រើនបំផុត​មិន​ធ្លាប់​មាន​ បើរាប់ចាប់ពីឆ្នាំ​១៩៤៦មក។ ជម្លោះរវាងប្រទេសមួយ​និងប្រទេសមួយវិញ គឺមាន​ដល់ទៅ​៨​ជម្លោះ ពោលគឺបាន​កើនឡើងទ្វេដង​ បើប្រៀបធៀបទៅ​ឆ្នាំ​២០២៤។ ក្នុងជម្លោះ​រវាងប្រទេស​និងប្រទេស​ គឺមាន​ជាអាទិ៍ ជម្លោះទឹកដី​បញ្ហា​​ព្រំដែន ដូចជា​រវាងប៉ាគីស្ថាននិងឥណ្ឌា រវាង​កម្ពុជនិងថៃ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីទៅលើអ៊ុយក្រែន ប្រតិបត្តិការកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលនៅស៊ីរី និង​ជម្លោះផ្សេងទៀតក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា​។ ផ្អែកតាមរបាយការណ៍ខាងលើ ឆ្នាំ​២០២៥ គឺជាឆ្នាំ​ដែល​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​ច្រើន​បំផុ​តកម្រិតទី​៣ បើគិតចាប់ពីក្រោយសម័យ​​​សង្គ្រាមត្រជាក់​។​ ជីវិតមនុស្ស​ប្រមាណ​២៤៥០០០នាក់ បាន​ស្លាប់​ដោយ​ការប្រយុទ្ធ និងអំពើហិង្សានយោបាយ​ ក្នុងនោះ ៧៦៥០០នាក់ គឺស្លាប់ដោយ​ការវាយប្រហារ​សំដៅដោយចំពោះទៅលើ​ជនស៊ីវីល។ កាលពី​ឆ្នាំ​២០២៤ ចំនួន​ជន​ស៊ីវីល​ស្លាប់​មាន​ចំនួន​ ១៤២០០នាក់ ពោលគឺតិចជាងឆ្នាំ​២០២៥ ដល់ទៅ​​៥ដង​។ ចំនួន​តួលេខជនស៊ីវីល​ស្លាប់ កើនឡើងខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ​២០២៥ គឺ​មួយផ្នែកធំ ដោយហេតុតែវិបត្តិនៅស៊ូដង់ខាងត្បូង។ គ្រាន់តែ​​ជម្លោះវាយប្រហារគ្នា នៅទីក្រុ​ង​ El-Facher តំបន់ដាកហ្វួរស៊ូដង់ខាងត្បូង បានផ្តាច់ជីវិតជនស៊ីវីល ដល់ទៅ​​៦០០០០​នាក់​។​ ​បើរាប់ពីចប់សង្គ្រាមត្រជាក់មក មានតែ​សង្គ្រាមនៅទីហ្ក្រេ ឆ្នាំ​២០២១ និង​និងសង្គ្រាមស៊ីវីល​នៅរ៉ូវ៉ាន់ដា ទេ ដែល​មានចំនួន​ជនស៊ីវីលស្លាប់ច្រើនជាង​ឆ្នាំ​២០២៥​។ អ្វីដែល​អ្នកស្រាវជ្រាវ​បានសង្កេតឃើញ គឺ៥-៦ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ជម្លោះហិង្សា សង្គ្រាម​ច្រើន​កន្លែង​បាន​កើតឡើងក្នុងពេលព្រមៗគ្នា​ ហើយ​ក៏មានទំនាក់ទំនង​រវាង​គ្នាដែរ​។ លោកស្រី Siri  Aas Rustad លើកឡើងថា ពិភពលោក​ដូចជាមិន​បានស្រាកស្រាន​សោះ​ អស់ពីសង្គ្រាម​មួយចូល​សង្គ្រាម​មួយទៀត​។ ចន្លោះពីឆ្នាំ​២០០០ ដល់ឆ្នាំ​២០១០ ពិភពលោក​បានស្ងប់ស្ងាត់​ច្រើនឆ្នាំជាប់គ្នា​​ ពុំមាន​ជម្លោះរវាងប្រទេសនិងប្រទេស​ទេ។ តែប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ សង្គ្រាមកាន់តែហិង្សា ក្តៅគគុក និង​បន្តឥតដាច់នៅទូទាំងពិភពលោក​។ សូមបញ្ជាក់ថា របាយការណ៍សិក្សា​​​របស់វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវសន្តិភាព ត្រូវបាន​ធ្វើឡើងដោយ​ផ្អែក​លើ​តួលេខ​ប្រមូ​លដោយ​ Conflict Date Program នៃសកលវិទ្យា​ Uppsala  ប្រទេសស៊ុយអែត។​ អ្នកជំនាញ បានបែងចែក​ អំពើហិង្សា​ជា​៣ប្រភេទធំៗ ៖ អំពើហិង្សា​ដែល​មានពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​រដ្ឋយ៉ាងហោច១ អំពើហិង្សា​មិនមែនជាលក្ខណៈរដ្ឋ និង​អំពើហិង្សាដោយអត្តនោម័តធ្វើទៅ​លើ​ជនស៊ីវីល​។ លោក​ស្រី Siri  Aas Rustad បាន​គូសបញ្ជាក់ថា អំឡុងពេលនេះ អ៊ីស្រាអែល​ត្រូវបាន​គេមើលឃើញថា​គឺជារដ្ឋដែលហិង្សាជាងគេបង្អស់។ អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួម​ដោយ​ផ្ទាល់ នៅក្នុងសកម្មភាព​ជម្លោះហិង្សា នៅ​ហ្កាហ្សា នៅលីបង់ នៅស៊ីរី នៅយេម៉ែន និង​នៅអ៊ីរ៉ង់​ជាដើម​។ ដោយឡែក អំពើហិង្សាមួយចំនួនទៀត មិន​សូវត្រូវបាន​គេ​ចាប់អារម្មណ៍ ឧទាហរណ៍ អំពើហិង្សា​បង្កឡើងដោយបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្ម​អន្ធពាលនៅប្រទេសហៃទី និងអំពើហិង្សាក្រោយ​ការបោះឆ្នោត​នៅប្រទេសតង់ហ្សានី​ជាដើម​។ យោងតាមរបាយការណ៍ សហរដ្ឋអាមេរិក​ដែលពីមុនជាមហាអំណាចរក្សាសន្តិភាពពិភពលោក ពេលនេះក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្មដែរ នៅក្នុងការបង្កើនជម្លោះហិង្សា​។ សំពាធតានតឹងរបស់ពិភពលោក មួយ​ផ្នែក​បានកើតចេញពីសង្គ្រាមអត្រាពន្ធដែល​លោកដូណាល់ ត្រាំ បានដាក់សម្លុត ទៅលើ​សឹងគ្រប់ប្រទេស​។ ជារួម ពិភពលោកយើងបច្ចុប្បន្នរួម​រឹតវឹកវរដោយ​ជម្លោះ​ហិង្សា ដោយសង្គ្រាម​ ស្របពេលដែលក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ កាន់តែបាត់មុខ និង​គ្មាន​ដំណើរការទៅមុខ​។ ពិភពលោកយើង កំពុងតែដើរឆ្ពោះទៅរក​ភាពបាក់បែក ចែកបក្សពួក ប្រឈមមុខដាក់គ្នាកាន់តែខ្លាំងឡើង​។ អាហ្វ្រិកទ្វីបដែល​ក្រីក្របំផុត គឺជាទីកន្លែងដែល​រងគ្រោះដោយជម្លោះសង្គ្រាមច្រើនជាងគេ ខណៈតំបន់អាស៊ី និង​នៅមជ្ឈិមបូព៌ា ស្ថិតនៅ​លេខរៀងទី​២និង​ទី​៣៕​