दृष्ट्यनुगुणा भावना

रामरावणयोः युद्धस्य अनन्तरं कदाचित् सभायां चर्चा जाता 'अशोकवने स्थितानां पुष्पाणां वर्णाः अनेकविधाः आसन् ननु ?’ इति । 'तत्र सर्वाणि अपि पुष्पाणि श्वेतवर्णानि आसन्' इति अवदत् सीता । 'श्वेतपुष्पाणि क्व? सर्वाणि रक्तवर्णानि ननु आसन् ?’ इति अवदत् आञ्जनेयः । 'उभौ अपि परस्परविरुद्धम् अभिप्रायं वदतः । कस्य कथनं वास्तविकम् ?’ इति केनचन सभासदेन पृष्टे श्रीरामः अवदत् 'उभयोः अपि कथनं युक्तम् एव । तत्तस्य दृष्टिम् अवलम्ब्य तादृशी भावना भवति । अशोकवने अपि स्थिता सीता सर्वदा शान्ता भवति स्म । अतः एव सा सर्वत्र श्वेतवर्णतां पश्यति स्म । रावणस्य विषये, स्वस्य असहायकतायाः विषये, रावणस्य कृतस्य कार्यस्य विषये आञ्जनेयस्य महान् क्रोधः भवति स्म । अतः सः सर्वत्र रक्तवर्णताम् अनुभवति स्म' इति ।(“केन्द्रीयसंस्कृतविश्वविद्यालयस्य अष्टादशीयोजनान्तर्गततया एतासां कथानां ध्वनिप्रक्षेपणं क्रियते”)After the war between Rama and Ravana, a discussion once arose in an assembly: “Were there not many colors of flowers in the Ashoka grove?” Sita said, “All the flowers there were white”. Hanuman objected, “Where were white flowers? All of them were red!” When the assembly members asked whose statement was true, Rama explained, “Both are correct. It depends on one’s perspective. Sita, who remained calm and peaceful in the Ashoka grove, perceived everything as white, a symbol of serenity. Hanuman, filled with anger against Ravana, his deeds, and his helpless condition, experienced everything as red, a symbol of fury. Thus, both views are valid, shaped by the feelings within”.