චිත්ත වර්ගීකරණය සහ අභිධර්ම මූලික කරුණු

චිත්ත වර්ගීකරණය සහ අභිධර්ම මූලික කරුණුමෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන චිත්ත වර්ගීකරණය පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් පහත කරුණු ආවරණය වේ:පරමත්ථ ධර්ම (චිත්ත, චෛතසික, රූප) පිළිබඳ කෙටි හැඳින්වීමක්.චිත්ත 89 ක්ෂේත්‍ර හෙවත් භූමි අනුව කොටස් හතරකට බෙදා දැක්වීම (කාමාවචර, රූපාවචර, අරූපාවචර සහ ලෝකෝත්තර).ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර චිත්ත අතර පවතින වෙනස.කාමාවචර චිත්ත 54 පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විග්‍රහය: අකුසල සිත් 12, අහේතුක සිත් 18 සහ කාමාවචර සෝභන සිත් 24.අරමුණක ඇති ඉෂ්ට/අනිෂ්ට ස්වභාවය සහ එය සිතට බලපාන ආකාරය.ප්‍රශ්නෝත්තර අංශය මගින් අරමුණක වෛෂයික සුන්දරත්වය, පුරුද්දක් ලෙස කරන සුළු අකුසලයන්හි විපාක සහ විඥාන ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ ගැටලු නිරාකරණය කරයි.📌 දේශනාවේ ප්‍රධාන මාතෘකා:(00:00:00) ආරම්භය(00:00:19) පෙර පාඩම් ආවර්ජනය සහ චිත්ත-චෛතසික සම්බන්ධය - පසුගිය පාඩම්වල සාකච්ඡා කළ පරමත්ථ ධර්ම සහ චිත්ත හා චෛතසික අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ කෙටි හැඳින්වීමක් සිදු කරයි.(00:03:09) චිත්ත 89 හඳුන්වාදීම සහ මතක තබා ගැනීමේ වැදගත්කම - අභිධර්මයේ එන චිත්ත 89 පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීමක් සහ ඒවායේ නාමයන් මතක තබා ගැනීම ධර්මය ගැඹුරින් හැදෑරීමට උපකාරී වන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.(00:09:05) භූමි අනුව චිත්ත වර්ගීකරණය - චිත්තයන් හටගන්නා ක්ෂේත්‍ර හෙවත් භූමි අනුව ඒවා ප්‍රධාන කොටස් හතරකට බෙදා දක්වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.(00:10:06) කාමාවචර චිත්ත (කාම ලෝකයට අයත් සිත්) - කාම ලෝකයේ හටගන්නා සහ කාම වස්තූන් අරමුණු කරගන්නා කාමාවචර සිත් පිළිබඳ විග්‍රහය.(00:11:48) රූපාවචර චිත්ත (රූප ලෝකයට අයත් සිත්) - රූපාවචර ධ්‍යාන මට්ටම්වලට අදාළ වන සහ රූප ලෝකයට සම්බන්ධ සිත් පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.(00:14:21) අරූපාවචර චිත්ත (අරූප ලෝකයට අයත් සිත්) - අරූපාවචර ධ්‍යාන මට්ටම්වලට අදාළ වන සහ අරූප ලෝකයට සම්බන්ධ සිත් පිළිබඳ විස්තරය.(00:15:32) ලෝකෝත්තර චිත්ත (නිවන අරමුණු කරන සිත්) - ලෝකෝත්තර මාර්ග සහ ඵල සිත් පිළිබඳව මෙන්ම ඒවා ලෞකික සිත්වලින් වෙනස් වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.(00:18:02) ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර චිත්ත අතර වෙනස - ලෞකික සිත් 81 සහ ලෝකෝත්තර සිත් 8 අතර පවතින මූලික වෙනස්කම් සහ ඒවායේ ස්වභාවය පැහැදිලි කරයි.(00:22:22) කාමාවචර චිත්ත 54 හි බෙදීම් - කාමාවචර සිත් 54 ප්‍රධාන කොටස් තුනකට (අකුසල, අහේතුක, සෝභන) බෙදා දක්වන ආකාරය.(00:24:30) අකුසල සිත් 12 පිළිබඳ විග්‍රහය - ලෝභ, දෝස, මෝහ යන අකුසල මූලයන් පදනම් කරගෙන හටගන්නා අකුසල සිත් 12 පිළිබඳ හැඳින්වීම.(00:25:40) ලෝභමූල සිත් 8 සහ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය - ලෝභය මුල් කරගෙන හටගන්නා සිත් 8 සහ ඒවා සෝමනස්ස/උපේක්ඛා සහ දිට්ඨිගත සම්ප්‍රයුක්ත/විප්පයුක්ත ලෙස බෙදෙන ආකාරය.(00:39:27) දෝසමූල සිත් 2 සහ ඒවායේ ස්වභාවය - ද්වේෂය මුල් කරගෙන හටගන්නා සිත් 2 සහ ඒවායේ පටිඝ සම්ප්‍රයුක්ත ස්වභාවය පිළිබඳ විග්‍රහය.(00:48:26) මෝහමූල සිත් 2 සහ විචිකිච්ඡා/උද්ධච්ච ස්වභාවය - මෝහය පමණක් මුල් කරගෙන හටගන්නා විචිකිච්ඡා සහ උද්ධච්ච සම්ප්‍රයුක්ත සිත් පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.(00:49:51) අහේතුක සිත් 18 (හේතු රහිත සිත්) - හේතු හයෙන් තොරව හටගන්නා අහේතුක සිත් 18 සහ ඒවායේ කාර්යභාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.(00:55:58) අහේතුක කුසල/අකුසල විපාක සිත් - පෙර කරන ලද කුසල සහ අකුසල කර්මයන්ගේ විපාක ලෙස හටගන්නා අහේතුක විපාක සිත් පිළිබඳ විග්‍රහය.(00:57:48) අරමුණක ඇති වෛෂයික ඉෂ්ට/අනිෂ්ට ස්වභාවය - අරමුණක පවතින ප්‍රිය හෝ අප්‍රිය ස්වභාවය විපාක සිත් කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.(01:01:53) අහේතුක ක්‍රියා සිත් 3 - විපාක හෝ කුසල/අකුසල නොවන, හුදෙක් ක්‍රියාවක් පමණක් වන අහේතුක ක්‍රියා සිත් 3 පිළිබඳ විස්තරය.(01:04:31) කාමාවචර සෝභන සිත් 24 - කාමාවචර කුසල, විපාක සහ ක්‍රියා වශයෙන් පවතින සෝභන සිත් 24 පිළිබඳ හැඳින්වීම.(01:08:50) Q&A: අරමුණක ඇති ඉෂ්ට/අනිෂ්ට ගුණය මූලික ධර්මතාවලට ගැලපෙන්නේ කෙසේද? - අරමුණක පවතින වෛෂයික ස්වභාවය සහ එය සිත විසින් ග්‍රහණය කරගන්නා ආකාරය පිළිබඳ විමසූ ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු ලබා දෙයි.(01:21:12) Q&A: පුරුද්දක් ලෙස කරන සුළු අකුසලයන් සතර අපාගත වීමට හේතු විය හැකිද? - මරණාසන්න මොහොතේ ඇතිවන දැඩි ඇලීම (ලෝභය) නිසා සතෙකු වී උපන් භික්ෂුවකගේ කතාව ඇසුරින් පුරුද්ද සහ කර්මය පිළිබඳ පැහැදිලි කරයි.(01:32:11) Q&A: අරමුණක ඇති ප්‍රිය/අප්‍රිය බව සත්වයාගෙන් සත්වයාට වෙනස් වන්නේ කෙසේද? - මිනිසුන්ට අප්‍රිය දෑ සතුන්ට ප්‍රිය වීමට හේතුව සහ අරමුණක ඇති වෛෂයික හා සාපේක්ෂ ස්වභාවය පිළිබඳ සාකච්ඡා කරයි.(01:43:37) Q&A: රසයක් විඳීම අහේතුක විපාක සිතකටද නැතහොත් ලෝභමූල සිතකටද අයත් වන්නේ? - රසයක් දැනීම සහ එයට ඇලීම යන අවස්ථා දෙකෙහි පවතින චිත්ත ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමක් සිදු කරයි.(01:48:09) Q&A: සඤ්ඤාවේ මතකය ගබඩා වන්නේ කොහේද? - සඤ්ඤාව මගින් හඳුනාගන්නා දෑ මතකයේ රැඳෙන ආකාරය පිළිබඳ විමසූ ප්‍රශ්නයකට කෙටි පිළිතුරක් ලබා දෙමින් දේශනය අවසන් කරයි.පූජ්‍ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.010_Fundamentals of Theravada Buddhism (New Course) What are Paramatthadhammas? (Part V)_21-03-2021