31. เจริญสมถวิปัสสนา: ทางเดินของใจ 7 ฐาน สู่ธรรมกาย และวิปัสสนาพิจารณามูลกรรมฐาน

ผู้สอน: พระเทพญาณมงคล วิ. (เสริมชัย ชยมงฺคโล)สรุปหัวข้อทั้งหมดในไฟล์การเตรียมสรีระและสัมปโยคธรรม 3: การนั่งเจริญภาวนาในท่าขัดสมาธิเพื่อป้องกันกามสุขัลลิกานุโยคและอัตตกิลมถานุโยค และการประคองใจด้วยคุณธรรม "อาตาปี" "สติมา" และ "สัมปชาโน" เพื่อเพ่งเผาและระวัง "กิเลสนิวรณ์"การผสานกรรมฐาน 3 อย่าง: การใช้ "อาโลกกสิณ" นึกเห็นดวงกลมใส, "พุทธานุสติ" บริกรรมคำว่าสัมมาอะระหัง, และ "อานาปานสติ" สังเกตลมหายใจเข้าออก ควบคู่กันไปทางเดินของใจ 7 ฐาน: การน้อมบริกรรมนิมิตผ่านตั้งแต่ปากช่องจมูก หัวตา ศูนย์กลางกั๊กศีรษะ เพดานปาก ปากช่องลำคอ ระดับสะดือ ไปจนถึง "ศูนย์กลางกายฐานที่ 7" อันเป็น "ที่ตั้งกำเนิดธาตุธรรมเดิม"โครงสร้างของธาตุทั้ง 6 ในศูนย์กลางกาย: สภาวะที่ใจหยุดนิ่งจนเข้าถึง "ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย" ซึ่งภายในประกอบด้วยศูนย์ 5 ศูนย์ คือ ธาตุน้ำ ธาตุดิน ธาตุไฟ ธาตุลม อากาศธาตุ และมี "วิญญาณธาตุ" อยู่ตรงกลางการดำเนินจิต "ดับหยาบไปหาละเอียด": การดำเนินจิตผ่าน "ดวงศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ" เพื่อก้าวสู่ "กายในกาย" ตั้งแต่ "กายมนุษย์ละเอียด" ไปจนสุดละเอียดถึง "ธรรมกาย"การเจริญวิปัสสนาพิจารณามูลกรรมฐาน: การนำจิตมาพิจารณา "เกศา" ตลอดจน "โลมา นขา เล็บ ทันตา ฟันในช่องปาก ตโจ หนัง" ให้เห็นความเป็นปฏิกูล และความเป็น "อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา"การแผ่พรหมวิหารธรรมและอุทิศส่วนกุศล: การตั้งจิตแผ่ความสุขให้สรรพสัตว์ และอุทิศบุญกุศลแก่ผู้มีพระคุณ พระมหากษัตริย์ เทพเทวา ตลอดจนสัตว์ในทุคติภูมิ เพื่อมุ่งสู่ "นิพพานสมบัติ"สรุปเนื้อความย่อของไฟล์ในด้านอุบายการรวมใจ ผู้สอนให้นำธรรมชาติ 4 อย่างของใจ คือ "ความเห็นด้วยใจ ความจำ ความคิด ความรู้ หรือย่อลง เห็น จำ คิด รู้" ให้มารวมที่ "บริกรรมนิมิต" ซึ่งเป็น "ดวงกลมใสขนาดเล็กประมาณเท่าดวงตาดำ แต่เหมือนกับเพชรลูกที่เจียระไนแล้ว ไม่มีขนแมว" จากนั้นให้นำดวงนิมิตเคลื่อนไปตาม "ทางเดินของจิต" เริ่มตั้งแต่ปากช่องจมูก, หัวตาด้านใน, ศูนย์กลางกั๊กศีรษะ, เพดานปาก (โดยใช้อุบาย "เหลือบดวงตากลับนิด ๆ เหมือนเด็กทารกเวลานอนหลับสนิท"), ปากช่องลำคอ, ศูนย์กลางกายระดับสะดือ (ฐานที่ 6) และถอยขึ้นมา 2 องคุลี เป็น "ศูนย์กลางกายฐานที่ 7" อันเป็น "ที่ตั้งกำเนิดธาตุธรรมเดิม" ควบคู่กับการ "บริกรรมภาวนาท่องในใจ สัมมาอะระหัง" อันเป็นพุทธานุสติเมื่อใจสงบ "หยุดนิ่งถูกส่วน" จะปรากฏ "ดวงใสแจ่มขึ้นมา" เรียกว่า "ดวงธรรมที่ทำให้เป็นกาย" ภายในศูนย์กลางดวงธรรมนี้จะประกอบด้วยธาตุละเอียดของธาตุทั้ง 6 ได้แก่ "ข้างหน้าเป็นธาตุละเอียดของธาตุน้ำ ขวาธาตุดิน หลังธาตุไฟ ซ้ายธาตุลม... กลางของกลางนั้นเป็นอากาศธาตุ กลางของกลางอากาศธาตุเป็นวิญญาณธาตุ" ซึ่งทำหน้าที่ปรุงแต่งและควบคุมธาตุหยาบในร่างกาย หากธาตุทั้ง 6 นี้แตกทำลาย ผู้ชำนาญจะทราบได้ว่าผู้นั้นกำลังจะตายเมื่อผู้ปฏิบัติดำเนินจิตหยุดในหยุดเข้าสู่กลางดวงธรรม จะผ่านความบริสุทธิ์ของ "ดวงศีล สมาธิ ปัญญา วิมุตติ วิมุตติญาณทัสสนะ" ผู้สอนแนะให้ใช้หลัก "ดับหยาบไปหาละเอียด" คือละความยึดติดในกายหยาบ แล้วสวมความรู้สึกเข้าเป็น "กายในกายของตนเอง เริ่มตั้งแต่กายมนุษย์ละเอียด... นั่งอยู่บนองค์ฌานในท่าขัดสมาธิ องค์ฌานเหมือนแผ่นกระจกกลมใส" ให้ดำเนินจิตลึกเข้าไปตามลำดับจนเข้าถึงและเป็น "ธรรมกาย" ซึ่งมี "พุทธลักษณะเหมือนพระปฏิมาเกตุดอกบัวตูม ใสสว่าง ขนาดหน้าตัก ความสูง เส้นผ่าศูนย์กลางดวงธรรม 4 วาครึ่งขึ้นไป"ในภาควิปัสสนากรรมฐาน ผู้สอนให้นำใจที่สงบตั้งมั่นตรงศูนย์กลางกายนั้น พิจารณา "เกศา ผมบนหนังศีรษะ" ให้เห็นตามสี สัณฐาน และกลิ่น ว่าเป็น "ธรรมชาติไม่สะอาด เป็นแต่ปฏิกูล" และพิจารณาให้เห็นความเปลี่ยนแปลงของเกศาที่เคยดกดำเปลี่ยนเป็นหงอก ซึ่งคือความเป็น "อนิจจัง" การทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้และต้องหลุดร่วงไปเป็น "ทุกขัง" และท้ายที่สุดเมื่อแตกสลายหมดสภาพเดิมไป ไม่มีความเป็นตัวตนของใคร จึงเป็น "อนัตตา" สมดังพระพุทธดำรัสที่ว่า "ยะทะนิจจัง ตัง ทุกขัง, ยัง ทุกขัง ตะทะนัตตา" สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์ สิ่งใดเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา การขยายขอบเขตการพิจารณาไปถึง "โลมา นขา เล็บ ทันตา ฟันในช่องปาก ตโจ หนัง" จะทำให้เกิดปัญญาเบื่อหน่ายในสังขารทั้งปวงตามหลักพุทธภาษิตว่า "สัพเพ สังขารา อะนิจจาติ... สัพเพ สังขารา ทุกขาติ... สัพเพ ธัมมา อะนัตตาติ..." อันเป็นการยกภูมิเจริญ "วิปัสสนาปัญญาขึ้นสู่นิพพิทาญาณ" ซึ่งเป็นทางแห่งความบริสุทธิ์ถึงมรรคผลนิพพานในช่วงท้ายของการปฏิบัติ ผู้สอนได้ให้ผู้ปฏิบัติหยุดใจให้ใสสว่างเพื่อแผ่เมตตาให้แก่ตนเองและสรรพสัตว์โลกทั้งหลาย และนำกราบนมัสการพระรัตนตรัยเป็นอันเสร็จสิ้นการเจริญภาวนาสามารถศึกษาคู่มือการปฏิบัติธรรมเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์หลัก: Luangpusodh.com